BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG Chủ đề Nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong thời kỳ Covid-19 tại Singapore

Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt dịch vụ thanh toán: bao gồm dịch vụ thanh toán qua tài khoản thanh toán và một số dịch vụ thanh toán

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA NGÂN HÀNG

BÀI TẬP LỚN

MÔN HỌC: NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Chủ đề: Nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt

trong thời kỳ Covid-19 tại Singapore

Giáo viên hướng dẫn : Phan Thị Hồng Thảo

Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 2 - FED

Lớp : K22NHA-BN

2

THÀNH VIÊN NHÓM

3

MỤC LỤC

A Mở đầu: Đặt vấn đề

B Nội dung

Chương 1 Cơ sở lý thuyết

1 Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt

2 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

3 Mục đích và vai trò của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt

4 Các chủ thể tham gia vào nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Chương 2 Thực trạng nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong thời kỳ Covid-19 tại Singapore

1 Đặt vấn đề bối cảnh Covid-19 tác động đến phương pháp thanh toán của người dân Singapore

2 Cơ sở pháp lý, cơ chế hoạt động giám sát, quản lý của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

3 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

4 Các chủ thể tham gia vào nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

5 Doanh số giao dịch của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

6 Đánh giá chung nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong thời kỳ Covid-19 tại Singapore

Chương 3 Thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong bối cảnh Covid-19

1 Đặt vấn đề bối cảnh Covid-19 tác động đến phương pháp thanh toán của người dân Việt Nam

2 Đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong bối cảnh Covid-19

C Kết luận

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

4

LỜI MỞ ĐẦU

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ trên khắp thế giới, nhu cầu về kết nối và truy cập vào thông tin chi tiết trong thời gian thực trong các quy trình, đối tác, sản phẩm và con người ngày càng mạnh mẽ Thanh toán điện tử hay còn gọi là thanh toán không dùng tiền mặt là một trong những sản phẩm đáp ứng các yêu cầu, mong muốn của con người trong thời đại công nghệ số này Các quốc gia, nền kinh tế đã áp dụng thanh toán điện tử vào chính sách, các cuộc cải cách cũng như môi trường kinh doanh của doanh nghiệp, thế nhưng thanh toán điện tử chỉ thực sự bùng nổ khi đại dịch Covid-19 bùng nổ

Covid-19 trở thành đại dịch trên toàn cầu không chỉ ảnh hưởng đến đời sống vật lý mà còn tác động sâu sắc đến đời sống tinh thần, làm thay đổi suy nghĩ, lối sống, của con người Singapore cũng không nằm ngoài ảnh hưởng đó, là một trung tâm thương mại, kinh doanh quan trọng nhất tại khu vực, dựa phần lớn vào độ mở của nền kinh tế, Singapore không thể duy trì biện pháp đóng cửa biên giới "Đảo quốc sư tử" gần như là quốc gia đầu tiên trên thế giới chuyển mô hình chống dịch từ “không Covid-19” sang “sống chung với Covid-19” trên cơ sở coi đây là bệnh đặc hữu Đồng thời chính quyền của Thủ tướng Lý Hiểu Long đã có những biện pháp cũng như chính sách khắc phục nhược điểm của mô hình

mở cửa quốc gia Một trong số đó chính là thúc đẩy thanh toán điện tử - điều mà quốc gia này luôn hướng đến trước khi đại dịch xảy ra

Các chính sách, đạo luật về thanh toán điện tử liên tiếp được đưa ra, sự phát triển của thanh toán điện tử tại Singapore cũng nhanh chóng phát triển Nhưng những nhược điểm cũng dần xuất hiện bên cạnh những tác động tiêu cực đến người tiêu dùng, nền kinh tế Cùng với việc nghiên cứu về Nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong thời kỳ Covid-19 tại Singapore - quốc gia có những đặc điểm tương đồng với Việt Nam, nhóm cũng rút ra được bài học kinh nghiệm cho Nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại nước ta

5

CHƯƠNG 1 Cơ sở lý thuyết

1.1 Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt (dịch vụ thanh toán): bao gồm dịch vụ thanh

toán qua tài khoản thanh toán và một số dịch vụ thanh toán không qua tài khoản thanh toán của khách hàng

1.2 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

Có 3 hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

1.2.1 Thanh toán giữa các khách hàng của NHTM qua NHTM

+ Thanh toán bằng séc

+ Thanh toán bằng lệnh chi

+ Thanh toán bằng ủy nhiệm thu

+ Thanh toán bằng thư tín dụng

+ Thanh toán bằng thẻ ngân hàng

1.2.2 Thanh toán giữa các ngân hàng

* Thanh toán giữa các ngân hàng cùng hệ thống

+ Thanh toán liên ngân hàng

+ Thanh toán bù trừ

+ Mở tài khoản tiền gửi ở ngân hàng khác cùng hệ thống để thanh toán

+ Uỷ nhiệm thu, chi hộ

+ Thanh toán chuyển tiền điện tử

* Thanh toán giữa các ngân hàng khác hệ thống

+ Thanh toán qua tài khoản mở tại NHTW

+ Thanh toán bù trừ do NHTW tổ chức

+ Mở tài khoản tiền gửi ở ngân hàng khác để thanh toán

+ Uỷ nhiệm thu, chi hộ giữa các ngân hàng

+ Thanh toán chuyển tiền điện tử

1.2.3 Thanh toán qua NHTW

+ Thanh toán từng lần

+ Thanh toán bù trừ

1.3 Mục đích và vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt

1.3.1 Mục đích của thanh toán không dùng tiền mặt

6

+ Thúc đẩy sự vận động về vốn giữa các NHTM phát huy vai trò thanh toán của các NHTM trong nền kinh tế từ đó góp phần thúc đẩy sự chu chuyển vốn giữa các DN, TCKT và cá nhân;

+ Giúp quá trình thanh toán nhanh chóng, chính xác và đảm bảo được yêu cầu của nền kinh tế;

+ Tạo nguồn vốn tín dụng cho NHTW và điều kiện cho thị trường tiền tệ phát triển;

+ Tăng tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt, giảm áp lực tiền mặt, giảm chi phí lưu thông, giúp NHTW xác định và điều tiết MB, MS chính xác

1.3.2 Vai trò

* Đối với nền kinh tế

+ Làm giảm được khối lượng tiền mặt trong lưu thông

+ Minh bạch hóa các giao dịch

+ Chống thất thu thuế

+ Giúp đồng vốn luân chuyển nhanh hơn

+ Huy động thêm vốn cho nền kinh tế

+ Giao dịch an toàn hơn

+ Tiết giảm chi phí quản lý, kiểm đếm, in ấn và vận chuyển tiền

+ Nâng cao công tác phòng chống tham nhũng, rửa tiền

+ Kiểm soát, phát hiện các thanh toán phạm pháp

* Đối với người dân

+ Giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn, tiện lợi, giảm bớt chi phí

+ Tránh các rủi ro phát sinh: Tiền giả, nguy cơ trộm cắp, cướp giật

1.4 Các chủ thể tham gia vào thanh toán không dùng tiền mặt

Có 3 chủ thể tham gia vào thanh toán không dùng tiền mặt

+ Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt: Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng thương mại, Ngân hàng chính sách, Ngân hàng hợp tác xã, Chi nhánh Ngân hàng nước ngoài, Quỹ tín dụng nhân dân, Tổ chức tài chính vi mô

+ Tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán: Các tổ chức không phải là ngân hàng được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; Ngân hàng thương mại, Chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép cung ứng dịch vụ

ví điện tử

+ Tổ chức, cá nhân sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, dịch vụ trung gian thanh toán (người sử dụng dịch vụ): Chủ tài khoản thanh toán là cá nhân đứng tên mở tài

Ảnh 1 Các banner của MAS kêu gọi sử dụng Thanh toán điện tử thay

cho sử dụng tiền mặt trong giao dịch, thanh toán

Theo khảo sát của công ty dịch vụ tài chính và ngân hàng Standard Chartered, gần 80%

số người được khảo sát tại Singapore cho rằng “đảo quốc Sư tử” này sẽ hoàn toàn không dùng tiền mặt trong một thập kỷ tới Kết quả trên là do người tiêu dùng Singapore đang thay đổi thói quen tiêu dùng, chuyển sang giao dịch ngân hàng và mua sắm trực tuyến trong bối cảnh đại dịch COVID-19 bùng phát Tại Singapore, người tiêu dùng sử dụng thẻ thanh toán đã tăng lên 50%, so với 35% trước dịch bệnh

Ngày 9 tháng 4 năm 2020, Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) kêu gọi các cá nhân và doanh nghiệp sử dụng Tài chính kỹ thuật số và Thanh toán điện tử để hỗ trợ các biện pháp tạo khoảng cách an toàn COVID-19, đồng thời giảm thiểu việc đến thăm trụ sở của các tổ chức tài chính (FIs)

MAS kỳ vọng các tổ chức tài chính (FIs) có thể cung cấp nhiều dịch vụ tài chính cơ bản thông qua các kênh kỹ thuật số mà không yêu cầu sự hiện diện thực tế tại các cơ sở Các tổ chức tài chính (FIs) cũng đã và đang cung cấp cho khách hàng của họ các tùy chọn giao dịch không gặp mặt khác như video hoặc hội nghị từ xa, nếu có thể, để thực hiện xác minh khách hàng MAS khuyến khích các FIs tích cực thúc đẩy việc sử dụng các tùy chọn kỹ thuật số này và cung cấp cho khách hàng hướng dẫn phù hợp về cách sử dụng

MAS cũng hợp tác chặt chẽ với Hiệp hội các ngân hàng tại Singapore (ABS) để thúc đẩy việc áp dụng thanh toán điện tử nhiều hơn giữa các cá nhân và doanh nghiệp Được hỗ trợ bởi MAS, ABS sẽ thực hiện một chiến dịch bền vững để thúc đẩy việc sử dụng các sản phẩm như PayNow, PayNow Corporate và SGQR trong thời gian đại dịch tác động vào nền kinh tế

8

2.2 Cơ sở pháp lý, cơ chế hoạt động giám sát, quản lý nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

Ảnh 2 Các sản phẩm thanh toán giữa người mua và người bán tại Singapore

2.2.1 Cơ sở pháp lý của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã hoàn thiện khuôn khổ quy định mới cho các dịch

vụ thanh toán ở Singapore: Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PS) là một khuôn khổ hướng tới tương lai và linh hoạt cho các quy định của hệ thống thanh toán và các nhà cung cấp dịch

vụ thanh toán ở Singapore Quốc hội đã thông qua Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PS) vào ngày 14 tháng 1 năm 2019 (sau đó được bổ sung vào ngày 20/02/2019), có hiệu lực vào ngày 28 tháng 1 năm 2020 và mở rộng quy định của MAS bao gồm các loại dịch vụ thanh toán mới

Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PS) mới bao gồm các loại dịch vụ thanh toán mới, về quy định và các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời khuyến khích sự đổi mới và tăng trưởng của các dịch vụ thanh toán và Fintech Nó cũng nâng cao khung pháp lý cho các dịch vụ thanh toán ở Singapore, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy niềm tin vào việc sử dụng thanh toán điện tử

Đồng thời ngày 28 tháng 9, 2018 MAS cũng đưa ra Nguyên tắc bảo vệ người dùng của E-Payments (Ngày có hiệu lực: 30 tháng 6 năm 2019, đã sửa đổi vào ngày 5 tháng 9 năm 2020), nguyên tắc này đưa ra các kỳ vọng của MAS đối với các tổ chức tài chính phải có trách nhiệm bảo vệ khách hàng, cũng như nghĩa vụ của chủ tài khoản và người sử dụng tài khoản (cá nhân hoặc doanh nghiệp, tổ chức) của tài khoản được bảo vệ và cung cấp hướng dẫn về trách nhiệm đối với các tổn thất phát sinh từ các giao dịch trái phép và sai lầm

2.2.2 Cơ chế hoạt động giám sát của nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

Ngày 02/08/2017, Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đưa ra thông báo rằng họ sẽ thành lập Hội đồng Thanh toán, bao gồm 20 nhà lãnh đạo từ các ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, doanh nghiệp và hiệp hội thương mại Hội đồng Thanh toán sẽ do Ông Ravi Menon, Giám đốc Điều hành, MAS làm chủ tịch

9

Việc thành lập Hội đồng thanh toán là một phần của một loạt các sáng kiến mà MAS đang thực hiện nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về một xã hội thanh toán điện tử ở Singapore Hội đồng thanh toán bao gồm cả nhà cung cấp và người sử dụng dịch vụ thanh toán ở Singapore Điều này sẽ khuyến khích sự hợp tác trong ngành thanh toán, thúc đẩy khả năng tương tác giữa các giải pháp thanh toán điện tử, phát triển các chiến lược để thúc đẩy việc

áp dụng thanh toán điện tử một cách phổ biến, tư vấn và đưa ra khuyến nghị cho MAS về các chính sách liên quan đến thanh toán

Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PS) trao quyền cho MAS thu thập thông tin từ tất cả hệ thống thanh toán ở Singapore để theo dõi sự phát triển của hệ thống thanh toán ở Singapore

và đưa ra các quyết định, chính sách sáng suốt

MAS có thể chỉ định một hệ thống thanh toán theo Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PS) nếu nó được coi là một hệ thống thanh toán quan trọng về mặt hệ thống hoặc một hệ thống thanh toán quan trọng trong toàn hệ thống, hoặc vì lợi ích công cộng - nhằm mục đích giám sát chặt chẽ hơn nếu hệ thống thanh toán mới này đóng vai trò quan trọng đối với sự an toàn

và hiệu quả của hệ thống tài chính

Ngoài ra, MAS có thể chỉ định các hệ thống thanh toán quan trọng theo Đạo luật Hệ thống Thanh toán và Giải quyết (Tính tổng kết và Mạng lưới) (FNA) để đảm bảo rằng các

hệ thống này tiếp tục hoạt động trơn tru trong thời gian bị gián đoạn Cụ thể, FNA đảm bảo tính cuối cùng và không thể hủy ngang của các giao dịch được thực hiện thông qua các hệ thống này bằng cách "khắc phục" các quy tắc về khả năng mất khả năng thanh toán có liên quan, làm hạn chế rủi ro của người sử dụng sản phẩm dịch vụ

2 3 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Singapore

Thanh toán không dùng tiền mặt đang và sẽ là xu thế tất yếu của nhiều nước trên thế giới, thế nhưng Singapore đã bắt đầu hành trình thanh toán điện tử từ nhiều năm Để bắt kịp với tiến bộ công nghệ và nhu cầu kinh doanh và tiêu dùng đang thay đổi, cùng với những nỗ lực hợp tác và đổi mới của ngành ngân hàng, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và cơ quan quản lý, Singapore hiện đã và đang sở hữu nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, từ cơ bản đến phức tạp:

2.3.1 Thanh toán qua tài khoản các ngân hàng liên doanh

10

2.3.1.1 Interbank Giro

GIRO được Cơ quan Tiền tệ Singapore ứng dụng từ năm 1984, đây là một cơ chế ghi nợ trực tiếp điện tử được sử dụng bởi các tổ chức thanh toán (BO) như một phương tiện chi phí thấp để thu các khoản thanh toán GIRO là cơ chế ba bên giữa tổ chức thanh toán, khách hàng và ngân hàng

Hiện nay, GIRO được sử dụng rộng rãi để người tiêu dùng thanh toán hóa đơn cho các

cơ quan chính phủ và các BO khu vực tư nhân GIRO đặc biệt hữu ích cho các khoản thanh toán có tính chất thường xuyên và có số lượng cố định Đối với nhiều khoản phí và lệ phí khác trong khu vực công, chẳng hạn như phí học và phí khác, tiền thuê nhà, đậu xe theo mùa và thuế thu nhập cá nhân, một phần đáng kể các khoản thanh toán cũng được thực hiện thông qua GIRO

Điểm bất cập là hệ thống này đòi hỏi người dân phải cung cấp chi tiết tài khoản ngân hàng vào các mẫu và việc thanh toán qua GIRO cũng phải mất 2 ngày Dù vậy, từ khi ra xuất hiện đến nay, GIRO vẫn là phương thức thanh toán điện tử phổ biến nhất ở Singapore

2.3.1.2 NETS EFTPOS

Từ năm 1985, Singapore bắt đầu chiến dịch thúc đẩy thanh toán phi tiền mặt đối với các khoản giao dịch nhỏ lẻ với sự ra đời của hệ thống EFTPOS (hệ thống Chuyển tiền điện tử NETS tại điểm bán hàng) cho phép thanh toán tại cửa hàng bán lẻ bằng thẻ ATM

Đây là kết quả sáng kiến kết hợp của ba ngân hàng lớn ở Singapore là DBS Bank, OCBC Bank và United Overseas Bank (UOB), hệ thống EFTPOS đã đi đầu trong chiến lược phát triển xã hội phi tiền mặt của Singapore Những tiến bộ trong kết nối Internet và công nghệ điện toán đám mây, cùng với việc áp dụng rộng rãi các thiết bị di động và ứng dụng di động, đã tạo môi trường lý tưởng cho các giải pháp thanh toán điện tử trực tuyến

2.3.1.3 NETS CashCard

Vào cuối những năm 1990, với việc Singapore triển khai hệ thống Định giá đường điện

tử (ERP), Chính phủ đã đưa ra quyết định về việc sử dụng ERP để thúc đẩy thanh toán điện

tử ở Singapore Vì vậy, NETS đã tung ra CashCard vào năm 1996 Đây là thẻ vật lý có thể được nạp tới 500 đô la để trả cho ERP và phí đỗ xe, nhưng tiếc là không có nhiều công dụng ngoài đó

2.3.1.4 Ez-Link Card

Năm 2002, công ty con EZ-Link của LTA đã tung ra thẻ Ez-Link để thanh toán cho các phương tiện giao thông công cộng như xe bus, đi tàu điện MRT, LRT với giá ưu đãi và thủ tục thanh toán rất nhanh chóng, chỉ mất khoảng 0,2 giây Hiện nay nó còn được sử dụng để thanh toán khi mua sắm tại một số cửa hàng bán lẻ, ăn uống, dịch vụ và hơn thế nữa

11

nghênh Đồng thời NETS FLASHPAY cũng có thể nạp tiền dễ dàng trên Ứng dụng NETS,

có sẵn cho cả trên thiết bị IOS hoặc Android

Nhưng NETS EFTPOS và GIRO vẫn tiếp tục là phương thức C2B (từ người tiêu dùng đến doanh nghiệp) ưa thích cho thanh toán điện tử, vì họ ghi nợ trực tiếp từ tài khoản ngân hàng mà không cần nạp tiền và mọi người thấy chúng an toàn và tiện lợi

2.3.1.6 FAST

Ngày 17/03/2014, Cơ quan Tiền tệ Singapore cho ra mắt FAST (Chuyển khoản Nhanh

và An toàn) là một dịch vụ chuyển tiền điện tử mới cho phép khách hàng của các ngân hàng tham gia chuyển tiền Đô la Singapore từ ngân hàng này sang ngân hàng khác ở Singapore gần như ngay lập tức và không bị gián đoạn (24/7)

FAST được giới thiệu để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng và các doanh nghiệp về việc chuyển tiền nhanh hơn và hiệu quả hơn Trước đó, có thể mất đến ba ngày làm việc để khách hàng chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng này sang tài khoản ngân hàng khác giữa các ngân hàng

2.3.1.7 UPOS (Điểm bán hàng hợp nhất)

Thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng được người Singapore sử dụng rộng rãi nhưng điều kiện áp dụng tại các cửa hàng còn hạn chế Năm 2016, ABS đã khai thác ngành công nghiệp thanh toán để phát triển một thiết bị đầu cuối điểm bán hàng thống nhất (Unified Point-Of-Sale) hay còn gọi tắt là UPOS, có thể chấp nhận tất cả các thương hiệu thẻ lớn, bao gồm cả những thương hiệu không tiếp xúc hoặc được tích hợp với điện thoại thông minh Các thiết bị đầu cuối UPOS đã được triển khai tại các cửa hàng bán lẻ và các chuỗi siêu thị lớn như Cold