Ngoài phần lớn những quy định này nằm trong Chương 3 Quyền 1 Bộ luật thương mại, còn có một số quy định về danh hiệu thương mại nằm trong các văn bản pháp luật khác của CHLB Đức, cụ thể
Trang 1những nguyên tắc của luật danh hiệu thương mại CHLB Đức
ths Nguyễn Thị Khế * uật danh hiệu thương mại của CHLB
Đức bao gồm những quy định về
danh hiệu thương mại (firma) Ngoài
phần lớn những quy định này nằm trong
Chương 3 Quyền 1 Bộ luật thương mại,
còn có một số quy định về danh hiệu
thương mại nằm trong các văn bản pháp
luật khác của CHLB Đức, cụ thể là tại
Điều 4 và 279 Luật công ti cổ phần, Điều
4 Luật công ti trách nhiệm hữu hạn và
Điều 3 Luật hợp tác xF
Danh hiệu thương mại là tên của
thương gia trong hoạt động thương mại
Mặc dù là tên của thương gia nhưng
thương gia cũng không thể đặt và sử dụng
cái tên đó hoàn toàn tùy theo ý thích của
mình mà phải tuân theo những nguyên
tắc nhất định Những nguyên tắc mà pháp
luật đưa ra vừa đảm bảo lợi ích công cộng
trong giao lưu pháp luật vừa đảm bảo lợi
ích của thương gia
Danh hiệu thương mại theo đoạn 1
Điều 17 Bộ luật thương mại CHLB Đức
là tên của thương gia, thương gia hoạt
động dưới tên đó và kí bằng tên đó
Thương gia có thể bị kiện và đi kiện bằng
tên đó Danh hiệu thương mại về bản chất
chỉ là tên của thương gia trong hoạt động
thương mại Theo ý nghĩa pháp lí, danh
hiệu thương mại khác với ngôn ngữ sử
dụng hàng ngày, nó không phải là doanh
nghiệp, là công ti mà chỉ là kí hiệu đặc
biệt của chủ doanh nghiệp, nó là tên
thương mại của chủ doanh nghiệp Trong
ngôn ngữ hàng ngày, người ta vẫn nhầm
lẫn giữa danh hiệu thương mại với doanh
nghiệp hay công ti Theo luật thương mại
của CHLB Đức thì chỉ có thương gia đầy
đủ (vollkouymann) mới có danh hiệu thương mại, tiểu thương không được sử dụng danh hiệu thương mại mà chỉ có thể
sử dụng kí hiệu thương mại Mỗi thương gia chỉ được phép sử dụng một danh hiệu thương mại nhưng có thể sử dụng nhiều
kí hiệu thương mại Danh hiệu thương mại giúp cho khách hàng nhận dạng chính bản thân thương gia, còn kí hiệu thương mại là để nhận dạng cơ sở sản xuất hay cửa hàng thương mại Danh hiệu thương mại là tên của thương gia liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp của thương gia, người chủ doanh nghiệp là thương gia có quyền tuyệt đối đối với danh hiệu thương mại của mình Nhưng vấn đề đặt ra và còn nhiều tranh cFi là quyền danh hiệu thương mại tuyệt đối đó
là quyền nhân thân hay quyền tài sản hay
là cả hai?
Trước đây, Tòa án đế chế cho rằng quyền danh hiệu thương mại chỉ là quyền nhân thân nhưng ngày nay, Tòa án tối cao CHLB Đức đF nhấn mạnh bản chất kép của quyền danh hiệu thương mại, tức là quyền danh hiệu thương mại vừa là quyền nhân thân vừa là quyền tài sản
Là tên thương mại của thương gia, danh hiệu thương mại là quyền nhân thân, quyền này không thể bị tịch thu, trưng dụng, không thể đem cầm cố Nhưng khác với quyền đối với tên thông thường của cá nhân, quyền danh hiệu thương mại của thương gia không phải là
L
L
* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế Trường đại học luật Hà Nội
Trang 2quyền nhân thân thuần tuý mà nó còn là
quyền mang yếu tố tài sản, quyền này có
thể được thừa kế và có thể bán được
Đương nhiên danh hiệu thương mại chỉ
có thể được bán cùng với doanh nghiệp
chứ không thể chỉ bán danh hiệu thương
mại, ngược lại, người ta có thể bán doanh
nghiệp mà không bán danh hiệu thương
mại Danh hiệu thương mại có giá trị
kinh tế lớn vì nó thể hiện danh tiếng của
doanh nghiệp
Việc xác định rõ bản chất pháp lí của
danh hiệu thương mại có ý nghĩa rất lớn
trong việc giải quyết phá sản đối với
thương gia Xuất phát từ giá trị kinh tế
của danh hiệu thương mại, học thuyết
chính thống và các tòa án đều thừa nhận
rằng: Nhân viên quản tài có thể bán
doanh nghiệp cùng với danh hiệu thương
mại nếu không có tên riêng của thương
gia trong danh hiệu thương mại đó Trong
trường hợp có tên của thương gia thì phải
được sự đồng ý của thương gia
Danh hiệu thương mại được đặt theo
nhiều cách khác nhau, do đó có rất nhiều
loại danh hiệu thương mại Pháp luật quy
định đầy đủ và rõ ràng là đối với từng
loại thương gia thì danh hiệu thương mại
phải được đặt như thế nào Chẳng hạn,
danh hiệu thương mại của công ti hợp
danh thì bắt buộc phải có họ và tên đầy
đủ của một thành viên công ti, còn đối
với công ti cổ phần thì tên thương mại
của công ti phải xuất phát từ đối tượng
kinh doanh của công ti
Việc đặt và sử dụng danh hiệu thương
mại phải tuân theo những nguyên tắc nhất
định, đó là:
1 Nguyên tắc sự thật và rõ ràng
Danh hiệu thương mại có nhiều chức
năng khác nhau Ngoài chức năng định
danh ra, nó còn có các chức năng khác có
ý nghĩa kinh tế và pháp lí như chức năng
xác định xuất xứ của hàng hoá, chức năng bảo hành, chức năng quảng cáo
Do đó, pháp luật quy định danh hiệu thương mại phải phù hợp với sự thật và phải rõ ràng, không được làm cho khách hàng và công chúng nhầm lẫn về chủng loại và phạm vi của hoạt động thương mại cũng như quan hệ nội bộ của doanh nghiệp Công chúng luôn muốn biết xem
đằng sau danh hiệu thương mại đó là ai Thông qua danh hiệu thương mại công chúng cần được biết đó là công ti đối nhân hay công ti đối vốn, chịu trách nhiệm vô hạn hay hữu hạn Điều đó có thể làm cho khách hàng có quyết định làm ăn với doanh nghiệp hay không, vì vậy mà danh hiệu thương mại phải rõ ràng và phù hợp với sự thật khách quan
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất
2 Nguyên tắc bền vững và liên tục của danh hiệu thương mại
Danh hiệu thương mại tượng trưng cho danh tiếng của công ti và biểu hiện giá trị kinh tế của công ti, do đó, người ta thường mượn danh công ti để quảng cáo Chức năng đó của danh hiệu thương mại chỉ có thể được thực hiện nếu danh hiệu thương mại ổn định, bền vững và đảm bảo tính liên tục Vì thế mà pháp luật đF quy định trong những điều kiện nhất
định, danh hiệu thương mại có thể được tiếp tục sử dụng mặc dù nó không còn
đúng với sự thật để vừa đảm bảo lợi ích của chủ cũ của danh hiệu thương mại vừa
đảm bảo lợi ích của chủ mới Chủ cũ có thể bán doanh nghiệp cùng với danh hiệu thương mại với giá cao hơn và chủ mới có thể sử dụng danh tiếng tốt của doanh nghiệp và vì vậy phải trả giá cao hơn Danh hiệu thương mại chỉ có thể được bán cùng với doanh nghiệp chứ không thể bán riêng một mình, ngược lại, doanh nghiệp có thể bán mà không nhất thiết
Trang 3phải bán cùng với danh hiệu thương mại
Pháp luật có quy định rõ trong những
trường hợp nào thì danh hiệu thương mại
có thể được giữ nguyên mặc dù chủ của
nó đF thay đổi Nguyên tắc này mâu
thuẫn với nguyên tắc sự thật và rõ ràng
nhưng các nhà làm luật vẫn quy định
nguyên tắc này một cách có ý thức
Trong mối quan hệ giữa nguyên tắc sự
thật rõ ràng và nguyên tắc ổn định liên
tục thì nguyên tắc sự thật vẫn chiếm ưu
thế hơn Điều đó có nghĩa là ngay cả khi
chủ mới tiếp nhận danh hiệu thương mại
cũ thì cũng không được phép gây nhầm
lẫn cho khách hàng
3 Nguyên tắc duy nhất hay nguyên
tắc phân biệt
Là tên của thương gia, danh hiệu
thương mại là phương tiện để nhận dạng
thương gia và cơ sở kinh doanh của
thương gia Vì vậy, danh hiệu thương mại
của thương gia này phải khác với danh
hiệu thương mại của thương gia khác
Luật thương mại CHLB Đức quy định:
Danh hiệu thương mại phải có tính phân
biệt Nguyên tắc này bổ sung cho nguyên
tắc sự thật và rõ ràng Để tránh sự nhầm
lẫn của khách hàng thì trên một địa bàn
không thể có hai danh hiệu thương mại
giống hệt nhau Các danh hiệu thương
mại phải phân biệt được với nhau Điều
đó có nghĩa là thương gia không được
phép đặt tên thương mại của mình trùng
với tên thương mại của thương gia khác
đF đăng kí Ngay cả khi người chủ của
danh hiệu thương mại đồng ý với việc đặt
trùng này thì pháp luật cũng không cho
phép Vì mục đích của nguyên tắc này là
bảo vệ lợi ích của công chúng, của khách
hàng chứ không phải bảo vệ lợi ích của
chủ danh hiệu thương mại Người chủ
danh hiệu thương mại mới phải đảm bảo
rằng danh hiệu thương mại của anh ta có
sự phân biệt rõ ràng với danh hiệu thương mại khác
4 Nguyên tắc công khai của danh hiệu thương mại
Danh hiệu thương mại phải được công khai Sự công khai này được thực hiện thông qua việc đăng kí vào danh bạ thương mại, mọi người đều có quyền xem danh bạ thương mại để có thể biết được những thông tin cần thiết về thương gia dưới danh hiệu thương mại đó Thương gia có nghĩa vụ đăng kí danh hiệu thương mại của mình, khi thay đổi danh hiệu thương mại, thương gia cũng phải thông báo cho thẩm phán phụ trách danh bạ thương mại để thay đổi trong danh bạ thương mại cho phù hợp Danh hiệu thương mại chỉ được đăng kí nếu nó khác biệt với danh hiệu thương mại khác đF
đăng kí trong danh bạ đó Nếu không thì thẩm phán phụ trách có quyền không cho
đăng kí
5 Nguyên tắc thống nhất Theo nguyên tắc này, mỗi doanh nghiệp chỉ được phép có một danh hiệu thương mại Nguyên tắc thống nhất của danh hiệu thương mại không được quy
định trực tiếp trong luật, vì vậy đF gây ra nhiều tranh cFi: Nguyên tắc này có giá trị
đối với Luật danh hiệu thương mại CHLB
Đức hay không? Liệu một chủ thể có thể
có nhiều danh hiệu thương mại không và chủ thể này có được sử dụng nhiều danh hiệu thương mại cho một doanh nghiệp hay không? Câu trả lời cho hai vấn đề này phụ thuộc vào chủ doanh nghiệp là thể nhân hay công ti thương mại
Nếu chủ thể kinh doanh là thể nhân thì người đó có thể sử dụng một danh hiệu thương mại cho một doanh nghiệp của mình Nếu có nhiều doanh nghiệp hoạt
động độc lập với nhau thì mỗi doanh
(xem tiếp trang 59)