Báo cáo " Buôn bán nội gián trong hoạt động của các công ti trên thị trường chứng khoán" pdf

Những cơ sở lí luận và thực tiễn của việc quy định tội buôn bán nội gián Buôn bán nội gián là hành vi vi phạm pháp luật gắn liền với hoạt động của công ti - loại hình doanh nghiệp phổ bi

nghiên cứu - trao đổi

buôn bán nội gián trong hoạt động của các công ti

trên thị trường chứng khoán

1 Những cơ sở lí luận và thực tiễn

của việc quy định tội buôn bán nội gián

Buôn bán nội gián là hành vi vi phạm

pháp luật gắn liền với hoạt động của công

ti - loại hình doanh nghiệp phổ biến ở các

nước có nền kinh tế thị trường và thị

truờng chứng khoán Cùng với việc

chuyển sang nền kinh tế thị trường và sự

hình thành tất yếu của thị trường chứng

khoán trong tương lai gần, hệ thống pháp

luật nước ta chắc chắn phải đối mặt với

hành vi buôn bán nội gián Vì lí do đó,

nghiên cứu hành vi buôn bán nội gián và

quy định các hình thức trách nhiệm pháp

lí để đón đầu hiện tượng này là điều cần

thiết

* Sự tồn tại của buôn bán nội gián có

những nguồn gốc kinh tế và xB hội của

nó Trước hết phải nhận thấy rằng buôn

bán nội gián gắn liền với hoạt động của

các công ti Công ti là pháp nhân kinh tế

nhân tạo có vai trò rất to lớn trong đời

sống kinh tế Công ti có nhiều đặc tính

khác biệt so với nhiều loại hình doanh

nghiệp khác Tính chất linh hoạt của cơ

cấu vốn trong công ti, đặc biệt là công ti

cổ phần giúp nó đáp ứng được nhiều đòi

hỏi khác nhau của nhà đầu tư và chính vì

vậy nó rất có khả năng huy động vốn cao

Với khả năng này, công ti là loại hình

doanh nghiệp được nhiều nhà đầu tư ưa

chuộng ở nhiều nước trên thế giới, công

ti chiếm vị trị số một xét về tiềm năng vốn, về tổng mức chu chuyển hàng hoá, tiền tệ

Công ti là loại hình doanh nghiệp có vốn điều lệ được cấu tạo bởi các cổ phần

có tính chuyển nhượng nên trong thực tế, công ti là những chủ thể tích cực của thị trường chứng khoán Cổ phần của các công ti là những chứng khoán truyền thống và thực tế công ti là người đB cung cấp cho thị trường chứng khoán số lượng

“hàng hoá chứng khoán” không nhỏ Vai trò tích cực của công ti trong nền kinh tế nói chung và trên thị trường chứng khoán nói riêng là điều không thể tranh cBi

ở Việt Nam, quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường có điều tiết của Nhà nước từ năm 1986 đB đặt những cơ

sở cho sự xuất hiện các công ti Năm

1990, bằng việc ban hành Luật công ti, loại hình doanh nghiệp có vốn góp này đB

có thêm được những cơ sở pháp lí để tồn tại Vì thế, trong thời gian rất ngắn, một

số lượng khá lớn công ti cổ phần đB được thành lập ở nước ta Tiếp đó, do chủ trương cải cách doanh nghiệp nhà nước thông qua chương trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước, sự phát triển của công ti được đẩy nhanh hơn Như vậy,

điều chúng ta có thể khẳng định là trong

* Trường đại học luật Hà Nội

nghiên cứu - trao đổi

thời gian tới, công ti sẽ là chủ thể quan

trọng của nền kinh tế của đất nước và sự

đối mặt của hệ thống pháp luật với những

vi phạm pháp luật liên quan đến công ti là

điều tất yếu Điều này rất dễ giải thích cả

về lí luận và thực tiễn

Về lí luận, bên cạnh những tính ưu

việt của mình, công ti cũng hàm chứa

trong đó những mặt tiêu cực nhất định

Do công ti thuộc về nhiều chủ sở hữu và

mỗi chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm hữu

hạn trong phạm vi phần vốn góp của

mình nên không ít các thành viên của

công ti, các nhân viên và cán bộ quản lí

công ti đB khai thác lá chắn trách nhiệm

hữu hạn này để thực hiện việc chiếm đoạt

tài sản của công ti, của các cổ đông hay

chủ nợ dưới nhiều hình thức khác nhau

Về thực tiễn, các vi phạm điển hình

của các công ti trong nền kinh tế nước ta

những năm qua đB cho thấy bên cạnh các

vi phạm truyền thống là buôn lậu, trốn

thuế, lừa đảo v.v đB xuất hiện nhiều hành

vi vi phạm rất đặc trưng của công ti như

vi phạm điều lệ công ti, lừa dối cổ đông,

thực hiện các giao dịch trục lợi, cầm cố

và thế chấp trái phép cổ phần Nhiều vụ

án kinh tế nghiêm trọng đB xảy ra tại

nhiều công ti Đặc biệt là vụ án Minh

Phụng, vụ Ngân hàng thương mại cổ phần

Vũng Tàu, vụ án Lí Lóc Hỷ Điển hình

cho các vi phạm của công ti là những

hoạt động phạm pháp của tập đoàn Minh

Phụng Trong hoạt động của tập đoàn

Minh Phụng, chúng ta có thể tìm thấy các

loại vi phạm pháp luật kinh tế khác nhau

từ trốn thuế đến kí kết các hợp đồng giả

tạo để vay vốn, khai tăng giá trị tài sản để

thế chấp khi vay vốn v.v

* Cùng với việc phát triển các định

chế thị trường khác, Nhà nước đang

chuẩn bị gấp rút việc cho ra đời thị trường

chứng khoán mà trong đó các công ti sẽ

là chủ thể tích cực Sự ra đời của thị trường chứng khoán sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế của đất nước Tuy nhiên, với những đặc thù và tính phức tạp vốn có, thị trường chứng khoán cũng là môi trường tốt cho sự xuất hiện của nhiều hành vi phạm pháp luật mới mà hệ thống pháp luật nước ta chưa biết đến Vì vậy, việc nghiên cứu và tìm cách đưa vào pháp luật nước ta những quy định về các hành

vi vi phạm pháp luật liên quan tới hoạt

động chứng khoán của công ti là điều cần thiết Trong số các vi phạm phổ biến diễn

ra trong các công ti khi tham gia thị trường chứng khoán có hành vi buôn bán nội gián

* Nhiều vi phạm của công ti được pháp luật nhận diện đúng và có phản ứng thích hợp Đối với các loại vi phạm pháp luật như tham ô tài sản công ti, kí kết hợp

đồng vô hiệu gây thiệt hại, trốn thuế, lừa dối khách hàng, lừa dối chủ nợ, pháp luật

đB có những hình thức trách nhiệm pháp

lí thích hợp Tuy nhiên phải thừa nhận rằng hệ thống pháp luật kinh tế nước ta,

đặc biệt là Luật công ti chưa đáp ứng

được với nhu cầu ngăn chặn các hành vi

vi phạm pháp luật diễn ra trong các công

ti Các quy định của Luật công ti 1990 thiên về khía cạnh quản lí nhà nước mà chưa chú trọng đến việc điều chỉnh các quan hệ phức tạp trong đời sống nội bộ của công ti Do thiếu nền tảng pháp lí vững chắc nên các vi phạm pháp luật của nhiều công ti chưa được xử lí hoặc xử lí chưa triệt để

2 Buôn bán nội gián và cách tiếp cận của pháp luật một số nước

* Buôn bán nội gián là loại vi phạm pháp luật khá nguy hiểm trong hoạt động kinh tế vì nó gây tác động xấu tới thị trường chứng khoán - loại thị trường nhạy

nghiên cứu - trao đổi

cảm, dễ biến động gây phản ứng dây

chuyền Tác hại kinh tế xB hội của hành

vi buôn bán nội gián ở những mức độ

khác nhau có thể biểu hiện ở những hậu

quả sau:

- Người buôn bán nội gián đB tạo ra sự

bất bình đẳng giữa họ với những người

khác trong việc mua, bán cổ phần nhằm

đầu cơ trục lợi nhờ vào những thông tin

có được do có cương vị trong công ti

Điều này gây tác hại cho nguyên tắc cạnh

tranh lành mạnh trong nền kinh tế thị

trường;

- Hành vi buôn bán nội gián có thể tạo

ra những cú sốc trên thị trường chứng

khoán Việc cổ phần của công ti tự nhiên

được mua hoặc được bán ra một cách ồ ạt

sẽ dẫn tới sự tăng hay giảm giá cổ phần

bất bình thường, đặc biệt là đối với những

công ti có thị phần chứng khoán lớn Sự

chao đảo của thị trường chứng khoán có

tác hại lớn đến nền kinh tế;

- Hành vi buôn bán nội gián gây

những tổn thất về lợi nhuận cho công ti

có chứng khoán được mua, bán

- Buôn bán nội gián vi phạm những

nguyên tắc cơ bản của thị trường chứng

khoán là nguyên tắc công khai

(disclosure) và trung thực (fairness)

- Hành vi buôn bán nội gián phá vỡ

những nguyên tắc quan trọng trong mối

quan hệ nội bộ giữa viên chức công ti với

các cổ đông và với bản thân công ti, theo

đó các viên chức công ti có nghĩa vụ

trung thành hết mực với cổ đông và công

ti, quan tâm cao nhất đến lợi ích của công

ti

Việc chống buôn bán nội gián có

những lí do kinh tế và pháp lí của nó

Trước hết cần nói đến lí do bắt nguồn từ

đời sống nội bộ của công ti Do công ti là

thực thể nhân tạo được thành lập bởi

nhiều cá nhân và mỗi cá nhân đều là

thành viên sở hữu đối với thực thể này Vì vậy, các thành viên của công ti phải trung thành với nhau và trung thành với bản thân công ti Điều này có nghĩa là các thành viên công ti phải có nghĩa vụ quan tâm đến lợi ích của công ti, không được

sử dụng tài sản, uy tín, tư cách của công ti

để làm lợi riêng mình hoặc cho nhóm của mình Nguyên tắc trung thành được coi là một trong những nguyên tắc cơ bản chi phối quan hệ giữa các thành viên công ti Công ti thường có bộ máy quản lí chuyên nghiệp Các thành viên hội đồng quản trị hay giám đốc, nhân viên hoạt động theo những nguyên tắc nhất định trong đó có nguyên tắc trung thành (loyalti), nguyên tắc không có lợi ích xung đột, vì lợi ích công ti, nguyên tắc trung thực, nguyên tắc minh bạch Buôn bán nội gián là sự

vi phạm nghĩa vụ mà người nội gián đB cam kết trước công ti và trước cổ đông

Lí do tiếp theo của sự cần thiết phải quy định trách nhiệm pháp lí đối với hành vi buôn bán nội gián là sự cần thiết phải bảo vệ thị trường chứng khoán trước

sự thao túng hoặc điều khiển của các công ti nhằm trục lợi Thị trường chứng khoán xét về nhiều phương diện là năng

động và phức tạp Những nguyên tắc và quy luật hoạt động của thị trường hàng hoá thông thường không thể áp dụng đối với thị trường chứng khoán Thị trường này hoạt động theo những nguyên tắc riêng của nó Trong số đó nổi bật lên là nguyên tắc công khai Nguyên tắc công khai đòi hỏi các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán phải công khai tình hình tài chính, tình hình hoạt động kinh doanh của mình cũng như những thông tin có khả năng ảnh hưởng tới giá chứng khoán Tác dụng của việc áp dụng nguyên tắc này là tạo ra sự bình đẳng giữa các chủ thể tham gia chứng khoán

nghiên cứu - trao đổi

trong việc tiếp cận các thông tin có liên

quan đến giá cả của chứng khoán, ngăn

ngừa việc thao túng thị trường chứng

khoán, đầu cơ, trục lợi từ việc kinh doanh

chứng khoán Nguyên tắc này được hệ

thống pháp luật của nhiều nước thể chế

hoá thành những hành vi cụ thể mà các

chủ thể tham gia thị trường chứng khoán

không được thực hiện Buôn bán nội gián

là một trong những hành vi bị cấm đó

Buôn bán nội gián là sự vi phạm nguyên

tắc cơ bản của kinh doanh chứng khoán -

nguyên tắc công khai

* Buôn bán nội gián (insider trading)

và buôn bán ngoại gián (outside trading)

là những hành vi vi phạm pháp luật phổ

biến trong hoạt động của các công ti Vậy

buôn bán nội gián là gì và pháp luật cần

tiếp cận và xử lí vấn đề này như thế nào?

Pháp luật của nhiều nước có các quy

định cụ thể về hành vi buôn bán nội gián

Buôn bán nội gián là hành vi vi phạm gắn

liền với những người có chức trách của

công ti tương tự như tội nhận hối lộ gắn

liền với những chủ thể có trách nhiệm

Buôn bán nội gián là việc người có chức

trách của công ti mua hoặc bán cổ phần

của mình trong công ti nhờ việc sử dụng

những thông tin mà người này có được là

do được giữ chức trách nhất định trong

công ti Ví dụ, Trần A là giám đốc điều

hành công ti cổ phần AX Công ti AX

phát hành chứng khoán hiện đang niêm

yết tại trung tâm giao dịch chứng khoán

HN Do giữ cương vị là giám đốc nên A

biết được công ti này chuẩn bị được Nhà

nước giao một dự án lớn A đB bí mật

mua chứng khoán của công ti AX cho

bản thân mình Tại thời điểm A tiến hành

giao dịch mua, chứng khoán của công ti

AX là 100.000 đ/chứng khoán Sau khi

công chúng biết được thông tin này, giá

chứng khoán công ti AX đB tăng tới

120.000đ/chứng khoán A bán ra thị trường số chứng khoán đB mua được và thu được khoản tiền lớn A đB thực hiện hành vi buôn bán nội gián Buôn bán nội gián có thể xảy ra với việc bán chứng khoán Cũng trong ví dụ trên, do giữ cương vị là giám đốc công ti nên A biết công ti AX sắp sửa bị sáp nhập A nhanh chóng bán các chứng khoán của công ti

AX mà hiện A đang nắm A biết chắc rằng khi bị sáp nhập, chứng khoán của công ti AX sẽ mất giá A bán giá chứng khoán với giá 100.000đ/chứng khoán Sau khi thông tin về sự sáp nhập được công

bố cho công chúng thì chứng khoán của công ti AX đB giảm xuống còn 70.000đ/chứng khoán A đB thu được khoản lợi từ việc buôn bán nội gián Tương tự như buôn bán nội gián, buôn bán ngoại gián cũng là vi phạm gắn liền với những người có trách nhiệm trong công ti Buôn bán ngoại gián là việc người có chức trách của công ti này mua bán chứng khoán của công ti khác nhờ vào việc sử dụng thông tin về công ti đó

mà người đó có được vì có chức trách trong công ti Cũng với ví dụ trên, Trần A nhờ cương vị của mình nên biết được công ti MT sắp sáp nhập vào công ti ZH

là công ti có tiềm lực và uy tín trên thương trường A đB tìm cách mua chứng khoán của công ti MT Tại thời điểm A tiến hành giao dịch mua, chứng khoán của công ti MT là 150.000đ/chứng khoán Khi thông tin trên được công bố, giá chứng khoán của MT đB tăng đến 180.000đ/chứng khoán A đB thu được khoản lợi Như vậy, cả hai hành vi buôn bán nội gián và ngoại gián đều là hành vi mua, bán chứng khoán để trục lợi nhờ vào việc sử dụng những thông tin nhạy cảm

về giá mà những người khác không thể có vào thời điểm diễn ra việc mua bán đó

nghiên cứu - trao đổi

Điểm khác nhau giữa buôn bán nội gián

và buôn bán ngoại gián là ở chỗ người

thực hiện hành vi buôn bán nội gián mua,

bán chứng khoán của công ti mình còn

trong buôn bán ngoại gián, người buôn

bán ngoại gián mua, bán chứng khoán

của công ti đối tác Tuy nhiên, buôn bán

nội gián và buôn bán ngoại gián có cùng

bản chất là các hành vi vi phạm đều sử

dụng thông tin nội bộ rất nhạy cảm về giá

cả để thực hiện các giao dịch chứng

khoán nhằm trục lợi Vì vậy, trong khi

xác định trách nhiệm pháp lí, pháp luật

các nước không có sự phân biệt hai biến

dạng này của buôn bán nội gián

Buôn bán nội gián bị coi là vi phạm

pháp luật nghiêm trọng theo pháp luật

nhiều nước Tuy nhiên, cách tiếp cận của

mỗi nước trong việc xác định trách nhiệm

pháp lí đối với hành vi buôn bán nội gián

tương đối khác nhau Điểm tương đối phổ

biến là pháp luật của phần lớn các nước

quy định trách nhiệm hình sự đối với

hành vi buôn bán nội gián trong các đạo

luật về công ti hay trong các đạo luật về

chứng khoán chứ không phải trong bộ

luật hình sự

ở Australia, để xác định hành vi buôn

bán nội gián, pháp luật chú trọng đến việc

xác định ai là người nội gián Người nội

gián, theo Mục 1002G Luật công ti

Australia là người:

“- Đang nắm giữ thông tin mà công

chúng không thể được biết và một người

bình thường hiểu rõ rằng nếu công chúng

biết thông tin này thì sẽ có ảnh hưởng

thực sự đến giá trị của chứng khoán của

một công ti; và

- Người này biết hoặc phải biết rằng,

( i) thông tin này không được để cho

công chúng biết, và

(ii) Nếu công chúng biết thì sẽ có ảnh

huởng thực sự đến thị giá hoặc giá trị của những chứng khoán của công ti đó” Người nội gián nhìn chung là những người có chức vụ trong công ti vì chỉ họ mới có khả năng tiếp cận những thông tin quan trọng về công ti hay về đối tác của công ti Tuy nhiên, pháp luật Australia

mở rộng đối tượng có thể bị coi là người nội gián Nhân viên, lao động của công ti cũng có thể bị coi là người nội gián nếu

họ nghe lỏm được thông tin và biết rõ thông tin đó là thông tin mang tính chất nội gián

ở Australia, trách nhiệm hình sự áp dụng đối với hành vi buôn bán nội gián

được quy định trong Luật công ti năm

1991 Theo đạo luật này, hành vi buôn bán nội gián có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình thức phạt tiền đến 200.000 Au$ hoặc bị tù đến 5 năm hoặc cả hai

ở Anh, trách nhiệm hình sự đối với hành vi buôn bán nội gián được quy định trong Đạo luật về tư pháp hình sự (Criminal Justice Act 1993) và trong trong Đạo luật về các giao dịch nội gián

1985 (Insider Dealing Act) Mức phạt tiền không giới hạn và mức phạt tù đến 7 năm hoặc cả hai Hình phạt tiền đối với các công ti, các pháp nhân có hành vi buôn bán nội gián là 1.000.000 bảng Pháp luật của Anh khi định nghĩa về buôn bán nội gián chú trọng đến đối tượng, tức

là tới việc định nghĩa thế nào là thông tin nội gián Theo pháp luật Anh, thông tin nội gián được định nghĩa như sau:

“a Thông tin nội gián liên quan đến một chứng khoán hoặc một nhà phát hành chứng khoán cụ thể chứ không phải

đến chứng khoán hay nhà phát hành chứng khoán chung chung;

b Thông tin cụ thể và chính xác;

nghiên cứu - trao đổi

c Không công bố ra công chúng;

d Nếu công bố sẽ có ảnh hưởng đến

thị giá của chứng khoán”

Trên cơ sở định nghĩa về thông tin nội

gián, pháp luật Anh đưa ra những hạn chế

đối với người đang nắm giữ thông tin nội

gián như hạn chế việc mua bán chứng

khoán, hạn chế việc thúc giục người khác

mua bán những chứng khoán chịu tác

động của thông tin nội gián Để xác định

tội buôn bán nội gián, theo pháp luật về

giao dịch nội gián thì các yếu tố sau đây

cần được xác định:

- Người bị kết tội trong một thời gian

nhất định là người nội gián;

- Người này có thông tin nội gián;

- Thông tin này dễ tác động tới giá cả;

- Người này thực hiện những hoạt

động bị cấm;

- Người này ở trong trạng thái tâm lí

quy định

ở Mỹ, trách nhiệm đối với hành vi

buôn bán nội gián được quy định trong

Luật về chứng khoán năm 1934

(Securities Act 1934) Theo các quy định

của đạo luật này thì ủy ban chứng khoán

(SEC) có thể khởi kiện đối với các hành

vi buôn bán nội gián Trong đạo luật

chứng khoán 1934 không có quy định cụ

thể về tội buôn bán nội gián Tuy nhiên,

Mục 10(b) của Đạo luật chứng khoán

năm 1934 và Quy tắc 10b-5 của Uỷ ban

chứng khoán (SEC) là những nguyên tắc

chi phối cách tiếp cận của pháp luật Mỹ

đối với hành vi buôn bán nội gián Trên

cơ sở những nguyên tắc trên, Toà án Tối

cao Mỹ đB đưa ra những nguyên tắc điều

chỉnh hành vi mua bán nội gián Để xác

định trách nhiệm đối với hành vi buôn

bán nội gián cần phải chứng minh được

hai yếu tố: 1 Có sự tồn tại mối liên hệ

giữa việc tiếp cận thông tin nội gián được

với việc người nội gián khai thác lợi thế của thông tin để mua bán chứng khoán Khi xác định trách nhiệm pháp lí theo nguyên tắc 10b-5 của SEC, tức là trách nhiệm đối với hành vi buôn bán nội gián, Toà án Mỹ đB đưa ra các tiêu chí khác nhau để xác định Ví dụ, một số toà án của Mỹ vận dụng thuyết các tình tiết đặc biệt (Special fact doctrine) để xác định trách nhiệm đối với hành vi buôn bán nội gián Theo thuyết này thì các tình tiết sau

đây phải được chứng minh:

- Người nội gián có hành vi mua cổ phần của cổ đông;

- Người nội gián và cổ đông bán cổ phần có mối liên hệ trực tiếp, tức có sự mua bán trực tiếp giữa họ;

- Người nội gián biết sự kiện hay thông tin quan trọng về công ti như việc sáp nhập hay việc bán tài sản;

- Điều bí mật có ý nghĩa với số phận của việc bán chứng khoán, tức là nếu như người bán biết bí mật này họ sẽ không bán cổ phần của mình

Các quy tắc của Đạo luật chứng khoán 1934 và Đạo luật về Uỷ ban chứng khoán khi áp dụng cho hành vi buôn bán nội gián bộc lộ nhiều bất cập Chính vì vậy, năm 1984 Quốc hội Mỹ ban hành

Đạo luật về các giao dịch nội gián (Insider Trading Act 1984) Đạo luật này cho phép Uỷ ban chứng khoán áp dụng trách nhiệm dân sự ở mức không quá ba lần số lợi nhuận mà người buôn bán nội gián thu được qua giao dịch nội gián hoặc

số thiệt hại mà người đó tránh được nhờ giao dịch nội gián Đạo luật này cũng nâng mức phạt đối với từng hành vi vi phạm lên tới 100.000US$ Nhìn chung, pháp luật Mỹ chú trọng đến trách nhiệm vật chất nhiều hơn Đạo luật về giao dịch nội gián xuất phát từ quan điểm là tước hết lợi nhuận thu được từ buôn bán nội

nghiên cứu - trao đổi

gián, phạt nặng tiền ở mức cao gấp 3 lần

là “hình phạt” quá đủ đối với người buôn

bán nội gián Ngay cả khi người buôn bán

nội gián không chịu nộp phạt hoặc không

chịu thoái trả lại phần lợi nhuận thu được

nhờ buôn bán nội gián thì công tố viên

chỉ khởi kiện để đòi các khoản tiền này

mà không truy tố

ở Singapore hành vi buôn bán nội

gián được quy định khá chặt chẽ trong

Đạo luật về công nghiệp chứng khoán

(SIA - Secuiries Industry Act) Điều 104

của Đạo luật về công nghiệp chứng khoán

quy định trách nhiệm hình sự đối với

hành vi buôn bán nội gián Phạt tiền tới

mức 50.000 S$ và hình phạt tù tới 7 năm

là trách nhiệm hình sự được áp dụng đối

với người có hành vi buôn bán nội gián

Về nhiều khía cạnh, pháp luật điều

chỉnh hành vi buôn bán nội gián ở

Singapore có nhiều nét giống pháp luật

Australia Điểm khác là pháp luật

Singapore có phân biệt rõ giữa nội gián

trực tiếp và nội gián gián tiếp Theo pháp

luật Singapore, có năm yếu tố để xác định

hành vi buôn bán nội gián trực tiếp:

- Người có liên quan phải là người nội

gián ở thời điểm đó;

- Người đó đang nắm giữ thông tin

nhạy cảm về giá chứng khoán;

- Người đó có được thông tin nhờ

cương vị của mình trong công ti;

- Thông tin không phổ biến cho công

chúng;

- Người đó có hành vi buôn bán chứng

khoán của công ti

Theo Điều 103(1) Đạo luật về công

nghiệp chứng khoán thì người nội gián là

người trong 6 tháng trước đó có mối liên

hệ với công ti Người nội gián có thể là

thể nhân và cũng có thể là pháp nhân

Những thể nhân có thể trở thành nội gián

bao gồm: Giám đốc công ti, thư kí, luật sư, cổ đông, viên chức của công ti Buôn bán nội gián gián tiếp về cơ bản cũng có những dấu hiệu tương tự Điểm khác nhau giữa hai hình thức này là người

có hành vi buôn bán nội gián gián tiếp không buôn bán chứng khoán của công ti mình mà buôn bán chứng khoán của công

ti khác Singapore phân biệt buôn bán nội gián và buôn bán ngoại gián dưới những thuật ngữ khác nhau

3 Một số suy nghĩ về cách tiếp cận hành vi buôn bán nội gián trong pháp luật nước ta

Sự phản ứng của pháp luật đối với hành vi buôn bán nội gián thông qua việc

áp dụng các hình thức trách nhiệm pháp lí khác nhau có cơ sở pháp lí của nó Thứ nhất, người buôn bán nội gián đB vi phạm nghĩa vụ mà người đó đB cam kết trước các cổ đông của công ti cũng như trước bản thân công ti Những cam kết này thể hiện trong điều lệ, quy chế của công ti hoặc trong hợp đồng lao động họ kí với công ti Tuy các nghĩa vụ quy định trong

điều lệ, quy chế của công ti mang tính chất nội bộ song tính chất của công ti, cấu trúc quản lí điều hành và mối quan hệ giữa các thành viên công ti phải dựa trên nguyên tắc uỷ thác, tin cậy cao nên pháp luật coi đó là vi phạm nghĩa vụ pháp lí Thứ hai, người thực hiện hành vi buôn bán nội gián đB vi phạm nguyên tắc cơ bản điều chỉnh hoạt động thị trường chứng khoán Như đB nêu trên, thị trường

được điều chỉnh bởi một số nguyên tắc pháp lí đặc thù trong đó có nguyên tắc công khai Người có hành vi buôn bán nội gián đB sử dụng thông tin nhạy cảm về giá để mua bán chứng khoán Hành vi này không chỉ tước đoạt lợi ích của công

ti mà còn gây những xáo động của thị

nghiên cứu - trao đổi

trường chứng khoán mà nếu không kiểm

soát nổi sẽ dẫn đến những tác hại to lớn

Hành vi buôn bán nội đB được đề cập

đến trong hệ thống pháp luật nước ta

Điều 86 Luật doanh nghiệp có quy định

về nghĩa vụ của những người quản lí công

ti không được tiết lộ những thông tin bí

mật của công ti Điều 70 Nghị định

48CP/1998/NĐ ngày 11/7/1999 về chứng

khoán và kinh doanh chứng khoán cũng

đề cập hành vi buôn bán nội gián mặc dù

chưa định nghĩa thế nào là buôn bán nội

gián Như vậy, hệ thống pháp luật của

nước ta đB bắt đầu nhận thấy áp lực của

buôn bán nội gián mặc dù chúng ta chưa

mở thị trường chứng khoán Để chuẩn bị

tốt hơn cho sự đối mặt với những hành vi

vi phạm của công ti trên thị trường chứng

khoán, pháp luật nước ta cần có các quy

định cụ thể Theo chúng tôi, các quy định

pháp luật về buôn bán nội gián cần được

ban hành theo cách tiếp cận sau:

- Cần xác định trách nhiệm hình sự

đối với hành vi buôn bán nội gián Hậu

quả của buôn bán nội gián đối với nền

kinh tế là rất lớn nên việc quy định trách

nhiệm hình sự đối với loại vi phạm pháp

luật này sẽ có tác dụng răn đe rất lớn;

- Nhiều nước trên thế giới quy định

trách nhiệm hình sự đối với hành vi buôn

bán nội gián hoặc trong các đạo luật về

chứng khoán hoặc trong các đạo luật về

công ti Một số ít quy định trong đạo luật

hình sự Đối với nước ta, Luật doanh

nghiệp (trong đó có công ti) được ban

hành và sẽ bắt đầu có hiệu lực từ

1/1/2000 Việc sửa đổi và bổ sung ngay

đạo luật này là điều không nên Hơn nữa

nếu bổ sung Luật doanh nghiệp thì không

hợp lí vì vi phạm này đặc trưng cho các

công ti tham gia thị trường chứng khoán

mà phần lớn các loại doanh nghiệp trong

luật này không tham gia thị trường chứng khoán Đạo luật về chứng khoán sẽ là nơi thích hợp cho việc quy định tội buôn bán nội gián Tuy nhiên, triển vọng ban hành

đạo luật này còn xa trong lúc đất nước ta

dự định mở các trung tâm giao dịch chứng khoán vào đầu năm 2000 Với những lí do đó, trong khi sửa đổi Bộ luật hình sự, cần thiết phải bổ sung các quy

định về buôn bán nội gián;

- Khi xây dựng các quy định về buôn bán, cần phải lưu ý đến đặc thù của loại

vi phạm này Hành vi buôn bán nội gián kết hợp trong đó việc vi phạm các nghĩa

vụ mang tính nội bộ công ti và sự vi phạm các quy định pháp luật về thị trường chứng khoán Khi xác định cấu thành của loại tội này và lượng hoá hình phạt cần căn cứ vào các quy định pháp luật của Nhà nước lẫn cả điều lệ, quy chế của công ti, nhất là xác định có hay không hành vi vi phạm pháp luật

- Hình phạt tiền nên áp dụng mạnh hơn so với hình phạt tù Mục đích của người buôn bán nội gián là trục lợi từ chênh lệch giữa giá chứng khoán trước và sau khi thông tin nhạy cảm về giá chứng khoán được công bố áp dụng hình phạt tiền ở mức cao có thể loại bỏ được động cơ trục lợi của những người muốn thực hiện hành vi buôn bán nội gián./