Điều 620 Bộ luật dân sự BLDS quy định: "Trong trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì những người đó phải liên đới bồi thường cho người bị Tờ suy: Nhiều người cùng thực hiện hàn
Trang 1TRACH NHIEM LIEN POI BOI THUONG
THIET HAI NGOAI HOP DONG DO NGUOI TU
ĐỦ 15 TUỔI ĐẾN CHƯñ ĐỦ 18 TUỔI GÂV RA
2 pháp và pháp luật của Nhà _
nước ta tôn trọng, bảo vệ tài sản,
tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín,
nhân phẩm của cá nhân và tài sản, danh
dự của các tổ chức hiện đang hoat đông wey tv Wssew Wh MGA, 44008 VYSRS
trên lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam Khi có hành vi xâm
phạm đến các lợi ích đó, các chủ thể
được phép dùng các phương thức mà Nhà
nước cho phép để bảo vệ quyền lợi của
mình Nếu một chủ thể có hành vi xâm
phạm đến các quyền về tài sản và quyền
về nhân thân của cá nhân, pháp nhân thì
việc xác định phương thức bồi thường
thiệt hại không mấy khó khăn Nhưng
nếu nhiều chủ thể cùng có hành vi gây
thiệt hại cho người khác thì việc xác định
phương thức bồi thường sẽ phức tạp hơn
nhiều
Xuất phát từ nguyên tắc người nào
gây thiệt hại, người đó phải bồi thường
nên nếu có nhiều người cùng gây thiệt
hại thì mỗi người phải bồi thường theo
phần thiệt hại mà mình đã gây ra Tuy
nhiên, trong thực tế không phải bao giờ
tất cả những người cùng gây thiệt hại
cũng có khả năng bồi thường ngay Vì
vậy, pháp luật cho phép người bị thiệt hại
có quyền yêu cầu một trong những người
gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ thiệt
hại; những người chưa bồi thường phải
hoàn trả phần của mình cho người đã bồi
thường thay Như vậy, người bị thiệt hại
có điều kiện khắc phục được hậu quả
ngay sau khi xảy ra thiệt hại hoặc sau khi
30 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC
NGUYỄN MINH TUẤN *
bản án có hiệu lực pháp luật Tuy vậy, để
xác định trách nhiệm dân sự cần phải có
cơ sở pháp lí và cơ sở thực tế để buộc
những người cùng gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm về hành vi của nhau
Điều 620 Bộ luật dân sự (BLDS) quy
định: "Trong trường hợp nhiều người
cùng gây thiệt hại thì những người đó
phải liên đới bồi thường cho người bị
Tờ suy:
Nhiều người cùng thực hiện hành vi
trái pháp luật có thể làm phát sinh hậu quả là thiệt hại đến một hoặc một số tài sản của một người hoặc của nhiều người
khác nhau Nếu hành vi gây thiệt -hại
nhiều tài sản của chủ thể nhất định thì
thiệt hại được coi là khối thống nhất vì nó
đã làm giảm sút một phần tài sản trong khối tài sản của người bị thiệt hại Hành
vi cùng gây thiệt hại trước hết thể hiện ý thức chủ quan của những người gây thiệt
hai, họ mong muốn thiệt hại xảy ra hoặc tuy không mong muốn nhưng đã có hành
vi trái pháp luật làm phát sinh thiệt hại
Thậm chí, có những trường hợp, ban đầu hành vi của những người gây thiệt hại là
hành vi hợp pháp nhưng hành vi đó làm phát sinh thiệt hại trái pháp luật (ví dự:
Người đốn cây cổ thụ nhưng không may
cây đồ làm thiệt hại tài sản cho người
láng giềng) Trong một số trường hợp,
hành vi của các chủ thể không cùng gây
* Giảng viên Khoa tư pháp Trường Đại học luật Hà Nội
Trang 2| NGHIÊN CỨU - TRAO T5
ra thiệt hại nhưng do pháp luật quy định
mà những chủ thể này có trách nhiệm
liên đới bồi thường thiệt hại Điều 625
BLDS quy định: "7rường học, bệnh viện,
các tổ chức khác nếu có lỗi trong việc
quản lí thì phải liên đới cùng cha mẹ,
người giám hộ bồi thường thiệt hại do
người chưa đủ l5 tuổi hoặc người mất
nang lực hành vỉ dân sự gây ra cho người
khác trong thời gian trường học, bệnh
viện, các tổ chức trực tiếp quản lí những
người đó; nếu trường học, bệnh viện, các
tổ chức khác không có lỗi thì cha mẹ,
người giám hộ phải bôi thường"
Pháp luật quy định trách nhiệm dân
sự của nhà trường, bệnh viện, các tổ chức
đang quản lí người được giám hộ nhằm
tăng cường việc quản lí, giáo dục họ
đồng thời nêu cao ý thức trách nhiệm của
những người được giao nhiệm vụ quản lí,
giáo dục người được giám hộ Nha
trường, bệnh viên, các tổ chức khác chịu
một phần trách nhiêm khi những cơ quan
này có lỗi còn trách nhiệm của cha mẹ là
chủ yếu
Trong trách nhiệm liên đới của nhiều
người cùng gây thiệt hại, hành vi của họ
cùng là nguyên nhân làm phát sinh thiệt
hại Vì vậy, họ phải cùng nhau khắc phục
hậu quả đó Về hình thức, mỗi người phải
chịu trách nhiệm về hành vi của tất cả
những người khác nhưng xét về bản chất
của trách nhiệm dân sự liên đới thì mỗi
người phải chịu trách nhiệm dân sự theo
phần thiệt hại do chính mình gây ra Phần
của mỗi người trong trách nhiệm liên đới
được xác định dựa vào giá trị thiệt hại
mỗi người gây ra hoặc số lượng tài sản
mà mỗi người đã chiếm đoạt hoặc vào
mức độ lỗi của mỗi người Nếu không có
những căn cứ như trên để xác định phần
của mỗi người thì họ phải bồi thường
thiệt hại theo phần bằng nhau Trách
nhiệm liên đới được áp dụng đối với
những người gây thiệt hại có đầy đủ năng
lực hành vi Vậy còn trường hợp những người gây thiệt hại là những người có
năng lực hành vi một phần hoặc không có
năng lực hành vi thì có áp dụng trách
nhiệm liên đới hay không? Về vấn đề này hiện còn có hai quan điểm
Quan điểm thứ nhất cho rằng những
người cùng gây thiệt hại có độ tuổi từ đủ
15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không phải
liên đới bồi thường thiệt hại vì độ tuổi này chưa nhận thức đầy đủ về hành vi và
hậu quả của hành vi do mình gây ra Mặt
khác, đa số những người trong độ tuổi đó đều không có tài sản hoặc có nhưng không đáng kể nên việc bồi thường do
cha mẹ thực hiện
Quan điểm thứ hai cho rằng những
người từ đủ I5 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường thiệt hại vì: Thứ nhất, xét về ý thức chủ quan, họ là những người đã hiểu
được một phần về hành vi của mình, họ
đã nhận thức được những việc được làm
và những việc không nên làm Tuy nhiên, việc cân nhắc của họ còn thiếu thận trọng
và sáng suốt khi thực hiện hành vi của
mình Thứ hai, theo Điều 119, 120 Bộ
luật lao động, những người chưa thành
niên từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có
thể tham gia lao động sản xuất trong
những ngành nghề mà pháp luật cho
phép, vì vậy họ sẽ có thu nhập riêng, họ
có quyền được chi tiêu số tiền mà họ nhận được từ doanh nghiệp Điều 22 BLDS quy định: " Người từ đủ 15 tuổi
đến chưa đủ lồ tuổi có tài sản riêng để thực hiện nghĩa vụ thì có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch " Tài sản riêng
của họ là những thu nhập từ lao động sản
xuất, tài sản được cho tặng hoặc được thừa kế Người chưa thành niên được
phép định đoạt trong phạm vi tài sản của
mình, trừ trường hợp họ tham gia giao
Trang 3
| NGHIÊN CỨU - TRAO | ĐỔI
địch mà pháp luật quy định phải đủ 18
tuổi mới được tham gia Để tham gia giao
dịch này, người chưa thành niên cần phải
có người đại diện theo pháp luật
Khoản 2 Điều 611 BLDS quy định:
" Nguoi đủ 15 tuổi đến chưa đủ lồ tuổi
gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài
sản của mình; nếu không đủ tài sản đề
bồi thường thì cha mẹ phải bôi thường
phần còn thiếu bằng tài sản của mình"
Như vậy, trách nhiệm bồi thường của
người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi là
chính, còn trách nhiệm của cha mẹ là
trách nhiệm bổ sung Nếu họ hoàn toàn
không có tài sản thì cha mẹ phải lấy tài
sản của mình để bồi thường thay cho con
Theo chúng tôi, quan điểm này có cơ sở
Vấn đề đặt ra là nếu những người chưa
thành niên cùng gây thiệt hại và họ đều
không có tài sản để bồi thường thì cha,
mẹ của họ có phải chịu trách nhiệm liên
đới bồi thường thay cho các con hay
không? và nếu cha mẹ họ không có tài
sản thì trách nhiệm bồi thường này được
giải quyết như thế nào ?
Nếu các con không có tài sản để bồi
thường thì trách nhiệm bồi thường thiệt
hại của cha mẹ là trách nhiệm theo phần
Mỗi người cha, mẹ phải bồi thường phần
thiệt hại do con của mình gây ra Nếu
người cha, mẹ nào đã bồi thường thay
cho con của mình thì trách nhiệm dân sự
chấm dứt đối với người cha, mẹ đó Trách
nhiệm liên đới phát sinh khi nhiều người
cùng gây thiệt hại cho nên cha mẹ của
những người chưa thành niên cùng gây
thiệt hại không chịu trách nhiệm liên đới
Khi các con chưa thành niên gây thiệt
hại thì sự suy đoán pháp lí là cha mẹ đã
có lỗi trong việc giáo dục, quản lí con
của mình Cho nên cha mẹ phải chịu
trách nhiệm dân sự về thiệt hại do con
của mình gây ra Nghĩa vụ của cha mẹ là
nghĩa vụ mang cả tính pháp lí và đạo lí
Khác với người giám hộ là cha mẹ, người
giám hộ khác không phải bồi thường thiệt
hại do người được giám hộ gây ra nếu họ
chứng minh được rằng mình không có lỗi
trong việc giám hộ Quy định như vậy
nhằm giải phóng trách nhiệm dân sự của người giám hộ và khuyến khích cá nhân,
tổ chức nhận giám hộ những người chưa
thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự khi những người này không còn
cha mẹ và người thân thích khác Nhưng
người giám hộ là cha mẹ thì cha mẹ phải
lấy tài sản của mình để bồi thường thay
cho con Nếu cha mẹ không có tài sản để bồi thường thiệt hại thay cho phần của con mình thì vẫn phải gánh chịu trách nhiệm dân sự nhưng trước mắt chưa có
tài sản để bồi thường thì chưa phải thực
hiện nghĩa vụ, khi nào có điều kiện kinh
tế phải tiếp tục bồi thường thiệt hại theo Điều 27 Pháp lệnh thi hành án dân sự Theo khoản 2 Điều 611 BLDS, người
từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi trước
tiên phải tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; nếu họ không có tài sản thì cha
mẹ phải bồi thường thay, nếu không đủ thì cha mẹ phải bồi thường phần còn
thiếu Vậy nếu vào thời điểm gây thiệt hại và thời điểm phải bồi thường mà người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ I8 tuổi
không có tài sản và cha mẹ cũng không
có đủ tài sản để bồi thường nhưng đến
khi người gây thiệt hại đã đủ 18 tuổi có tài sản và cha mẹ cũng có tài sản thì nghĩa vụ bồi thường thuộc về cha mẹ hay
con?
Trường hợp này cần phải xem xét về thời điểm phải bồi thường thiệt hại (thời
điểm phải chịu trách nhiệm dân sự) Khi
nhiều người cùng gây thiệt hại, họ không chịu tự nguyện bồi thường thiệt hại thì
chưa có cơ sở pháp lí nào để quy trách nhiệm liên đới cho những người cùng gây
(Xem tiếp trang 37)
Trang 4_NGHIÊN CUU - ASS ) ĐỔI
chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng
bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng
hành vi thực hiện ngay hợp đồng, sự im
lặng có được coi là chấp nhận đề nghị
hay không? Điều này cần sớm được các
nhà làm luật quy định rõ
BLDS mới chỉ quy định: "Bên đề nghị
phải chịu trách nhiệm về lời đề nghị
cua minh" (Điều 396 BLDS) nhưng chịu
trách nhiệm như thế nào thì BLDS chưa
quy định cụ thể BLDS đã quy định về hai
loại trách nhiệm dân sự là trách nhiệm do
vi phạm nghĩa vụ và trách nhiệm ngoài
trách nhiệm này đối với người đề nghị
quy định trong Điều 396 BLDS đều
không phù hợp So di nhu vay vi gial
doan dé nghị và chấp nhận đề nghị là giai
đoạn ' 'tiền giao kết hợp đồng” Hợp đồng
chỉ phát sinh hiệu lực và có tính chất ràng
buộc các bên kể từ thời điểm giao kết
Quy định của Điều 396 BLDS buộc người
đề nghị phải chịu trách nhiệm về đề nghị
của mình mới chỉ dừng lại ở tính chất
giáo dục đạo đức về việc giữ chữ tín
trong các quan hệ dân sự Trong thực tế,
VIỆC người đề nghị đã đề nghị một người
cụ thể giao kết hợp đồng với mình sau đó
lại đánh tháo, giao kết hợp đồng với
người khác ngay trong thời hạn chờ trả
lời mà không phải chịu trách nhiệm dân
sự là tình trạng khá phổ biến Theo ý kiến
của chúng tôi, để đề cao trách nhiệm của
các bên trong quá trình tiến tới giao kết
hợp đồng đồng thời tạo sự ổn định trong
giao luu dan su, BLDS cần phải bổ sung,
quy định cụ thể về trách nhiệm của các
bên trong quá trình này./
(1) Xem: Từ điển tiếng Việt Nxb.KHXH, H.1994.,
tr 298
(2) Xem: Giáo trình luật dân sự Việt Nam Trường
Đại học luật Hà Nội, 1997, tr 109
(3) Xem: Từ điển tiếng Việt Sđd, tr 138
TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI
(Tiếp trang 32) thiệt hại Muốn buộc họ phải bồi thường,
người bị thiệt hại phải khởi kiện yêu cầu
tòa án giải quyết tranh chấp Khi bản án
hoặc quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật thì những người gây thiệt hại có
trách nhiệm bồi thường thiệt hai Như
Vậy, trách nhiệm dân sự phát sinh kể từ thời điểm gây ra thiệt hại Nếu người từ
đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi mà có đủ tài sản thì họ phải chịu trách nhiệm dân
sự Nếu họ không có tài sản hoặc có
nhưng không đủ để bồi t thường thì cha mẹ
phải chịu trách nhiệm dân sự Nếu cha
mẹ không có tài sản để thực hiện nghĩa
vụ bồi thường thì người bị thiệt hại phải chờ đến khi họ có tài sản mới yêu cầu
thực hiện nghĩa vụ được Như vậy, kể từ thời điểm gây thiệt hại, nếu con từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không có hoặc
không đủ tài sản để bồi thường thì trách nhiệm dân sự thuộc về cha, mẹ nên sau này khi người con đã đủ 18 tuổi và có tài
sản nhưng cha mẹ vẫn chưa có tài sản để bồi thường cho người bị thiệt hại thì
người con đó cũng không phải bồi
thường Mặt khác, cha mẹ cũng không thể lấy tài sản của người con để bồi thường thiệt hại trừ trường hợp người đó
đồng ý
Trong trách nhiệm dân sự do gây thiệt
hại ngoài hợp đồng, việc nghiên cứu về
trách nhiệm liên đới của những người cùng gây thiệt hại là những người chưa
thành niên từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có ý nghĩa về mặt lí luận cũng như
về thực tiễn, từ đó giúp cho cơ quan áp
dụng pháp luật xác định đúng phương thức bồi thường thiệt hại và bảo vệ được
quyền lợi của người bị thiệt hại cũng như
xác định đúng trách nhiệm của người
chưa thành niên hay trách nhiệm của
những người giám hộ là cha mẹ./