Số lượng trẻ em bị buôn bán đến trên 500 trẻ em...3 Ngoài ra, nhiều trẻ em còn là đối tượng bị chà đạp tàn nhẫn đến danh dự, nhân phẩm, tính mạng hoặc bị đẩy vào con đường tội lỗi, sa đo
Trang 1Tạp chí luật học - 53
Trịnh Tiến Việt *
rẻ em là nguồn hạnh phúc lớn lao của
mỗi gia đình, là người chủ tương lai của
đất nước Để trẻ em trở thành công dân tốt,
xứng đáng là những người kế tục sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ tổ quốc, đòi hỏi gia đình,
nhà trường, tổ chức x: hội và công dân phải
thường xuyên chăm lo, giáo dục đồng thời có
trách nhiệm, nghĩa vụ bảo vệ trẻ em
Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay,
nhiều trẻ em đang là đối tượng bị xâm hại
bởi các hành vi phạm tội Dư luận x: hội
đang lên tiếng báo động về tình trạng số trẻ
em bị hiếp dâm, bị cưỡng dâm, bị đẩy vào
con đường mại dâm để phục vụ cho thị
trường tình dục ngày càng tăng nhanh về số
lượng và mức độ Chỉ tính riêng tội phạm
hiếp dâm trẻ em trong năm 1999, các tòa án
cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương
đ: xét xử 652 vụ với 720 bị cáo trong tổng số
778 vụ với 866 bị cáo (năm 1998, xét xử 556
vụ với 617 bị cáo) Các tòa án đ: tuyên phạt
tử hình 5 bị cáo, phạt tù chung thân 88 bị
cáo, phạt tù từ 10 năm đến 20 năm 314 bị
cáo (1) Còn qua khảo sát của Cục phòng
chống tệ nạn x: hội Bộ lao động thương binh
x: hội thì hiện nay toàn quốc có khoảng
7000 em gái dưới 16 tuổi đang hoạt động
mại dâm, chiếm 15% tổng số gái bán dâm
Trong số đó, có khoảng 40% số em gái bị
đẩy vào thị trường mại dâm là do trước đó
các em đ: bị lạm dụng tình dục và có tới 2/3
số em phải bán dâm trước 14 tuổi (2)
Bên cạnh đó, nhiều trẻ em còn là "món hàng" béo bở để những kẻ phạm tội mua bán,
đổi chác Bằng việc lợi dụng hình thức cho người nước ngoài nhận con nuôi, một số đối tượng đ: liên kết với các cán bộ làm việc trong cơ quan nhà nước hợp pháp hóa về mặt thủ tục để buôn bán trẻ em Chỉ trong năm
1998, lực lượng công an đ: phát hiện hai
đường dây buôn bán trẻ em với quy mô lớn núp dưới hình thức cho người nước ngoài nhận nuôi con nuôi Địa bàn xảy ra là các trung tâm nuôi dưỡng trẻ em mồ côi ở An Giang và Ninh Bình Số lượng trẻ em bị buôn bán đến trên 500 trẻ em (3) Ngoài ra, nhiều trẻ em còn là đối tượng bị chà đạp tàn nhẫn
đến danh dự, nhân phẩm, tính mạng hoặc bị
đẩy vào con đường tội lỗi, sa đoạ, phạm pháp như giết người, cướp của, vận chuyển ma túy, tiêu thụ tài sản do việc phạm pháp Còn nhiều trẻ em đang phải bán sức lao động, bị lạm dụng sức lao động hoặc chấp nhận làm việc trong điều kiện độc hại, khắc nghiệt
để nuôi bản thân Thực trạng trên làm nhức nhối các bậc làm cha, làm mẹ, nhà trường, các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng như mỗi người có lương tâm, trách nhiệm và có tấm lòng yêu trẻ em
Kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu các thành tựu pháp luật và quản lí nhà nước của những quốc gia trên thế giới,
T
* Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội
Trang 254 - Tạp chí luật học
Đảng và Nhà nước ta đ: có nhiều chủ trương,
chính sách lớn nhằm bảo vệ trẻ em Quốc hội
và Chính phủ đ: ban hành nhiều văn bản
pháp luật bảo vệ quyền lợi của trẻ em, đưa ra
các biện pháp thiết thực để đấu tranh chống
lại các hành vi xâm hại trẻ em Các quy định
đó thuộc các lĩnh vực hôn nhân và gia đình,
dân sự, lao động Tại kì họp thứ VI (khóa
IX), Quốc hội nước ta đ: thông qua Bộ luật
hình sự (BLHS) mới và Bộ luật này có hiệu
lực từ ngày 1/7/2000 Trong nhiều điều luật
và tập trung hơn cả ở chương XII - "Các tội
xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm,
danh dự con người" và chương XIX - "Các
tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công
cộng" BLHS mới đ: có những sửa đổi, bổ
sung cụ thể cho phù hợp với cuộc đấu tranh
phòng chống tội phạm nói chung, ngăn chặn
và tiến tới đẩy lùi tình trạng bạo lực, xâm
phạm tình dục và tệ nạn x: hội đối với trẻ em
nói riêng Các quy định của BLHS năm 1999
có thể thấy ở một số tội danh điển hình,
chẳng hạn như đối với tội hiếp dâm trẻ em
(Điều 112) về cơ bản thì vẫn kế thừa Điều
112a BLHS năm 1985 nhưng đ: được bổ
sung thêm về định tỉ lệ thương tật, khung
hình phạt, các tình tiết định khung tăng nặng
nhằm mục đích nghiêm trị những kẻ xâm
phạm tình dục trẻ em Cụ thể:
"1
2
3 Phạm tội thuộc một trong các trường
hợp sau đây thì bị phạt tù từ 20 năm, tù
chung thân hoặc tử hình:
a Có tổ chức
b Nhiều người hiếp một người
c Phạm tội nhiều lần
d Gây tổn hại cho sức khoẻ của nạn nhân mà tỉ lệ thương tật từ 61% trở lên
đ Biết mình nhiễm HIV mà vẫn phạm tội
4
5 Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến 5 năm" Cùng với việc quy định hình thức chế tài chặt chẽ áp dụng đối với tội hiếp dâm trẻ em, BLHS mới cũng định ra mức xử lí nghiêm khắc đối với các tội cưỡng dâm trẻ em (Điều 114), tội giao cấu với trẻ em (Điều 115) bằng việc bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng như "đối với nhiều người", "biết mình
bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội", định tỉ lệ thương tật từ 31% đến 60%, từ 61% trở lên Mặt khác, Điều 114 BLHS năm 1999 đ: thay cụm từ "người chưa thành niên" bằng cụm từ
"trẻ em" nhằm nhấn mạnh rằng đối tượng
được bảo vệ ở đây là trẻ em Quy định điều này, các nhà làm luật muốn ngăn chặn những hành vi của người lớn đ: lợi dụng sự lệ thuộc vào mình hoặc tình trạng quẫn bách của trẻ
em mà buộc họ phải miễn cưỡng giao cấu, gây thiệt hại về mọi mặt cho trẻ em
Cũng tại chương XII - "Các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh
dự của con người" có hai tội trước đây được quy định tại chương khác thì nay được quy
định tại chương này Đó là tội dâm ô với trẻ
em (Điều 116) và tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em (Điều 120).(4) Trong BLHS năm 1985, tội dâm ô với trẻ em được xếp vào chương "Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng và trật tự quản
lí hành chính" còn tội "Mua bán, đánh tráo
Trang 3Tạp chí luật học - 55
hoặc chiếm đoạt trẻ em" được quy định tại
chương "Các tội xâm phạm chế độ HN&GĐ
và các tội phạm đối với người chưa thành
niên" Lí do hai tội này được chuyển sang
quy định tại chương "Các tội xâm phạm tính
mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của
con người" trong BLHS năm 1999 là vì đối
tượng bị xâm hại ở đây đều là con người
Hành vi dâm ô với trẻ em đ: xâm phạm đến
danh dự, nhân phẩm của trẻ em, chủ thể của
hành vi này đ: coi con người như công cụ,
phương tiện để thỏa m:n nhu cầu tình dục
của mình Tương tự như vậy, hành vi mua
bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em không
những xâm phạm đến quyền bất khả xâm
phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm trẻ em
mà còn có thể xâm phạm tới sức khoẻ thậm
chí kể cả tính mạng của trẻ em Do đó, việc
xếp hai tội này vào chương "Các tội xâm
phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh
dự của con người" là hoàn toàn phù hợp và
có hiệu quả thiết thực trong cuộc đấu tranh
phòng chống các tội xâm hại trẻ em Đặc
biệt, tại Điều 120 - "Tội mua bán, đánh tráo
hoặc chiếm đoạt trẻ em" còn quy định bổ
sung các tình tiết định khung tăng nặng như
"vì động cơ đê hèn", "để sử dụng vào mục
đích vô nhân đạo", "để sử dụng vào mục đích
mại dâm" nhằm nghiêm trị những ai coi trẻ
em như món hàng, món đồ có giá trị để kiếm
lời, xâm phạm quyền được sống yên vui và
sự phát triển lành mạnh của trẻ em
Để trẻ em có điều kiện phát triển lành
mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, Đảng và
Nhà nước ta hết sức quan tâm tới lao động
trẻ em, đề ra các quy định nhằm chống lại sự
tùy tiện lạm dụng sức lao động trẻ em thể
hiện ở Bộ luật lao động như quy định độ tuổi lao động tối thiểu, độ tuổi học nghề, chế độ, chính sách Tuy nhiên, từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường với nhiều thành phần kinh tế và chính sách đổi mới, mở cửa đ: kéo theo tình hình x: hội có nhiều thay đổi Trẻ
em từ mọi vùng, mọi miền của đất nước cùng
đoàn người đổ xô vào các thành phố, khu trung tâm lớn tìm việc làm mỗi ngày một
đông Lao động trẻ em luôn rẻ mạt và chúng sẵn sàng làm tất cả mọi việc, chấp nhận làm trong cả những điều kiện độc hại, nguy hiểm Chính vì vậy, trẻ em trở thành đối tượng bị lạm dụng sức lao động, bị bóc lột sức lao
động, phải lao động trong điều kiện độc hại, làm công việc nặng nhọc gây nguy hại cho sức khoẻ và tính mạng của trẻ em Nhằm bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em cũng như tạo điều kiện cho trẻ em phát triển bình thường về thể chất và tinh thần, BLHS năm
1999 đ: kịp thời bổ sung Điều 228 về tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em
Cụ thể:
"1 Người nào sử dụng trẻ em làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với các chất độc hại theo danh mục mà Nhà nước quy định gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đU bị xử phạt hành chính về hành
vi này mà còn vi phạm thì bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm
2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm:
a Phạm tội nhiều lần
b Đối với nhiều trẻ em
Trang 456 - Tạp chí luật học
c Gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc
đặc biệt nghiêm trọng
3 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền
từ 2 triệu đồng đến 20 triệu đồng"
Do nhận thức cuộc sống còn chưa đầy
đủ, tư duy còn nông cạn, sự hiểu biết pháp
luật còn hạn chế, thiếu chính xác và thiếu hệ
thống nên trẻ em dễ tiếp thu những thói hư,
tật xấu, chúng trở thành đối tượng để bọn tội
phạm lôi kéo, dụ dỗ làm việc phạm pháp
Khi trẻ em phạm tội thì chúng được bọn tội
phạm che chở, chứa chấp và đầu độc các thói
hư, lối sống tội lỗi Do vậy, BLHS vẫn giữ
nguyên tội "dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp
người chưa thành niên phạm pháp" nhưng bổ
sung các tình tiết định khung tăng nặng như
"đối với trẻ em dưới 13 tuổi"; "gây hậu quả
nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt
nghiêm trọng"
Ngoài ra, trong BLHS năm 1999 còn
nhiều điều luật trực tiếp hoặc gián tiếp bảo
vệ quyền lợi của trẻ em như tội ngược đ:i
hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con,
cháu (Điều 151); tội từ chối hoặc trốn tránh
nghĩa vụ cấp dưỡng (Điều 152); tội mua dâm
người chưa thành niên (Điều 256) ; bổ sung
tình tiết "phạm tội với trẻ em" là tình tiết
định khung tăng nặng quy định trong nhiều
điều luật
BLHS năm 1999 quy định mức xử lí rất
nghiêm khắc những người xâm phạm tới trẻ
em nhưng ngược lại, khi trẻ em thực hiện tội
phạm thì chúng được áp dụng chính sách
hình sự đặc biệt, nguyên tắc xử lí nhằm mục
đích giáo dục, giúp đỡ trẻ em là chính Tất cả
được quy định tại chương X trong BLHS Tóm lại, bằng những quy định cụ thể, rõ ràng và chặt chẽ, BLHS mới không chỉ bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em mà còn nghiêm trị những người xâm hại tới trẻ
em Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay, nhiều nơi, nhiều lúc, nhiều trẻ em vẫn bị xâm phạm một cách rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm, sức khoẻ và tính mạng Vì vậy, mỗi chúng ta, mỗi gia đình, mỗi tổ chức x: hội cần có những biện pháp cụ thể và thiết thực hơn nữa
để tất cả trẻ em đều được học hành, được bảo
vệ, chăm sóc, giáo dục đến nơi, đến chốn Các biện pháp có thể là tăng cường phổ biến, tuyên truyền và giáo dục pháp luật; xử lí nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi xâm hại
đến trẻ em, giải quyết lao động trẻ em; đưa trẻ em phạm pháp tái hoà nhập cộng đồng Thực hiện tốt và đồng bộ các biện pháp mới
đảm bảo cho trẻ em được sinh sống, phát triển lành mạnh về thể chất lẫn tinh thần, quyền và lợi ích của trẻ em không bị xâm hại./
(1) Báo cáo tổng kết công tác ngành tòa án năm 1999
và phương hướng nhiệm vụ công tác năm 2000, tr.17 (2) Báo Người bảo vệ công lí, số chuyên đề của Tạp chí tòa án nhân dân, số 8 (112)/1999, tr.5
(3) Báo Người bảo vệ công lí, số chuyên đề của Tạp chí tòa án nhân dân, số 15 (139)/2000, tr.19
(4) Điều 120 BLHS năm 1999 thay cụm từ "bắt trộm" bằng cụm từ "chiếm đoạt" nhằm bao quát, mở rộng không chỉ hành vi bắt trộm mà bất cứ hành vi chiếm
đoạt trẻ em nào cũng cấu thành tội phạm này