Báo cáo " Chính sách pháp luật, chính sách hình sự trong sự nghệp đổi mới của Nhà nước ta" potx

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT, CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ TRONG SỰ NGHIỆP ĐỐI MỚI CỦA NHÀ NƯỚC TA au thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, vấn đề hết sức quan trọng được đặt ra trướ

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT, CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ TRONG

SỰ NGHIỆP ĐỐI MỚI CỦA NHÀ NƯỚC TA

au thắng lợi của Cách mạng tháng

Tám, vấn đề hết sức quan trọng được

đặt ra trước Nhà nước ta là vấn đề hoàn

thiện hệ thống pháp luật kiểu mới - pháp

luật dân chủ và nhân dân, góp phần ồn

định đời sống chính trị, kinh tế, xã hội

của đất nước Bằng những kinh nghiệm

trong thực tiễn vận động và lãnh đạo cách

mạng, những người cộng sản Việt Nam

đã biết kết hợp hài hòa đường lối, chính

sách vận động cách mạng với chính sách

của Nhà nước và pháp luật thực định để

củng cố và bảo vệ chế độ mới, tạo điều

kiện thuận lợi cho sự nghiệp kháng chiến

chống Pháp đi đến thắng lợi Cho đến

nay, mặc dù đã có nhiều bài viết về sự

năng động, sáng tạo của Nhà nước ta

trong quá trình quản lí, điều hành, lãnh

đạo đất nước dưới các giác độ chính trị,

kinh tế, văn hóa xã hội, đối ngoại song

hiện vẫn còn ít tác giả đề cập vấn đề

chính sách pháp luật của Nhà nước trong

thời gian vừa qua Trong khuôn khổ bài

viết này, tác giả muốn nêu một số suy

nghĩ về chính sách pháp luật cũng như

chính sách hình sự của Nhà nước ta và vị

trí quan trọng của nó trong thời kì đổi

mới hiện nay

Chính sách pháp luật là vấn đề lí luận

và thực tiễn quan trọng đối với mọi quốc

gia bởi vì về mặt bản chất, chính sách

pháp luật là bộ phận của chính sách đối

nội và đối ngoại mang tính chiến lược

PTS NGÔ NGỌC THỦY * của Nhà nước Nó là toàn bộ những tư tưởng và những quan điểm pháp lí của Đảng và Nhà nước về vấn đề quản lí, xây

Cy va bảo vệ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong hiện tại và tương la

Chính sách pháp luật xác định những loại quan hệ xã hội nào được pháp luật

điều chỉnh cũng như xác định phương pháp điều chỉnh các quan hệ xã hội này Xét cho cùng về mặt thực tiễn, chính sách

pháp luật được coi là bước đầu của quá trình tiến đến sự ra đời của các đạo luật

cũng như hệ thống pháp luật Chính vì vậy mà nhiều ý kiến đã cho rằng chính sách pháp luật là cơ sở, là điều kiện, là định hướng có tính chất quyết định đối

với hoạt động lập pháp nói chung và việc ban hành các đạo luật nói riêng

Trong đời sống xã hội, chính sách

pháp luật có tác động quan trọng đối với

tâm lí cũng như ý thức của con người Nó

có tác dụng hình thành nên ý thức pháp luật mang tính tích cực của cá nhân cũng

như của cộng đồng, góp-phần định hướng hành động của cá nhân và cộng đồng Ý

thức pháp luật, chính sách pháp luật và hệ

thống pháp luật có liên quan chặt chẽ với

Như đã trình bày ở trên, chính sách

pháp luật là những tư tưởng, quan điểm

* Giảng viên chính Khoa tư pháp Trường Đại học luật Hà Nội

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

của Đảng và Nhà nước ta về lĩnh vực

pháp luật nhất định Chính vì vậy mà

trong thực tiễn thi hành và áp dụng pháp

luật cần tránh sự nhầm lẫn giữa chính

sách pháp luật và pháp luật cụ thể Chính

sách pháp luật hoàn toàn không thay thế

pháp luật trong việc giải quyết các vấn đề

pháp lí cụ thể Tuy nhiên, chính sách

pháp luật lại góp phần định hướng cho

hoạt động nhận thức pháp luật cũng như

việc áp dụng, thi hành luật pháp Có thể

nói chính sách pháp luật và pháp luật cụ

thể có mối liên quan chặt chẽ với nhau,

hỗ trợ lẫn nhau tạo nên sự năng động tích

cực của luật pháp trong việc quản lí xã

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay của

Nhà nước ta, việc đổi mới của chính sách

pháp luật là quan trọng và cần thiết Qua

12 năm đổi mới, chúng ta phần nào đã

nhận thức được mặt tích cực cũng như

mặt tiêu cực của cơ chế thị trường Chúng

ta cũng thấy rõ tính cấp bách của việc

hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành;

đặc biệt là hoàn thiện các ngành luật kinh

tế, tài chính, thương mại, đầu tư, môi

trường, hành chính, lao động

Để hoạt động đổi mới hệ thống pháp

luật được tiến hành đồng bộ và có hiệu

quả, đòi hỏi cấp thiết là chúng ta phải có

chính sách pháp luật đồng bộ, có tính

thực thi cao

Trong thời gian vừa qua, nhiều lĩnh

vực pháp luật luôn luôn phải chịu những

tác động mang tính thiếu ổn định của

chính sách pháp luật nên đã làm giảm đi

hiệu quả của pháp luật trong đời sống (thí

dụ trong các lĩnh vực thuế, đất đai, tài

chính ) Một số lĩnh vực pháp luật khác

lại thiếu chính sách kịp thời (lĩnh vực

kinh tế, hình sự, chống tham nhũng ),

dẫn đến tình trạng trì trệ của pháp luật,

26 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC

làm giảm ởi tính chiến đấu của pháp luật Nền kinh tế thị trường luôn đòi hỏi hệ thống pháp luật hoàn thiện và năng động

Tuy nhiên, nói pháp luật năng động

không có nghĩa là luật pháp muốn “uốn” thế nào cũng được Pháp luật năng động

là pháp luật tạo ra sự vận dụng toàn diện

chính xác và hiệu quả Bản thân luật pháp không phải là không có những “lỗ hồng” nhất định Để khắc phục những “lỗ hồng”

này chúng ta rất cần có các chính sách pháp luật mang tính ổn định và toàn diện Nhà nước ta thực ra mới chỉ đi vào

nền kinh tế thị trường một thời gian ngắn

Vì vậy, có thể nói, pháp luật điều chỉnh các quan hệ của đời sống xã hội trong cơ

chế thị trường còn rất hạn chế và chưa

toàn diện Bởi lí do này mà chúng ta rất cần chính sách pháp luật để bù vào các hạn chế nói trên

Theo quan điểm của chúng tôi cho đến nay chính sách pháp luật vẫn còn là vấn đề lí luận và thực tiễn cần được quan

tâm, chú ý hoàn thiện Với những chính

sách pháp luật đúng đắn mang tính dân tộc và thời đại chúng ta sẽ xây dựng được

hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đảm bảo cho sự phát triển của đất nước

Trong hệ thống pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam, luật hình sự là ngành luật giữ vị trí quan trọng bởi lẽ ngành luật này được giao nhiệm vụ đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ nhà nước XHCN, bảo vệ độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của tổ quốc

Do tầm quan trọng đặc biệt đó nên trong thời gian vừa qua, ngành luật này luôn luôn được Đảng và Nhà nước chú ý

xây dựng và hoàn thiện

Điều không thể phủ nhận được là sự

NGHIÊN CỨU - TRAO DOI

hoàn thiện của pháp luật hình sự Việt

Nam có phần quyết định không nhỏ là

chính sách hình sự của Đảng và Nhà

nước trong thời gian vừa qua

Chính sách hình sự là một bộ phận

của chính sách pháp luật của Đảng và

Nhà nước về cuộc đấu tranh phòng chống

tội phạm cũng như cải tạo, giáo dục

người phạm tội trở thành người lương

thiện

Quá trình hình thành các chính sách

hình sự của Nhà nước ta có thể phân định

thành các giai đoạn sau đây:

1 Giai đoạn 1945-1954;

2 Giai đoạn 1954-1975;

3 Giai đoạn từ 1975 đến nay (1998)

Chính sách pháp luật nói chung và

chính sách hình sự nói riêng là những bộ

phận quan trọng trong đường lối, chính

sách của cách mạng Việt Nam do Đảng

cộng sản Việt Nam xác định Mục đích

cuối cùng của chính sách đó là xây dựng

nước Việt Nam hòa bình, thống nhất và

Trong giai đoạn 1945 - 1954 phục vụ

mục đích của cách mạng Việt Nam là

tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp

thắng lợi giành độc lập dân tộc một cách

trọn vẹn, chính sách hình sự của Nhà

nước ta lúc bấy giờ được tập trung ở các

+ Chống sự chia rẽ gay thi han dan

tỘC;

+ Đấu tranh chống bọn địa chủ,

cường hào, bọn phản động làm tay sai

cho giặc, ngoan cố chống lại cách mạng

Việt Nam;

+ Đấu tranh chống bọn thực dân Pháp

và bè lũ tay sai của chúng:

+ Kiên quyết và nghiêm khắc đấu

tranh trấn áp bọn phản cách mạng;

+ Khoan hồng với những người nhất

thời phạm tội;

+ Coi cuộc đấu tranh chống tội phạm

là bộ phận của cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc

Xuất phát từ định hướng đúng đắn của

chính sách hình sự mà trong giai đoạn 1945-1954 Nhà nước ta đã ban hành được

những văn bản pháp luật hình sự có tính

hiệu quả cao, góp phần đưa sự nghiệp kháng chiến chống Pháp của nhân dan ta

dén toan thang “

Chính sách hình sự gắn bó chặt chế

VỚI các tư tưởng, quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng chủ nghĩa xã hội Điều này chúng ta nhận thấy một cách cụ thể trong chính sách hình sự của Nhà nước ta trong giai đoạn 1954 - 1975 Giai đoạn 1954 - 1975 là giai đoạn có

những đặc thù, Nhà nước ta cùng một lúc

phải thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng là xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở miền Bắc và tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Hai nhiệm vụ chiến lược quan

trọng này đã định hướng cho sự hình

thành chính sách pháp luật nói chung và chính sách hình sự nói riêng của Nhà

nước ta

Trong giai đoạn 1954-1975, chính

sách hình sự của Nhà nước ta được tập

trung ở các điểm:

+ Bảo vệ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc;

+ Uu tiên bảo vệ và phát triển hình

thức sở hữu XHCN;

+ Bảo vệ vững chắc Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa;

+ Đấu tranh chống phản cách mạng ở

miền Bắc, đảm bảo vững chắc an ninh

quốc gia và trật tự, trị an xã hội;

+ Kiên quyết xử lí nghiêm khắc bọn

tội phạm là phần tử phản cách mạng:

| NGHIEN CUU - TRAO ĐỔI |

+ Đấu tranh chống các tội phạm khác

trong xã hội, giảm đến mức tối thiểu loại

+ Kết hợp hài hòa giữa trừng trị và cải

tạo, giáo dục người phạm tội

Quan điểm vừa xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở miền Bắc vừa thúc đẩy mạnh mẽ

cuộc đấu tranh đánh đổ đế quốc Mi và bè

lũ tay sai, thống nhất đất nước đã trở

thành định hướng quan trọng trong chính

sách hình sự của Nhà nước ta trong suốt

30 năm Chính quan điểm vừa đánh giặc

vừa xây dựng đất nước đã xuyên suốt

hoạt động lập pháp hình sự của Nhà nước

ta

Thể hiện chính sách nghiêm trị bọn

phản cách mạng cố ý chống lại Tổ quốc

và sự nghiệp chống Mĩ cứu nước của dân

tộc, trong Pháp lệnh trừng trị các tội phản

cách mạng đã quy định mức hình phạt

thấp nhất áp dụng cho các tội phạm cụ

thể là 2 năm tù Đối với các hành vi xâm

phạm tài sản XHCN, hình phạt cụ thể đặt

ra cho các tội phạm quy định tại Pháp

lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản

XHCN cũng được định ra hết sức nghiêm

khác!?)

Sau khi nước nhà thống nhất, thời kì

lịch sử mới đã mở ra với dân tộc Việt

Nam Đó là thời kì cả nước Việt Nam bắt

tay vào hàn gắn vết thương chiến tranh,

cùng chung sức xây dựng cơ sở vật chất

cho chủ nghĩa xã hội Về lĩnh vực pháp

luật, trước hết, Nhà nước ta quyết định

thống nhất pháp luật trên phạm vi toàn

quốc Riêng lĩnh vực luật hình sự, Nhà

nước chủ trương thống nhất áp dụng các

văn bản pháp luật hình sự do Nhà nước

Việt Nam dân chủ cộng hòa và Chính

phủ Cách mạng lâm thời cộng hòa miền

Nam Việt Nam ban hành Đặc biệt, do

tình hình chính trị của đất nước đã thay

28 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC

đổi nên đối với các tội phản cách mạng Nhà nước ta chủ trương áp dụng chín sách khoan hồng để xử lí các phần t phản cách mạng với mục đích thuyê phục theo tỉnh thần hòa hợp dân tộc

Chính vì vậy mà mức hình phạt tù tố

thiểu đối với các tội phản cách mạng di

hạ xuống mức l năm

Từ năm 1975 đến nay tình hình th

giới diễn ra hết sức phức tạp Nhà nước ti bên cạnh việc phải nỗ lực ổn định tìni hình trong nước, còn phải đối phó vớ những thế lực thù địch từ bên ngoài đang tìm mọi cách phá hoại sự thống nhất ổr

định của đất nước Mặt khác lại phải cé chính sách phù hợp để thu hút sự ủng họ, đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam Những đặc điểm đối nội, đối ngoại phức

tạp như vậy đã tác động mạnh mẽ đến chính sách hình sự của Nhà nước ta

Trong giai đoạn từ 1975 đến nay,

chính sách hình sự của Nhà nước ta đã thể hiện rõ nét tính thời đại của pháp luật,

đã gắn liền chính sách hình sự với tiến bộ khoa học kĩ thuật, tiến bộ xã hội và sự đa

dạng của các mối quan hệ quốc tế Chính sách hình sự của Nhà nước ta trong giai đoạn này đã thể hiện sự nhạy cảm, năng động của Nhà nước trước những vấn để

pháp luật hình sự mới, đặc biệt trong

chính sách hình sự đã thể hiện hài hòa

tính chiến thuật và tính chiến lược của

chính sách pháp luật trong thời kì đổi

mới

Từ năm 1975 đến nay, chính sách

hình sự của Nhà nước ta thể hiện rõ ở các điểm:

+ Pháp điển hóa luật hình sự trong đó

nhiệm vụ chủ yếu là ban hành Bộ luật hình sự (từ 1976 đến 1986 đã soạn thảo

và ban hành BLHS), dần dần đổi mới pháp luật hình sự nhằm đảm bảo sự vận

hành của cơ chế thị trường theo định

hướng XHCN;

+ Đấu tranh phòng chống cũng như

trừng trị nghiêm khắc các tội buôn lậu,

buôn bán ma túy, các tội phạm về kinh tế

và các tội LAN, mae phạm trù tham

nhũng:

+ Bao vệ chặt chế nên an ninh quốc

gia, đặc biệt là chống các hoạt động chia

rẽ khối đoàn kết dân tộc, hoạt động lật

đổ, thực hiện âm mưu diễn biến hòa

hình

+ Đấu tranh phòng chống sự hình

thành các băng nhóm tội phạm - mầm

mống của các hiện tượng mất trật tự trị an

_ Xã hội;

+ Bảo vệ chặt chẽ tính mạng, sức

khỏe, nhân phẩm, danh dự cũng như tài

sản của công dân;

+ Mở rộng sự hợp tác quốc tế trong

đấu tranh phòng chống tội phạm (Việt

Nam đã gia nhập INTERPOL) Đặc biệt

là chống các tội phạm quôc tế như: Buôn

lậu ma túy, làm và buôn bán hàng giả,

mua bán phụ nữ, trẻ em, khủng bố

Chính sách hình sự là bộ phận của

chính sách đối nội và đối ngoại của Nhà

nước Chính vì vậy chính sách này cũng

cần thể hiện tính dân tộc và tính thời đại

Thực hiện chính sách hòa nhập vào

đời sống quốc tế, luật hình sự cũng cần

có thái độ rõ nét với các vấn đề hình sự

quốc tế (khủng bố, ma túy, mua bán

người, bảo vệ môi trường ) Mặt khác,

cũng cần quy định trong BLHS những tội

phạm mới liên quan đến việc bảo VỆ các

tiến bộ xã hội cũng như ứng dụng các

thành tựu khoa học kĩ thuật vào đời sống

Tóm lại, chính sách hình sự và luật

hình sự có quan hệ hết sức chặt chẽ với

nhau Sự hoàn chỉnh toàn diện của chính

sách hình sự chính là điều kiện của sự hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của pháp luật hình sự

Ở Việt Nam hiện nay việc hoạch định chính sách hình sự đã được giao cho một

số cơ quan chuyên môn (như Bộ tư pháp, TANDTIC, VKSNDTC, Bộ công -an ‹)- Tuy nhiên, do những nguyên nhân nhất định, việc đầu tư cho công tác trên còn nhiều hạn chế, vì vậy cũng có ảnh hưởng © tới việc nghiên cứu một cách toàn diện các khía cạnh lí luận và thực tiễn của vấn

đề Chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu, hoạch định chính sách hình sự trong thời gian tới cần phải được chú trọng hoàn thiện nhằm nâng cao hơn nữa tính hiệu quả của pháp luật hình sự Việt Nam

Đã đến lúc Nhà nước ta cần thành lập

cơ quan chuyến trách nghiên cứu một

cách toàn diện về chính sách hình sự, về tình hình tội phạm ở Việt Nam cũng như tình hình tội phạm quốc tế xâm nhập vào Việt Nam Do đặc điểm chuyên môn của từng ngành nên trong thời gian vừa qua, các cơ quan nghiên cứu của Bộ tư pháp,

Bộ công an, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chưa cung cấp một cách đây đủ, toàn diện bức

tranh tội phạm và xu hướng phát triển của

nó ở Việt Nam Chính vì vậy, Nhà nước

ta thực sự chưa chủ động hoạch định chính sách hình sự hợp lí cũng như đùng các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm có hiệu quả /

(1) Xem: Các văn bản pháp luật hình sự giai doan

1245 - 1954; Hệ thống hóa luật lệ về tư pháp 1945-

1957

(2) Xem: Pháp lệnh trừng trị các tội phản cách mạng

ngày 31/10/1967; Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN ngày 21/10/1270; Pháp lệnh

trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân

ngày 21/10/1970

TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 29