Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh bạc liêu

VIÖN KHOA HäC X• HéI VIÖT NAM VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HUỲNH CHÂU MAI SƠN PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TẠI TỈNH BẠC LIÊU Ngành.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH CHÂU MAI SƠN

PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM

SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TẠI TỈNH BẠC LIÊU

Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số: 9380105

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Đinh Thị Mai

2 PGS.TS Hồ Sỹ Sơn

Hà Nội, 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi Nội dung cũng như các số liệu trình bày trong Luận án hoàn toàn trung thực Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ các công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

HUỲNH CHÂU MAI SƠN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7

1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 7

1.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 17

1.3 Đánh giá tình hình nghiên cứu 25

Tiểu kết Chương 1 28

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT 30

2.1 Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 30

2.2 Các nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 44

2.3 Đối tượng của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 46

2.4 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 48

2.5 Chủ thể phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 51

2.6 Các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt 60

Tiểu kết Chương 2 66

Chương 3 THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TẠI TỈNH BẠC LIÊU 67

3.1 Thực trạng nhận thức về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt của lãnh đạo tỉnh Bạc Liêu 67

3.2 Thực trạng lực lượng phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 73

3.3 Thực trạng phối hợp giữa các chủ thể phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 79

3.4 Thực trạng triển khai các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 84

Tiểu kết Chương 3 112

Chương 4 CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TẠI TỈNH BẠC LIÊU 114

4.1 Dự báo tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 114

4.2 Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 123

4.2.1 Tăng cường nhận thức về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 123

4.2.2 Tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu 126

4.2.3 Khắc phục các hạn chế trong nền kinh tế - xã hội 128

4.2.4 Khắc phục hạn chế trong môi trường văn hóa, giáo dục 136

4.2.5 Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật 141

4.2.6 Tăng cường hiệu quả quản lý hành chính nhà nước 143

Tiểu kết Chương 4 148

KẾT LUẬN 149

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 151

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

PHỤ LỤC 161

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ PHỤ LỤC Danh mục bảng

Bảng 1 Số vụ án và số bị can các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh

Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 161

Bảng 2 Số vụ án, số bị can các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt Viện Kiểm

sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu quyết định truy tố giai đoạn từ năm 2010 -

2021 162 Bảng 3 Số vụ án, số bị cáo các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt Tòa án

nhân dân các cấp tại tỉnh Bạc Liêu đã xét xử sơ thẩm giai đoạn từ năm

2010 - 2021 163 Bảng 4 Diễn biến của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại

tỉnh Bạc Liêu - so sánh định gốc theo năm giai đoạn từ năm 2010 - 2021 ……… 164 Bảng 5 Tương quan tỷ lệ số vụ án, số bị can các tội xâm phạm sở hữu có tính

chiếm đoạt với tổng số vụ án hình sự, tổng số bị can nói chung tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 165 Bảng 6 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo tội danh 166 Bảng 7 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo dân tộc 166 Bảng 8 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn 2010 - 2021 theo giới tính 167 Bảng 9 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo độ tuổi 167 Bảng 10 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo nghề nghiệp 167 Bảng 11 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo trình độ học vấn 168 Bảng 12 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo nơi cư trú 168 Bảng 13 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo địa điểm phạm tội 169 Bảng 14 Cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai

đoạn từ năm 2010 - 2021 theo tiền án, tiền sự 169

Danh mục sơ đồ

Sơ đồ 1 Tương quan tỷ lệ số vụ án hình sự các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm

đoạt so với tổng số vụ án nói chung tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm

2010 - 2021 170

Sơ đồ 2 Tương quan tỷ lệ số bị cáo các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt so

với tổng số bị cáo nói chung tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010

-2021 170

Sơ đồ 3 Diễn biến số vụ án xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

giai đoạn từ năm 2010 - 2021 171

Sơ đồ 4 Diễn biến số bị cáo bị xét xử các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 171

Sơ đồ 5 Cơ cấu số vụ án theo tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 172

Sơ đồ 6 Cơ cấu số bị cáo theo tội danh các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 172

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kết luận số 13-KL/TW ngày 16/8/2021 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW, ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới đã nhấn

mạnh: “Việc tổ chức thực hiện Chỉ thị 48 tại một số nơi, nhất là ở cơ sở còn hình thức, chưa quyết liệt, thiếu kiểm tra, giám sát; phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc chưa huy động được hết sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và nhân dân Một số nơi còn bị động, chưa làm tốt công tác phòng ngừa tội phạm” [3] Trên cơ sở

đó, Kết luận số 13-KL/TW của Bộ Chính trị yêu cầu cần “Đẩy mạnh công tác phòng ngừa tội phạm; củng cố, nâng cao chất lượng, hiệu quả phong trào toàn dân bảo vệ an tinh tổ quốc…” Chiến lược Quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016 - 2025 và định hướng đến năm 2030 cũng nhấn mạnh quan điểm: “Phòng, chống tội phạm là một trong những nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách, thường xuyên, liên tục và lâu dài nhằm thực hiện Hiến pháp, pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” [30] Những văn bản này cho thấy Đảng và

Nhà nước ta đặc biệt coi trọng vấn đề phòng ngừa tội phạm

Tỉnh Bạc Liêu nằm trên bán đảo Cà Mau, thuộc Đồng bằng sông Cửu Long miền đất cực nam của Việt Nam Những năm gần đây, kinh tế - xã hội của tỉnh đã đạt nhiều thành tựu quan trọng Năm 2021, mặc dù gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh Covid-19, nhưng hầu hết các chỉ tiêu kinh tế của tỉnh Bạc Liêu đều tăng so với cùng kỳ, ngành nông nghiệp đạt mức tăng trưởng 4,45%, góp phần quan trọng cho tăng trưởng kinh tế chung của tỉnh đạt trên 5,%, đứng đầu trong 13 tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long [26] Bên cạnh các thành tựu nêu trên, tình hình tội phạm nói chung và tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu nói riêng đang diễn biến phức tạp, chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm Giai đoạn 2010 - 2021, tổng số vụ phạm các tội XPSH có tính chiếm đoạt là 2.176 vụ trong tổng số 4.930 vụ phạm tội nói chung với 3.428 người phạm các tội XPSH có tính chiếm đoạt trong tổng số 8.157 người phạm tội nói chung Như vậy, các tội XPSH có tính chiếm đoạt chiếm

tỷ lệ 41,1% số vụ và 42% số người phạm tội trong tổng số tội phạm nói chung Điều này cho thấy mức độ rất phổ biến của các tội XPSH có tính chiếm đoạt trong tổng

số tội phạm Thực trạng này cho thấy, hoạt động phòng ngừa tội phạm của các cơ quan chức năng vẫn chưa hiệu quả như mong muốn Một trong những nguyên nhân

ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động phòng ngừa tội phạm đó là việc xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa tội phạm chưa khoa học và khả thi, chưa gắn với điều kiện đặc thù trên từng địa bàn cụ thể và chưa cụ thể hóa các biện pháp phòng ngừa đối với nhóm tội khác nhau trong phòng ngừa tội phạm

Những yêu cầu về mặt lý luận và thực tiễn nêu trên đặt ra nhu cầu cần xây dựng khung lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, đánh giá thực trạng phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu Đồng thời cần làm rõ những yếu tố đặc thù của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu, nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng và tăng cường hiệu quả phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu trong thời gian tới Xuất phát từ yêu cầu của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu nói

riêng, việc nghiên cứu đề tài: “Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu” là có ý nghĩa về mặt lý luận, thực tiễn và có tính

cấp thiết

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là thông qua việc xây dựng khung lý thuyết

về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, phân tích làm rõ thực trạng phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu, từ đó luận án hướng đến mục đích đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài cần tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

Một là, nghiên cứu, đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước

và ngoài nước có liên quan đến phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, trên cơ sở đó rút ra những vấn đề luận án có thể kế thừa cũng như những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu hoặc tiếp tục nghiên cứu sâu hơn trong luận án

Hai là, xây dựng khung lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính

chiếm đoạt

Ba là, phân tích làm rõ thực trạng phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính

chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2010 – 2021, phân tích thực trạng tình hình,

nguyên nhân của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2010 – 2021

Bốn là, đưa ra các dự báo về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh

Bạc Liêu và đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH

có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận án là các vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật hình sự, thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu và các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH

có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài luận án được nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Luận án chỉ tập trung nghiên cứu các hành vi phạm tội các tội XPSH có tính chiếm đoạt quy định tại Chương XVI BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017,

từ Điều 168 đến Điều 175 gồm có các tội: Tội cướp tài sản (Điều 168), Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169), Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170), Tội cướp giật tài sản (Điều 171), Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 172), Tội trộm cắp tài sản (Điều 173), Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175)

Vì luận án giới hạn thời gian nghiên cứu là từ năm 2010 - 2021, trong giai đoạn này, việc xử lý các hành vi phạm các tội XPSH có tính chiếm đoạt cũng dựa trên quy định của BLHS năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009, do đó luận án cũng nghiên cứu các tội XPSH quy định từ Điều 133 đến Điều 140 BLHS năm

1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định tại Chương XIV từ Điều 133 đến Điều 145, trong đó các tội XPSH có tính chiếm đoạt có 08 tội và được quy định từ Điều 133 đến Điều 140 gồm có các tội: Tội cướp tài sản (Điều 133), Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 134), Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 135), Tội cướp giật tài sản (Điều 136), Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 137), Tội trộm cắp tài sản (Điều 138), Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139), Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 140)

- Về nội dung: Luận án giới hạn nghiên cứu về phòng ngừa tình hình các tội

XPSH có tính chiếm đoạt

- Về chủ thể: Cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp; các cơ quan tư pháp; các

cơ quan, ban, ngành, đoàn thể khác có liên quan và quần chúng nhân dân

- Về địa bàn nghiên cứu: Tại tỉnh Bạc Liêu

- Về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2010 - 2021

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước ta về phòng, chống tội phạm nói chung, trong đó có phòng, chống các tội XPSH có tính chiếm đoạt

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hợp lý và linh hoạt các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp bình luận, phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch, phương pháp suy luận logic, phương pháp hệ thống, phương pháp khảo sát, phương pháp tọa đàm chuyên gia, phương pháp thống kê, phương pháp nghiên cứu điển hình, phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp suy luận logic, phương pháp dự báo khoa học

Đối với từng nội dung cụ thể của luận án, để trực tiếp giải quyết các mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như sau: (1) Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp bình luận, phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch, phương pháp suy luận logic, phương pháp hệ thống được sử dụng trong Chương 1 để làm rõ những kết quả đã được các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án; làm rõ những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc nghiên cứu chưa sâu, từ đó chỉ ra những hướng nghiên cứu chính của luận án

(2) Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp bình luận, phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch, phương pháp suy luận logic, phương pháp hệ thống được

sử dụng trong chương 2 để làm rõ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt

(3) Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp bình luận, phương pháp quy nạp, phương

pháp diễn dịch, phương pháp suy luận logic, phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê; phương pháp khảo sát; phương pháp tọa đàm chuyên gia, phương pháp nghiên cứu điển hình, phương pháp phân tích quy phạm pháp luật được sử dụng trong chương 3 của luận án nhằm làm rõ thực trạng phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021, làm rõ các nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021 cũng như hạn chế trong thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm

2010 - 2021 và nguyên nhân

(4) Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp bình luận, phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch, phương pháp suy luận logic, phương pháp hệ thống, phương pháp dự báo khoa học được sử dụng trong chương 4 để làm rõ những dự báo về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu trong thời gian tới và kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án đã hệ thống hóa khung lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH

có tính chiếm đoạt, bao gồm khái niệm, mục đích, ý nghĩa, đối tượng, nguyên tắc, chủ thể, các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại, lý luận về tình hình, nguyên nhân của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt Luận

án góp phần hoàn thiện lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt nói chung và tại một địa bàn cấp tỉnh nói riêng

Luận án đã phân tích, làm rõ thực trạng tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, nguyên nhân của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu; thực trạng nhận thức về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt của lãnh đạo tỉnh Bạc Liêu; thực trạng tổ chức lực lượng phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt; thực trạng phối hợp giữa các chủ phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt; thực trạng triển khai các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Luận án đã đưa ra các dự báo về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu thời gian tới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án, đặc biệt là một số giải pháp trọng tâm mà nghiên cứu sinh đưa ra, trong đó có các giải pháp có thể làm cơ sở để các cấp có thẩm quyền, nhất là các cơ quan có thẩm quyền tham gia vào phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu nói riêng và cả nước nói chung tham khảo Góp phần hoạch định những chương trình, kế hoạch, biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu thời gian tới

Luận án có thể được xem là tài liệu cho các cán bộ trong các cơ quan nhà nước, nhất là các cán bộ thuộc các cơ quan có thẩm quyền tham gia vào hoạt động phòng ngừa tội phạm nghiên cứu nâng cao hiệu quả công tác chuyên môn Bên cạnh

đó, luận án là tài liệu tham khảo phục vụ biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học và nghiên cứu, giảng dạy trong các học viện, nhà trường có liên quan ở nước ta

7 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục các bảng biểu, sơ đồ, Luận án được kết cấu thành 04 chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Chương 3: Thực trạng phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Chương 4: Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm

sở hữu có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

1.1.1 Các nghiên cứu lý luận cơ bản của tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Tiêu biểu cho các công trình nghiên cứu lý luận cơ bản về phòng ngừa tội

phạm là “Giáo trình tội phạm học”, của GS.TS Võ Khánh Vinh, tái bản năm 2011,

nhà xuất bản Công an nhân dân Giáo trình đã làm rõ khái niệm, những đặc điểm của tình hình tội phạm; lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam trong giai đoạn

hiện nay như: đối tượng, nhiệm vụ, vị trí và các phương pháp nghiên cứu tội phạm

học; về hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của tư tưởng tội phạm học; tội phạm học tư sản và tội phạm học xã hội chủ nghĩa Phòng ngừa tình hình tội phạm được thực hiện bằng cách giải quyết cả những nhiệm vụ xã hội lẫn những nhiệm vụ chuyên môn Các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm được phân loại theo: nội dung; phạm vi; khách thể… Trong đó, theo nội dung có các biện pháp phòng ngừa mang tính chất kinh tế, nhân chủng học, chính trị, tư tưởng, tổ chức, kỹ thuật và pháp lý, theo khối lượng được chia thành các biện pháp phòng ngừa chung, riêng, theo phạm vi gồm có các biện

pháp của Nhà nước, khu vực, địa phương [72]

Sách “Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm”, của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, nhà xuất bản Công an nhân dân, năm 2001 Công trình đã định nghĩa về phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tội phạm là hoạt động cải tạo các quan hệ xã hội nhằm mục đích loại trừ những nguyên nhân tội phạm, loại trừ các điều kiện tạo thuận lợi phát sinh ra các hành vi phạm tội, hạn chế hoặc cô lập các nhân tố tội phạm hoặc có sự ảnh hưởng đến sự hình thành các đặc điểm chống xã hội của con

người phạm tội” [75, tr.196-97] Tác giả khẳng định hoạt động triệt tiêu các nguyên

nhân và điều kiện phát sinh, tồn tại và phát triển tội phạm phải kết hợp với hình thành con người mới xã hội chủ nghĩa, gắn liền với mục đích của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Sách“Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam”, chủ biên

GS.TSKH Đào Trí Úc, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, năm 1994 [55] Công trình đã nêu các cơ quan, tổ chức được coi là những chủ thể chính của hoạt động phòng ngừa tội phạm đó là: các tổ chức của Đảng cộng sản Việt Nam; Hội đồng nhân dân các cấp; các cơ quan quản lý hành chính, kinh tế nhà nước; cơ quan Công

an, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân; các cơ quan thuộc Bộ Tư pháp, các

tổ chức chính trị xã hội, tập thể lao động và cá nhân Theo tác giả, trong tội phạm học Việt Nam có thể xây dựng những biện pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa các tội XPSH có tính chiếm đoạt nói riêng, gồm: phòng ngừa tội phạm theo cấp độ xã hội chung; phòng ngừa tội phạm theo cấp độ chuyên ngành; phòng ngừa tội phạm theo phạm vi lãnh thổ

Giáo trình tội phạm học, của tác giả Võ Thị Kim Oanh, Lê Nguyên Thanh, Trường Đại học Luật TPHCM, năm 2013, nhà xuất bản Hồng Đức, Hội Luật gia

Việt Nam [24] Giáo trình có các nội dung về tình hình tội phạm và đối tượng nghiên cứu của tội phạm học; phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu về tội phạm học, vị trí của tội phạm học trong hệ thống các khoa học Phân tích lịch sử các học thuyết tội phạm học trên thế giới Khái niệm tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm ở Việt Nam; khái niệm và phân loại nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm, từ nhiều lý do khác nhau, phân tích các nguyên nhân trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa và giáo dục Ngoài ra, nêu một số đặc điểm về nhân thân người phạm tội, dự báo tình hình tội phạm; khái quát các nguyên tắc, chủ thể phòng ngừa

và một số biện pháp phòng ngừa tội phạm

Giáo trình Tội phạm học, của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội do

PGS.TS Trịnh Tiến Việt và TS Nguyễn Khắc Hải đồng chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2020 [69] Giáo trình có cấu trúc 9 chương, trong đó chương 4 trình bày về tình hình tội phạm, chương 5 trình bày về nguyên nhân của tội phạm, chương 8 trình bày về phòng ngừa tội phạm Chương 8 bao gồm các nội dung: Khái niệm, đối tượng và phân loại phòng ngừa tội phạm; chủ thể và các thiết chế phòng ngừa tội phạm; Phòng ngừa các tình huống phạm tội và phòng ngừa tội phạm thông qua thiết kế môi trường vật chất; Phòng ngừa tội phạm thông qua sự phát triển xã hội; Phòng ngừa tội phạm trên nền tảng cộng đồng

Giáo trình tội phạm học, của Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2022, nhà

xuất bản Công an nhân dân [52] Giáo trình có các nội dung về tình hình tội phạm; phương pháp nghiên cứu của tội phạm học, vị trí của tội phạm học trong hệ thống các khoa học; tình hình tội phạm; nguyên nhân của tội phạm, nhân thân người phạm tội; nạn nhân của tội phạm và pháp phòng ngừa tội phạm Trong chương phòng ngừa tội phạm, giáo trình đã nêu rõ khái niệm, mục đích, nội dung của phòng ngừa tội phạm, phân loại các biện pháp phòng ngừa tội phạm, phòng ngừa tội phạm và

đấu tranh chống tội phạm, phòng ngừa tội phạm và kiểm soát tội phạm, các định hướng phòng ngừa tội phạm và các chủ thể phòng ngừa tội phạm [52, tr.245-276]

Giáo trình tội phạm học, của Trường Đại học kiểm sát, năm 2019, nhà xuất

bản Đại học Quốc gia Hà Nội [49] Giáo trình có các nội dung về tình hình tội phạm; nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, nhân thân người phạm tội; nạn nhân của tội phạm, dự báo tội phạm và pháp phòng ngừa tội phạm Trong chương 8 về phòng ngừa tội phạm, giáo trình đã nêu rõ khái niệm, cơ sở, các quan điểm, các mức độ phòng ngừa tội phạm; các định hướng phòng ngừa tội phạm và các chủ thể phòng ngừa tội phạm; kế hoạch phòng, chống tội phạm [49, tr.166-185] Các bài viết chuyên sâu về tình hình tội phạm, về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, về nhân thân người phạm tội, về phòng ngừa tội phạm được đăng tải trên tạp chí khoa học, như:

- Bài viết “Ảnh hưởng của môi trường sống đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên” của Nguyễn Thị Hà, đăng trên Tạp chí Giáo dục và Xã hội, số

120/2021 Bài viết đã phân tích ảnh hưởng của môi trường gia đình đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên với những môi trường gia đình không hoàn thiện (trẻ

mồ côi cả cha lẫn mẹ hoặc mồ côi cha, mẹ hoặc cha mẹ ly hôn, ly thân hoặc trẻ bị bỏ rơi hoặc cha mẹ chưa chú trọng giáo dục con cái đúng cách… Bài viết cũng phân tích ảnh hưởng của môi trường nhà trường, ảnh hưởng của môi trường xã hội đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên cũng như ảnh hưởng của nhóm bạn bè không chính thức đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên, như ảnh hưởng của các nhóm xã hội, những nhóm bạn bè tiêu cực…[12, tr.87-92]

- Bài viết “Cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm: Khía cạnh lý luận” của Hồ Sỹ Sơn, đăng trên Tạp chí Nhân lực khoa học xã

hội, số 04/2019 Theo tác giả, cơ chế tác động được hiểu là tổng thể tương tác của nhiều yếu tố khác nhau Vì vậy về mặt lý luận, khi nghiên cứu cơ chế tác động của nguyên nhân và điều kiện của THTP cần nghiên cứu trong một tổng thể các tương tác của những yếu tố (hiện tượng xã hội) nào mà trong một tổng thể làm phát sinh

và tái sản xuất ra THTP với tính cách là “kết quả”, “sản phẩm” của chúng Cơ chế bên trong của nguyên nhân và điều kiện của THTP là tổng thể các tương tác của nhiều yếu tố khác nhau thuộc về cá nhân, trong đó có nhu cầu, nhận thức nhu cầu, lợi ích, định hướng giá trị sống, lựa chọn phương thức thỏa mãn nhu cầu, lợi ích của

họ Để nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và sâu sắc cơ chế tác động của

nguyên nhân và điều kiện của THTP, bên cạnh việc nghiên cứu cơ chế bên trong, cần phải nghiên cứu cơ chế nhóm tội phạm [28, tr.3-12]

Bài viết “Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm: khái niệm, bản chất và các mối liên hệ” của Hồ Sỹ Sơn, Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội, số

7/2021 [27, tr.3-10] Bài viết phân tích khái niệm nguyên nhân và điều kiện của

THTP dựa trên các quan điểm khác nhau và rút ra nhận định “không nên đồng nhất, một mặt các nguyên nhân và điều kiện của việc thực hiện một hành vi phạm tội cụ thể và nguyên nhân và điều kiện của sự hiện có của tình hình tội phạm, và mặt khác nguyên nhân và điều kiện của việc thực hiện tội phạm cụ thể và nguyên nhân và điều kiện của sự tồn tạo của THTP trong các hình thái kinh tế-xã hội tương ứng”

Bài viết đã phân tích bản chất và các mối liên hệ của nguyên nhân và điều kiện của THTP từ đó đưa ra năm kết luận: Thứ nhất, làm sáng tỏ nguyên nhân và điều kiện của THTP không chỉ là hiện tượng xã hội tiêu cực mà còn là kết quả (hệ quả) của những mâu thuẫn xã hội đã xuất hiện, đã tồn tại và đang tồn tại trong xã hội có giai cấp Thứ hai, làm sáng tỏ tình hình tội phạm và cái làm phát sinh ra nó, tức nguyên nhân và điều kiện của THTP đều là “kết quả” hay “sản phẩm” của sự tương tác xã hội, mặt trái của các quá trình phát triển xã hội Thứ ba, làm sáng tỏ quá trình hình thành nhu cầu, lợi ích, động cơ của hành vi, tâm lý cá nhân, tâm lý nhóm cá nhân vốn không thể thiếu trong cơ chế hành vi phạm tội cụ thể Thứ tư, làm sáng tỏ tính

hệ thống của các mối liên hệ của các tương tác xã hội và con người của THTP và cái quyết định luận của nó, tức nguyên nhân và điều kiện của THTP trong hệ thống

xã hội Thứ năm, làm sáng tỏ mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện của THTP, của tình hình nhóm tội phạm, của tình hình tội cụ thể với tính cách là hiện tượng xã hội tiêu cực với nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm với tính cách

là những hành vi phạm tội cụ thể [27, tr.10]

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu khoa học trên mang tính toàn diện, cung cấp những kiến thức lý luận cơ bản về tội phạm học, như phương pháp nghiên cứu, các khái niệm, cách tiếp cận và phương hướng nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội phạm

nói chung, trong đó có phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt và phòng ngừa tình hình các tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, của tác giả Đoàn Công Viên,

năm 2018, Học viện Khoa học Xã hội Luận án phân tích làm rõ tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt với những đặc thù về vị trí địa lý trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh từ năm 2006 đến năm 2017, làm sáng tỏ những nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Phân tích đặc điểm nhân thân của người phạm tội và những tình huống của hành vi phạm tội xảy ra đồng thời dự báo về tình hình; nguyên nhân và điều kiện;

về khả năng phòng ngừa tình hình các tội XPSH trong thời gian tới Đồng thời, đề xuất những giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt phù hợp với thực tiễn trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh [64]

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” của tác

giả Nguyễn Văn Khoa Điềm năm 2019, Học viện Khoa học Xã hội Luận án đã phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, thực tiễn phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, trong đó làm rõ tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2009 - 2018, phân tích làm rõ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh; từ đó đưa ra một số dự báo về tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; đề xuất những giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.[11]

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa các tội xâm phạm sở hữu do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, của tác giả Huỳnh Tấn Đạt, năm 2017, Học viện Khoa

học Xã hội Luận án đã phân tích, làm sáng tỏ thực trạng người chưa thành niên phạm các tội XPSH; nguyên nhân, điều kiện của tình hình các tội XPSH do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đưa ra một số

dự báo, ngắn hạn, trung hạn, dài hạn về tình hình các tội XPSH do người chưa thành niên thực hiện trong thời gian tới Đề xuất những giải pháp cơ bản phòng ngừa các tội XPSH do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh [9]

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Đấu tranh phòng, chống tội cướp giật tài sản ở nước ta hiện nay” của Đặng Thị Thúy Quỳnh năm 2013 Trên cơ sở làm rõ tình hình tội cướp giật tài sản ở Việt Nam giai

đoạn 2004 - 2012, phân tích làm rõ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp

giật tài sản ở Việt Nam giai đoạn 2004 - 2012, gồm các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống và những yếu tố tiêu cực thuộc chủ thể hành vi phạm tội, tác giả đưa ra các dự báo và các biện pháp phòng ngừa tội cướp giật tài sản, bao gồm các biện pháp loại trừ tội cướp giật tài sản và các biện pháp ngăn chặn tội cướp giật tài sản

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” của Nguyễn Văn Thanh năm 2016 Luận án đã làm rõ những vấn đề lý

luận về các tội XPSH theo pháp luật hình sự Việt Nam, như khái niệm và dấu hiệu pháp lý đặc trưng của các tội phạm cụ thể thuộc chương các tội XPSH, tiến hành phân biệt các tội phạm cụ thể thuộc chương này Đồng thời đánh giá khách quan, toàn diện, đầy đủ thực trạng áp dụng quy định của pháp luật hình sự về các tội XPSH tại Thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá kết quả đạt được, hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của hạn chế, thiếu sót Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự về các tội XPSH tại Thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên, Luận án chỉ đi sâu nghiên cứu các quy định của luật hình sự Việt Nam về các tội XPSH mà không đưa ra được các biện pháp phòng ngừa loại tội phạm này [29]

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Tội cướp giật tài sản trên địa bàn miền Đông Nam Bộ: tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, của tác giả Phạm Văn Trung, năm 2017, Học viện Khoa học Xã hội

Luận án phân tích những lý luận và dấu hiệu pháp lý của tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn miền Đông Nam Bộ từ năm 2007 đến 2016; phân tích tìm ra những nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội cướp giật trên địa bàn miền Đông Nam Bộ bởi nhiều yếu tố, trong đó có các yếu tố về điều kiện kinh tế, xã hội và những hạn chế thiếu sót của chủ thể đấu tranh phòng, chống tội phạm Ngoài ra, dự báo về tình hình, nguyên nhân và điều kiện của tội cướp giật tài sản trên địa bàn miền Đông Nam Bộ trong thời gian tới Đồng thời, kiến nghị nhiều biện pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng ngừa tội cướp giật tài sản trên địa bàn miền Đông Nam Bộ [48]

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Các tội chiếm đoạt tài sản trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta hiện nay: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, luận án tiến sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, của tác giả Nguyễn Văn Dũng, năm 2017, Học

viện Khoa học Xã hội [8] Luận án đã phân tích các đặc điểm của tình hình các tội chiếm đoạt tài sản trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta, phân tích làm

sáng tỏ nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội chiếm đoạt tài sản trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta, từ đó kiến nghị các giải pháp phòng ngừa các tội chiếm đoạt tài sản trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc

- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm “Tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, của tác giả Trần Phước Hiếu, năm 2019, Học viện Khoa học Xã hội Luận

văn đã phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt, thực tiễn tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2014 - 2018, cũng như làm rõ nội dung liên quan đến tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2014 - 2018 và những vấn đề đặt ra trong phòng ngừa tình hình các tội XPSH

có tính chất chiếm đoạt trên địa bàn thành phố Đà Nẵng [13]

- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

“Phòng ngừa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hà Nội”, của

tác giả Phạm Thị Thu Thủy, bảo vệ năm 2020 tại Trường Đại học Luật Hà Nội Luận văn đã làm rõ tình hình tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố

Hà Nội giai đoạn 2015 - 2019 bao gồm thực trạng, diễn biến của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hà Nội giai đoạn 2015 - 2019; phân tích làm rõ nguyên nhân của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hà Nội giai đoạn 2015 - 2019, bao gồm nguyên nhân từ mặt trái của nền kinh tế - xã hội; nguyên nhân liên quan đến đến hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, an toàn xã hội; nguyên nhân liên quan đến hạn chế trong công tác giáo dục

và tuyên truyền, phổ biến pháp luật; nguyên nhân liên quan đến hạn chế trong hoạt động của các cơ quan Tư pháp và nguyên nhân liên quan đến nạn nhân; từ đó, luận văn đưa ra dự báo và các biện pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hà Nội trong thời gian tới, bao gồm biện pháp khắc phục hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, an toàn

xã hội; biện pháp khắc phục hạn chế trong công tác giáo dục và tuyên truyền, phổ biến pháp luật; biện pháp khắc phục hạn chế trong hoạt động của các cơ quan Tư pháp và biện pháp khắc phục hạn chế từ phía nạn nhân của tội phạm [31]

Ngoài ra còn có nhiều luận văn thạc sỹ về phòng ngừa tình hình một tội, nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt, như: luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội

phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng” của tác giả Bùi Trọng An, năm

2019, Học viện Khoa học Xã hội; luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và

phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận”, của tác giả Nguyễn Xuân Phong, bảo vệ năm 2019 tại Học viện Khoa học Xã hội; “Phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, của tác giả Nguyễn Xuân Bình,

bảo vệ năm 2019 tại Học viện Khoa học Xã hội; luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội

phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản tại các điểm du lịch trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, của tác giả Võ Như Nghĩa, bảo

vệ năm 2019 tại Học viện Khoa học Xã hội; luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm

học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế”, của tác giả Đặng Thị Hải Lý, bảo vệ năm 2019 tại Học

viện Khoa học Xã hội; luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa

tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk”,

của tác giả Vũ Đức Anh, bảo vệ năm 2019 tại Học viện Khoa học Xã hội; luận văn

thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh” của

tác giả Nguyễn Huỳnh Bảo Khuyên, năm 2017, Học viện Khoa học Xã hội; luận

văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh”, của

tác giả Tô Lan Phương, bảo vệ năm 2016 tại Học viện Khoa học Xã hội; luận văn

thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Đồng Nai” của tác giả Hoàng Thị Hoa, bảo vệ

năm 2016 tại Học viện Khoa học Xã hội; luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm

học và phòng ngừa tội phạm: “Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang”, của tác giả Hoàng Thị Phương, bảo vệ năm 2017 tại Học viện

Khoa học Xã hội, luận văn thạc sĩ chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội

phạm: “Phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh”, của tác giả Vũ Quốc Toàn, bảo vệ năm 2017 tại Học viện

Khoa học Xã hội; Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội

phạm: “Nhân thân người phạm tội xâm phạm sở hữu trong quân đội ở nước ta hiện nay”, của Lê Văn Dũng, tại Học viện Khoa học xã hội năm 2020 Các công trình

nghiên cứu này đều tập trung phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, hoặc lý luận phòng ngừa tình hình một tội trong nhóm tội XPSH có tính chiếm đoạt; phân tích làm rõ thực tiễn phòng ngừa

tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, hoặc tình hình một tội XPSH có tính chiếm đoạt trong một giai đoạn nhất định, tìm ra nguyên nhân và điều kiện của của các tội XPSH có tính chiếm đoạt hoặc của một tội danh nào đó; từ đó đưa ra một số

dự báo và đề xuất những giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH

có tính chiếm đoạt hoặc tăng cường phòng ngừa tình hình một tội cụ thể trong nhóm tội XPSH có tính chiếm đoạt trên một địa bàn cụ thể

- Bài viết: “Phòng ngừa các tội xâm phạm sở hữu tại tỉnh Bình Định từ góc độ nạn nhân của tội phạm” Trần Lệ Loan, Tạp chí Tạp chí Khoa học (Trường Đại học

Quy Nhơn), số 2/2021 Qua phân tích các yếu tố từ nạn nhân góp phần hình thành các tội XPSH, tác giả kiến nghị các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình các tội XPSH trên địa bàn tỉnh Bình Định trong thời gian tới, gồm: Thứ nhất, hạn chế những nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm từ hành

vi của nạn nhân; Thứ hai, tăng cường sự cảnh giác của nạn nhân là phụ nữ vì phụ nữ rất dễ trở thành nạn nhân của các tội cướp tài sản; thứ ba, tăng cường sự cảnh giác của nạn nhân nói chung, như thay đổi thói quen, sinh hoạt, không quá tin tưởng người khác, không mê tín dị đoan, yêu đương qua mạng…[19, tr.41-50]

- Bài viết: “Các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội phạm sở hữu trên địa bàn miền Đông Nam Bộ từ góc độ nhân thân người phạm tội” của Đỗ Tiến Dũng,

Tạp chí Nhân lực khoa học xã hội số 09/2017 Bài viết phân tích làm rõ tình hình, ý nghĩa nhân thân người phạm tội XPSH trên địa bàn miền Đông Nam Bộ giai đoạn

2007 - 2015, chỉ ra một số đặc điểm nhân thân người phạm tội XPSH trên địa bàn miền Đông Nam Bộ thông qua khảo sát 910 bị cáo phạm các tội XPSH trên địa bàn miền Đông Nam Bộ giai đoạn 2007 - 2015, chỉ ra các yếu tố tác động tiêu cực hình thành nhân thân người phạm tội XPSH trên địa bàn miền Đông Nam Bộ, từ đó đưa

ra các biện pháp phòng tình hình các tội XPSH trên địa bàn miền Đông Nam Bộ từ khía cạnh nhân thân người phạm tội [7, tr.28-35]

- Bài viết: “Tình hình các tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tại thành phố Hồ Chí Minh trong những năm gần đây” của Đoàn Công Viên, Tạp chí Nhân

lực khoa học xã hội, số 08/2017 Trong bài viết, tác giả làm rõ khái niệm các tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, mức độ của tình hình các tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2006 - 2015 với sáu cơ cấu theo các đặc điểm khác nhau để làm rõ tình hình các tội phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2006 - 2015 [63, tr.11-18]

- Bài viết: “Một số đặc điểm nhân thân của người phạm tội cướp tài sản trên địa bàn các tỉnh, thành phố phía Nam” của Nguyễn Trung Hòa, Tạp chí Khoa học

kiểm sát – số 25/2018 Trên cơ sở nghiên cứu các đặc điểm nhân thân của 8163 người phạm tội cướp tài sản trên địa bàn các tỉnh, thành phố phía Nam trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến năm 2016, tác giả đã làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội cướp tài sản như: Đặc điểm về giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp của người phạm tội; đặc điểm về động cơ mục đích phạm tội; đặc điểm

về tiền án, tiền sự và nơi cư trú của người phạm tội cướp tài sản trên địa bàn các tỉnh, thành phố phía Nam [16, tr.37-40]

- Bài viết: “Một số nguyên nhân và giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận” của Nguyễn Xuân Phong, Tạp chí Khoa học kiểm sát – số 31/2019 Là

trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tỉnh; thành phố Phan Rang - Tháp Chàm có tốc độ đô thị hóa nhanh, dần trở thành một đô thị văn minh, hiện đại Tuy nhiên, do ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường và sự tác động của những yếu tố tiêu cực khác, tình hình tội phạm trên địa bàn thành phố diễn ra hết sức phức tạp, có chiều hướng gia tăng, trong đó đáng chú ý là tội trộm cắp tài sản Từ đó tác giả kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận [25, tr.36-40]

- Bài viết: “Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phố biến giáo dục pháp luật, vận động quần chúng trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” của Nguyễn Văn Khoa Điềm, Tạp chí Khoa học kiểm

sát, số 27/2019 Bài viết đã khái quát tình hình thực hiện công tác tuyên truyền, phố biến giáo dục pháp luật, vận động quần chúng trong phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, trong đó có tội cướp giật tài sản nói riêng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó Sở Tư pháp Thành phố đóng vai trò là cơ quan thường trực của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật với những hoạt động thiết thực trong suốt thời gian qua Nhiều mô hình tự quản về an ninh trật tự được chính quyền cơ

sở xây dựng có nội dung thiết thực, phong phú, cách làm sáng tạo, phù hợp với từng địa bàn dân cư Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra một số hạn chế, từ đó đưa ra năm kiến nghị: Thứ nhất, các chủ thể phòng ngừa cần tích cực đổi mới nội dung, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật Thứ hai, cần xác định được đối tượng tuyên truyền cụ thể Thứ ba, chú trọng tuyên truyền nâng cao ý thức cảnh giác, bảo vệ tài sản ở mỗi người dân Thứ tư, tiếp tục củng cố, duy trì, đẩy

mạnh nâng cao chất lượng hiệu quả phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc Thứ năm, các chủ thể cần tăng cường, chủ động phối hợp trong tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân tham gia phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản [10, tr.31-36]

Như vậy có thể thấy, các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm sở hữu

có tính chiếm đoạt và phòng ngừa tình hình các tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trong thời gian qua rất phong phú Một số công trình đi sâu nghiên cứu

về một giải pháp phòng ngừa một loại tội trên một địa bàn cụ thể, trong khi một số công trình lại nghiên cứu phòng ngừa tình hình các tội XPSH nói chung trong phạm

vi một đơn vị hành chính tỉnh hoặc một khu vực địa lý đặc thù Điểm chung của các công trình này là luôn phải làm rõ thực trạng THTP, chỉ rõ các nguyên nhân và điều kiện của THTP, những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thực hiện các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt, từ đó mới có đầy đủ cơ sở

lý luận và thực tiễn để kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt

1.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về tội phạm và phòng ngừa tội phạm

An introduction to Crime and Criminology (Tạm dịch: Giới thiệu về tội phạm

và tội phạm học), của tác giả Hennessy Hayes và Tim Prenzler Đây là công trình

nghiên cứu của hai chuyên gia tội phạm học người Australia là Hennessy Hayes và Tim Prenzler Nội dung phân tích và tổng hợp những quan điểm khác nhau của các

cá nhân, cơ quan ở Australia trong lĩnh vực nghiên cứu về những đặc điểm nhân thân người phạm tội, tình hình tội phạm ở Australia Tác giả phân tích nguyên nhân

và điều kiện của tội phạm chịu ảnh hưởng rất lớn bởi các yếu tố tiêu cực từ phía người bị hại, môi trường cộng đồng xã hội, chính sách pháp luật của quốc gia, môi trường giáo dục, từ những điều kiện xã hội trong nước Công trình này có ý nghĩa trong việc vận dụng nghiên cứu đặc điểm nhân thân người phạm tội, những nguyên nhân, điều kiện và những yếu tố làm phát sinh tình hình các tội XPSH có tính chất chiếm đoạt [91, tr.3-6, 7-15]

Crime and criminology in Japan (tạm dịch: Tội phạm và tội phạm học ở Nhật Bản hiện đại) của tác giả Can Ueda, giáo sư, tiến sĩ luật học, Trường Đại học Tổng

hợp Ritsumeikan Tác giả đã khái quát tội phạm học không phải là khoa học duy nhất nghiên cứu tội phạm Tội phạm là đối tượng nghiên cứu của một số ngành khoa học khác như: Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự, Xã hội học, Tâm lý học,

Thần kinh học Tác giả đã đưa ra khái niệm “Tội phạm học là khoa học nghiên cứu tội phạm và đề ra các biện pháp đấu tranh, phòng chống” Tác giả đã nghiên

cứu nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh và phát triển tội phạm; đồng thời, đưa ra con số thống kê về một số đặc điểm nhân thân, các điều kiện cá nhân và xã hội của tội phạm như giới tính, lứa tuổi Phân tích, thống kê được trong số phụ nữ phạm tội

bị cảnh sát bắt giữ có 42,3% là nữ vị thành niên (năm 1980); trung bình cứ 100.000 người dân trên 15 tuổi thì có 65,6 người phạm tội Trong số những người bị bắt giữ

vì phạm tội năm 1981 có 0,7% người bị tổn hại về thần kinh, sự bất bình thường nhiễm sắc thể giới tính Tác giả cũng chỉ ra những hạn chế trong quá trình đô thị hóa xã hội, quá trình phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, sự di cư, tập trung dân cư

do quá trình đô thị hóa đã gây ra sự xáo trộn trong xã hội; gây ra sự mâu thuẫn giữa các giai tầng trong xã hội, hạn chế sự đoàn kết dân cư trong khu vực về phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm [82]

Kriminologie, của tác giả Hans Göppinger (người Đức), Auflage, Munchen

2008, trang 1-2, Universitaet Berlin (Đức), nghiên cứu tội phạm học “Tội phạm học

là ngành khoa học thực nghiệm, độc lập, nghiên cứu các sự việc diễn ra trong các lĩnh vực của đời sống cộng đồng có liên quan đến tội phạm, hậu quả của hành vi tội phạm và việc ngăn ngừa các hành vi phạm tội cũng như quá trình đấu tranh chống lại những hành vi phạm tội” Ngoài ra, tác giả phân tích một số đặc điểm nhân thân

của tội phạm và hành vi phạm tội của tội phạm được xem như là hiện tượng xã hội

và phân tích hành vi phạm tội cùng với một số nguyên nhân và điều kiện hoàn cảnh

xã hội thúc đẩy tạo ra các hành vi phạm tội [90, tr.1-2]

Criminology Today, (tạm dịch: Tội phạm ngày nay), của tiến sĩ triết học Giáo

sư danh dự Frank - Schmalleger (người Mỹ), năm 2002, trường Đại học Bắc Carolina ở Pembroke (Mỹ), theo ông khái niệm về tội phạm học“Tội phạm học là

khoa học mà bao quanh là chuyên môn liên ngành nghiên cứu về tội phạm và hành

vi phạm tội, bao gồm cả những biểu hiện của nó, nguyên nhân, các khía cạnh pháp

lý và sự kiểm soát” Đồng thời phân tích tội phạm học là một khoa học có tính liên

ngành vì nghiên cứu về tội phạm phải hiểu biết các vấn đề của các khoa học khác; nhằm để tổng hợp các vấn đề liên quan đến tội phạm tồn tại trong xã hội và tìm ra các nguyên nhân và điều kiện phạm tội ở Mỹ và tìm các yếu tố như: yếu tố xã hội, yếu tố giáo dục đưa đến phạm tội [87, tr.10]

Các đặc điểm và nguyên nhân của tội trộm cắp, của tác giả Diana Nelson và

cộng sự năm 2002, tại Viện Tội phạm Australia đã dựa trên các nghiên cứu về trộm cắp trước đây trong khu vực, như nghiên cứu của MARS (1999), (theo Điều 138) tại lãnh thổ thủ đô nước Australia Nội dung nghiên cứu về con đường tiêu thụ tài sản sau khi trộm cắp qua các dữ liệu thu thập và phân tích được từ thực tiễn Từ đó góp phần hỗ trợ quan chức ở khu vực thủ đô nước Australia (Australian Capital Territory - ACT) và cảnh sát trong việc đề ra các chính sách phù hợp nhằm ngăn chặn và kiểm soát loại tội phạm này Nghiên cứu tập trung vào một số lĩnh vực quan trọng như: nguồn và loại tài sản bị đánh cắp; thời gian xảy ra vụ trộm cắp; những loại hàng hóa bị đánh cắp và phân tích những loại thường bị trộm cắp là tải sản gia dụng như: tiền, điện thoại, ti vi, máy chụp ảnh… Xây dựng hồ sơ thống kê hình sự của tội phạm trộm cắp tài sản, bao gồm: Động cơ, tần suất và cách thức trộm cắp, cách thức tiêu thụ hàng hóa bị đánh cắp (bao gồm cả những người giúp tiêu thụ hàng hóa bị đánh cắp) và mức độ hàng hóa thu hồi được [85, tr.13-29]

B.B Luneev (1991), “Tình hình tội phạm ở Liên Xô – Những khuynh hướng cơ bản và tính quy luật” Đây là bài viết được công bố trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật

(số 4/1991, tiếng Nga) [79], đề cập đến tình hình tội phạm ở Liên Xô trong 70 năm tồn tại Nhà nước Xô Viết Điều đặc biệt giá trị ở công trình này là quan điểm của tác giả về cách sử dụng chất liệu nghiên cứu và cách đánh giá diễn biến của tình hình tội phạm sao cho khả thi mà vẫn bảo đảm tiệm tiến được quy luật vận động của tình hình tội phạm và thực tế hiện hữu của hiện tượng tiêu cực này trong mọi trường hợp, kể cả

trong trường hợp Nhà nước tiến hành hoạt động “quét, vét” tội phạm

Buchholz E, J Lekschas, D Hartmann R, Die sozialistische Kriminologie - Tội phạm học xã hội chủ nghĩa - (1975) Công trình nghiên cứu đã chỉ ra nguyên

nhân của tình hình tội phạm là “tổng hợp các hiện tượng có mối tác động qua lại và thâm nhập lẫn nhau; các hiện tượng này là phổ biến và được lặp đi lặp lại nhiều lần trong các mối quan hệ luôn luôn thay đổi” [81, tr.169] Xét điều kiện xã hội của tội phạm ở Cộng hòa dân chủ Đức, tác giả cho rằng, không chỉ môi trường xã hội ở

phạm vi lớn mà môi trường trực tiếp tác động rất lớn đến việc hình thành nhân cách

con người, trong đó có tính cách của người phạm tội Thêm vào đó, vai trò giám sát của xã hội chưa thực sự phát huy Vì vậy, phòng, chống tội phạm phải chú ý cả nguyên nhân và điều kiện phạm tội; Nhà nước phải chú trọng quản lý các quan hệ

xã hội mới và có nhiều hình thức để tăng cường giám sát của xã hội

Hans-Dieter Schwind (2007), Kriminologie: Eine praxisorientierte Einführung mit Beispielen [89] Đây là cuốn giáo trình được tái bản lần thứ 17 mà tác giả của

nó, GS.TS Hans-Dieter Schwind, người đã được giải thưởng Becaria Cuốn sách đề cập toàn diện các vấn đề của tội phạm học, trong đó có cả tội phạm học đại cương

và tội phạm học áp dụng đối với nhiều tội phạm cụ thể, kể cả tội khủng bố Điều đặc biệt có giá trị tham khảo đối với đề tài luận án đang nói ở đây là kiến thức tội phạm học đại cương và lịch sử tội phạm học Sự phân chia các khoa học pháp lý hình sự thành hai nhánh khác nhau, khoa học pháp lý hình sự vị quy phạm và phi quy phạm, căn cứ vào mục đích nghiên cứu, là tư tưởng hoàn toàn mới đối với khoa học pháp lý Việt Nam nói chung và khoa học pháp lý hình sự nói riêng Chính nhờ

tư tưởng này mà sự nhận thức về tính chuyên ngành được nâng cao rõ rệt Tương tự, phần lịch sử tội phạm học trong cuốn sách này có giá trị đặc biệt cho việc nâng cao nhận thức về chuyên ngành tội phạm học theo tiêu chí thứ bảy, tức là mỗi khoa học độc lập phải có lịch sử phát triển riêng

Erich Marks (2009), Einige aktuelle Erfahrungen zur Kriminalpraevention mit

deutschem und europaeischem Kontext, (Một số kinh nghiệm đáng lưu ý về phòng

ngừa tội phạm từ thực tiễn Đức và Châu Âu), công bố trong tập tài liệu của Hội nghị lần thứ XII của Liên hiệp quốc về phòng ngừa tội phạm và tư pháp hình sự [86], được tổ chức tại Brasilien – Brazin từ ngày 12 đến ngày 19 tháng 4 năm 2009,

truy cập theo địa chỉ: www.bmj.bund.de Bài viết khái quát cả lịch sử phát triển tư tưởng về phòng ngừa tội phạm từ thế kỷ XIX đến nay và khẳng định, phòng ngừa tội phạm là một chiến lược giải quyết vấn đề và nguyên nhân của tình hình tội phạm Cụ thể, gồm có primaere, sekundaere và tertiaere Praevention, tức là phòng ngừa cơ bản, phát sinh và tái phạm Đây là nội dung mà Luận án này cần theo đuổi

Hơn nữa, quan điểm mà Erich Marks nêu ra chính là nội dung Nghị quyết của Liên hiệp quốc, Hội đồng Kinh tế và xã hội (ECOSOC) đối với các quốc gia thành viên

từ năm 1997 và nhắc lại tại Nghị quyết 2002/13 Vấn đề này cũng đã được một số tác giả Việt Nam tiếp thu và triển khai

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt và phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Tội xâm phạm sở hữu có tổ chức, của tác giả Stijn Van Daele người Bỉ, vào

năm 2008, của trường đại học Ghen ở Bỉ Nội dung nghiên cứu hoạt động của các băng, nhóm tội phạm ở Bỉ đang được các cơ quan thực thi pháp luật ở Bỉ chú ý

trong thời gian gần đây; các cơ quan thực thi pháp luật quan tâm đến tình trạng gia tăng tội phạm, đối tượng phạm tội, chính sách phòng, chống tội phạm và sự nhận thức của tội phạm, các hiện tượng tổ chức thực hiện hành vi phạm tội, trong đó có các tội XPSH có tính chiếm đoạt Ngoài ra phân tích được đặc điểm về lối sống lưu động và quốc tịch của tội phạm, đó là 2 yếu tố quan trọng của các nhóm tội phạm có

tổ chức Đồng thời nói lên những hạn chế trong chính sách đấu tranh của Chính phủ

Bỉ, không có vai trò quyết định trong đấu tranh tiêu diệt tội phạm mà chỉ có vai trò kìm hãm sự hoạt động của tội phạm [94, tr.241-247]

Theoretical basis of crime prevention (Tạm dịch là: cơ sở lý luận của việc phòng ngừa tội phạm) của tác giả Mikovskij G.M, Nxb Maxcơva, Jurid, Literature,

năm 1977, (bản dịch của Viện thông tin Khoa học xã hội, năm 1982) [92] Tác giả nghiên cứu chuyên sâu về cơ sở lý luận của phòng ngừa tội phạm Công trình chỉ rõ tội phạm là một hiện tượng xã hội và phương hướng đấu tranh chống tội phạm cơ bản nhất là phòng ngừa tội phạm Hệ thống các giải pháp phòng ngừa tội phạm, gồm: Tổng hợp các giải pháp chung của toàn xã hội và các giải pháp đặc thù phối hợp chặt chẽ với nhau, trong đó có xác định rõ các biện pháp chủ đạo; kết hợp nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm với các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục Hoạt động phòng ngừa tội phạm phải được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và các cơ quan Nhà nước; vận động quần chúng tham gia rộng rãi và tích cực vào việc phòng ngừa tội phạm Tác giả cho rằng chủ thể thực hiện các biện pháp đặc biệt phòng ngừa tội phạm là do các tổ chức Đảng, các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân tiến hành nhằm trực tiếp loại trừ các yếu tố tội phạm học, các nguyên nhân, điều kiện làm nảy sinh tội phạm, nhằm giáo dục và cải tạo những người có thể phạm tội hoặc đã phạm tội Các biện pháp này gồm hai loại, loại thứ nhất là những biện pháp mang tính chất “Tín hiệu”, tức là những dự kiến về sự cần thiết phải tác động một cách có mục đích, có định hướng vào những yếu tố tội phạm học hay những người, nhóm người nhất định; loại thứ hai là những biện pháp tác động trực tiếp Các biện pháp phòng ngừa đặc biệt gồm: các biện pháp kinh tế - xã hội, nhằm điều chỉnh biến động của dân cư, số lượng, cơ cấu dân cư từng vùng, có tính đến nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm; các biện pháp điều chỉnh các hướng chính trong chính sách và đường lối đấu tranh phòng, chống tội phạm; các biện pháp tư tưởng, văn hóa, giáo dục

So sánh một cách có hệ thống về các vụ cướp ở Chicago, về các vụ cướp không gây thương tích và có gây thương tích đã dẫn đến chết người tại Chicago, về tình hình cướp tài sản ở Chicago, của hai tác giả Franklin E Zimring và James

Zueh, năm 1986, ở Chicago [88] Nội dung nghiên cứu về tội cướp và cướp giật tài sản, gồm hai phần:

Phần thứ nhất, nói lên kết quả thực nghiệm, bao gồm: ước tính mức độ và diễn

biến và tính chất của các vụ cướp giật tài sản và giết người ở Chicago, phân tích các hình thức cướp giật tài sản và giết người trong những hoàn cảnh và điều kiện cụ thể, cùng các hành vi thực hiện phạm tội, kiểm tra các hình thức của các vụ cướp giật tài sản gây thương tích, và mức độ và cánh xử lý của cảnh sát đối với các vụ cướp giật tài sản khác nhau bằng việc áp dụng các quy định của pháp luật tại Chicago

Phần thứ hai, tác giả đề cập về một số yếu tố tác động của nghiên cứu này đến

lý thuyết tội phạm học, tác giả lý luận về tội cướp giật tài sản và các quy định của pháp luật ở Chicago Đồng thời đưa ra nhiều biện pháp ngăn chặn và kiểm soát tội phạm này tại Chicago bằng pháp luật hình sự với nhiều biện pháp về kinh tế, giáo dục và quản lý các ngành nghề có liên quan để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình trạng cướp tài sản tại Chicago

The Crime of Robbery in South African Law, International Journal of Arts and Science, (tạm dịch: Tội phạm Cướp trong Luật Nam Phi", Tạp chí Khoa học và Nghệ thuật Quốc tế), năm 2010 của tác giả Deidre Joubert Nội dung nghiên cứu các

đặc điểm của tội phạm cướp giật tài sản được định nghĩa trong pháp luật của Nam Phi; nguồn gốc lịch sử và sự phát triển của tội phạm cướp tài sản theo từng giai đoạn thời gian của Nam Phi; đồng thời nghiên cứu những hình phạt và xác định các khía cạnh liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự Nghiên cứu chứng minh rằng tội phạm cướp giật tài sản vẫn đảm bảo sự tồn tại riêng trong pháp luật Nam Phi, mặc

dù một số vấn đề có liên quan đã được xác định Theo tác giả, tình hình tội phạm ở Nam Phi ngày càng gia tăng về tội phạm bạo lực và tội phạm cướp giật Nhiều đề xuất được đưa ra bao gồm việc đưa ra các quy định pháp luật mở rộng phạm vi truy

tố, xét xử của tội phạm thông thường, mà trong đó các biểu hiện khác nhau của hành vi phạm tội được đánh giá theo mức độ nghiêm trọng của chúng, được đề xuất

để cung cấp hướng dẫn cho Tòa án khi tuyên án những người bị kết tội trộm cắp

[84, tr.128-154]

Tình hình trộm cắp tài sản theo mùa vụ ở Hồng Kông, của tác giả Yuk Yee

Yan, năm 2004 Tác giả nghiên cứu về tỉ lệ loại tội phạm trộm cắp tài sản vào các mùa trong mỗi năm ở Hồng Kông từ năm 1991- 2000 Đồng thời, phân tích tìm ra những nguyên nhân và điều kiện làm gia tăng tội phạm trộm cắp tài sản theo từng mùa ở Hồng Kông Kết quả nghiên cứu cho thấy, diễn biến trộm cắp tài sản tại các cửa hàng ở Hồng Kông thường tăng cao điểm vào các tháng của mùa đông do những nguyên nhân lười lao động thích đánh bài; nhưng tình trạng trộm cắp ít xảy

ra vào mùa hè Đặc thù vị trí địa lý cho thấy tình hình tội trộm cắp ở Hồng Kông rất khác so với các vùng khác Nghiên cứu này thực hiện ở Hồng Kông thường xuyên, tội phạm trộm cắp tài sản ở đây cũng hoạt động như một vấn đề về mùa vụ tội phạm [95, tr.276-283]

Sách “Robbery: The Tipping Point Between Theft and Violence” (Tạm dịch:

Trộm cắp tài sản – Điểm khác biệt cơ bản giữa tội phạm và vi phạm pháp luật) của Amy Burrell, Nxb Publisher Palgrave Macmillan Cham, 2022 [77] Cuốn sách gồm

8 chương, trong đó tác giả đã dành chương 7 để bàn về chính sách và biện pháp phòng ngừa tội phạm này Trong chương 7, các tác giả đã phân tích các biện pháp phòng ngừa được sử dụng để ngăn chặn và/hoặc giảm thiểu hành vi trộm cắp tài sản Điều này bao gồm các biện pháp về giáo dục và tác động chuyển hướng, các phương pháp tiếp cận tình huống (được thiết kế để giảm cơ hội phạm tội), các phương pháp tiếp cận và chiến thuật của cảnh sát và các biện pháp can thiệp dựa trên phạm nhân trong quá trình cải tạo Ngoài ra, các tác giả cũng làm rõ các hoạt động hợp tác của cảnh sát quy mô lớn, chẳng hạn như Sáng kiến tội phạm đường phố và phương pháp tiếp cận y tế công cộng

Sách “Cargo Theft, Loss Prevention, and Supply Chain Security” (Tạm dịch:

Trộm cắp hàng hóa, phòng ngừa tổn thất và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng) của tác giả Dan Burges, Nxb Elsevier 2013 [83] Cuốn sách là công trình nghiên cứu toàn diện nhất về chủ đề phòng ngừa trộm cắp hàng hóa Một phần công trình đề cập đến lịch sử của hành vi trộm cắp hàng hóa, một phần khác đi sâu phân tích và

đề xuất các cách thức phòng ngừa Cuốn sách là nguồn duy nhất mà các chuyên gia chuỗi cung ứng và sinh viên có thể sử dụng để tìm hiểu mọi khía cạnh của hành vi trộm cắp hàng hóa và thực hiện các bước để ngăn ngừa tổn thất Cuốn sách bao gồm các phương pháp dự đoán về mô hình trộm cắp hàng hóa, cho phép các chuyên gia chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa ở mọi bước dọc theo chuỗi cung ứng

Cuốn sách cung cấp một phương pháp luận hoàn chỉnh để sử dụng trong việc tạo chương trình bảo mật chuỗi cung ứng của riêng từng người cũng như phân tích sâu

về các vấn đề an ninh chuỗi cung ứng thường gặp Cuốn sách cũng cung cấp số liệu thống kê về hành vi trộm cắp hàng hóa đáng tin cậy, đồng thời cung cấp các giải pháp và phương pháp hữu hiệu nhất cho các chuyên gia chuỗi cung ứng, những người phải xác định rủi ro của công ty và giảm thiểu thiệt hại của họ bằng cách áp dụng các chương trình bảo mật có thể áp dụng linh hoạt phù hợp Hơn nữa, công trình trình bày các kỹ thuật tiên tiến mà các chuyên gia trong ngành có thể sử dụng

để ngăn ngừa tổn thất và giữ an toàn cho hàng hóa của họ ở mọi giai đoạn trong chuỗi cung ứng

Bài viết “Effect of emergency winter homeless shelters on property crime”

(Tạm dịch: Tác động của những nơi trú ẩn khẩn cấp vào mùa đông cho người vô gia

cư đến tình hình tội XPSH) của các tác giả Sara-Laure Faraji, Greg Ridgeway và Yuhao Wu đăng trên Journal of Experimental Criminology volume 14, (2018) [93, tr.129-140] Bài viết nghiên cứu về tác động khi mở 19 nhà trú ẩn khẩn cấp vào mùa đông cho người vô gia cư tại thành phố Vancouver của Canada giai đoạn 2009-

2016 để đánh giá về tình hình các tội XPSH trong phạm vi bán kính 400 m quanh các khu trú ẩn này

Bài viết “Seasonality of Property Crimes in a Neighborhood-Scale of Beijing, China” (tạm dịch: Tính thời vụ của các tội XPSH ở vùng phụ cận của Bắc Kinh,

Trung Quốc”) của nhóm tác giả Zhaolong Zeng, Miaomiao Hou, Zheng Tang, Huanggang Wu & Xiaofeng Hu, đăng trên Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “The International Conference on Natural Computation, Fuzzy Systems and Knowledge Discovery” năm 2019 [96, tr.1105-1114] Bài viết sử dụng tập dữ liệu 6 năm về các

vụ trộm cắp và tội phạm trộm cắp trong khu vực Tai Yang Gong với tỷ lệ tội phạm tương đối cao và các hình thức tội phạm đa dạng, các tác giả đã nghiên cứu tính thời

vụ của tội phạm trộm cắp tài sản trong phạm vi vùng lân cận của Bắc Kinh, Trung Quốc Đầu tiên, nhóm nghiên cứu đánh giá về tính thời vụ của tội phạm Thứ hai, nhóm khám phá các điểm nóng về không gian của tội phạm trộm cắp trong khu vực Tai Yang Gong bằng phương pháp ước tính mật độ phạm tội và phân tích sâu hơn

dữ liệu từ các điểm nóng khác nhau để kiểm tra xem liệu sự thay đổi của tính theo mùa có tồn tại theo không gian hay không Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tính thời

vụ của tội phạm trộm cắp tài sản có sự thay đổi theo không gian Cụ thể, tại các khu

dân cư có cộng đồng tái định cư là điểm nóng về không gian phạm tội Tính theo mùa của tội trộm cắp tài sản của vùng Tai Yang Gong ít đáng kể hơn so với toàn bộ khu vực; tương tự, tình trạng trộm cắp theo mùa tại các trung tâm mua sắm với các siêu thị lớn và một loại điểm nóng không gian khác, ít đáng kể hơn so với toàn bộ khu vực Tai Yang Gong

Bài viết “Correlates of property crime in a cohort of recently released prisoners with a history of injecting drug use” (tạm dịch: Mối liên hệ giữa tội phạm XPSH với các tù nhân có tiền sử nghiện ma túy vừa chấp hành xong hình phạt trong thời gian gần đây) của các tác giả Amy Kirwan, Brendan Quinn, Rebecca Winter, Stuart A

Kinner, Paul Dietze và Mark Stoové, đăng trên Tạp chí Harm Reduct J 12, 23 (2015) [78] Tiêm chích ma túy (IDU) là một yếu tố dự báo mạnh mẽ cho việc tái phạm và tái

tù ở các cựu tù nhân Nhóm tác giả đã nghiên cứu khoảng 5600 người phạm tội đã hết thời hạn chấp hành hình phạt ở bang Victoria của Úc mỗi năm cho thấy có khoảng 50% tù nhân Victoria có tiền sử nghiện ma túy có liên quan đến việc tái phạm sau khi

ra tù Mối liên hệ giữa việc sử dụng ma túy và các hành vi phạm tội được cho là do các yếu tố môi trường và xã hội, động cơ kinh tế và tác dụng dược lý không mong muốn của ma túy Heroin và benzodiazepines là những loại ma túy được sử dụng phổ biến nhất trong số những người bị bắt vì các tội XPSH ở Úc Trong số những người bị cảnh sát Úc bắt giữ, 45% những người phạm tội có sử dụng heroin cho rằng nhu cầu kinh tế

là nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội, trong khi 74% số người có sử dụng benzodiazepine cho rằng việc say ma túy là lý do khiến họ phạm tội

1.3 Đánh giá tình hình nghiên cứu

1.3.1 Những vấn đề đã được thống nhất và luận án sẽ kế thừa

Kết quả tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nêu trên cho thấy những các vấn đề đã được các công trình thống nhất và luận án sẽ kế thừa bao gồm:

Thứ nhất, vấn đề lý luận về tội phạm học và phòng ngừa tội phạm đã được các

công trình trong và nước ngoài nghiên cứu, phân tích dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau Qua đó đã đi đến thống nhất về nội hàm của khái niệm, phân tích, đánh giá tình hình tội phạm, nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm và các giải pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa các nhóm tội phạm nói riêng Trong

đó, có một số công trình cung cấp lý thuyết cơ bản về tội phạm học như: Khái niệm tình hình tội phạm, khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm, các thông số của tình hình tội phạm, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, nhân thân người

phạm tội, dự báo tình hình tội phạm, các biện pháp phòng ngừa tội phạm; chủ thể phòng ngừa tình hình tội phạm; một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về các tội XPSH có tính chiếm đoạt, như: định nghĩa; khái niệm; các thông số về mức độ, diễn biến, cơ cấu, tính chất; nguyên nhân và điều kiện; các yếu tố về nhân thân người phạm tội; dự báo tình hình tội phạm và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt Sản phẩm của sự thống nhất này là hệ thống giáo trình tội phạm học và phòng ngừa tội phạm hiện hành ở Việt Nam hiện nay Nghiên cứu sinh xác định những giá trị học thuật này đóng vai trò là nền tảng và là cơ sở lý thuyết cho luận án với đề tài “Phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu”

Thứ hai, vấn đề tình hình tội phạm và phòng ngừa tình hình tội phạm đã

được nhiều công trình tiếp cận nghiên cứu và làm rõ theo từng lĩnh vực và từng địa bàn nghiên cứu nhất định Có thể nói, những năm gần đây, tình hình nghiên cứu về tình hình tội phạm và thực tiễn phòng ngừa tội phạm được nhiều học giả quan tâm Không những vậy, nội dung nghiên cứu được trải dài ở nhiều lĩnh vực khác nhau, phản ánh sự phức tạp của tình hình tội phạm trong nền kinh tế thị trường Các lĩnh vực về tội phạm học và phòng ngừa tội phạm đã được tiếp cận và làm rõ gồm: Tội phạm về an ninh, trật tự; tội phạm về giao thông đường bộ; tội phạm khai thác và bảo vệ rừng; tội phạm ma tuý; tội phạm chưa thành niên và tiếp cận dưới góc độ vai trò, chức năng của các lực lượng cảnh sát Nghiên cứu sinh xác định, đây là những nội dung có giá trị tham khảo quan trọng trong quá trình nghiên cứu tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu của luận án

Thứ ba, dựa trên các kết quả tiếp cận thực tiễn tình hình tội phạm và phòng

ngừa tội phạm của những nội dung kể trên, các nghiên cứu cũng đã đề xuất được nhiều giải pháp khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực nghiên cứu Qua đó có thể thấy, rất nhiều giải pháp đã thống nhất như: Hoàn thiện hệ thống thể chế tương ứng với lĩnh vực phòng ngừa tội phạm; nâng cao năng lực phòng ngừa tội phạm của các cơ quan chức năng và các cá nhân trực tiếp thực hiện; tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan; đổi mới phương pháp phòng ngừa tương ứng với nội dung thực hiện và xây dựng được thế trận an ninh nhân dân, vận động xã hội tham gia tích cực vào công tác phòng ngừa tội phạm Nghiên cứu sinh cũng xác định đây là những giải pháp mang tính tham khảo rất lớn đối với đề tài luận án

Thứ tư, một số vấn đề trực tiếp liên quan đến đề tài phòng ngừa tình hình các

tội XPSH có tính chiếm đoạt đã được một số công trình đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau Những vấn đề đã được làm rõ gồm: Một số vấn đề lý luận về các tội XPSH có tính chiếm đoạt và phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt như chủ thể, cách thức, vai trò, ý nghĩa, nội dung; các biện pháp và thực trạng tổ chức triển khai phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt ở một số địa phương như các tỉnh miền núi phía Bắc, thành phố Hồ Chí Minh Những kết quả nghiên cứu này sẽ được luận án kế thừa có chọn lọc trong công trình nghiên cứu của mình để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

1.3.2 Những vấn đề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu

Mặc dù các công trình nghiên cứu nêu trên đã có những thống nhất nêu trên, song còn nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến phòng ngừa các tội XPSH có tính chiếm đoạt đã được đề cập tới nhưng chưa có sự thống nhất Cụ thể:

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã tiếp cận rất phong

phú, sâu sắc, mức độ tác động của tình hình tội phạm đối với đời sống xã hội, văn hóa ở mỗi nước khác nhau, thể chế chính trị, điều kiện kinh tế xã hội của mỗi nước cũng không tương đồng Nhưng qua nghiên cứu các công trình khoa học nói trên, có thể khẳng định các nước trên thế giới đều xác định sự cần thiết có các giải pháp phòng ngừa tội phạm hiệu quả nhằm hạn chế tình hình tội phạm Tuy nhiên, mỗi quốc gia khác nhau thì tình hình tội phạm cũng khác nhau, thay đổi theo không gian, thời gian, điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội… các giải pháp phòng ngừa ở quốc gia này thì hiệu quả nhưng ở quốc gia khác thì không áp dụng được hoặc áp dụng không hiệu quả, các giải pháp còn tùy thuộc vào điều kiện chính trị, kinh tế,

xã hội của mỗi quốc gia Nhìn chung, các công trình trên chưa nghiên cứu chuyên sâu và tập trung vào việc phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt

Thứ hai, một số vấn đề thực tiễn về các tội XPSH có tính chiếm đoạt và

phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt đã được đề cập ở nhiều nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau, tuy nhiên lại được nghiên cứu ở các địa phương khác, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu Vì vậy, công trình nghiên cứu này sẽ đi sâu nghiên cứu làm rõ tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021, làm rõ thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021,

luận giải nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021, từ đó kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Thứ ba, các dự báo tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt trong các

nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian nhất định trước đó do vậy tính thời sự và vấn đề cập nhật đã không được đảm bảo Hơn nữa chưa có công trình nào đưa ra dự báo về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn sau năm 2022 để làm cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu Vì vậy, luận án sẽ đưa ra những dự báo về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu sau năm 2022 để làm cơ sở kiến nghị các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 của luận án đã thực hiện việc đánh giá về tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có liên quan đến phòng ngừa các tội XPSH có tính chiếm đoạt Qua đánh giá tổng quan, chương 1 đã làm rõ những vấn đề đã được

thống nhất như sau: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã thống nhất về nội hàm

của khái niệm tình hình tội phạm, nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm và các giải pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa các nhóm tội phạm nói riêng Trong đó, có một số công trình đã chuyên sâu một số lý luận cơ bản về tội phạm học, trong khi một số công trình nghiên cứu chuyên sâu lý luận về các tội XPSH có tính chiếm đoạt, như: khái niệm; các thông số về mức độ, diễn biến, cơ cấu, tính chất; nguyên nhân và điều kiện; các đặc điểm về nhân thân người phạm tội; dự báo tình hình tội phạm và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa

tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt Thứ hai, vấn đề tình hình tội phạm và

phòng ngừa tình hình tội phạm đã được nhiều công trình tiếp cận nghiên cứu và làm

rõ theo từng lĩnh vực và từng địa bàn nghiên cứu nhất định Các lĩnh vực về tội phạm học và phòng ngừa tội phạm đã được tiếp cận và làm rõ gồm: Tội phạm về an ninh, trật tự; tội phạm về giao thông đường bộ; tội phạm khai thác và bảo vệ rừng; tội phạm ma tuý; tội phạm chưa thành niên Những nghiên cứu về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt cũng được một số công trình nghiên cứu đề cập đến từ góc độ của một tội trong nhóm tội này hoặc cả nhóm tội nhưng trong một giới hạn

phạm vi không gian cụ thể Thứ ba, các nghiên cứu cũng đã đề xuất được những

giải pháp khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực nghiên cứu Những giải pháp đã đề xuất, như: hoàn thiện hệ thống thể chế tương ứng với lĩnh vực phòng ngừa tội phạm; nâng cao năng lực phòng ngừa tội phạm của các cơ quan chức năng và các cá nhân trực tiếp thực hiện; tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan; đổi mới phương pháp phòng ngừa tương ứng với nội dung thực hiện và xây dựng được thế trận an ninh nhân dân, vận động xã hội tham

gia tích cực vào công tác phòng ngừa tội phạm Thứ tư, một số vấn đề trực tiếp liên

quan đến giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt đã được một số công trình đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau và ở một số địa phương như các tỉnh miền núi phía Bắc, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1 cũng làm rõ các nội dung mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu Cụ

thể là: Thứ nhất, luận án tập trung nghiên cứu làm rõ lý luận về phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt trên địa bàn một tỉnh Thứ hai, luận án sẽ tập

trung phân tích làm rõ thực tiễn về tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt và phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn

từ năm 2010 - 2021, luận giải nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH

có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu giai đoạn từ năm 2010 - 2021, cũng như những

hạn chế trong thực tiễn phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại

tỉnh Bạc Liêu Thứ ba, đưa ra các dự báo tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt

tại tỉnh Bạc Liêu, để làm cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp tăng cường phòng ngừa tình hình các tội XPSH có tính chiếm đoạt tại tỉnh Bạc Liêu

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI

XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT

2.1 Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

2.1.1 Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

2.1.1.1 Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Khái niệm “Các tội XPSH có tính chiếm đoạt” là một khái niệm trong khoa học pháp lý Khái niệm này không được ghi nhận trong các quy định của BLHS Khoa học Luật hình sự đưa ra khái niệm các tội XPSH có tính chiếm đoạt là để phân biệt với các tội XPSH không có tính chiếm đoạt

Quyền sở hữu là một trong những quyền cơ bản của con người được pháp luật

ghi nhận và bảo vệ Điều 32 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận “Mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, phần vốn góp trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác; Quyền sở hữu

tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ” Tuy nhiên, quyền sở hữu chỉ được

pháp luật ghi nhận và bảo vệ trong trường hợp quyền sở hữu được thiết lập một cách hợp pháp thông qua các hình thức giao dịch được pháp luật ghi nhận và cho phép trong Bộ luật dân sự Nguyên tắc này đã được ghi nhận cụ thể tại khoản 1 Điều 160

Bộ luật dân sự năm 2015 “Quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản được xác lập, thực hiện trong trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định” Khoản 1 Điều 160 Bộ luật dân sự cũng khẳng định rõ “Không ai có thể bị hạn chế, bị tước đoạt trái luật quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản” Hành vi xâm phạm quyền sở

hữu của người khác được thể hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau Việc phân loại các hành vi XPSH của người khác cũng dựa trên nhiều căn cứ khác nhau và mỗi cách phân loại sẽ phục vụ cho các mục đích khác nhau Căn cứ vào động cơ, mục đích của người phạm tội, khoa học Luật hình sự chia các hành vi XPSH thành các tội XPSH có tính chiếm đoạt và các tội XPSH không có tính chiếm đoạt

Đại từ điển tiếng Việt định nghĩa: Chiếm đoạt là “Chiếm của người khác bằng cách dựa vào quyền hành, sức mạnh vũ lực: chiếm đoạt tài sản của dân lành” [73,

tr.268] Từ những định nghĩa trên cho thấy nội hàm của từ “Chiếm đoạt” chính là việc biến những thứ thuộc sở hữu của người khác thành của mình một cách bất hợp pháp Từ nội hàm này, có thể hiểu: Chiếm đoạt tài sản là hành vi biến những tài sản của người khác thành tài sản của mình Giáo trình Luật Hình sự của Trường Đại học

Luật Hà Nội định nghĩa “Chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lí của chủ tài sản thành tài sản của mình” [50, tr.184]

Định nghĩa này đã làm rõ được đặc điểm bản chất của hành vi chiếm đoạt tài sản là

“Cố ý dịch chuyển trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lý của chủ tài sản thành tài sản của mình” Tuy nhiên, định nghĩa này còn một số hạn chế như sau: Định nghĩa sử dụng cụm từ “Chiếm đoạt” là chưa chính xác vì nội hàm của từ

“Chiếm đoạt” rất rộng, không chỉ gồm “Chiếm đoạt tài sản” mà còn bao gồm cả

việc chiếm đoạt những thứ không phải là tài sản

Mặt khác, hành vi CĐTS cũng không chỉ xảy ra đối với tài sản đang thuộc sự quản lý của chủ tài sản mà cả tài sản mà chủ tài sản đã giao cho người khác quản lý một cách hợp pháp

Từ sự phân tích trên, nghiên cứu sinh cho rằng cần định nghĩa về hành vi

chiếm đoạt tài sản như sau: Chiếm đoạt tài sản là hành vi cố ý dịch chuyển trái pháp luật tài sản đang thuộc sở hữu của người khác thành tài sản của mình

Các tội XPSH có tính chiếm đoạt có các dấu hiệu pháp lý đặc trưng sau đây:

- Khách thể của các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Cũng như các loại (nhóm) tội phạm khác, các tội XPSH có tính chiếm đoạt có khách thể chung của tội phạm được ghi nhận tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật hình sự hiện hành Là một trong 3 nhóm tội XPSH, các tội XPSH có tính chiếm đoạt có khách thể loại là quan hệ sở hữu, thể hiện ở quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt của chủ sở hữu đối với tài sản thuộc sở hữu của mình hoặc do mình quản lý [50, tr.178] Quan hệ sở hữu, vì vậy là quan hệ xã hội có nội dung là quyền sở hữu tài sản

Theo Điều 158 Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015, “Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của luật” Bên cạnh quan hệ sở hữu là khách thể bắt buộc của tất cả các tội XPSH có tính chiếm đoạt, một số tội trong nhóm tội này còn xâm hại đến quan hệ nhân thân như:

tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, tội cưỡng đoạt tài sản … đây là trường hợp nhiều quan hệ xã hội đều là khách thể trực tiếp của tội phạm vì đều thể

hiện bản chất và tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm

Nói đến khách thể của tội phạm, không thể không nói đến đối tượng tác động của tội phạm Đối tượng tác động của các tội XPSH có tính chiếm đoạt tài sản chính

là tài sản Theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015 thì “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản” Tài sản có thể là tài sản hợp pháp cũng có thể là tài

sản bất hợp pháp Tất nhiên, tài sản đó phải có giá trị và giá trị sử dụng Việc xác định như thế là một cách để Nhà nước bảo vệ quyền sở hữu tải sản của chủ sở hữu hợp pháp Những tài sản không có chủ không phải là đối tượng tác động của các tội XPSH có tính chiếm đoạt [50, tr.179] Giấy tờ có giá chỉ trở thành đối tượng của các tội XPSH có tính chiếm đoạt nếu các giấy tờ này cho phép bất kỳ ai có giấy tờ này đều có thể sử dụng được Ví dụ tờ vé xổ số trúng thưởng hoàn toàn có thể trở thành đối tượng của các tội XPSH vì bất kỳ ai sở hữu tờ vé này thì đều có quyền đi nhận thưởng Quyền tài sản nói chung không thể là đối tượng tác động của các tội XPSH Chỉ có một số giấy tờ về quyền tài sản như hóa đơn lĩnh hàng mới có thể là đối tượng của các tội XPSH có tính chiếm đoạt [50, tr.179] Một số đối tượng vật chất tuy thỏa mãn khái niệm tài sản nói trên nhưng với tính chất đặc biệt lại có thể không phải là đối tượng của các tội XPSH có tính chiếm đoạt mà là đối tượng của tội phạm thuộc chương khác của Bộ luật hình sự, ví dụ hành vi chiếm đoạt vũ khí, quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự (Điều 304 BLHS)

- Mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, gồm những dấu hiệu hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội và hậu quả nguy hiểm cho xã hội, phương tiện, công cụ, địa điểm, hoàn cảnh…phạm tội [51, tr.82, 83] Mặt khách quan của các tội XPSH có tính chiếm đoạt bao gồm các dấu hiệu: Hành vi khách quan của tội phạm, hậu quả nguy hiểm của tội phạm và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả nguy hiểm cho xã hội đó, thời gian, địa điểm, công cụ, phương tiện Các hành vi hành vi khách quan của các tội XPSH có tính chiếm đoạt trong các cấu thành tội phạm khác nhau rất đa dạng Có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn khác, có dạng hành vi dùng mọi thủ đoạn uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản, có hành vi công nhiên chiếm đoạt tài sản… [23, tr.9] Một số tội XPSH có tính chiếm đoạt được xây dựng dưới dạng cấu thành tội phạm hình thức với dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm chỉ gồm hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản tương ứng Các tội này được quy định tại

Điều 168 BLHS: Tội cướp tài sản, Điều 169 BLHS: Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, Điều 170 BLHS: Tội cưỡng đoạt tài sản [50, tr.186-202] Trong khi đó một

số tội phạm khác thuộc nhóm này được xây dựng dưới dạng cấu thành tội phạm vật chất với các dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm gồm: hành vi chiếm đoạt tài sản tương ứng, hậu quả của tội phạm và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả Các tội này được quy định từ Điều 171 đến Điều 175

Bộ luật hình sự [50, tr.203-221]

Hành vi khách quan của các tội XPSH có tính chiếm đoạt thể hiện rất khác nhau, tùy theo tính chất của từng tội Các hành vi này tuy có khác nhau ở hình thức thể hiện nhưng đều gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu bằng cách xâm phạm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt của chủ tài sản Các hành vi phạm tội thuộc nhóm tội này chỉ có thể được thực hiện bằng hình thức hành động phạm tội như: Hành vi dùng

vũ lực tấn công người khác nhằm chiếm đoạt tài sản, hành vi bắt người khác làm con tin để đòi tiền chuộc, hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản …

Hậu quả mà các hành vi nói trên gây ra trước hết là những thiệt hại gây ra cho quan hệ sở hữu thông qua hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác Nói cách khác, hậu quả của các tội XPSH có tính chiếm đoạt là tài sản bị chiếm đoạt một cách bất hợp pháp Ngoài ra, một số tội XPSH còn có thể gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng… của người khác như: tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản …[50, tr.168-202]

- Chủ thể của các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Lý luận luật hình sự Việt Nam, cũng như quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành đều thừa nhận chủ thể của tội phạm gồm cá nhân và pháp nhân thương mại phạm tội Theo quy định hiện hành thì chủ thể của các tội XPSH có tính chiếm đoạt chỉ là cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo quy định tại Điều 12, Điều 21 Bộ luật hình sự Theo đó, người đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu TNHS tại Điều 168 BLHS, các khoản 2, 3, 4 Điều 169 BLHS, các khoản 2, 3, 4 Điều 170 BLHS, các khoản 2, 3, 4 Điều 171 BLHS, các khoản 3, 4 Điều 173 BLHS Theo khoản 3 Điều 14 BLHS, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu TNHS về hành vi chuẩn bị phạm tội cướp tài sản (Điều 168 BLHS)

- Mặt chủ quan của các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Mặt chủ quan của tội phạm là mặt bên trong có mối quan hệ biện chứng với mặt bên ngoài của tội phạm, gồm các dấu hiệu lỗi, động cơ phạm tội và mục đích