ÑGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI | | chuyển tài khoản từ ngân hàng này sang ngân hàng khác, từ ngân hàng của nước này sang ngân hàng nước khác với những hợp đồng hoàn toàn hợp pháp, đến lúc này,
Trang 1NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
TOI PHAM TAY RUA TIEN
TRONG TOI PHAM HOC VA KHOA
HOC DIEU TRA TOI PHAM
Vr khoảng năm 1935, trước chiến
tranh thế giới lần thứ hai, ở địa bàn
các nước châu Mỹ la tính đã xuất hiện
một loại hành vị tội phạm mới, tiếng Tây
ban nha gọi là “blanqueo” và được dịch
ra tiếng Anh là “bleaching” và
“whitening” (tẩy trắng) Đây là hành vi
nhằm chuyển hóa đồng tiển và các thu
nhập bất minh thành đồng tiền hợp pháp
Loại tội phạm này thường xảy ra trong
các lĩnh vực ngân hàng, thuế, hải quan và
được các nhà làm luật gọi là “tẩy trắng
đồng tiền bẩn thỉu”
Về sau, loại tội phạm này đã xuất
hiện ở nhiều nước và được gọi bằng nhiều
tên khác nhau trong các ngôn ngữ như
“riciclaggio” (tiéng Italia, dich ra tiếng
Anh là recycling - tái chế lại);
“blanchiment de fonds” (tiếng Pháp - tẩy
trắng đồng tiền) Đến khoảng năm 1970,
loại tội phạm này xuất hiện tại Mỹ và
được goi 1a “money laundering” (tay rita
tién)
Giáo sư, tiến sĩ Frank Schmalleger
người Mỹ, tác giả cuốn sách chuyên khảo
Tội phạm học ngày nay, xuất bản tại
California năm 1996 đã định nghĩa: Tẩy
rửa tiền là hành vi chuyển hóa đồng tiền
(nhận, chuyển, bảo quản, cố ý mua, môi
giới quản lí, che dấu ) do bọn tội phạm
kiếm được từ các hoạt động tội phạm như
tham nhũng, buôn lậu, lừa đảo, gian lận
thương mại, trốn thuế vào hệ thống
38 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC
PGS.PTS NGUYỄN XUÂN YÊM *
ngân hàng, tài chính để hợp pháp hóa
Ngày nay, phần lớn các nhà tội phạm học trên thế giới đều đồng tình với quan niệm này Tuy nhiên, một số nhà tội
phạm học Nhật Bản, Ân Độ coi loại tội
phạm này chỉ là sản phẩm của buôn lậu
ma túy
Hành vi tẩy rửa tiền đang có khuynh
hướng gia tăng trên thế giới, ảnh hưởng tiêu cực đối với nền tài chính của các
nước Đây là một nguy cơ làm mất ổn
định nền kinh tế và chính trị của nhiều nước trên thế giới :
“Theo đánh giá chưng của Liên hợp
quốc, hàng năm số tiền được bọn tội phạm tẩy rửa khoảng 300 - 400 tỉ USD, trong đó có khoảng 70% là tiền mặt Đây
là một loại tội phạm mới và việc đấu
tranh với nó rất khó khăn Rất nhiều nước
hiện nay chưa coi hành vi tẩy rửa tiền là tội phạm và chưa có lực lượng chuyên
trách để đấu tranh với loại tội phạm này
Theo các nhà tội phạm học hiện đại,
tội phạm tẩy rửa tiền được thực hiện chủ
yếu bằng các phương thức sau:
l Bọn tội phạm lợi dụng hoạt động
của hệ thống ngân hàng quốc gia và ngân
hàng các nước trên thế giới để gửi tài
khoản vào ngân hàng trong nhiều thời điểm khác nhau, với tên các công ti và cá
nhân khác nhau Sau một thời gian
* Tổng cục CSND, Bội nội vụ
Trang 2
ÑGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI | |
chuyển tài khoản từ ngân hàng này sang
ngân hàng khác, từ ngân hàng của nước
này sang ngân hàng nước khác với những
hợp đồng hoàn toàn hợp pháp, đến lúc
này, bọn tội phạm tham nhũng, buôn lậu
có thể rút tiền một cách hợp pháp ở nước
thứ ba hoặc thứ tư
2 Lợi dụng thị trường chứng khoán,
bọn tội phạm tham nhũng, buôn lậu cung
cấp tiền cho một công ty hợp pháp để
mua cổ phiếu tại thị trường chứng khoán
Ví du: Một công ty A mua tại thị trường
chứng khoán Nhật Bản 100 cổ phiếu của
một công ty Mỹ với giá 1000USD/một cổ
phiếu Sau đó công ty A bán số cổ phiếu
trên tại thị trường chứng khoán với giá
thấp hơn 10 - 20% Như vậy số tiền thu
về ít hơn 10 - 20% số tiền bỏ ra nhưng là
đồng tiền hợp pháp thông qua hệ thống
ngân hàng, tài chính Ở đây, có thể hình
dung hoạt động tẩy rửa tiền theo chu
trình sau: Bọn tội phạm tham nhũng,
buôn lậu ở nước thứ nhất thu lợi nhuận
bằng con đường tham nhũng, buôn lậu đã
lợi dụng ngân hàng nước thứ hai để đưa
tiền vào sau đó từ nước thứ hai gửi tiền
sang tài khoản của ngân hàng nước thứ
ba và rút tiền từ tài khoản của ngân hàng
nước thứ ba về nước thứ nhất Đồng tiền
tham nhũng, buôn lậu đã trở thành đồng
tiền hợp pháp và bọn tội phạm lại tiếp tục
các hoạt động tham nhũng, buôn lậu hoặc
tham gia điều hành kinh tế
3 Lợi dụng việc cho ngân hàng vay
với số tiền đặt cọc thấp, không giấy tờ
chứng nhận nhưng với điều kiện ngân
hàng đó phải mở tài khoản cho một công TH —= — .-—<- —= .—.— -
ty nào đó ở ngân hàng nước khác Công
ty Ở nước này làm giấy cho vay với lí do
mua cổ phiếu, mua bất động sản Với
giấy phép cho vay đó, bọn tội phạm thườn
những, buôn lậu đã rút tiền hợp pháp
Thực chất đây chính là đồng tiền của bọn chúng sau một thời gian chuyển đổi vòng
vo
4 Bọn tội phạm tham nhũng, buôn
lậu tìm mọi cách móc nối với những công
ty mới thành lập hoặc có kế hoạch mở rộng kinh doanh, cho các công t¡ này vay
với lãi suất thấp Sử dụng lãi suất đó mua
cổ phiếu của công ty cho đến khi đủ quyền tham gia trong họ: đồng quản trị
và đến khi bọn chúng lái công ty kinh doanh theo ý đồ của chúng hoặc yêu cầu
chủ tịch công ty phát triển kinh doanh
sang nước thứ ba hoặc mua cổ phiếu của
các công ty khác Như vậy, từ một kẻ
tham nhũng, buôn lậu, bọn chúng đã trở
thành ông chủ kinh doanh
5 Lợi dụng số tiết kiệm của người lao
động ngụ cư nước ngoài cho họ hoa hồng
và gửi tiền của bọn chúng theo địa chỉ mà
chúng quy định tại nước mà người lao động sinh sống hoặc tại các nước khác
6 Ở phương thức này, bọn tội phạm
mua các chủ sòng bạc lớn hợp pháp để tổ
chức những vụ đánh bạc của các nhà tỉ phú kinh doanh Việc thắng, thua trên chiếu bạc không quan trọng, khi ra khỏi sòng bạc, chúng có số tiền lớn với sự chứng nhận của chủ sòng bạc hợp pháp
đó Ngoài ra, bọn tội phạm tìm mọi cách phát hiện những người trúng số đặc biệt, chúng cá cược lớn để mua lại vé số hoặc
vé cá cược đó nhằm chứng minh cho
những người chung quanh cũng như
chính quyền số tiền lớn mà chúng có là
do đánh xổ số
mua bán như hợp đồng thật, mua ban gia; khai tăng nhu cầu mua bán trong hóa đơn thanh toán Bọn tội phạm dùng các công
ty kinh doanh hàng hóa mua bán thật
nhưng không bán hàng hoặc bán rất ít số
TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 39
Trang 3NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
lượng hàng so với hóa đơn Ngoài ra, bọn
chúng móc nối các công ty kinh doanh,
công ty đấu thầu khai khống trong hóa
đơn mua bán, bọn chúng mua một nhưng
khai trong hóa đơn bán, mua số lượng hai
hoặc ba Với các hóa đơn đó, bọn tội
phạm chứng minh số tiền chúng đang sử
dụng là do làm ăn kinh tế hợp pháp chứ
không phải do tham nhũng, buôn lậu
§ Tại nhiều nước châu Âu, châu Á,
các chủ xí nghiệp vừa và nhỏ, các trang
trại lớn thường thuê nhân công không
hợp pháp để trốn thuế Những người lao
động loại này thường là thanh niên sinh
viên hoặc những người tranh thủ làm
ngoài giờ Bọn tội phạm tham nhũng,
buôn lậu cho các xí nghiệp, công ty này
vay tiền mặt trả lương ngay cho người lao
động Sau đó các công ty và trang trại trả
séc cho bọn chúng Số tiền rút từ séc tại
ngân hàng là số tiền hợp pháp
Ngoài ra còn có một số phương thức
thủ đoạn khác như lợi dụng các quầy đổi
ngoại tệ, nhận bảo quản tài sản, mua bất
Theo các chuyên gia Liên hợp quốc
và Interpol thì trung tâm tẩy rửa tiền lớn
nhất thế giới hiện nay là Mỹ và các nước
khác trong nhóm G7 Cé tdi 50% sé tiền
thu được thông qua tham nhũng, buôn lậu:
đã được tẩy sạch tại Mỹ
Nhìn chung, cảnh sát các nước còn
khá lúng túng trong việc đấu tranh với
loại tội phạm mới này Hệ thống các văn
bản luật hình sự, tài chính, ngân hàng
nhiều nước còn chưa chặt chẽ để làm cơ
sở đấu tranh với tội phạm tẩy rửa tiền
Ngân hàng nhiều nước vì mục đích kinh
doanh, bảo vệ khách hàng và bí mật số
tiền gửi mà coi nhẹ việc phòng chống tội
phạm tham nhũng, tội phạm tài chính
trong đó có tội phạm tẩy rửa tiền Trong
40 - TẠP CHÍ LUẬT HỌC
nhiều vụ án, cảnh sát các nước đã có tài liệu chứng minh nhiều cán bộ ngân hàng,
tài chính đã cố ý, tiếp tay, bao che cho
bọn tội phạm tẩy rửa tiền để ăn chia lợi nhuận và cấu kết với bọn tội phạm thiết lập những đường dây tẩy rửa tiền lớn Những năm gần đây, bọn tội phạm đã nâng giá dịch vu tay rửa tiền từ 5 - 10% lên tới 25 - 30% Trong khi có nhiều
công trình nghiên cứu về tội phạm học và
khoa học điều tra tội phạm thì vấn đề tội phạm tẩy rửa tiền vẫn còn là mảng trống
Trong thời gian qua, Liên hợp quốc
và Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế Interpol đã có nhiều cố gắng trong đấu tranh chống tẩy rửa tiền Tháng 12 năm
1988 tại Viên (Áo), Liên hợp quốc đã
thông qua Công ước quốc tế của Liên hợp
quốc chống buôn lậu ma túy và các chất
kích thích thần kinh Công ước này đã quy định nghĩa vụ của các nước thành viên trong việc chống hành vi tẩy rửa tiền của bọn buôn lậu ma túy Tiếp đó, tháng
7 năm 1969 tại Pari (Pháp) cuộc họp cấp
cao về kinh tế lần thứ 15 các nước G7 đã quyết định thành lập Lực lượng đặc nhiệm chống các tội phạm tài chính
(Financial Action Task Force - FATF)
tập trung các chuyên gia cảnh sát, tài chính, ngân hàng, tư pháp, công tố, tòa án có kinh nghiệm để chống các tội
phạm tài chính trong đó có tội phạm tẩy
rửa tiền tại các nước G7 như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Pháp Nhiều hội thảo, hội nghị về chủ đề này đã được tổ chức ở quy
mô toàn cầu và khu vực
Để đấu tranh chống tội phạm tẩy rửa tiền, các chuyên gia tội phạm học, khoa học hình sự, pháp luật các nước đều thống nhất đề nghị các nhà nước và cơ quan cảnh sát các nước tiến hành đồng bộ
các biện pháp sau:
Trang 4NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
I Cần hình sự hóa hành vi tẩy rửa
tiền và đưa vào quy định trong Bộ luật -
hình sự của các nước hoặc ban hành luật
về tẩy rửa tiền để có cơ sở pháp lí đấu
tranh chống loại tội phạm này
2 Thiết lập cơ chế quản lí và trao đổi
thông tin giữa các ngành cảnh sát, tài
chính, ngân hàng về các tội phạm tài
chính nói chung và tẩy rửa tiền nói riêng
Các cơ quan ngân hàng, tài chính cần ban
hành những quy chế về thông tin nhanh
cho cơ quan cảnh sát về những vụ chuyển
tiền lớn nghi vấn là tẩy rửa tiền _
3 Cơ quan cảnh sát cần tiến hành xây
dựng đặc tình, cơ sở bí mật trong các cơ
quan tài chính, ngân hàng để khám phá
các vụ án tẩy rửa tiền Ngoài ra, lực
lượng cảnh sát cần tiến hành công tác
trinh sát ngoại tuyến đối với các đối
tượng nghi vấn có hành vi chuẩn bị tẩy
rửa tiền, nhất là các đối tượng liên quan
đến tham nhũng, buôn lậu
4 Phối hợp quốc tế về trao đổi thông
tin giữa cơ quan cảnh sát các nước Tăng
cường hợp tác quốc tế về tương trợ tư
pháp hình sự thông qua các kênh
Interpol, kênh ngoại giao, kênh quan hệ
trực tiếp giữa các cơ quan bảo vệ pháp
luật, trao đối sĩ quan liên lạc giữa các
nước để trao đổi thông tin về các hành vi
tẩy rửa tiền
5 Hỗ trợ kĩ thuật, đào tạo cán bộ,
huấn luyện cho các nước đang phát triển
Để có đội ngũ điều tra viên, trinh sát viên
giỏi về lĩnh vực này, ngành cảnh sát cần
tuyển các cán bộ giỏi về ngân hàng, tài
chính, vi tính và sau đó huấn luyện
nghiệp vụ cảnh sát và pháp luật quốc tế
6 Hạn chế tới mức thấp nhất việc
phát hành tiền mặt
Ở Việt Nam, trong những năm gần
đây, hành vi tẩy rửa tiền đã bắt đầu xuất
hiện Một số vụ án đã được điều tra, khám phá cho thấy bọn tội phạm quốc tế
và tỘI phạm trong nước đã sử dụng thủ
đoạn tẩy rửa tiền để chuyển những đồng
tiền do tham nhũng, buôn lậu mà có vào
hệ thống ngân hàng nhà nước Việt Nam
nhằm hợp pháp hóa
Tuy nhiên, hành vi tẩy rửa tiền chưa
được quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam Phần lớn cán bộ công an, cảnh sát,
kiểm sát, tòa án và các cán bộ nghiên cứu
pháp luật, cán bộ ngân hàng, tài chính
còn ít hiểu biết về loại tội phạm mới này,
vì vậy, hiệu quả đấu tranh chưa cao
Để nâng cao hiệu quả đấu tranh
chống loại tội phạm mới này ở nước ta
trong thời gian tới theo ý kiến chúng tôi cần tiến hành một số biện pháp sau:
- Quy định thêm vào Bộ luật hình sự nước ta hành vi tẩy rửa tiền là tội phạm
để làm cơ sở pháp lí cho cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa với loại tội phạm
này
- Ban hành thông tư liên ngành nội vụ
- kiểm sát - tòa án - tài chính - ngân hàng
về kiểm soát hành vi tẩy rửa tiền, trong
đó quy định thiết lập đường dây nóng
giữa cơ quan cảnh sát và ngân hàng để-
phát hiện, xử lí hành vi tội phạm này
- Tổ chức tập huấn cho lực lượng
cảnh sát kinh tế, cảnh sát điều tra về đấu
tranh chống tội phạm tẩy rửa tiền
- Đưa nội dung về tội phạm tẩy rửa tiền và điều tra các.tội phạm này vào trong môn học tội phạm học và điều tra tội phạm để giảng dạy tại các trường cảnh
sát, an ninh, trường đào tạo cán bộ pháp
lí
- Tăng cường hợp tác quốc tế giữa Việt Nam và các nước trên thế giới và khu vực ASEAN về trao đổi thông tin,
đào tạo cán bộ trong lĩnh vực này./
TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 41