Pháp luật của Nhà nước ta đã đề ra và quy định nhiều biện pháp quan trọng, thích hợp nhằm phát huy vai trò của luật sư trong tố tụng nói chung và trong tố tụng dân sự nói riêng khi tiến
Trang 1
uật sư, với vị trí đặc biệt trong xã hội
nói chung và trong tố tụng nói riêng là
một chức danh tư pháp theo quy định của
pháp luật ngày càng có vai trò quan trọng
trong các thiết chế dân chủ ở nước ta Trong
điều kiện dân chủ hiện nay, luật sư có vai trò
đặc biệt trong quá trình xét xử tại toà án
nhân dân Pháp luật của Nhà nước ta đã đề ra
và quy định nhiều biện pháp quan trọng,
thích hợp nhằm phát huy vai trò của luật sư
trong tố tụng nói chung và trong tố tụng dân
sự nói riêng khi tiến hành tranh tụng dân chủ,
công khai tại các phiên toà nhằm làm sáng tỏ
sự thật khách quan của vụ án
Với bản chất hoạt động của luật sư(1)
trong những năm vừa qua các hoạt động của
luật sư đã góp phần bảo đảm và tăng cường
pháp chế XHCN; bảo vệ quyền lợi của
nguyên đơn, bị đơn dân sự, người có quyền
và nghĩa vụ liên quan ; bảo vệ quyền, lợi
ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân thông
qua hoạt động tư vấn, hướng dẫn pháp luật;
góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và
làm cho pháp luật ngày càng phát huy vai trò
tích cực trong việc điều chỉnh các quan hệ
dân sự, hôn nhân và gia đình trong việc giữ
gìn trật tự trị an và an toàn xã hội Với
những đóng góp của luật sư đối với xã hội,
những năm gần đây luật sư đã được xã hội
thừa nhận là một nghề - một loại nghề
nghiệp có tính chất đặc thù
Ngoài những vai trò chung của luật sư trong điều kiện hiện nay, việc mở rộng tranh tụng tại toà án sẽ tạo những điều kiện thuận lợi cho luật sư thể hiện được chức năng của mình trong quá trình giải quyết vụ án, bảo vệ lợi ích hợp pháp cho đương sự Trong bài viết này, chúng tôi xin đề cập một số vấn đề liên quan đến vai trò của luật sư trong điều kiện mở rộng tranh tụng khi xét xử ở một số phương diện sau đây:
Trong điều kiện mở rộng tranh tụng, luật
sư cùng với cơ quan tiến hành tố tụng, những người tham gia tố tụng đều cùng có chung mục đích là góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án Trên cơ sở tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, quá trình thẩm vấn, điều tra công khai tại phiên toà sẽ giúp cho toà án ra những phán quyết đúng pháp luật, trên cơ sở tôn trọng sự thật khách quan của vụ án và bản chất của sự việc Thực tế xét xử tại toà án nhân dân đã cho thấy rằng nếu chỉ đơn thuần căn cứ vào tài liệu, chứng
cứ có trong hồ sơ thì nhiều khi sự thật khách quan của vụ án cũng không thể được làm sáng tỏ Việc làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án có ý nghĩa quan trọng để toà án có thể phán quyết một cách đúng đắn và công bằng; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho cá nhân, tổ chức hoặc bảo vệ quyền, lợi ích hợp
L
* Trường đại học luật Hà Nội
Trang 2đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
phỏp của đương sự Kết quả này chỉ cú thể
cú được thụng qua quỏ trỡnh tranh tụng kết
hợp với tranh luận tại cỏc phiờn toà
Việc tham gia của luật sư (bao gồm cả
bào chữa viờn nhõn dõn; người bảo vệ quyền
lợi hợp phỏp cho đương sự) tại cỏc cấp xột
xử trước khi cú Phỏp lệnh thủ tục giải quyết
cỏc vụ ỏn dõn sự(2) đó được thực hiện trong
thực tế xột xử của toà ỏn Sự tham gia của
luật sư, bào chữa viờn nhõn dõn tại cỏc phiờn
toà dõn sự trước đõy khụng cú tớnh chất phổ
biến nhưng cú nhiều vụ việc luật sư đó gúp
phần quan trọng trong việc giải quyết cỏc vụ
ỏn dõn sự thấu lớ, đạt tỡnh, được nhõn dõn
đồng tỡnh ủng hộ Tuy nhiờn, vai trũ và vị trớ
của luật sự cũn mờ nhạt trong suốt cả quỏ
trỡnh tố tụng Sau khi ban hành Phỏp lệnh thủ
tục giải quyết cỏc vụ ỏn dõn sự, vai trũ của
luật sư đó được quy định tại Chương IV:
Người tham gia tố tụng Điều 24 quy định:
"Người bảo vệ quyền lợi của đương sự 1)
Đương sự cú thể nhờ luật sư, bào chữa viờn
nhõn dõn hoặc người khỏc được toà ỏn chấp
nhận bảo vệ quyền lợi cho mỡnh 2) Một
người cú thể bảo vệ quyền lợi cho nhiều
đương sự trong cựng một vụ ỏn nếu quyền
lợi của những người đú khụng đối lập
nhau”.(3) Sau khi cú quy định trờn đõy vai trũ
của luật sư, bào chữa viờn nhõn dõn đó được
nõng cao và coi trọng Nhưng nhỡn chung
vẫn cũn mờ nhạt, nhiều khi tham gia tố tụng
chỉ cú tớnh chất hỡnh thức và chưa tương
xứng với vị trớ của luật sư trong tố tụng dõn
sự.(4) Để khắc phục tỡnh trạng trờn đõy Dự
thảo Bộ luật tố tụng dõn sự lần này đó nõng
lờn thành nguyờn tắc và được quy định ngay
trong chương II: Những nguyờn tắc cơ bản Điều 9 Dự thảo Bộ luật tố tụng dõn sự đó
quy định: "Đương sự cú quyền tự bảo vệ
hoặc nhờ luật sư hay người khỏc được toà
ỏn chấp nhận bảo vệ quyền, lợi ớch hợp phỏp của mỡnh”
Nhằm nõng cao hiệu quả hoạt động của cỏc cơ quan tư phỏp, Bộ chớnh trị đó dành riờng Nghị quyết số 08-NQTW để chỉ rừ một
số nhiệm vụ trọng tõm cụng tỏc tư phỏp trong thời gian tới Đú là phải phục vụ cú hiệu quả cỏc nhiệm vụ chớnh trị trong từng giai đoạn; phỏt huy dõn chủ, tăng cường phỏp chế; giữ vững bản chất của Nhà nước ta
là nhà nước phỏp quyền XHCN của nhõn dõn, do nhõn dõn và vỡ nhõn dõn; bảo đảm và tụn trọng quyền dõn chủ, quyền, lợi ớch hợp phỏp của cỏc tổ chức và cụng dõn Để thực hiện được những nội dung và yờu cầu trờn đõy, luật sư cú vai trũ quan trọng trong quỏ trỡnh giải quyết cỏc tranh chấp tại toà ỏn nhõn dõn
Mở rộng tranh tụng và tạo điều kiện cho luật sư đưa ra quan điểm của mỡnh trong tranh tụng và tranh luận tại phiờn toà để tỡm
ra sự thật khỏch quan của vụ ỏn cú một ý nghĩa thực tế quan trọng Sự thật khỏch quan của vụ ỏn là một trong những yếu tố cú ý nghĩa quyết định tới tớnh đỳng đắn của bản
ỏn, quyết định của toà ỏn Vấn đề này đó nhiều lần khi tổng kết cụng tỏc ngành toà ỏn nhõn dõn, Toà ỏn nhõn dõn tối cao đó lưu ý:
" Việc đỏnh giỏ chứng cứ phải hết sức tỉ
mỉ, thận trọng, khỏch quan, chớnh xỏc; muốn vậy cỏc đồng chớ thẩm phỏn phải nghiờn cứu thật kĩ hồ sơ, xem xột tất cả cỏc chứng cứ
Trang 3một cách toàn diện, khách quan cũng có
nghĩa là phải loại trừ yếu tố chủ quan, phiến
toà án năm 1999 số 40/BC/VP ngày
11/3/200 Toà án nhân dân tối cao cũng đã
nhắc nhở: "Cần lưu ý rằng lời khai nhận
tại phiên toà chỉ là một chứng cứ và không
thể chỉ căn cứ vào chứng cứ này mà cần
phải xem xét toàn diện đầy đủ và khách quan
các tài liệu, chứng cứ khác”.(6)
Để làm rõ sự thật khách quan của vụ án,
có không ít trường hợp chỉ qua tranh tụng và
tranh luận với luật sư, sự thật khách quan
mới được làm sáng tỏ và chính xác Nhất là
thông qua các tài liệu, chứng cứ mà trong
quá trình bảo vệ cho đương sự luật sư đã thu
thập được khi điều tra các vụ án dân sự, hôn
nhân gia đình
Việc mở rộng tranh tụng và tranh luận
còn góp phần phát huy sự bình đẳng trong
quá trình tranh tụng Thông qua việc mở
rộng tranh tụng, tranh luận, luật sư có thể
bình đẳng trong việc tranh luận với đại diện
viện kiểm sát, với các luật sư đồng nghiệp
nhưng bảo vệ cho các đương sự có quyền lợi
đối lập, với đương sự có quyền lợi đối lập và
tranh tụng, xem xét các tài liệu, chứng cứ do
chính toà án điều tra, thu thập về nội dung
của vụ án Sự tham gia tranh tụng, tranh luận
của luật sư sẽ tránh được tình trạng “quan
điểm một chiều” như chúng ta vẫn thường
thấy trong quá trình tranh tụng tại toà án
trong thời gia qua Vì rằng trong các vụ án
dân sự theo quy định và truyền thống của tố
tụng dân sự thẩm phán vừa điều tra, thu thập
chứng cứ, tài liệu theo một kịch bản và quan
điểm của mình lại vừa là người trực tiếp xét xử sẽ dễ dẫn đến sự thiên vị, chỉ tin vào tài liệu và định hướng theo ý chí, nhận thức chủ quan của mình Tăng cường quyền hạn cho luật sư, đương sự trong tranh tụng, tranh luận tại phiên toà sẽ hạn chế được những
“độc đoán”, “duy ý chí và chủ quan” của toà
án Trong bài phát biểu tại Hội nghị triển khai Nghị quyết số 08 của Bộ chính trị về công tác tư pháp tại Hà Nội ngày 11/4/2002, đồng chí Trương Vĩnh Trọng (trưởng ban nội chính trung ương) đã nói: Nhận thức và chất lượng hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng chưa ngang tầm và đòi hỏi của nhân dân còn vi phạm các quyền tự do, dân chủ của công dân, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với các cơ quan tư pháp
Do đó, nếu không mở rộng tranh tụng, tranh luận, không tôn trọng ý kiến của luật
sư thì vai trò của luật sư trong tố tụng rất mờ nhạt; nhiều khi tham gia chỉ có tính chất hình thức và cho có đủ thành phần Có thể thấy tại nhiều phiên toà một thực tế là luật sư
có thể phát biểu, trình bày và nói rất hay, rất tốt, rất đúng bản chất của sự việc và đường lối áp dụng thống nhất pháp luật về vụ án nhưng lại bị xem nhẹ hoặc thậm chí không được để ý đến khi toà án ra bản án, quyết định Quan điểm của luật sư không được hội đồng xét xử, đại diện viện kiểm sát theo dõi, không ghi nhận trong bản án và ngay trong
cả biên bản phiên toà thư kí cũng không ghi chép (chúng tôi sẽ kiến nghị ở phần sau) Có không ít trường hợp khi luật sư phát biểu hoặc tranh tụng thì thẩm phán hoặc cả hội đồng xét xử đọc tài liệu khác, không chú ý
Trang 4đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
lắng nghe, hỏi khụng đỳng nội dung quan hệ
phỏp luật đang xem xột Khụng ớt trường
hợp khi xột xử toà ỏn chỉ chỳ trọng, quan
tõm đến quan điểm kết luận của viện kiểm
sỏt (với chức năng kiểm sỏt hoạt động tư
phỏp theo quy định tại Điều 137 Hiến phỏp)
đề xuất hướng giải quyết vụ ỏn và chỉ viết
vào bản ỏn, quyết định những ý kiến đú mà
khụng ghi nhận ý kiến luật sư thụng qua
quan điểm về vụ ỏn trỡnh bày tại phiờn toà (!)
Bằng việc mở rộng tranh tụng, tranh luận
cụng khai, dõn chủ tại phiờn toà, luật sư và
những người tiến hành tố tụng khỏc, những
người tham gia tố tụng phải hoàn toàn bỡnh
đẳng khi phỏt biểu ý kiến về những tỡnh tiết
liờn quan đến bản chất và nội dung của vụ
ỏn Quỏ trỡnh tranh tụng, tranh luận cụng
khai sẽ trỏnh tỡnh trạng cố chấp những ý
kiến, quan điểm bảo thủ, mang tớnh chất quy
chụp và suy diễn chủ quan Tất nhiờn, đảm
bảo được sự bỡnh đẳng này thỡ toà ỏn cũng
cú vai trũ rất quan trọng (cụ thể là chủ toạ
phiờn toà) khi điều hành quỏ trỡnh tranh
tụng, tranh luận
Cũng cần thấy rằng so với trước đõy
(trước khi cú cỏc văn bản phỏp luật về tố
tụng) thỡ vai trũ của luật sư trong xột xử đó
khụng ngừng được nõng cao, được coi trọng
và xó hội cũng đó biết đến cú một nghề luật
sư đang tồn tại Qua nhiều vụ ỏn người dõn
đó cú những đỏnh giỏ tương đối đỳng đắn
vai trũ của luật sư Nhiều vụ ỏn, do luật sư
làm việc nghiờm tỳc, cú trỏch nhiệm đó cú
những quan điểm đề xuất sỏt hợp, được hội
đồng xử ỏn và viện kiểm sỏt chấp nhận, bảo
vệ được quyền, lợi ớch hợp phỏp cho thõn
chủ trước toà ỏn
Mở rộng tranh tụng, tranh luận cũn gúp phần tạo điều kiện cần thiết để luật sư nõng cao vai trũ với tớnh chất như một trong những đối trọng cần thiết của quỏ trỡnh giải quyết vụ ỏn Suy cho cựng, mục tiờu của tranh tụng, tranh luận là tỡm ra và xỏc định
sự thật khỏch quan của vụ ỏn Từ kết quả tranh tụng, tranh luận sẽ giỳp tũa ỏn cú được những bản ỏn, quyết định đỳng đắn, phự hợp với thực tế Sự đối trọng của những người tham gia tranh tụng là rất cần thiết để tỡm ra những mõu thuẫn, những tỡnh tiết khụng logic, những vướng mắc của cỏc bờn trong quỏ trỡnh tranh tụng Đõy chớnh là điểm mấu chốt để cỏc bờn tham gia tranh tụng bảo vệ quan điểm trong lập luận của mỡnh thụng qua cỏc tài liệu, chứng cứ Sự đối trọng của những người tham gia tranh tụng khụng phải là sự đối lập, đối khỏng mà đú chỉ là sự giả định về tỡnh huống giải quyết của những người tham gia tranh tụng và những người tham gia tranh tụng, tranh luận cựng cú chung mục đớch duy nhất là xỏc định sự thật khỏch quan của vụ ỏn, bản chất của quan hệ tranh chấp
Mở rộng tranh tụng và dõn chủ trong tranh luận luật sư sẽ phỏt huy vai trũ của mỡnh trong việc đảm bảo và tăng cường phỏp chế XHCN Ngoài ra, việc mở rộng tranh tụng cũn giỳp luật sư cựng với cỏc cơ quan
tố tụng đảm bảo được sự nghiờm minh của phỏp luật, thể hiện sự cụng bằng của phỏp luật Mở rộng tranh tụng và dõn chủ trong tranh luận luật sư cũn cần phải được quy định cụ thể trong tất cả cỏc giai đoạn của quỏ trỡnh tố tụng và cỏc cấp xột xử khỏc nhau
Trang 5(chúng tôi sẽ trình bày ở phần sau)
Trong quá trình tranh tụng, mọi người
tham gia tranh tụng phải tôn trọng pháp luật,
tuân thủ các quy định của pháp luật Mở
rộng tranh tụng là một trong những yếu tố
quan trọng để bảo đảm việc vận dụng đúng
đắn các quy định của pháp luật trong quá
trình xét xử Thông qua quá trình tranh tụng,
những người tham gia tranh tụng tuân thủ
các quy định của pháp luật một cách nghiêm
túc theo sự điều khiển của chủ toạ phiên toà
Hơn nữa, luật sư là những người am hiểu
luật pháp, có trình độ lí luận tương đối cao,
do đó mở rộng tranh tụng là điều kiện quan
trọng nhằm ổn định trật tự xã hội, kỉ cương
luật pháp Mở rộng tranh tụng, tranh luận
trong tố tụng dân sự cũng không vì thế mà
hạn chế tính chất dân chủ và ảnh hưởng đến
quá trình giải quyết vụ án Ngoài ra, còn để
những người tiến hành tố tụng và những
người tham gia tố tụng có điều kiện tranh
luận, trình bày mọi lí lẽ, quan điểm của mình
trong xét xử Đây là vấn đề hệ trọng trước
khi quyết định một vấn đề với tính chất
“nhân danh công lí”, công bằng xã hội liên
quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá
nhân, tổ chức
Thực tế đã chứng minh kinh nghiệm,
trình độ hiểu biết của đương sự nhìn chung
là còn hạn chế và không hiểu biết pháp luật
Theo quy định của pháp luật tố tụng họ còn
không có quyền tiếp cận hồ sơ vụ án nên
không có điều kiện biết một cách tổng thể về
vụ án Chính vì vậy, có nhiều người có trình
độ pháp luật cao, thậm chí rất cao nhưng vì
không có điều kiện tiếp cận hồ sơ vụ án nên
họ vẫn phải thông qua luật sư để biết sự thật toàn diện và đầy đủ Vì vậy, mở rộng tranh tụng sẽ tạo điều kiện giúp luật sư tăng cường
sự hỗ trợ về kiến thức pháp lí cho đương sự trong các vụ án dân sự
Trong tố tụng dân sự, nguyên tắc cơ bản
là nghĩa vụ chứng minh thuộc về đương sự, nhưng nhiều khi bản thân đương sự lại không chứng minh được hoặc không có phương pháp, kinh nghiệm để chứng minh
Do hiểu biết hạn chế, kiến thức pháp luật không có hoặc có nhưng ở trình độ hạn chế, không có kinh nghiệm nên trong nhiều trường hợp đương sự không thể tự bảo vệ được quyền lợi của mình (nhiều trường hợp
có nói hay, nói đúng cũng bị xem nhẹ) Thông qua quá trình tranh tụng và bằng việc
mở rộng tranh tụng luật sư sẽ là một hậu thuẫn đắc lực để giúp đỡ về mặt pháp lí, giải thích các quy định của pháp luật cho các đương sự trong những vụ án cụ thể
Mở rộng tranh tụng với vai trò của luật
sư sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng xét xử của các toà án nhân dân Đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử gồm thẩm phán, kiểm sát viên, thư kí phiên toà cũng phải tích cực trau dồi trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, không ngừng học hỏi để bổ sung những tri thức mới hoặc những quy định mới của pháp luật để có thể xứng đáng với vai trò
là người điều hành tranh tụng, là người “cầm cân nảy mực” và thực thi công lí
Trình độ của đội ngũ thẩm phán hiện nay nhìn chung là còn chưa cao, kiến thức chuyên môn chưa sâu và thiếu kinh nghiệm cần thiết Đây là nguyên nhân quan trọng
Trang 6đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
ảnh hưởng tới chất lượng xột xử của ngành
toà ỏn Bỏo cỏo tổng kết ngành toà ỏn nhõn
dõn năm 1997 đó từng cảnh bỏo: " ngoài
trỡnh độ yếu kộm về nhận thức chớnh sỏch,
vận dụng phỏp luật thỡ ý thức trỏch nhiệm
của thẩm phỏn chưa cao, phong cỏch làm
việc chưa sõu, và đỏng quan tõm là cũn cú
những trường hợp vỡ tỡnh cảm, nể nang hoặc
động cơ thiếu trong sỏng ”.(7) Với vai trũ là
người điều khiển phiờn toà, điều hành tranh
tụng, thẩm phỏn, chủ toạ phiờn toà phải am
hiểu luật phỏp, hiểu biết và nắm vững về bản
chất của những quan hệ đang tranh chấp, cú
tư duy, sỏng tạo và những khả năng tố tụng
nhạy bộn khi phỏt sinh những vấn đề mới
Nếu thẩm phỏn - chủ toạ phiờn toà khụng hội
đủ những điều kiện đú thỡ khú cú thể điều
hành tranh tụng, tranh luận một cỏch khoa
học và cú sức thuyết phục
Mở rộng tranh tụng, tranh luận cũng
đồng nghĩa với việc mở rộng quyền của luật
sư khi tham gia tranh tụng Đõy sẽ là yếu tố
quan trọng buộc đội ngũ thẩm phỏn, cỏn bộ
làm cụng tỏc xột xử phải tớch cực và khụng
ngừng học hỏi, bồi dưỡng trau dồi chuyờn
mụn, nghiệp vụ thụng qua cỏc lớp tập huấn
nõng cao, tớch luỹ kinh nghiệm
Mở rộng tranh tụng với sự tham gia và
tăng thẩm quyền cho luật sư cũn là điều kiện
quan trọng để luật sư gúp phần hoàn thiện hệ
thống phỏp luật thụng qua kinh nghiệm từ
thực tiễn xột xử tại cỏc phiờn toà Hiện nay,
hệ thống phỏp luật của Nhà nước ta vẫn cũn
đang trong quỏ trỡnh xõy dựng và hoàn
thiện.(8) Hệ thống phỏp luật hoàn chỉnh sẽ
tạo cơ sở phỏp lớ quan trọng trong việc ỏp dụng để giải quyết cỏc tranh chấp phỏt sinh, gúp phần xõy dựng nhà nước phỏp quyền XHCN Thụng qua quỏ trỡnh tranh tụng, những vướng mắc, những bất cập trong hệ thống phỏp luật sẽ được phỏt hiện - luật sư là một trong những người cú thể phỏt hiện kịp thời những sai sút, sơ hở của hệ thống luật phỏp Đõy là một trong những yếu tố quan trọng để gúp phần hoàn thiện hệ thống phỏp luật thực định của Nhà nước ta
Để hoàn thiện cỏc quy định của tố tụng dõn sự về vai trũ của luật sư qua dự thảo Bộ luật tố tụng dõn sự mới được cụng bố, bước đầu chỳng tụi xin được gúp ý một số nội dung cụ thể sau đõy liờn quan đến vai trũ của luật sư trong tranh tụng, tranh luận:
Về Điều 9: Trong nguyờn tắc này nờn bổ sung thờm đoạn: "Khi luật sư, người bảo vệ quyền, lợi ớch hợp phỏp của đương sự được toà ỏn chấp nhận cú quyền tham gia tất cả cỏc giai đoạn tố tụng để bảo vệ quyền lợi cho đương sự” Đõy là cơ sở phỏp lớ quan trọng để luật sư tham gia cỏc cấp tố tụng khỏc nhau
Về Điều 43: Nhiệm vụ quyền hạn của thư
kớ toà ỏn: Khoản 4 quy định như vậy là cũn chung chung, chưa nõng cao được trỏch nhiệm của thư kớ phiờn toà khi làm nhiệm vụ ghi chộp, vỡ vậy cần quy định cụ thể thờm là:
"Ghi đỳng và đầy đủ mọi diễn biến của phiờn toà vào trong biờn bản phiờn toà”
Về Điều 63: Khoản 1 quy định về việc
cú thể được tham gia phiờn toà giỏm đốc thẩm là quy định mới nhưng quy định như
Trang 7vậy chưa cụ thể, dễ dẫn đến việc tuỳ tiện khi
áp dụng Cần quy định bổ sung thêm: “Khi
đương sự bị kháng nghị theo trình tự giám
đốc thẩm có sự bất lợi trong quyết định
kháng nghị có yêu cầu luật sư tham gia phiên
toà giám đốc thẩm, luật sư phải làm các thủ
tục như cấp sơ thẩm, phúc thẩm và được toà
án chấp nhận” Ngoài ra cần quy định việc
tham gia của luật sư trong phiên toà tái thẩm,
các việc dân sự khác Ở khoản 2 ngoài việc
quy định “ được ghi chép, sao chụp những
tài liệu cần thiết có trong hồ sơ vụ án ” cần
có thêm quy định “ và được biết toàn bộ
thông tin, chứng cứ của phía đối lập” để thực
hiện việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho
đương sự Thêm bổ sung này vì rằng trên
thực tế, khi luật sư nghiên cứu hồ sơ, nhiều
tài liệu, chứng cứ quan trong của phía đối
lập đã không được toà án giao đầy đủ để
xem xét
Về Điều 84: Khoản 1 của điều luật cần
bổ sung thêm: "Nếu xét thấy chứng cứ có
trong hồ sơ vụ việc dân sự chưa đủ cơ sở
để giải quyết thì thẩm phán yêu cầu đương
sự, luật sư, người bảo vệ quyền lợi ích hợp
pháp của đương sự giao nộp bổ sung thêm
chứng cứ”
Về Điều 204: Quy định như khoản 2
Điều luật này không công bằng và chưa phù
hợp với thực tế hiện nay Có nhiều trường
hợp do lịch xét xử trùng ngày và luật sư phải
tham gia các vụ án khác nhau nên không thể
có mặt tại toà được Vì vậy, quy định:
"Người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của
đương sự vắng mặt tại phiên toà mà không
có văn bản bảo vệ, quyền lợi ích hợp pháp
của đương sự gửi cho toà án thì toà án vẫn tiến hành xét xử vụ án” Theo quy định này chúng tôi thấy chưa công bằng và các quy định về tranh tụng, tranh luận không có ý nghĩa Đối với đương sự, nếu vắng mặt lần đầu toà án còn hoãn việc xét xử nhưng đối với luật sư vắng mặt lần đầu mà toà án vẫn tiến hành xét xử là chưa hợp lí Trong điều khoản này cần quy định: "Nếu luật sư vắng mặt tại phiên toà theo thông báo lần đầu nhưng có lí do chính đáng thì toà án hoãn việc xét xử Khi được thông báo lần thứ hai
mà luật sư vẫn vắng mặt hoặc đã gửi văn bản thể hiện quan điểm của luật sư thì toà án vẫn tiến hành xét xử vụ án”./
(1), (8).Xem: TS Phan Trung Hoài, "Vấn đề hoàn
thiện pháp luật về luật sư ở Việt Nam", Nxb Chính trị quốc gia, H 2004, tr 57-68
(2).Xem: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân
sự năm 1989
(3).Xem: Điều 25 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ
án dân sự năm 1989 quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của người bảo vệ quyền lợi của đương sự trong 3 khoản
(4).Tất nhiên cũng phải nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan, công bằng là trong thời gian vừa qua đội ngũ luật sư vừa thiếu lại vừa yếu về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, chưa đáp ứng được với đòi hỏi của xã hội và với yêu cầu của công cuộc cải cách
tư pháp Nhiều luật sư chỉ tham gia tố tụng với kinh nghiệm cá nhân và ít có điều kiện học hỏi để trau dồi
và nâng cao trình độ chuyên môn Kể từ khi Trường đào tạo chức danh tư pháp được thành lập và đi vào hoạt động thì thế hệ luật sư mới đã và đang được đào tạo, hướng dẫn một cách tương đối bài bản
(5).Xem: Báo cáo công tác ngành toà án năm 2000 số 26/BC/VP ngày 9/2/2001, tr 14
(6).Xem: Báo cáo số 40/BC/VP, tr 23
(7).Xem: Báo cáo tổng kết ngành toà án nhân dân năm 1997 số 04/BC ngày 5/1/1998, tr 23