Cái cách người Mỹ bị áp đảo trong trận chiến iPhone (How the U.S lost out on the iPhone work

Theo ý kiến của các giám đốc điều hành “Qủa táo”, họ cho rằng ngoài chi phí nhân công, thị trường ngoài còn đáp ứng được nhu cầu mở rộng quy mô sản xuất lớn của các nhà máy; sự linh hoạt

Series: Câu chuyện của một quả táo gắn với nước Mỹ và sự tàn úa của tầng

lớp trung lưu

Phần 1: Cái cách người Mỹ bị áp đảo trong trận chiến Iphone

(bởi Charles Duhigg và Keith Bradsher) Các phần chính:

1 “Tôi muốn có một màn hình thủy tinh”.

2 Thành phố Foxconn.

3 Sự tàn úa của tầng lớp trung lưu Mỹ.

4 Chế độ lương bổng của Apple.

5 Những kẻ thất bại trong cuộc chiến cạnh tranh và đổi mới

-Xin được mở đầu bài viết bằng một câu chuyện sau:

Trong một bữa tối hồi tháng 2 diễn ra ở California, Mỹ giữa Tổng thống Barack Obama và các bậc tinh anh nhất trong các bậc tinh anh của thung lũng Silicon, mỗi vị khách tham dự được yêu cầu trước đó chuẩn bị một câu hỏi dành cho vị Tổng thống Mọi chuyện cứ diễn ra như vậy cho đến khi Steve P.Jobs trình bày, Tổng thống Barack Obama

đã ngắt quãng với một câu hỏi: “Tại sao lại không làm Iphone ở đất nước chúng ta?”

Quay trở lại từ câu chuyện trên, thực tế cho thấy Iphone ban đầu được tạo ra trên đất Mỹ song đó là điều mà Apple chỉ có thể vỗ ngực tự hào từ vài năm trước đây còn ngày nay điều này hoàn toàn ngược lại Gần như tất cả các sản phẩm của Apple – 70 triệu Iphone, 30 triệu Ipad và 50 triệu các sản phẩm khác – được bày bán năm ngoái đều được gia công và sản xuất ở nước ngoài Lẽ nào thị trường Mỹ lại không làm được những công

việc trên? “Tại sao không thể mang chúng quay lại Mỹ?” Câu hỏi mà Obama đặt ra nhận được sự đáp lại hết sức rõ ràng và súc tích của Jobs: “Điều này sẽ không thể trở lại” – một

vị khách cũng tham dự bữa tối đó cho biết

Cũng từ câu hỏi trên của Tổng thống Mỹ mà khơi dậy cho chúng ta một vấn đề về

“nơi chốn” mà Apple gửi gắm sự tin tưởng Tại sao nó lại chọn thị trường ngoài? Có phải

lý do chỉ là giá nhân công rẻ hơn so với thị trường Mỹ? Theo ý kiến của các giám đốc điều hành “Qủa táo”, họ cho rằng ngoài chi phí nhân công, thị trường ngoài còn đáp ứng được nhu cầu mở rộng quy mô sản xuất lớn của các nhà máy; sự linh hoạt, tính cần cù, siêng năng và tác phong công nghiệp của các công nhân nơi đây đã tiến bộ vượt trội và vượt xa so với công nhân Mỹ do đó nhãn mác “Made in the U.S.A” không còn là một lựa chọn đem lại khả năng thành công cao cho Apple

Một dây chuyền sản xuất ở thành phố Foxconn thuộc Thâm Quyến, Trung Quốc, nơi Iphone được lắp ráp và có đến 230,000

công nhân Máy móc vận hành tới 12 giờ một ngày và 6 ngày một tuần

Nhờ một phần vào khả năng kiểm soát liên tục hoạt động của hãng trên toàn cầu, Apple dần trở thành một trong những tập đoàn nổi tiếng nhất, được ngưỡng mộ nhiều nhất

và cũng được sao chép nhiều nhất trên thế giới Năm 2011, lợi nhuận tính trên đầu người của hãng đạt 400,000 đô la; nhiều hơn cả Goldman Sachs, Exxon Mobil và Google Dẫu vậy trong con mắt của ông Obama, các chuyên gia kinh tế và các nhà hoạch địch chính sách thì thành công của Apple không đem đến sự hài lòng cho họ bởi lẽ “quả táo” này cùng nhiều sản phẩm công nghệ cao của nó không còn mặn mà đến chuyện tạo thêm nhiều việc làm cho người dân Mỹ giống như các công ty nổi tiếng khác đã từng làm khi còn đương thời hoàng kim

Cụ thể, Apple chỉ thuê 43,000 lao động Mỹ và 20,000 lao động nước ngoài, một tỉ

lệ khiêm tốn nếu so với hơn 400,000 lao động Mỹ làm việc cho General Motors trong những năm 50 của thế kỉ trước, hay hàng trăm trong số hàng nghìn lao động nước này làm việc cho General Electrics trong những năm 80 Dẫu hiện ngày càng có nhiều người làm việc cho các nhà cung ứng của Apple chẳng hạn hãng mới tuyển thêm 700,000 kĩ sư chuyên thiết kế và lắp ráp Ipad, Iphone và các sản phẩm khác của Apple nhưng hầu như chẳng ai trong số họ làm việc tại Hoa Kì, thay vào đó họ lại chọn các công ty có trụ sở ở các quốc gia khác trải khắp từ Châu Á đến Châu Âu, v.v Những nhà máy mà họ làm việc lại chính là nơi “sự sáng tạo” và xây dựng mô hình sản phẩm được sinh ra

Cựu cố vấn kinh tế cho Nhà Trắng, ông Jared Bernstein đã kết luận rằng: “Apple

chính là một minh chứng giải thích cho sự khó khăn trong nỗ lực tạo thêm việc làm cho tầng lớp trung lưu ở Mỹ hiện nay” “Đó sẽ là mối lo ngại cho chúng ta nếu đây là sự phát triển đỉnh cao của chủ nghĩa tư bản”

Còn đối với ban điều hành của Apple, họ lại cho rằng ở thời điểm này “đi ra nước ngoài” là lựa chọn duy nhất Tại sao ư? Hãy thử nghe câu chuyện sau qua lời kể của một người nằm trong ban điều hành của Apple trước đây:

Lúc đó chỉ còn vài tuần trước khi thiết bị của hãng lên kệ bày bán tuy nhiên Apple

đã phải sửa chữa lại toàn bộ dây chuyền sản xuất Iphone của mình – một việc cực kì

khẩn cấp và đầy khó khăn lúc bấy giờ Hãng phải thiết kế lại màn hình Iphone đồng thời đại tu lại dây chuyền lắp ráp của mình Mọi người đã làm việc cho đến tận những giây phút cuối cùng để hoàn thành chúng Tuy nhiên màn hình đã xong còn dây chuyền lắp ráp thì không Apple quyết định sẽ giao trọng trách này cho một nhà máy của Trung quốc

và chuyển lô hàng tới địa điểm mới vào lúc gần nửa đêm Khi nhận được tin, ngay lập tức người quản đốc của nhà máy đã đánh thức và triệu tập 8,000 công nhân trong khu tập thể nhà máy, mỗi người chỉ có 30 phút để uống trà, ăn bánh và được hướng dẫn tới một trạm làm việc trước khi bắt đầu công việc lắp ráp màn hình Iphone vào khung vát kéo dài liên tục trong 12 tiếng Chỉ trong vòng 96 giờ, ước tính hơn 10,000 chiếc Iphone/ngày đã được sản xuất bởi nhà máy – một tốc độ và một sự nhịp nhàng đáng kinh ngạc mà không một nhà máy nào ở Mỹ có thể làm được! Vị giám đốc điều hành đó cho biết

Đây cũng là câu chuyện mà bạn có thể tìm thấy ở bất kì một công ty thuộc lĩnh vực điện tử nào và từ đó thuật ngữ “outsourcing” (chuyển một phần chức năng, nhiệm vụ của công ty ra gia công bên ngoài) trở nên phổ biến, xuất hiện trong hàng trăm ngành công nghiệp như kế toán, dịch vụ pháp lý, ngân hàng, sản xuất ô tô và dược phẩm

Rõ ràng, Apple không hề “đơn thương độc mã” trong vấn đề “outsourcing” Câu chuyện của nó cũng mở ra cho chúng ta một góc nhìn sâu hơn, giải thích cho sự thành công của một số công ty lớn nhưng không hề tạo thêm việc làm trong nước Xa hơn nữa, khi sự hội nhập của một quốc gia với thế giới ngày càng được chú trọng thì các công ty trên, họ nợ người Mỹ những gì khi có các quyết định như vậy?

Theo bà Betsey Stevenson, nguyên kinh tế trưởng tại Bộ Lao Động Mỹ từ tháng

9-2010 đến tháng 9-2011 cho biết: “Lẽ ra họ nên cảm thấy bản thân phải có trách nhiệm,

bổn phận hỗ trợ cho người lao động Mỹ ngay cả khi đó không phải là một phương án tốt

về mặt tài chính Tuy nhiên sự thực là họ đã không làm Chính vì mục tiêu lợi nhuận và năng suất cao đã khiến họ quên đi sự rộng lượng đó.”

Ở phía chiều ngược lại, doanh nghiệp và các nhà kinh tế khác cho rằng quan điểm trên của bà Betsey thật sự “ngây thơ” Không thể phủ nhận rằng lao động Mỹ là một trong những lực lượng được giáo dục và có trình độ tốt nhất thế giới song quốc gia này chỉ đào tạo đủ số lượng đáp ứng các kĩ năng bậc trung mà nhà tuyển dụng cần Để phát triển, các doanh nghiệp cho rằng họ cần phải di chuyển công việc sang nơi có thể sinh thêm lời, đảm bảo cho cả chi phí cải tiến và đổi mới Có thể nói đây là lúc doanh nghiệp đứng ở hai ngã rẽ mang tính bước ngoặt: một là “di dân”, hai là tiếp tục ở yên đó, tăng rủi ro mất việc cho người lao động Mỹ khi chứng kiến thị phần, lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng bị thu hẹp lại do các đối thủ nhanh nhạy khác xuất hiện G.M là một minh chứng rất rõ cho điều này

Để làm rõ hơn nữa về “outsourcing”, tờ The New York Times đã thực hiện một chuỗi bài viết liên quan đến chủ đề trên và đối tượng chính của nó không ai khác chính là Apple Song tập đoàn vốn nổi tiếng là kín tiếng này đã từ chối bình luận xác nhận Về phía bài viết, nó được dựa trên các cuộc phỏng vấn với hơn 30 nhân viên và nhà thầu cả trước đây và hiện tại của Apple (rất nhiều người trong số họ yêu cầu giấu tên nhằm bảo vệ công việc) cũng như các chuyên gia kinh tế, chuyên gia trong lĩnh vực sản xuất, thương mại quốc tế; các nhà phân tích công nghệ, nghiên cứu học thuật; nhân viên làm việc trong các doanh nghiệp cung ứng của Apple cho đến các đối tác làm ăn, đối thủ cạnh tranh và các quan chức chính phủ

Trong một bài phỏng vấn kín với ban điều hành của Apple, họ cho rằng thế giới hiện nay luôn vận động và thay đổi vì thế sẽ thật sai lầm nếu đánh giá những đóng góp của công ty chỉ qua nhân viên của nó (Họ cũng nhấn mạnh rằng Apple hiện tại thuê nhiều lao động Mỹ hơn so với trước đây) Đồng thời cho rằng thành công của Apple giúp nền kinh tế Mỹ được hưởng lợi thông qua việc nâng cao vị thế cho các doanh nghiệp và tạo thêm việc làm tại các nhà phân phối điện thoại cũng như tại các doanh nghiệp vận chuyển sản phẩm của “Qủa táo” Cuối cùng, họ nói rằng bảo trợ thất nghiệp không phải là nhiệm

vụ của họ:“Chúng tôi bán Iphone ở hàng trăm quốc gia trên thế giới chứ chúng tôi không

có nghĩa vụ phải giải quyết những vấn đề của nước Mỹ Nghĩa vụ và trách nhiệm duy nhất của chúng tôi là làm ra những sản phẩm tốt nhất có thể.” – lời nói từ một giám đốc

điều hành đương nhiệm của Apple

“Tôi muốn có một màn hình thủy tinh”

Tiếp tục chủ đề “Apple và outsourcing”, chúng ta sẽ đến với một câu chuyện sau

để có thêm được một góc nhìn về nó

Vào năm 2007, thời điểm chỉ còn vài tháng là ra mắt Iphone, Steve Jobs đã cho gọi một vài cấp dưới vào phòng họp Trước đó hàng tuần liền, Jobs đều mang trong túi quần của mình một sản phẩm mẫu và khi giơ nó lên trong phòng họp một cách đầy giận dữ để tất cả mọi người có thể nhìn thấy hàng tá các mảnh xước nhỏ trầy sát khắp màn hình nhựa (theo một nhân vật tham dự cuộc họp đó cho biết), sau đó ông kéo khóa túi quần jeans của

mình lại và nói: “Mọi người sẽ mang chiếc điện thoại này trong túi của họ Họ cũng sẽ để

chìa khóa trong đó nữa Và tôi không muốn bán một sản phẩm bị xước” – Jobs nhấn

mạnh Giải pháp duy nhất lúc đó là sử dụng một tấm kính thủy tinh chống xước thay thế

do đó Jobs tiếp tục: “Tôi muốn một màn hình thủy tinh và tôi muốn nó phải thật hoàn hảo

trong vòng 6 tuần” Ngay sau buổi họp đó, một người trong ban giám đốc điều hành đã

đặt một chuyến bay đến Thâm Quyến, Trung Quốc bởi “nếu ông Jobs muốn sự hoàn

hảo, sẽ chẳng còn nơi nào khác để đi ngoài nó”

Cũng đã từng có một thời gian trước đó, khoảng hơn 2 năm, Apple tiến hành một

dự án có tên mã là “Màu tím số 2” nhằm xem xét và giải quyết các nghi vấn tương tự trên thông qua một loạt các câu hỏi lần lượt là: Làm thế nào mà bạn có thể hoàn toàn hình

dung lại hình ảnh chiếc điện thoại di động của mình? Làm thế nào mà bạn có thể thiết kế

nó với chất lượng tốt nhất đây? Ví dụ như màn hình chống xước chẳng hạn Đi kèm với chất lượng, làm thế nào để có thể đảm bảo sản xuất hàng triệu chiếc một cách nhanh chóng và không tốn kém, đủ để kiếm được một khoản lợi nhuận đáng kể?

Đa số câu trả lời đều được tìm thấy và phát hiện ở bên ngoài nước Mỹ Với một chiếc Iphone, dẫu cấu tạo nguyên vật liệu làm ra nó là khác nhau ở mỗi phiên bản song ở trong từng sản phẩm ước tính có đến 90% nguyên vật liệu và các phụ kiện được lắp ráp và gia công ở nước ngoài Cụ thể, các chất bán dẫn tiên tiến đến từ Đức và Đài Loan, bộ nhớ đến từ Nhật Bản và Hàn Quốc, bảng hiển thị và hệ mạch điện từ Hàn Quốc và Đài Loan,

bộ chip từ Châu Âu và các kim loại hiếm đến từ Châu Phi và Châu Á Cuối cùng tất cả tập hợp lại và được lắp ráp hoàn chỉnh tại Trung Quốc

Trước khi chuyển sang sản xuất kiểu “outsourcing” này, thời Apple còn trong giai đoạn “non trẻ”, hãng vẫn chưa nhìn ra được những ưu thế của việc sản xuất ở nước ngoài Một vài năm sau đó, sau khi Apple bắt đầu xây dựng Machintosh vào năm 1983, Jobs vẫn còn vỗ ngực khoe khoang rằng “đó là chiếc máy tính xuất xứ từ Mỹ” Đến năm 1990, lúc bấy giờ Jobs đang chạy NeXT, dự án sau này được mua lại bởi Apple, một vị giám đốc điều hành đã đại diện công ty trả lời phóng viên với một thái độ giống Jobs trước đây:

“Niềm tự hào của tôi về nhà máy cũng giống như sự say mê của tôi với máy tính, tôi có cảm giác mình thuộc về nó” Cho đến tận cuối năm 2002, ban điều hành cấp cao của

Apple vẫn có thói quen lái xe 2 giờ đồng hồ về hướng Đông bắc từ trụ sở chính đến thăm nhà máy sản xuất iMac của công ty ở Elk Grove, Calif

Tuy nhiên vào năm 2004, phần lớn công việc của Apple đã chuyển ra nước ngoài Người đảm nhận trách nhiệm thực thi quyết định này là nhà quản lí và điều hành các hoạt động chuyên môn Apple – Timothy D.Cook – cũng chính là người sau này đảm đương vị trí cao nhất của Apple mà Steve Jobs để lại Việc nhậm chức của ông chỉ diễn ra trước có

6 tuần thì Steve Jobs qua đời Ở thời điểm đó, hầu hết các công ty điện tử của Mỹ đã “di dân” còn Apple đang vật lộn với chính mình nhưng có lẽ đã đến lúc nó nhận ra rằng cần phải nắm lấy mọi thời cơ, cơ hội đang đến Trục xoay chuyển lần này của Apple đã hướng đến Châu Á, nơi có chi phí nhân công tầm trung rẻ hơn so với các thị trường khác Tuy nhiên đây lại không phải là điều hấp dẫn Apple Đối với các công ty công nghệ, chi phí nhân công chẳng hề hấn gì nếu so với chi phí bỏ ra để mua các linh phụ kiện và quản lý chuỗi cung ứng vận chuyển và tập hợp nguyên vật liệu và các loại hình dịch vụ từ hàng trăm công ty Đối với T.Cook, sự xoay trục và tập trung vào Châu Á “rút ra được hai điều” – theo chia sẻ của một cựu giám đốc trong ban điều hành cấp cao của Apple Một là

các nhà máy ở Châu Á rất linh hoạt về quy mô sản xuất, có thể mở rộng hoặc cũng có thể thu hẹp một cách nhanh chóng Hai là chuỗi cung ứng của Châu Á đã vượt xa của Mỹ vì

vậy hệ quả là “chúng ta (lao động và thị trường Mỹ) không thể cạnh tranh vào thời điểm

này” – vị giám đốc đó cho biết

Tầm ảnh hưởng của những lợi thế trên ngày càng trở nên rõ nét nhất là sau yêu cầu thay màn hình Iphone của Steve Jobs năm 2007 bởi lẽ nhiều năm liền trước đây, các nhà sản xuất điện thoại di động đều tránh sử dụng kính thủy tinh trong khâu lắp ráp do công đoạn này đòi hỏi độ chính xác rất cao từ việc cắt và mài – một việc được cho là rất khó làm được lúc bấy giờ Tuy nhiên với quyết định của Jobs, Apple đã nhắm được một công

ty ở Mỹ - Corning để sản xuất hàng loạt các tấm kính lớn chịu lực và cắt chúng thành hàng triệu màn hình Iphone như dự kiến Điều duy nhất khiến cho hãng phải cân nhắc đó

là chi phí – chi phí chỉ để chuẩn bị những bước đầu cho một sản phẩm Apple sẽ phải tìm một nhà máy nào đó chuyên cắt kính rồi đưa hàng trăm mảnh cắt về phòng thí nghiệm và thuê một đội quân chuyên gia hùng hậu để sản xuất chúng Nhưng bỗng một ngày, một đơn xin nhận thầu từ một nhà máy Trung Quốc đã đến trụ sở của Apple Khi nhân viên của “Qủa táo bị cắn dở” đến thăm nơi đây, quản lý nhà máy đã cho xây xong một chái

nhà và đang tiếp tục hoàn thiện: “Cái này là dành trong trường hợp bên các bạn đưa cho

chúng tôi hợp đồng nhận thầu” – người quản lý đó nói (theo một cựu giám đốc điều hành

của Apple cho biết)

Trước đó ở Trung Quốc, Chính phủ đã đồng ý sẽ bảo lãnh chi phí cho nhiều ngành công nghiệp và một khoản tiền trợ cấp đã được giải ngân cho dự án nhà máy cắt kính này

Do đó nó có hẳn một nhà kho chỉ chuyên chứa những mẫu kính dành riêng cho Apple và hiển nhiên, tất cả chúng đều miễn phí Chi phí để thuê kỹ sư cũng gần như bằng không đồng thời họ còn xây một khu tập thể tại chỗ dành cho công nhân nhằm luôn đảm bảo sẽ

có đủ lao động suốt 24 giờ

Kết quả cuối cùng sau chuyến thăm đó nhà máy ở Trung Quốc đã thắng thầu

Một cựu giám đốc điều hành cấp cao ở Apple đã từng có chia sẻ sau : “ Hiện nay,

toàn bộ chuỗi cung ứng của chúng tôi đều đặt ở Trung Quốc Nếu bạn muốn có 1,000 miếng đệm cao su, hãy đi lấy ở nhà máy bên cạnh Nếu muốn có 1,000 đinh vít, hãy đi xa hơn một chút Nếu muốn từng chiếc đinh vít ấy trở nên khác biệt, hãy đợi chờ 3 tiếng”

Thành phố Foxconn

Tiếp tục đi sâu vào nơi Apple đặt trọn niềm tin (như đã nói ở trên), cần mất 8 giờ lái xe từ nhà máy cắt kính đến Foxconn Qủa là một chặng đường dài song theo ban điều hành của Apple, Foxconn – nơi Iphone được lắp ráp là một bằng chứng chứng minh cho thấy năng lực và sự siêng năng của công nhân Trung Quốc đã vượt xa so với lao động

Mỹ

Đơn giản là vì chẳng có thứ gì giống nơi đây tồn tại ở Hoa Kì cả

Cơ sở trên có 230,000 công nhân làm việc 6 ngày một tuần và số giờ làm việc có thể lên đến 12 tiếng mỗi ngày Hơn một phần tư số lao động tại Foxconn cũng sống luôn trong khu tập thể của công ty tuy nhiên số tiền mà nhiều người kiếm được không quá 17

đô la/ngày Khi một giám đốc điều hành của Apple đến nhà máy trong khoảng thời gian chuyển tiếp giữa hai ca làm việc, chiếc xe của ông ta đã bị mắc kẹt giữa một “dòng sông”

người ồ ạt di chuyển Ông đã phải thốt lên đầy kinh ngạc: “Quy mô của nó thật không thể

tin nổi” Vì vậy, để tránh tình trạng tắc nghẽn ở cửa chính, Foxconn cũng thuê gần 300

bảo vệ trực tiếp điều khiển và kiểm soát lưu lượng người di chuyển nhất là mỗi khi chuyển tiếp giữa các ca làm việc

Đến với khu bếp chính của nhà máy, trung bình mỗi ngày các đầu bếp phải nấu 3 tấn thịt lợn và 13 tấn gạo, trái ngược với khung cảnh trống vắng bên trong nhà máy thời điểm nghỉ trưa, các quán xá gần đó cũng đầy ắp người với khói thuốc và mùi hôi của nó lan tỏa trong không khí

Thương hiệu Foxconn

Foxconn Technology có hàng chục nhà máy nằm rải rác khắp nơi từ Châu Á đến Đông Âu, cả tại Mexico và Brazil Đây là những cơ sở tập trung khoảng 40% các thiết bị điện tử tiêu dùng của cả thế giới, khách hàng của nó là những thương hiệu đình đám toàn cầu như Amazon, Dell, Hewlett-Packard, Motorola, Nintendo, Nokia, Samsung và Sony Theo bà Jennifer Rigoni – nhà quản lý nhu cầu cung ứng toàn cầu của Apple cho đến năm

2010 – khi được hỏi về Foxconn bà nói rằng: “Họ có thể thuê được 3,000 lao động ngay

trong đêm Liệu các nhà máy của Mỹ có thể làm như vậy và thuyết phục họ ở luôn trong khu tập thể?”

Câu nói trên của Jennifer cũng chính là chiếc chìa khóa mở ra cho chúng ta một góc nhìn về câu hỏi: Điều gì đã tạo nên thương hiệu Foxconn?

Mọi chuyện xảy đến vào giữa năm 2007, sau một tháng thử nghiệm, các kỹ sư của Apple đã nghiên cứu thành công phương pháp cắt kính chịu lực để có thể sử dụng làm màn hình Iphone Những chiếc xe tải đầu tiên chở kính được cắt đã dừng chân ở Foxconn khi đêm đã khuya, theo một cựu giám đốc điều hành của Apple cho biết Đó cũng là lúc người quản đốc đánh thức hàng ngàn công nhân nhanh chóng mặc đồng phục làm việc –

sơ mi trắng và đen cho nam, đỏ cho nữ - rồi xếp thành hàng bắt đầu công đoạn lắp ráp điện thoại một cách thủ công – bằng tay Chỉ trong vòng 3 tháng, Apple đã bán thành công một triệu Iphone và Foxconn, cũng kể từ đó, đã hoàn thành được hơn 200 triệu sản phẩm

Với số lượng bán ra lớn như vậy nhưng trong các báo cáo kinh doanh của hãng, Apple hiếm khi đồng ý nói về khách hàng của mình Quả táo này cũng gặp rắc rối về vấn

đề nhân công khi có những ý kiến ngoài luồng cho rằng Apple tận dụng chi phí lao động giá rẻ và bóc lột họ

Phản ứng trước ý kiến trên, Apple chỉ ra rằng: “Bất kì người lao động nào được

tuyển bởi công ty chúng tôi đều có sự bảo đảm bởi một hợp đồng rất rõ ràng bao gồm các điều khoản và điều kiện ràng buộc khi làm việc cũng như các quyền lợi của họ Tất nhiên là chúng đều hợp pháp theo luật được ban hành bởi Chính phủ Trung Quốc và Foxconn sẽ là đại diện được chúng tôi ủy quyền thực hiện trách nhiệm đó đến toàn thể nhân viên của nhà máy nhằm đảm bảo một môi trường làm việc an toàn và lành mạnh cho công nhân Chúng tôi sẽ làm việc chăm chỉ để thực hiện nó.”

Thực tế, trong quá khứ, Apple từng dính vào một vụ tranh cãi liên quan đến vấn đề

ca kíp làm việc của công nhân Theo một cựu giám đốc điều hành của hãng, người này cho rằng không hề có ca đêm trong nhà máy, điều này là không thể bởi theo người đó thì

“công ty chúng tôi có các quy định chặt chẽ về thời gian làm việc của công nhân Nó được dựa trên thời giờ phân bổ giữa các ca đồng thời mỗi nhân công đều được trang bị một tấm thẻ định giờ đã được mã hóa trong máy tính nhằm ngăn chặn tình trạng làm việc ngoài thời gian quy định đã ghi trên thẻ Các ca bắt đầu làm việc từ 7 giờ sáng hoặc 7 giờ tối, công nhân cũng sẽ nhận được thông báo ít nhất trước 12 tiếng nếu lịch trình có

sự thay đổi”

Đáp lại khẳng định trên, trong các bài phỏng vấn với công nhân ở Foxconn, họ đều

tỏ thái độ trái ngược và không thừa nhận ý kiến đó

Lina Lin – quản lý dự án tại PCH International, công ty có nhận thầu từ Apple nói rằng: “Có rất nhiều công việc ở đây, đặc biệt là ở Thâm Quyến”.

Trở lại lý do chính mà Apple lựa chọn “outsource” ở nước ngoài và cụ thể ở đây là Trung Quốc là còn vì thị trường này có thể cung cấp một đội ngũ các kĩ sư với số lượng lớn mà thị trường Mỹ không đáp ứng được Ban điều hành của Apple đã ước tính rằng, để

có thể giám sát và hướng dẫn một dây chuyền lắp ráp gồm 200,000 công nhân nằm trong công đoạn cuối cùng hoàn thành Iphone, cần có 8,700 kĩ sư công nghiệp Nếu làm việc này tại Mỹ sẽ mất đến 9 tháng để tìm đủ người nhưng nếu làm việc này tại Trung Quốc sẽ chỉ mất 15 ngày – theo các nhà phân tích của công ty

Martin Schmidt, phó hiệu trưởng tại Viện Công nghệ Massachusetts cho rằng các công ty như Apple sẽ nhận thấy “thách thức trong việc thiết lập các nhà máy ở Mỹ là phải tìm được một lực lượng lao động có kĩ thuật” Đặc biệt, nguồn nhân lực mà họ cần là các

kĩ sư có trình độ ít nhất từ bậc phổ thông song không nhất thiết phải có bằng cử nhân

Trong khi đó để tìm được lao động Mỹ ở trình độ này thật sự khó do “họ là những người

làm việc tốt nhưng đất nước này lại không đủ khả năng để “nuôi” các nhu cầu của họ”

-ông Schmidt cho hay

Mặc dù phần lớn Iphone được lắp ráp và sản xuất ở nước ngoài nhưng bản thân nó vẫn có những đặc trưng mà chỉ có của người Mỹ Chẳng hạn, phần mềm của Iphone hay chiến lược marketing rất sáng tạo và rất riêng của Apple đều có xuất xứ từ đất nước cờ hoa Ngoài ra, hãng còn cho xây dựng thêm một trung tâm dữ liệu trị giá 500 triệu đô la ở Bắc Carolina và sản xuất chất bán dẫn có trong Iphone 4 và 4S tại một nhà máy ở Austin, Texas (nhà máy này thuộc sở hữu của Tập đoàn SamSung)

Dẫu vậy, vẫn có một sự thật không thể phủ nhận đó là “outsourcing abroad” đã chiếm tỉ trọng rất lớn trong một chiếc Iphone của Apple Kể cả trung tâm mà Apple xây dựng ở trên thực tế chỉ có vỏn vẹn 100 nhân viên làm việc toàn thời gian trong khi bình thường con số này được ước tính là 2,400 nhân viên làm việc cho một nhà máy của Samsung ở Mỹ

Jean-Louis Gassée, người từng giám sát sự phát triển của sản phẩm và chiến lược

marketing của Apple cho đến năm 1990 đã từng nói như này: “Nếu quy mô sản xuất hiện

tại của bạn có thể tăng từ một triệu chiếc điện thoại lên đến 30 triệu thì thực sự bạn không cần phải có quá nhiều người và các thiết bị lập trình Hãy xem các công ty mới nổi gần đây – Facebook, Google, Twitter – họ đều hưởng lợi từ chính điều này Họ ngày càng phát triển nhưng bạn thấy đấy họ cũng chẳng cần thuê nhiều đâu!”

Nếu tính toán chi phí của việc sản xuất Iphone ở Mỹ thì thực sự kết quả của nó cho đến nay vẫn còn là một sự mơ hồ Về mặt lý thuyết, các học giả và các nhà phân tích sản xuất ước tính rằng nếu tính chi phí lao động Mỹ trong từng sản phẩm của Apple thì mỗi một Iphone sẽ cộng thêm khoảng 65$ vào giá bán trong khi lợi nhuận của hãng tính trên từng sản phẩm lên đến hàng trăm đô la Vì vậy, phương án xây dựng nhà máy và sản xuất

ở trong nước vẫn khả thi Chỉ có điều nếu áp dụng chúng vào thực tế, xét trong một vài khía cạnh thì cách tính đó vô nghĩa, không có giá trị sử dụng Đơn giản là vì sản xuất Iphone tại Mỹ không chỉ đơn thuần là thuê lao động Mỹ nhất là trong bối cảnh hội nhập

và toàn cầu hóa diễn ra ngày càng sâu sắc Ban điều hành của Apple cho rằng ngày nay thị trường lao động Mỹ không thể đáp ứng đủ số lượng nhân công có trình độ đạt yêu cầu của công ty hay tại các cơ sở sản xuất của hãng đặc biệt là hai yếu tố: tốc độ và sự linh hoạt Do vậy không chỉ Apple, nhiều công ty làm việc với nó như Corning chẳng hạn cũng đều đồng ý về ý tưởng “outsourcing abroad”

Nói về chuyện “di dân” của Corning, mọi chuyện bắt đầu từ khi nó nhận sản xuất kính chịu lực cho Apple Sau thành công của Qủa táo, nhà máy sản xuất ở Kentucky này cũng nhận được hàng loạt các đơn hàng đến từ nhiều công ty công nghệ khác hy vọng bắt chước thiết kế của Apple Doanh thu của Corning trong một năm đã lên đến hơn 700 triệu

đô la Mỹ và nó quyết định tuyển thêm người để đáp ứng nhu cầu từ thị trường mới nổi trên đã giúp nhà máy “hồi sinh” mạnh mẽ Tuy nhiên khi mà thị phần ngày càng mở rộng cũng là lúc Corning cho xây dựng thêm các cơ sở ở Châu Á như Đài Loan và Nhật Bản Giải thích cho điều này, phó chủ tịch và giám đốc tài chính của Corning – James B Flaws

nói rằng: “Do khách hàng của chúng tôi đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Trung

Quốc nên nếu sản xuất ở Mỹ và vận chuyển bằng đường thủy sẽ mất 35 ngày để đến nơi còn nếu vận chuyển bằng đường hàng không, chi phí sẽ tốn gấp 10 lần Đó là lí do vì sao các cơ sở sản xuất đó được cho xây dựng ở nước ngoài”

Với lịch sử thành lập cách đây 161 năm và vị trí nằm ở ngoại ô NewYork, về mặt

lý thuyết, Corning hoàn toàn có thể sản xuất kính ở trong nước Nhưng theo ông Flaws:

“Như vậy nó sẽ đòi hỏi một cuộc đại tu cơ cấu trong ngành công nghiệp Hiện nay, các doanh nghiệp điện tử tiêu dùng đều mang nhiều nét và dáng dấp của Châu Á Là một người Mỹ, tôi cảm thấy lo lắng về điều đó nhưng sự thực là Châu Á đã trở thành những

gì Mỹ đã từng có suốt 40 năm qua”

 Sự tàn úa của tầng lớp trung lưu Mỹ

Eric Saragoza, một kỹ sư từng làm việc cho Apple đã chứng kiến sự thay đổi của hãng mà cũng có lẽ là sự thay đổi của thời thế Ông kể lại rằng lần đầu tiên bước chân vào nhà máy của Apple ở Elk Groove, California, sự choáng ngợp là những gì ông cảm nhận được lúc đó Nó giống như xứ sở thần tiên nhưng không dành cho Alice mà dành cho các

kĩ sư đang làm việc ở đó Thời điểm bấy giờ là năm 1995, cơ sở sản xuất gần Sacramento với quy mô hơn 1,500 nhân công giống như một tấm kính vạn hoa trong cánh tay của robot, khắp nơi là các băng truyền kết nối với bo mạch và những chiếc iMac màu kẹo đầy rẫy trên các dây chuyền lắp ráp Sau một khoảng thời gian làm việc chăm chỉ, Saragoza nhanh chóng gia nhập vào hàng ngũ ưu tú của nhà máy và mức lương ông nhận được lên đến 50,000 đô la Mỹ Với số tiền này Saragoza đã mua được một căn nhà có bể bơi và