Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và hỗ trợ tái định cư dự án khu dân cư số 10, phường thịnh đán, thành phố thái nguyên

Các trường hợp không được bồi thường khi bị thu hồi đất * Trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường về đất được quy định tại Điều 82, Luật Đất đai năm 2013 như sau: - Các tr

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -

LƯƠNG TUẤN ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN KHU DÂN CƯ SỐ 10, PHƯỜNG THỊNH ĐÁN, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Thái Nguyên - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -

LƯƠNG TUẤN ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ

TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN KHU DÂN CƯ SỐ 10, PHƯỜNG THỊNH ĐÁN, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn

Thái Nguyên - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu,

kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong luận văn nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ

rõ nguồn gốc

Học viên

Lương Tuấn Anh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn đề tài “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và hỗ

trợ tái định cư Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên” này ngoài sự nỗ lực của mình, tôi còn nhận được sự giúp đỡ quý báu của

các thầy giáo, cô giáo Khoa Quản lý tài nguyên, cùng gia đình, bạn bè và đồng nghiệp; của Trung tâm Phát triển quỹ đất, của Phòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai; của phường Thịnh Đán; của các cá nhân đã phỏng vấn tại thành phố Thái Nguyên

Có được kết quả này, trước hết tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và cảm ơn chân thành đối với Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý tài nguyên; các thầy giáo, cô giáo;

đặc biệt là Thầy giáo PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn, Trường Đại học Nông

lâm Thái Nguyên đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành bản luận văn này

Tôi xin cảm ơn UBND thành phố Thái Nguyên, Trung tâm Phát triển quỹ đất, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi nhánh văn phòng Đăng ký đất đai, UBND phường Thịnh Đán đã hỗ trợ và giúp đỡ tôi, tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu, những thông tin cần thiết trong quá trình thực hiện luận văn; các cá nhân đất thu hồi để thực hiện Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

đã trả lời bộ câu hỏi điều tra

Tuy nhiên, do thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên bản luận văn này không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong được sự góp ý chân thành của các thầy giáo, cô giáo, bạn bè đồng nghiệp để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn Trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng 9 năm 2021

Lương Tuấn Anh

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 3 1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 3

1.2 Căn cứ pháp lý của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 16

1.3.1 Những kết quả nghiên cứu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên thế giới 19

1.4 Đánh giá chung về tổng quan 30 CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU

31

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35 3.1 Giới thiệu khái quát địa bàn nghiên cứu và dự án nghiên cứu 35

3.1.3 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

3.1.4 Tổng quan về Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên 45

3.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại dự

án Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 46

3.2.1 Kết quả công tác bồi thường tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 46

3.2.3 Kết quả công tác tái định cư tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 49 3.2.4 Các khoản kinh phí khác phục vụ thu hồi đất tại Dự án Khu dân cư số 10

3.3.2 Đánh giá mức độ ổn định việc làm và thu nhập của người dân sau khi thu

3.3.4 Đánh giá về tác phong, thái độ của cán bộ thực hiện công tác bồi thường,

3.4 Thuận lợi, khó khăn, nguyên nhân tồn tại và giải pháp trong công tác

TT Viết đầy đủ Viết tắt

DANH MỤC BẢNG

Trang Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất tại thời điểm thực hiện dự án của phường

Bảng 3.9 Sự phù hợp của việc làm mới so với trước bồi thường, hỗ trợ,

tái định cư tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 52 Bảng 3.10 Mức độ ổn định việc làm và thu nhập của người dân sau khi

thu hồi đất tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 53 Bảng 3.11 Đánh giá điều kiện nơi ở khu đất tái định cư tại Dự án Khu

Bảng 3.12 Nhận xét của người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 55 Bảng 3.13 Thái độ, tác phong của người làm bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư tại Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán 57 Bảng 3.14 Nhận xét chung của người dân về việc thực hiện Dự án Khu

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình hội nhập với nền kinh tế Thế giới và việc Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã tạo cho nước ta

có nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước Để đáp ứng với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội thì vấn đề thu hút kinh phí đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực, nâng cao tay nghề, trình độ lao động, có vai trò rất quan trọng

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, trong những năm qua rất nhiều dự án đầu tư đã và đang được phát triển mạnh mẽ trên cả nước Tuy nhiên, các dự án quy hoạch ở nước ta, nhất là các dự án xây dựng cơ bản có tiến độ rất chậm, thậm chí nhiều khi không thực hiện được dẫn đến tình trạng

dự án, quy hoạch “treo” Để xảy ra tình trạng trên một phần do công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng (BT&GPMB) phục vụ cho việc phát triển các dự án đã và đang gặp rất nhiều khó khăn (giá đất biến động, ý thức của người dân ) Chính những khó khăn đó đã làm chậm tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng và từ đó làm cho việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho lực lượng lao động, phát triển kinh tế xã hội bị chậm lại

Cùng với sự phát triển của cả nước và tỉnh Thái Nguyên nói chung, thành phố Thái Nguyên riêng trong những năm gần đây đã có nhiều công trình, dự án được phát triển nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của tỉnh, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước Có những dự án được đưa vào sử dụng song bên cạnh đó còn rất nhiều dự án treo do công tác BT&GPMB còn gặp nhiều khó khăn, nhiều đơn thư khiếu nại được gửi tới các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đề nghị giải quyết liên quan đến BT&GPMB

Xuất phát từ thực tế đó, được sự đồng ý của Phòng Quản lý đào tạo, Khoa

Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn, tôi tiến hành nghiên cứu

đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và hỗ trợ tái định cư Dự án Khu

dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên”

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

- Đánh giá thực trạng đời sống người dân sau khi thu hồi đất tại Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

- Chỉ ra các khó khăn, tồn tại và đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

3 Ý nghĩa của đề tài

3.3 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lí Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác BT&GPMB, hỗ trợ và tái định cư

3.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của công tác BT&GPMB, rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ BT&GPMB

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1 Một số khái niệm liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định:

- Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng

đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người

sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Khoản 11)

- Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với

diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Khoản 12)

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có

đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Khoản 14)

- Chi phí đầu tư vào đất còn lại là các chi phí mà người sử dụng đất đã đầu

tư vào đất phù hợp với mục đích sử dụng đất nhưng đến thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thu hồi đất còn chưa thu hồi được (Khoản 13)

Tái định cư: Luật Đất đai không giải thích khái niệm tái định cư; tuy nhiên,

nhiều văn bản vẫn quy định về tái định cư Có thể hiểu rằng, tái định cư là việc bố trí chỗ ở mới cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm

vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở Hình thức tái định cư bao gồm: bằng nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền (Phan Trung Hiền, 2017a)

Giải phóng mặt bằng: Trong Luật Đất đai và Luật Xây dựng hiện hành

không có định nghĩa về giải phóng mặt bằng (GPMB), mặc dù có sử dụng cụm

từ này Có thể nói, GPMB là một quá trình “làm sạch” mặt bằng thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một

bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo hoặc xây dựng công trình mới (Phan Trung Hiền, 2017a) Vì vậy, có thể hiểu

GPMB bao gồm các hoạt động chính là: thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư

Việt Nam là nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có những thay đổi về mọi mặt, với tốc độ phát triển nhanh và đạt những thành quả hết sức quan trọng trong quá trình đổi mới đất nước

Do đó, đã thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư của các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong và ngoài nước Cùng với quá trình công nghiệp hoá tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh, kéo theo những thay đổi đã làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình

sử dụng đất, đất nông nghiệp giảm dẫn đến đất phi nông nghiệp tăng lên (đất khu công nghiệp, đất đô thị, đất giao thong…) Vì vậy, việc thu hồi đất là không tránh khỏi

Bồi thường có nghĩa là Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất và hỗ trợ là

hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển Trong khi đó, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Luật Đất đai năm 2013)

Việc bồi thường có thể tiến hành bằng tiền hoặc bằng vật chất khác có thể

do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể Bồi thường thiệt hại về đất đai thực chất là việc giải quyết mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất đồng thời cũng đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Bồi thường và giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể

hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy quá trình BT&GPMB

có đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó

Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

“Trong quá trình bồi thường GPMB có rất nhiều yếu tố tác động đến nó có thể thúc đẩy quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm:

- Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hoá việc sử dụng đất

- Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra chấp hành các chế độ, cấp giấy chứng nhận QSDĐ

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý

sử dụng đất đai.”

- Yếu tố chính sách, yếu tố thị trường …

1.1.4 Nguyên tắc và điều kiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.4.1 Nguyên tắc bồi thường

* Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 74, Luật Đất đai năm 2013:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

- Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

- Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

* Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 88, Luật Đất đai năm 2013:

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

1.1.4.2 Điều kiện bồi thường

Điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được quy định tại Điều 75, Luật Đất đai năm 2013:

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê

đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (sau đây gọi chung là Giấy chứng nhận) hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp, trừ trường hợp quy định tại Khoản 2, Điều 77 của Luật này; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam mà có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

- Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

- Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền

sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

- Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trả không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

- Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất

trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

- Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc bán kết hợp cho thuê; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

1.1.5 Các trường hợp không được bồi thường khi bị thu hồi đất

* Trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường về đất được quy định tại Điều 82, Luật Đất đai năm 2013 như sau:

- Các trường hợp quy định tại Khoản 1, Điều 76 của Luật này;

- Đất được Nhà nước giao để quản lý;

- Đất thu hồi trong các trường hợp quy định tại Điều 64 và các điểm a, b, c

và d, Khoản 1, Điều 65 của Luật này;

- Trường hợp không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại Khoản 2, Điều 77 của Luật này

* Trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường tài sản gắn liền với đất Điều 92, Luật Đất đai năm 2013 như sau:

- Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp thu hồi đất quy định tại các Điểm a, b, d, đ, e, i, Khoản 1, Điều 64 và Điểm b, d; Khoản 1, Điều

65 của Luật này

- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc tạo lập từ sau khi có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình xây dựng khác

không còn sử dụng

1.1.6 Quy định về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Điều 83, Luật Đất đai năm 2013 quy định về nội dung hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất như sau:

- Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

+ Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

+ Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

- Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm:

+ Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;

+ Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở;

+ Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;

+ Hỗ trợ khác

1.1.7 Quy định về tái định cư

* Trách nhiệm lập và thực hiện dự án tái định cư được quy định tại Điều

85, Luật Đất đai 2013 như sau:

- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất

- Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền

- Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

- Chính phủ quy định chi tiết điều này

* Bố trí tái định cư cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ

sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định

cư cho người có đất thu hồi

- Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người

có công với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi

có đất thu hồi và tại nơi tái định cư

- Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

- Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều

kiện từng vùng, miền và địa phương

1.1.8 Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định tại Điều 93, Luật Đất đai năm 2013:

- Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi

- Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả

- Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc Nhà nước

- Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường để hoàn trả ngân sách nhà nước

Điều 30, Nghị định số 47 quy đinh về chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư như sau:

- Việc trừ khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai vào số tiền được bồi thường quy định tại Khoản 4, Điều 93, Luật Đất đai năm 2013 được thực hiện theo quy định sau đây:

- Khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất

vẫn chưa nộp;

- Số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính quy định tại Điểm a, Khoản này được xác định theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

Trường hợp số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồi đất lớn hơn số tiền được bồi thường, hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định cư thì sau khi trừ số tiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất

ở, mua nhà ở tại nơi tái định cư mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó;

- Tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồi thường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoản tiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

- Đối với trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc giao đất ở, nhà

ở tái định cư hoặc nhà ở tái định cư, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thanh toán bằng tiền theo quy định sau:

+ Trường hợp tiền bồi thường về đất lớn hơn tiền đất ở, nhà ở hoặc tiền nhà

ở tại khu tái định cư thì người tái định cư được nhận phần chênh lệch đó;

+ Trường hợp tiền bồi thường về đất nhỏ hơn tiền đất ở, nhà ở hoặc tiền nhà

ở tái định cư thì người được bố trí tái định cư phải nộp phần chênh lệch, trừ trường hợp quy định tại Khoản 1, Điều 22 của Nghị định này

- Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất

mà chưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đang tranh chấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước

có thẩm quyền giải quyết xong thì trả cho ngươi có quyền sử dụng đất

- Việc ứng vốn để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện theo quy định sau đây:

+ Quỹ phát triển đất thực hiện ứng vốn cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất sạch để giao đất, cho thuê đất thực hiện theo Quy chế mẫu về quản lý, sử dụng Quỹ phát triển đất;

+ Người được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai nếu tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư theo phương án đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt thì được ngân sách nhà nước hoàn trả bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp Mức được trừ không vượt quá tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp; số tiền còn lại (nếu có) được tính vào vốn đầu tư của dự án Trường hợp người được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai

mà được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nếu tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt thì kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tính vào vốn đầu

tư của dự án

1.1.9 Chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định tại Điều 31, Nghị định số 47 như sau:

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lập

dự toán chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của từng dự án theo quy định sau đây:

+ Đối với các khoản chi đã có định mức, tiêu chuẩn, đơn giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định thì thực hiện theo quy định hiện hành;

+ Đối với các khoản chi chưa có định mức, tiêu chuẩn, đơn giá thì lập dự

toán theo thực tế cho phù hợp với đặc điểm của từng dự án và thực tế ở địa phương; + Chi in ấn tài liệu, văn phòng phẩm, xăng xe, hậu cần phục vụ và các khoản phục vụ cho bộ máy quản lý được tính theo nhu cầu thực tế của từng dự án

- Kinh phí bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng được trích không quá 2% tổng số kinh phí bồi thường, hỗ trợ của dự án Đối với các dự án thực hiện trên các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, dự án xây dựng công trình hạ tầng theo tuyến hoặc trường hợp phải thực hiện cưỡng chế kiểm đếm thì tổ chức được giao thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được lập dự toán kinh phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án theo khối lượng công việc thực tế, không khống chế mức trích 2%

Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quyết định kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho từng dự

án theo quy định của pháp luật

- Trường hợp phải thực hiện cưỡng chế thu hồi đất thì Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng lập dự toán kinh phí tổ chức thực hiện cưỡng chế trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quyết định Việc bố trí kinh phí tổ chức thực hiện cưỡng chế thu hồi đất như sau:

+ Đối với trường hợp giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất nhưng được miễn nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất thì khoản kinh phí này được bố trí và hạch toán vào vốn đầu tư của dự án;

+ Đối với trường hợp nhà nước thực hiện thu hồi đất tạo quỹ đất sạch để giao, cho thuê thông qua hình thức đấu giá thì khoản kinh phí này được ứng từ Quỹ phát triển đất;

+ Đối với trường hợp nhà đầu tư tự nguyện ứng tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (trong đó có khoản kinh phí thực hiện cưỡng chế thu hồi đất) thì khoản

kinh phí này được trừ vào số tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp

- Bộ Tài chính hướng dẫn việc lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.10 Kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Điều 32, Nghị định số 47 quy định về kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư:

- Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gồm: Tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với đất thu hồi để thực hiện dự án đầu tư, chi phí bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khoản chi phí khác

Việc xác định tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

- Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án được quy định như sau:

+ Kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tính vào kinh phí thực hiện dự án đầu tư;

+ Bộ, ngành có trách nhiệm bảo đảm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án đầu tư thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội; chấp thuận, quyết định đầu tư của Thủ tướng Chính phủ nhưng do Bộ, ngành thực hiện và các dự án do Bộ, ngành làm chủ đầu tư;

+ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm bảo đảm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh;

+ Trường hợp chủ đầu tư tự nguyện ứng trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì có trách nhiệm bảo đảm kinh phí thực hiện các dự án không thuộc trường hợp quy định tại Điểm b và Điểm c Khoản này

1.2 Căn cứ pháp lý của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Căn cứ Luật đất đai ngày 29/11/2013;

- Căn cứ Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số Điều của Luật đất đai;

- Căn cứ Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Căn cứ Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khi Nhà nước thu hồi đất;

- Căn cứ Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22 tháng 8 năm 2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc Ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 01/2016/QĐ-UBND ngày 05 tháng 01 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc Ban hành Quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 06/2016/QĐ-UBND ngày 21 tháng 01 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc Ban hành đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi

là thủy sản khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 1138/QĐ-UBND ngày 25 tháng 5 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc Phê duyệt giá đất để tính bồi thường giải phóng mặt bằng Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, TP Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 308/QĐ-UBND ngày 20 tháng 01 năm 2016 của UBND thành phố Thái nguyên về việc Phê duyệt Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu Dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 3598/QĐ-UBND ngày 30 tháng 03 năm 2016 của UBND thành phố Thái nguyên về việc Phê duyệt đầu tư xây dựng Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên;

- Thực hiện Thông báo thu hồi đất số 133/TB-UBND ngày 23 tháng 3 năm

2016 để thực hiện Dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, quy trình GPMB, thu hồi đất được chi tiết, cụ thể theo Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22 tháng 8 năm 2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên bao gồm 10 bước sau:

Bước 1 Thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Thông báo thu hồi đất: Tổ chức hội nghị với người dân có đất bị thu hồi để thông báo công

khai phạm vi thu hồi đất, tiến độ thực hiện dự án và các văn bản pháp luật về BT,

HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; phát tờ khai và hướng dẫn người bị thu hồi đất tự kê khai; thời gian tự kê khai không quá 05 ngày làm việc (với hộ gia đình,

cá nhân), không quá 10 ngày làm việc (với tổ chức)

Bước 2 Người bị thu hồi đất tự kê khai tài sản: Trong thời hạn trên, người

bị thu hồi đất tự kê khai tài sản kèm theo các giấy tờ liên quan đến quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và nộp cho Tổ công tác Hết thời hạn trên, Tổ công tác phối hợp với UBND cấp xã, chủ đầu tư lập biên bản và lưu hồ sơ BT, HT, TĐC

Bước 3 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư điều tra, xác minh về đất, tài sản gắn liền với đất: Hội đồng BT, HT, TĐC tổ chức lập biên bản điều

tra, xác minh về đất, tài sản gắn liền với đất thu hồi theo biểu mẫu kê khai và lập biên bản kiểm kê đất đai, tài sản, cây cối hoa mầu của từng người bị thu hồi đất theo kế hoạch chi tiết về tiến độ BT, HT, TĐC của dự án

Bước 4 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lập, niêm yết và lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Phương án BT, HT, TĐC

được niêm yết tại địa điểm sinh hoạt khu dân cư và trụ sở UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi; việc niêm yết được lập thành biên bản có xác nhận của UBND, đại diện Ủy ban Mặt trận tổ quốc cấp xã Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp ý kiến là 20 ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

Bước 5 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiếp thu, hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Sau khi kết thúc niêm yết, tổng

hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, trong đó nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý và ý kiến khác đối với phương án; trường hợp còn nhiều ý kiến không tán thành phương án BT, HT, TĐC thì Tổ chức làm nhiệm vụ

BT, HT, TĐC cần giải thích rõ hoặc xem xét, điều chỉnh Hoàn chỉnh phương án

và gửi phương án đến cơ quan tài nguyên và môi trường để thẩm định

Bước 6 Ban hành Quyết định thu hồi đất, giao đất và cho thuê đất: Trường

hợp thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất thuộc thẩm quyền của một cấp thì việc thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất được thực hiện trong cùng một quyết định Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thì UBND cấp huyện quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thu hồi đất của UBND cấp huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường trình UBND tỉnh quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài và giao đất, cho thuê đất theo dự án cho chủ đầu tư trong cùng một quyết định

Bước 7 Ban hành Quyết định phê duyệt phương án dự toán bồi thường

và thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Trong thời hạn không

quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất, cơ quan Tài nguyên và Môi trường trình UBND cùng cấp phê duyệt và công

bố công khai phương án BT, HT, TĐC theo quy định sau: (i) Sở Tài nguyên và Môi trường trình UBND cấp tỉnh phê duyệt phương án BT, HT, TĐC đối với trường hợp thu hồi đất liên quan từ hai đơn vị cấp huyện trở lên; (ii) Phòng Tài nguyên và Môi trường trình UBND cấp huyện phê duyệt phương án BT, HT, TĐC đối với trường hợp không thuộc quy định ở trên

Bước 8 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phổ biến và niêm yết công khai Quyết định phê duyệt phương án bồi thường và gửi Quyết định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi: Trong thời gian không

quá 03 ngày, Hội đồng BT, HT, TĐC phổ biến và niêm yết công khai quyết định

phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất thu hồi và gửi quyết định BT, HT, TĐC cho người có đất

bị thu hồi; trong đó nêu rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, về bố trí tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và thời gian bàn giao đất đã

bị thu hồi

Bước 9 Chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư: Hội đồng BT, HT,

TĐC thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Bước 10 Bàn giao đất cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng: Trong thời hạn 20 ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụ BT, HT,

TĐC thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất theo phương

án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ BT, HT, TĐC

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1 Những kết quả nghiên cứu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên thế giới

Theo John et al (2006), việc thu hồi đất đã được các tổ chức của Liên Hợp Quốc nghiên cứu như sau:

World Bank (2003) tại Việt Nam nhận xét: (i) Có 2 loại hình chế độ sở hữu đất đai, đó là chế độ sở hữu tư nhân và chế độ sở hữu nhà nước về đất đai Trong số đó, Trung quốc, Việt Nam và Lào được xem là các trường hợp ngoại lệ (ii) Trên thực tế rất khó có quốc gia đang phát triển nào thực hiện chế độ sở hữu tư nhân tuyệt đối về đất đai Vì vậy, hình thức sở hữu còn lại cơ bản là chế độ đa sở hữu về đất đai; tức

là, đất đai đồng thời vừa thuộc sở hữu tư nhân vừa thuộc sở hữu Nhà nước; điều này được ghi nhận trong luật pháp của nhiều quốc gia thuộc các khu vực khác nhau, như: Apghanistan, Belarut, Indonexia, Kazakhstan, Ả rập, Singapore, Thái Lan…

ADB (2005), nghiên cứu về "Thị trường đất khu công nghiệp, thương mại tác động đến vấn đề nghèo đói ở Việt Nam" đã chỉ ra những ưu điểm và hạn chế

của quy trình thu hồi đất phục vụ cho các mục đích thương mại, công nghiệp mà chưa có sự luận giải kiến nghị hoàn thiện về cơ chế chính sách thu hồi đất

World Bank (2009), đã phân tích hệ thống pháp luật đất đai hiện hành ở Việt Nam về định giá đất phục vụ BT, HT, TĐC; từ đó đề xuất một số việc cần làm để hoàn chỉnh và vận hành cơ chế định giá đất theo thị trường để áp dụng cho BT,

HT, TĐC khi nhà nước thu hồi đất như sau: (i) Phát triển hoạt động cung cấp dịch

vụ định giá đất đai và tài sản gắn liền với đất do các định giá viên được cấp phép hành nghề thực hiện (ii) Đề xuất cơ chế giao cho Hiệp hội định giá đưa ra các tiêu chuẩn kĩ thuật quốc gia về định giá đất đai và tài sản gắn liền, hướng dẫn dịch

vụ định giá thực hiện đúng các tiêu chuẩn kĩ thuật này (iii) Đề xuất về cơ chế thành lập và hoạt động của các hội đồng định giá đất đai và tài sản gắn liền ở cấp quốc gia và cấp tỉnh độc lập với hệ thống hành chính, có thẩm quyền quyết định

về giá đất áp dụng cho tính toán BT, HT, TĐC

Bagus S.D Nur Buwono, Bastaman Enrico Bagus (2012), Nghiên cứu về Luật Thu hồi đất đai (ngày 14 tháng 01 năm 2012) ở Indonesia nhận xét: Luật này nêu

rõ Chính phủ cần đảm bảo quỹ đất và nguồn tài chính để tạo quỹ đất cho các mục đích công, bao gồm: đường bộ có thu phí, đường hầm; đường tàu hỏa, ga và các hạ tầng cho tàu hỏa; đê, đập, hồ chứa, hệ thống thoát nước, tưới tiêu và các hạ tầng khác về nước; cảng, sân bay; Nguồn kinh phí cho thu hồi đất được quy định là

từ ngân sách Nhà nước và không có quy định về sự tham gia của khu vực tư nhân Trong Luật này có quy định cụ thể các khung thời gian để tiến hành quy trình thu hồi, bồi thường Theo đó, thời gian thực hiện quy trình thu hồi đất sẽ kéo dài không quá 2 năm kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận được quyết định thu hồi đất từ Chính phủ; bao gồm 4 bước: Lập kế hoạch → Chuẩn bị → Triển khai → Thông báo kết quả

Hanafiah Ponggawa & Partners (2012), Nghiên cứu về thu hồi đất ở Indonesia cho thấy: Quy trình thu hồi đất do Cơ quan Đất đai quốc gia chủ trì, bao gồm các bước sau: (i) Kiểm kê và xác định mục đích sử dụng, tình trạng sở hữu,

(ii) Định giá để bồi thường, (iii) Xác định mức bồi thường, (iv) Phân chia khoản bồi thường Cơ quan Đất đai quốc gia có thẩm quyền quyết định về tổ chức định giá độc lập và chuyên nghiệp để định giá bồi thường Nội dung định giá bao gồm giá trị thửa đất, diện tích phía trên và dưới mặt đất của thửa đất, công trình, cây cối trên đất hoặc các thiệt hại khác có thể định giá Kết quả định giá bởi tổ chức định giá sẽ được sử dụng làm cơ sở cho việc đàm phán với chủ sở hữu và các bên khác có liên quan về giá trị và hình thức bồi thường Bồi thường có thể được thực hiện dưới các hình thức tiền mặt, đất, sở hữu cổ phần và các hình thức khác do các bên thỏa thuận

Tổng cục Đường Bộ Việt Nam (2013), đề xuất chính sách tái định cư cho “Dự

án Quản lý tài sản đường bộ Việt Nam - VRAMP” nhằm hài hòa giữa các quy định

về BT, HT, TĐC của Chính phủ Việt Nam và chính sách tái định cư không tự nguyện của World Bank, bao gồm: (i) Tránh hoặc giảm thiểu tái định cư không tự nguyện ở bất kì nơi nào có thể bằng cách xem xét tất cả các phương án có thể lựa chọn trong quá trình thiết kế dự án; (ii) Trường hợp không thể tránh được tái định

cư thì các hoạt động tái định cư cần được thực hiện như những chương trình phát triển bền vững, cần cung cấp đủ các nguồn lực đầu tư để giúp những người bị ảnh hưởng bởi dự án được chia sẻ những lợi ích dự án mang lại; (iii) Những người bị

di dời cần được hỗ trợ để cải thiện điều kiện sống và thu nhập , hoặc ít nhất là khôi phục lại được điều kiện sống như trước khi có Dự án Bản Đề xuất chính sách đã chỉ ra sự khác biệt giữa chính sách tái định cư của World Bank và quy định của Việt Nam về BT, HT, TĐC

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Kết quả nghiên cứu BT, HT, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất 2 dự án tại huyện Vân Đồn của Đặng Tiến Sĩ và nnk (2015) cho thấy: (i) Đơn giá do UBND tỉnh Quảng Ninh quy định về bồi thường, hỗ trợ đất nông nghiệp và tài sản gắn liền đất vẫn chưa thoả đáng, chưa phù hợp với giá xây dựng mới, chưa phù hợp với thực tế

và chi phí đầu tư vào đất (ii) Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp khi Nhà nước thu hồi

đất chủ yếu bằng tiền và trả trực tiếp cho người dân; công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm chưa được quan tâm đúng mức nên hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp đã gặp rất nhiều khó khăn (ii) Các giải pháp là: cần thực hiện tốt đăng kí biến động đất đai; đa dạng hoá phương án bồi thường; xây dựng chính sách hỗ trợ dài hạn và tạo việc làm, có hướng dẫn sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ một cách hiệu quả

Đỗ Hữu Nghị và nnk (2016) nhận xét: (i) Dự án có thu hồi đất ảnh hưởng rất lớn đến người dân về đời sống tinh thần, vật chất, công việc và thu nhập của họ (ii) Nên chú trọng đến công tác đào tạo nghề và xây dựng các mô hình kinh tế tại địa bàn; thành lập các địa điểm kinh doanh và mở các lớp đào tạo ngắn hạn miễn phí về hoạt động kinh doanh giúp họ dễ dàng tiếp cận các hình thức kinh doanh,

sử dụng hiệu quả nguồn tiền nhận được từ đền bù đất bị thu hồi

Nguyễn Văn Vững (2016), nhận xét công tác BT, HT, TĐC trên địa bàn huyện

Củ Chi bộc lộ nhiều khó khăn, hạn chế, do việc xác định đơn giá bồi thường còn thiếu hợp lí, giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp có đất bị thu hồi chưa được thỏa đáng, chưa tạo được sự đồng thuận của người dân có đất bị thu hồi Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này: (i) Cải tiến phương pháp tiếp cận về bồi thường, hỗ trợ cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất; (ii) Chăm lo chuyển đổi việc làm cho các lao động nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất; (iii) Xây dựng và phổ biến chương trình sử dụng tiền bồi thường,

hỗ trợ một cách có hiệu quả nhằm mang lại thu nhập ổn định, đảm bảo sinh kế bền vững cho các hộ gia đình, cá nhân sau khi Nhà nước thu hồi đất; (iv) Nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, chủ đầu tư dự án đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất

Nguyễn Thị Hải (2017) xác định 05 nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi đất nông nghiệp tại các đô thị vệ tinh của thành phố Huế, gồm: (i) Công tác thông tin, tuyên truyền và giáo dục; (ii) Nâng cao chất lượng và công khai đầy đủ quy hoạch, kế hoạch chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp;

(iii) Cơ chế chính sách bồi thường và hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp; (iv) Đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất; (v) Đảm bảo sinh kế cho người dân

Hoàng Thị Thu Phương (2017) chỉ ra các vướng mắc, bất cập trong thu hồi đất nông nghiệp tại tỉnh Quảng Bình như sau: (i) Hầu hết các dự án thu hồi đất đều xảy ra khiếu kiện, có cả khiếu kiện đông người, gay gắt do bồi thường chưa thỏa đáng; tiền bồi thường sử dụng không đúng mục đích nên sau một thời gian hết tiền, không việc làm, không thu nhập; lao động di chuyển từ nông thôn ra thành thị ngày càng lớn, gây ra các hệ lụy về kinh tế - xã hội; môi trường sống tại vùng xây dựng khu công nghiệp bị ảnh hưởng nghiêm trọng (ii) Việc thực hiện chưa nghiêm, hầu hết các hộ dân đều xây dựng thêm sau khi đã có thông báo thu hồi đất với mục đích là “chờ” bồi thường (iii) Trong pháp luật đất đai chưa có quy định về thời gian bàn giao mặt bằng do Tổ chức làm nhiệm vụ GPMB nên còn nhiều người dân đã nhận đủ tiền không chịu bàn giao mặt bằng (iv) Còn trường hợp không xác định đúng loại đất, nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất dẫn đến chi trả tiền bồi thường sai sót; không công bằng, gây ra nhiều bức xúc, dẫn đến việc khiếu kiện kéo dài (v) Một số dự án bị “tiền tệ hóa” khi thu hồi đất nông nghiệp, có tính chất “mua đứt - bán đoạn”, nhà đầu tư sau khi trả tiền bồi thường,

hỗ trợ coi như đã hết trách nhiệm với người dân (vi) Ý thức của một số người dân chưa tốt, còn có những khiếu nại, tố cáo không có cơ sở, không theo trình tự pháp luật Theo tác giả cần tập trung vào 5 giải pháp sau: (i) Công khai hóa, minh bạch hóa quá trình thực thi thu hồi đất nông nghiệp (ii) Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đất đai cho cán bộ và nhân dân, đặc biệt là người có đất bị thu hồi, để họ hiểu, đồng thuận, cùng phối hợp cho tốt (iii) Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm các cơ quan, tổ chức thực hiện giải phóng mặt bằng, chính quyền cấp cơ sở, nhà đầu tư (iv) Thực hiện nghiêm túc công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện; tránh lãng phí, đặc biệt là đất trồng lúa (v) Không nên áp

dụng cơ chế bồi thường bằng tiền một lần, nên sớm hình thành cơ chế pháp lí về chia sẻ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại do thu hồi đất

(i) Còn những thiệt hại của người có đất thu hồi chưa được quy định bồi thường như mất địa thế kinh doanh, mất nguồn nước sản xuất; mất mùa do ánh sáng điện cao áp nhiều quá; trở thành nhà, đất giáp với bãi rác, giáp nghĩa trang;

có vị trí về phong thủy; thiệt hại về tinh thần do những căng thẳng lo âu… mà người dân phải gánh chịu (ii) Chưa quy định rõ trách nhiệm đối với quy hoạch treo gây thiệt hại cho người dân trong phạm vi quy hoạch; đối với bồi thường không sát với giá thị trường, chậm chi trả tiền bồi thường; đối với hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và giới thiệu việc làm, cũng như tạo cơ chế để thực thi hóa quy định này (iii) Đề nghị Nhà nước nên ban hành “Luật Bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất” (Phan Trung Hiền, 2017b) Chưa quy định cụ thể từ thời điểm thông báo thu hồi đất, người sử dụng đất không được làm gì và được làm gì; chưa quy định thời gian từ khi thông báo đến khi ban hành quyết định thu hồi đất; dẫn đến sau khi có thông báo thu hồi đất thì người sử dụng đất bị hạn chế nhiều quyền, rất lâu sau cơ quan có thẩm quyền mới ban hành Quyết định thu hồi đất đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân (Phan Trung Hiền và Trần Vang Phủ, 2017)

Đinh Trọng Huy (2018) nghiên cứu thu hồi đất tại quận Long Biên thì: minh bạch, dân chủ, công bằng và bình đẳng trong thu hồi đất chính là chìa khóa tốt nhất để bảo vệ quyền và lợi ích của người dân, tránh khiếu kiện, khiếu nại và những bức xúc xã hội xảy ra

Nguyễn Tiến Cường (2018), quy trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án cần có sự thống nhất ở toàn bộ văn bản pháp luật; căn cứ bồi thường, tái định cư nên được thể hiện rõ ràng Cần có quy định cụ thể về tính pháp

lí trong việc cử đại diện người có đất thu hồi vào Hội đồng GPMB

Theo Nguyễn Minh Thuận và nnk (2018), để đảm bảo sinh kế cho người dân

thì: (i) Nhà nước cần tính toán cẩn thận các phương án chuyển dịch sinh kế và nơi

ở cho người dân bị thu hồi đất; nghiên cứu chính sách ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sinh kế và thu nhập của người bị thu hồi đất (ii) Chính quyền địa phương cần triển khai các giải pháp về sinh kế, tạo điều kiện tốt nhất cho việc tìm kiếm kế mưu sinh cho người bị thu hồi; có chính sách tạo nguồn vốn cho người bị thu hồi đất chuyển sang nghề phi nông nghiệp; yêu cầu chủ đầu tư khu công nghiệp đầu tư vốn đào tạo nghề cho người lao động (iii) Người bị thu hồi đất cần có phương án sử dụng tiền đền bù hiệu quả, tập trung đầu tư sản xuất kinh doanh; tận dụng lợi thế của gia đình và địa phương nhằm đầu tư cho sinh kế tốt hơn

Phan Thị Thanh Huyền và nnk (2018), xác định được 5 nhóm với 18 yếu tố ảnh hưởng đến công tác GPMB, trong đó: nhóm yếu tố tài chính là 27,43%; nhóm yếu tố chính sách, pháp luật đất đai là 23,20%; nhóm yếu tố tổ chức thực hiện là 22,09%; nhóm yếu tố về thửa đất là 17,29%; nhóm yếu tố về người sử dụng đất

là 9,99% Mức độ ảnh hưởng tổng thể của 18 yếu tố khác nhau rất nhiều, yếu tố nguồn vốn là cao nhất bằng 11,87%, yếu tố mục đích là thấp nhất bằng 2,19% Theo Hoàng Văn Cường (2019), có rất nhiều bất cập trong thu hồi, đền bù Người dân thường không hài lòng với việc đền bù của nhà đầu tư vì cho rằng nhà đầu tư hưởng lợi nhiều, trong khi nhà đầu tư cho rằng họ phải chi phí nhiều để có

cơ sở hạ tầng… Khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm tăng mức sinh lợi thì quyền chuyển đổi thuộc về Nhà nước và lợi ích mới cũng phải thuộc về Nhà nước Trong thu hồi đất nông nghiệp, nhà đầu tư nhận đất để làm khu đô thị thì phải trả tiền sử dụng đất theo sát giá thị trường, thay vì đưa ra đơn giá thu tiền sử dụng đất thấp như hiện nay Khi đó, chênh lệch địa tô mới thuộc về Nhà nước

Theo Nguyễn Đình Thọ (2019), xác định giá đất theo thị trường sẽ giải quyết được hầu hết các vướng mắc về đất đai hiện nay Vì vậy, cần thay đổi phương pháp định giá đất Bên cạnh đó, người dân, nhà đầu tư chỉ được hưởng lợi theo đúng mục đích họ được sử dụng

Nguồn lực chủ yếu cho phát triển trong giai đoạn tích luỹ tài chính ban đầu của các quốc gia đều là đất đai Các nước đều tận dụng giá trị cao nhất của đất đai khi chuyển đổi đất công theo giá thị trường, tuy nhiên ở hầu hết các nước đều xảy

ra thất thoát lớn Định giá đất ở Việt Nam khá yếu kém so với các nước Đông Nam Á Về thuế đất, Việt Nam thu rất thấp, chỉ 0,03% theo bảng giá nhà nước trong khi các nước thu 1% theo giá thị trường (Đặng Hùng Võ, 2019a) Pháp luật đất đai hiện hành quy định 02 cơ chế thu hồi đất là: Nhà nước thu hồi đất (chuyển dịch đất đai bắt buộc) và tự thỏa thuận giữa nhà đầu tư và người sử dụng đất

(chuyển dịch đất đai tự nguyện) Chuyển dịch đất đai bắt buộc, hệ quả tiêu cực là

sự xung đột lợi ích dẫn đến tình trạng khiếu nại, khiếu kiện ở mức độ cao (chiếm tới 70% tổng lượng khiếu nại, khiếu kiện), đông người, phức tạp Ngược lại, chuyển dịch đất đai tự nguyện không có xung đột lợi ích, nhưng nhà đầu tư không bao giờ có thể thương thảo thành công với 100% những người đang sử dụng đất

để có đất cho dự án đầu tư nên các nhà đầu tư thường không muốn thực hiện cơ

chế này, luôn tìm cách để được áp dụng cơ chế chuyển dịch đất đai bắt buộc Thực

tế cho thấy, chuyển dịch đất đai bắt buộc thường gây ra nhiều bức xúc cho người

dân mà trước hết là do sự chênh lệch quá lớn giữa giá bồi thường và giá thị trường (Đặng Hùng Võ, 2019b)

* Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Năm 2009, công tác GPMB ngoài mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, còn góp phần thiết thực trong việc thực hiện các nhóm giải pháp kích cầu của Chính phủ

Với những nỗ lực và giải pháp đồng bộ, kịp thời, năm 2009 thành phố đã hoàn thành toàn bộ và phân kỳ công tác GPMB của 428 dự án, bàn giao 1.987

ha đất, chi trả hơn 5.911 tỷ đồng và bố trí tái định cư cho 2.681 hộ, trong đó có nhiều dự án còn tồn đọng qua nhiều năm như đường vành đai 3, đường 32, khu liên cơ Vân Hồ, đường Láng Hoà Lạc, quốc lộ 3 mới Hà nội - Thái Nguyên,

đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lào Cai, mở rộng khu xử lý rác thải Nam Sơn Trong 5 năm (2005-2010) thành phố Hà Nội đã GPMB 5.567

ha của 1.217 dự án, chi trả số tiền hơn 17.679 tỷ đồng cho gần 161 nghìn tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, bố trí tái định cư cho 11.722 hộ dân

Năm 2010, trên địa bàn thành phố còn có chín dự án trong danh mục các công trình trọng điểm chào mừng Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội chưa

đủ điều kiện triển khai thu hồi đất GPMB Thành phố đặt mục tiêu tiếp tục quán triệt trách nhiệm của các cấp, các ngành, tổ chức chính trị xã hội trong thực hiện nhiệm vụ GPMB, coi nhiệm vụ này là tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm

vụ chính trị, bình xét thi đua, đánh giá cán bộ

* Công tác giải phóng mặt bằng ở Nghệ An

Việc thực hiện giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng hàng đầu trong phát triển cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đáp ứng nhu cầu sử dụng đất để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; năm 2012 Ban thường vụ tỉnh Ủy đã nghe và cho ý kiến chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khó khăn vướng mắc trong triển khai các công trình, dự án trọng điểm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XVII

Từ những giải pháp trên, từ năm 2012 đến nay, UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo các Sở ngành, UBND cấp huyện để xử lý các tồn tại, vướng mắc đến nay công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đã được đẩy nhanh tiến độ đáp ứng yêu cầu chủ đầu tư, đặc biệt các Dự án trọng điểm của TW, tỉnh và xử lý một số dự án kéo dài nhiều năm Cụ thể:

- Đối với các dự án trong điểm: nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 A; đường 72 m

từ đường 2/3 đến ngã 3 Quán bàu (dự án kéo dài 11 năm); đường nối quốc lộ 1 A

- Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn, Thái Hoà; dự án phát triển đô thị Vinh do Ngân hàng thế giới tài trợ; Dự án thủy điện Bản Vẽ, thuỷ điện Hủa Na; Dự án Nhà máy xi măng Sông Lam do Công ty trách nhiệm hữu hạn Tập đoàn Hoàng Phát The Vissai làm chủ đầu tư

- Các Khu công nghiệp Nam Cấm, Hoàng Mai, Khu công Nghiệp Đông Hồi, Khu Công nghiệp Đô thị VSIP 7 Nghệ; trong đó: dự án Khu công nghiệp Nam Cấm đến nay đã cơ bản giải quyết các kiến nghị của người dân bị thu hồi đất tại Khu công nghiệp Nam Cấm, trong đó tham mưu UBND tỉnh đề xuất hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ trồng cây trồng (Doanh nghiệp) và giải quyết một

số trường hợp thực hiện bồi thường không đúng chủ sử dụng đất Hiện nay, UBND huyện Nghi Lộc đang tiến hành lập phương án bồi thường để chi trả; hoàn thành việc bồi thường, GPMB đối với và giao đất, cấp giấy chứng nhận cho chủ đầu tư

dự án Khu công nghiệp Hoàng Mai Hiện nay, Khu Công nghiệp Đông Hồi có 03 nhà đầu tư vào thực hiện dự án; trong đó: Dự án Nhà máy kết cấu bê tông, vật liệu xây dựng không nung của Tổng Công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam đã giao đất đợt 1 cho chủ đầu tư; Dự án Nhà máy Hoa Sen Nghệ An đã hoàn thành việc giải phóng mặt bằng, bàn giao cho chủ đầu tư 37,5/38,5 ha (chỉ còn 01 ha chưa bàn giao) Dự án nhà máy nhiệt điện Quỳnh Lập 1 hiện nay bắt đầu triển khai; Khu Công nghiệp, Đô thị VSIP 7 Nghệ An đã hoàn thành việc chuyển mục đích đất lúa, bàn giao cho chủ đầu tư 48 ha và đang tiến hành giải phóng diện tích còn lại của giai đoạn 1 (182ha)

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được thì công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế tồn tại, trong đã có: (1)Tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định và thực hiện giải phóng mặt bằng đã đạt kết quả tích cực (năm 2013, năm

2014, 2015), nhưng vẫn còn một số nội dung, hạng mục chậm so với kế hoạch làm ảnh hưởng đến tiến độ của dự án; (2) Việc giải quyết tồn tại, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất có lúc, có nơi chưa kịp thời; một số trường hợp chưa tạo đồng thuận cao của người bị thu hồi đất Nguyên nhân chủ yếu: (1) Một số tồn tại của Luật Đất đai năm 2003, nhưng nay thực hiện Luật Đất đai năm 2013 cũng chưa được giải quyết, gây bức xúc cho nhân dân; chính sách về bồi thường, hỗ trợ tái định cư có nhiều thay đổi ảnh hưởng đến

quyền lợi của người dân; (2) công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục nhân dân thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước về bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư ở một số địa phương chưa tốt; (3) Phần lớn cấp huyện chưa chủ động trong việc xây dựng trước các khu tái định cư, nên khi có dự án đầu tư vào địa bàn đã gây nên sự lúng túng, bị động làm ách tắc

và kéo dài thời gian thực hiện dự án, đặc biệt là các dự án lớn; (4) Kinh phí phục

vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cơ bản còn chậm, chưa kịp thời Đặc biệt là kinh phí đầu tư xây dựng các khu tái định cư tập trung

Để công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đáp ứng tiến độ của dự án và được

sự đồng thuận cao của người dân bị ảnh hưởng thì hệ thống chính quyền các cấp phải coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, rất khó khăn và phức tạp Do đó, tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên; rà soát cơ chế, chính sách về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, kịp thời phát hiện những bất cập để điều chỉnh và kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường sửa đổi, bổ sung một

số vấn đề bất cấp trong thực hiện Luật Đất đai năm 2013; tham mưu UBND tỉnh có những cơ chế, chính sách linh hoạt trong việc thực hiện, phù hợp với tình hình thực

tế để tạo sự đồng thuận từ những hộ dân bị ảnh hưởng; lập quy hoạch, đầu tư xây dựng khu tái định cư chung phục vụ cho nhiều dự án (gồm tái định cư đất ở và tái định cư nghĩa trang); từng bước xây dựng độ ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của tỉnh

* Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

Theo Nguyễn Thế Hoàn (2020), trong giai đoạn từ 2013 đến 2017, cả thành phố Thái Nguyên có 91 dự án thu hồi đất, với tổng diện tích đất thu hồi là 3.113.286,83 m2 và số tiền để GPMB thu hồi diện tích đất này là 3.602.038,95 triệu đồng Trong đó, có 05 phường/xã trong giai đoạn này không có dự án nào thu hồi đất, đó là: Tân Long, Cam giá, Trung Thành, Tân Cương, Cao Ngạn; có 53 dự án thu hồi đất tập trung ở 5 phường tại khu vực trung tâm là: Quang Trung (14 dự án),

Phan Đình Phùng (12 dự án), Túc Duyên (11 dự án), Hoàng Văn Thụ (9 dự án), Đồng Quang (7 dự án) Trong giai đoạn từ 2013 đến 2017, cả thành phố Thái

Nguyên có 20 dự án giao 1.187 lô đất tái định cư, với diện tích 159.458,00 m2 đất, thuộc 10 phường

1.4 Đánh giá chung về tổng quan

Thành phố Thái Nguyên là nơi thực hiện nhiều dự án Nhà nước thu hồi đất Trên cơ sở khoa học, căn cứ pháp lý và thực tiễn, tôi đã tổng quan các nghiên cứu trên Thế giới và Việt Nam Tôi nhận thấy việc nghiên cứu về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư của dự án Khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên là rất cần thiết góp phần hoàn thiện quy trình, cơ chế, nhằm tăng cường hiệu quả của bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói riêng, tỉnh Thái Nguyên và cả nước nói chung

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Dự án khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Người dân có đất thu hồi tại Dự án khu dân cư số 10, phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu tiến hành trong khuôn khổ dự án Khu dân cư số 10 tại phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

- Phạm vi thười gian: Nghiên cứu lấy số liệu từ năm 2014 đến 2019

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Thời gian: 12 tháng, từ tháng 5 năm 2019 đến tháng 4 năm 2020

- Địa điểm: Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên, hoàn thiện tại Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên

2.3 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1 Giới thiệu khái quát địa bàn nghiên cứu và dự án nghiên cứu

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

- Hiện trạng sử dụng đất và tình hình công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư của phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Tổng quan về Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

Nội dung 2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Thực trạng bồi thường cho người dân

- Thực trạng hỗ trợ cho người dân

- Thực trạng tái định cư cho người dân

Nội dung 3 Nghiên cứu đời sống người dân sau khi thu hồi đất thực hiện Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Việc làm của người dân

- Thu nhập của người dân

- Môi trường sống của người dân

- Cơ sở hạ tầng dịch vụ công của người dân

- …

Nội dung 4 Khó khăn, tồn tại và giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Khó khăn, tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

- Giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện Dự án Khu dân cư số 10 phường Thịnh Đán, thành phố Thái Nguyên

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu

* Điều tra số liệu thứ cấp

- Thu thập, nghiên cứu các văn bản pháp lý của trung ương, địa phương liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của phường Thịnh Đán; số