Pháp luật thi hành án dân sự việt nam về đấu giá tài sản và thực tiễn thực hiện tại tỉnh nam định

Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: đề tài “£>ấw giả tài sản trong thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam” của tác giã Bùi Thị Hiền, Khoa Luật đại học Quốc gia Hà Nội năm

ĐẠI HỌC QUOC GIA HA NỌI

KHOA LUẢT

PHẠM THỊ THU HOAI

PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DẢN sụ VIỆT NAM• • •

VÊ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN VÀ THựC TIỄN THựC

HIỆN TẠI TỈNH NAM ĐỊNH

Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tô tụng dân sự

Mã số : 8380101.04

LUẬN VĂN THẠC sĩ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học'. PGS TS Nguyễn Thị Thu Hà

Hà Nội ■ 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, vỉ dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chỉnh xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội.

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét đê tôi có thê bảo vệ Luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Phạm Thị Thu Hoài

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

F r Ạ 1 Tính cap thiêt cua việc nghiên cứu đê tài rr*r 1 _ Ạ J 1 • Ạ _ • A I • A F -» Ạ J y • 11 2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài • • • 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 6

7 Cơ cấu của luận văn 7

CHƯƠNG 1 MỘT SÓ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÈ ĐÁU GIÁ TÀI SẢN VÀ PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sự VỀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN 8

1.1 LÝ LUẬN VỀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN sự 8 1.1.1 Khái niệm đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự 8

1.1.2 Đặc điểm của đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự 12

1.1.3 Ý nghĩa của đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự 20

1.2 LÝ LUẬN VÈ PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sụ VÈ ĐÁU GIÁ TÀI SẲN 23

1.2.1 Khái niệm về pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản 23

1.2.2 Vai trò của pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản 23

1.2.3 Nội dung cua pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản 24

1.2.4 Cơ sở khoa học của việc pháp luật thi hành án dân sự quy định về ->A • z A \ • 2 đâu giá tài san 27

1.2.5 Lịch sử hình thành và phát triển các quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt nam về đấu giá tài sản 32

Kết luận Chương 1 38

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sự

VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐÁU GIÁ TÀI SẢN 40

2.1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sự VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÈ QUYỀN, NGHĨA vụ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC CHỦ THẺ TRONG ĐẤU GIÁ TÀI SẢN 40

2.1.1 Tổ chức đấu giá tài sản và đấu giá viên 40

2.1.2 Chấp hành viên 42

2.1.3 Người có tài sản đấu giá và người sở hữu tài săn đấu giá 43

2.1.4 Người tham gia đấu giá tài sản 45

2.1.5 Ngưòi có quyền và nghĩa vụ liên quan trong đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự 47

2.2 THỤC TRẠNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sụ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÈ TÀI SẢN ĐUA RA ĐÁU GIÁ 47

2.3 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sự VIỆT XX N X y V X F y NAM HIỆN HÀNH VÊ TRÌNH Tự, THỨ TỤC ĐÂU GIÁ TÀI SÁN 50 2.3.1 Hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản 50

2.3.2 Niêm yết, thông báo công khai và trưng bày tài sản đấu giá 51 2.3.3 Đăng ký tham gia đấu giá 53

2.3.4 Trình tự, thủ tục phiên đấu giá 56

2.3.5 Họp đồng mua bán tài sản đấu giá 58

2.3.6 Xử lý tài sản đấu giá không thành 58

KÉT LUẬN CHƯƠNG 2 60

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN THựC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN Sự VIỆT NAM VÈ ĐÁU GIÁ TÀI SẢN TẠI TỈNH NAM ĐỊNH VÀ KIẾN NGHỊ 61

3.1 THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sự VIỆT NAM VỀ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN TẠI TỈNH NAM ĐỊNH 61

3.1.1 Những kết quả đạt được 61

3.1.2 Những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thực hiện pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về đấu giá tài sàn tại Nam Định 68

3.1.3 Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập 72

3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN sự TẠI NAM ĐỊNH 76

3.2.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về đấu giá tài sản 76

3.2.2 Kiến nghị về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản tại Nam Định 81

KÉT LUẬN CHƯONG 3 87

KÉT LUẬN 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC 93

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Đấu giá tài sản là một trong những hình thức mua bán đặc biệt Trên thế giới, đấu giá có lịch sử lâu đời và trong nền kinh tế thị trường, bên cạnh các phương thức mua bán thông thường, mua bán tài sản thông qua đấu giá ngày càng phố biến Có nhiều mục đích được đặt ra khi các bên lựa chọn phương thức mua bán này, nhưng mục đích thường được hướng tới là nham đưa tài sản tiếp cận với đại chúng người mua, qua đó phát huy cao nhất giá trị hàng hóa của tài sản hoặc đáp ứng cao nhất mục đích khác mà người bán tài sản đấu giá mong muốn đạt được

Đấu giá tài sản bảo đảm là một trong những cách thức để chuyển quyền

sở hữu, quyền sử dụng tài sản từ chủ thế này sang chủ thế khác, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế nói chung, hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa nói riêng phát triển một cách đa dạng

Ớ Việt Nam, đấu giá tài sản được hình thành và phát triến từ việc đấu giá tài sản để thi hành án dân sự Các quy định về đấu giá tài sản được xuất hiện lần đầu tiên trong Pháp lệnh Thi hành án dân sự ngày 28/8/1989 (cụ thể tại Điều 28 quy định về đấu giá tài sản đã kê biên) Đấu giá là giai đoạn cuối cùng và quan trọng trong quá trình xử lý tài sản của người phải thi hành án đế bảo đảm cho việc thi hành nghĩa vụ trả tiền trong thi hành án dân sự Do được

sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền các cấp, hiện trên nhiều địa bàn tỉnh Nam Định đã thành lập được nhiều tổ chức thẩm định giá, đấu giá Từ đó, tạo điều kiện thuận lợi cho chấp hành viên trong việc lựa chọn những tổ chức có

đủ điều kiện, năng lực, uy tín, kinh nghiệm nên số lượng tài sản đấu giá thành ngày càng nhiều hơn so với trước đây, góp phần giúp cho cơ quan thi hành án dân sự hai cấp thực hiện đạt chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao

Đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là một hình thức xử lý tài sản

bị kê biên cưỡng chế Mục đích đặt ra khi cơ quan thi hành án thực hiện biện pháp cưỡng chế kê biên, đấu giá tài sản của người phải thi hành án là một

1

biện pháp nghiêm khăc đê đảm bảo hiệu lực thực thi của bản án, quyêt định của Tòa án trên thực tế, khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp cho người được thi hành án, đồng thời cũng thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật Thông qua biện pháp bán công khai tài sản phải thi hành án thì quyền lợi của chính người phải thi hành án cũng được đảm bảo Sau 25 năm triển khai hoạt động đấu giá tài sãn trong Thi hành án dân sự ở Việt Nam, pháp luật điều chỉnh trong lĩnh vực này cũng đang dần được hoàn thiện, hoạt động đấu giá tài sản trong Thi hành án dân sự đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận, hoạt động đấu giá tài sàn thi hành án nhìn chung đã đạt được những mục đích ban đầu đề ra Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, hoạt động đấu giá tài sản trong Thi hành án dân sự vẫn còn hạn chế Một trong những nguyên nhân của hạn chế đó là do hành lang pháp lý cho hoạt động này chưa thực sự hoàn thiện, đang bộc lộ nhiều điểm bất cập như một số quy định về trinh tự, thù tục đấu giá còn thiếu cụ thể, không rõ ràng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, không quy định số lần các bên đương sự được quyền yêu cầu định giá lại tài sản, chế tài đối với đội ngũ đấu giá viên vi phạm nguyên tắc nghề nghiệp còn chưa hợp lý v.v Từ đó dẫn đến tình trạng khách hàng có tâm lý ngại mua tài sản đấu giá trong thi hành án dân sự, nhiều tài sản được đem ra đấu giá nhiều lần nhưng không có ai mua mặc dù giá trị của nó lớn hơn nhiều so với giá khởi điếm mà doanh nghiệp đấu giá đề xuất Có nhiều trường hợp tài sản đã đấu giá thành công nhưng không bàn giao được hay kéo dài việc bàn giao gây bức xúc trong dư luận xã hội, quyền lợi của các bên trong quan hệ đấu giá tài sản thi hành án chưa đảm bảo và ngay cả uy tín của các tổ chức đấu giá tài sản cũng bị ảnh hưởng Từ đỏ cho thấy, việc nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống các vấn đề về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự này là vô cùng cần thiết Do đó, học viên lựa chọn đề tài

“Pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về đấu giá tài sản và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Nam Định” • • • • • làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ luậthọc với mong muốn sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa các quy định của pháp

2

luật hiện hành vê vân đê đâu giá tài sản nhăm khăng định tâm quan trọng của biện pháp này trong điều kiện nền kinh tể thị trường hiện nay Đồng thời, qua

đó nhằm góp phần phát hiện những hạn chế của pháp luật về đấu giá cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi ở Việt Nam Từ đó, đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật đấu giá, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, trước những yêu cầu đối mới đất nước, cải cách hành chính và cải cách tư pháp đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý đề cập đến vấn đề đấu giá tài sản ớ Việt Nam nói chung và Pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về đấu giá tài sản nói riêng đã được công

bố Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: đề tài “£>ấw giả tài sản

trong thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam” của tác giã Bùi Thị Hiền, Khoa Luật đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014; đề tài “Đấu giá tài sản là

quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền trên đất đê thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Thải Nguyên” của tác giả Hoàng Nguyên

Khang năm 2018, tác giá đã phân tích tương đối đầy đủ các quy định của pháp luật liên quan đến đấu giá tài sản để thi hành án, từ đó đưa ra các phương hướng, giải pháp để hoàn thiện pháp luật; đề tài “Hoàn thiện pháp

luật về đẩu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa Việt Nam” do Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp thực hiện năm 2011 là đề tài thuộc công trình cấp bộ, nghiên cứu toàn bộ pháp luật

về đấu giá tại thời điểm nghiên cứu, từ đó có cơ sớ đưa ra các biện pháp hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản

Ngoài ra còn có nhiều bài báo, tạp chí nghiên cứu về vấn đề đấu giá tài

sản như “Những khó khăn vướng mac trong công tác kiêm soát việc đấu giá tài sản để thi hành ản ” của tác giả Nguyễn Hồng Sinh đăng trên tạp chí

3

Kiểm sát số 23, tháng 12/2011; “Đấu giá tài sản trong thì hành án dãn sự vẫn còn là điểm nghẽn” của tác giả Nguyễn Quang Thái và Đào Thị Thúy Lan

đăng trên tạp chí dân chủ và pháp luật số 4 (289) - 2016 năm 2016

Có thể thấy các công trình nghiên cứu về đấu giá tài sản ở trên đã nghiên cứu nhiều về lĩnh vực đấu giá tài sản để thi hành án, đề cập đến những khó khăn bất cập trong đấu giá tài sản để thi hành án Nhưng về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nam Định vần chưa có các nghiên cứu cụ thể Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá, phân tích tương đối một cách toàn diện về Pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam

về đấu giá tài sản và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Nam Định để từ đó đưa ra những phương hướng, giải pháp hoàn thiện cho hoạt động đấu giá tài sản để việc thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nam Định đạt được hiệu quả cao.• • • • 9 • • JL

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài • • • CT

Mục đích của việc nghiên cứu nhằm làm rõ những vấn đề lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự, nội dung các quy định pháp luật Việt Nam về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự phát hiện ra những bất cập để qua đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả của đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự.9

Từ mục đích nêu trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể như:

Luận giải các vấn đề về lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân

sự và pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Phân tích và đánh giá các quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện hành về đấu giá tài sán

Khảo sát thực tiễn thi hành pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về đấu giá tài sản tại Nam Định

4

Phát hiện những vướng mắc, bất cập của các quy định pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện hành về đấu giá tài sản và thực tiễn thực hiện tại Nam Định từ đó tìm ra các giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả của đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu đề tài là những vấn đề lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự, các quy định của pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản và thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự

Trong giới hạn cùa đề tài luận văn thạc sĩ, việc nghiên cứu tập trung vào các vấn đề chủ yếu sau đây:

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự, nội dung pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về đấu giá tài sản ở Việt Nam chú yếu được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự trong thời gian từ năm 2014 đến nay

Luận văn nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự tại tinh Nam định

5. Phương pháp nghiên cứu

Đe đạt được các mục tiêu nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu luận vãn đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

Phương pháp phân tích - tống họp: Trước hết phân tích là phân tách

những vấn đề nhỏ, những yếu tổ cấu thành trong một đề tài, vấn đề và bàn luận về nó Từ đó, chúng ta có thể hiểu được một cách sâu sắc, chi tiết và cụ thể nhất trong từng khía cạnh khác nhau Sau khi phân tích từng khía cạnh một cách tách bạch, chúng ta sẽ có cái nhìn tống quát vào vấn đề, đề tài Chính lúc ấy, chúng ta sử dụng phương pháp tống

5

hợp đê tóm gọn lại những nội dung chính, những vân đê cân lưu ý và thông điệp của đề tài.

Phương pháp so sảnh: một phương thức để giúp cho bài luận của bạn trở nên hấp dẫn hơn, có tính đối chiếu thực tế và tính cạnh tranh Từ đó, tạo sức hút cho vấn đề được bàn luận Trong lúc so sánh, có thể linh động kết hợp nhiều cách so sánh khác nhau như: so sánh tuyệt đối, so sánh tương đối, so sánh bình quân, Bên cạnh đó, cũng có thể sử dụng kiểu so sánh như so sánh theo chiều ngang, so sánh theo chiều dọc

Phương pháp liệt kê: liên quan phần nhiều đến các tài liệu tham khảo

và được dùng chủ yếu trong phần nêu dẫn chứng thực tế để thực hiện

đề tài

Phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch: Được vận dụng để triển

khai có hiệu quả các vấn đề liên quan đến thế chấp phần vốn góp, đặc biệt là các kiến nghị hoàn thiện Cụ thế như trên cở sở đưa ra những kiến nghị mang tính khái quát, súc tích người viết dùng phương pháp diễn dịch để làm rõ nội dung của kiến nghị đó

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn đã luận giải thêm một số vấn đề lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự, chỉ ra thực trạng đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự ở tỉnh Nam Định, những ưu điểm, hạn chế, khó khãn cũng như đề xuất một số giải pháp nhàm đảm bảo nâng cao hơn nữa chất lượng đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự trong thời gian tới

Luận văn là tài liệu tham khảo đổi với các nhà làm luật trong việc hoạch định chính sách sửa đồi, bồ sung, ban hành mới pháp luật về đấu giá tài sản; đối với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền của tỉnh Nam Định trong việc quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động đấu giá tài sản tại địa phương và đối với những ai quan tâm đến lĩnh vực này

6

7 Cơ câu của luận văn

Ngoài lời nói đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được cơ cấu bao gồm ba chương cụ thể như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự

và pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Chương 2: Thực trạng pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện hành về đấu giá tài sản

Chương 3: Thực tiễn thực hiện • • • JL pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiệnX • • • •hành về đấu giá tài sản tại Nam Định và một số kiến nghị

7

CHƯƠNG 1 MỘT SÓ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÈ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN VÀ PHÁP LUẬT

THI HÀNH ÁN DÂN sự VÈ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN 1.1 LÝ LUẬN VÈ ĐẤU GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN Sự

1.1.1 Khái niệm đâu giá tài sản trong thi hành án dân sự

Đấu giá tài sản là một dịch vụ ngày càng có vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội Đây là một trong những phương thức minh bạch để chuyển quyền sở hữu tài sản từ chủ thể này sang chủ thể khác góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế nói chung và hoạt động mua bán trao đổi tài sản nói riêng phát triển một cách đa dạng Trong những năm qua, hoạt động đấu giá tài sản ở nước ta đã từng bước phát triến, hồ trợ đắc lực cho công tác thi hành pháp luật, cụ thể như: thi hành án dân sự, xử lý tài sản bảo đảm thu hồi nợ vay cho các tổ chức tín dụng, xử lý vi phạm hành chính, nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất qua hình thức đấu giá,

Hiện nay, phương thức đấu giá tài sản được sử dụng như một phương thức mua bán thông thường, phổ biến và rộng khắp trên thế giới Cùng với sự phát triển của thương mại điện từ, đấu giá tài sàn mở rộng hơn rất nhiều và phát triến lên một bước mới Việc đấu giá tài sản được tổ chức bằng các hình thức công khai hoặc theo hồ sơ niêm phong, theo phương thức đấu giá lên hoặc đặt giá xuống

Theo hình thức công khai thì tài sản chào bán tại một mức giá xác định, người bán tiếp tục nâng mức giá lên cách mức giá cũ một khoảng nhất định cho đến khi không còn người nào đưa ra mức giá cao hơn Người đã trả mức giá cao nhất cuối cùng chính là người thắng cuộc Đây là hình thức vẫn thường được áp dụng nhiều nhất để giao dịch hàng hóa, sản phẩm, đặc biệt với các tài sản là cổ vật, các bộ sưu tập tem, tiền, xe cổ, tác phẩm nghệ thuật,

8

Theo hình thức niêm phong thì người tham gia cùng nộp giá một lúc mà không được biết giá của người khác cũng như giữ kín giá mà mình đã trả cho hàng hóa, sản phẩm muốn mua Thông thường người trả giá cao nhất sẽ là người thắng cuộc, mua được tài săn [4, tr 10 - 11],

Ngoài ra, cũng với sự phát triển của thương mại điện tử, hiện nay còn xuất hiện phương thức đấu giá ngược Đây là một loại hình đấu giá đặc biệt theo đó người trả giá thấp nhất và duy nhất sau khi kết thúc mồi phiên đấu sẽ trở thành người được mua tài sân đấu giá Ở phương thức này nếu bên bán đưa ra giá khởi điểm thì giá khởi điểm là mức giá lớn nhất (ngược với phương thức trả giá lên - phương thức đấu giá xuôi) [12]

Cùng với sự phát triển của xã hội, có thể nói ràng đến nay đấu giá phát triển với tư cách là một phương thức mua bán tài sản thông thường, phổ biến

và không thể thiếu trong thương mại, kinh doanh của thế giới Khái niệm đấu giá đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau

Theo tác giả p Cramton, Y Shoham and R Steinberg trong tác phấm

Introduction to Combinatorial Auctions thì: “Đán giá là phươngphảp xác định giá trị của một hàng hóa có mức giá không thể xác định hoặc biển đổi quá nhiều Thông qua đấu giả, người mua người bán có thể mua và bản được hàng hoá gần đủng với giá trị của hàng hoả đó ” [7]

Ở Việt Nam, Theo Đại Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đấu giá là hình thức bán những tài sản hoặc tài sản thường thuộc loại đắt tiền, hàng quý hiếm Người bán đặt mức giá chuẩn, những người mua trả giá từ thấp đến cao, tài sản được bán cho người mua trà cao nhất” [6, tr.136] Bên cạnh đó, trong Luật đấu giá tài sản năm 2016 khái niệm về đấu giá tài sản được quy định tại khoản

2 Điều 5 như sau: “Đấu giá tài sản là hình thức bán tài sản có từ hai người

trở lên tham gia đẩu giá theo nguyên tắc, trình tự và thủ tục được quy định tại Luật này ”

9

Ngoài ra, ở Việt Nam còn khái niệm đâu giá tài sản Trong Từ điên Luật học: “Đâw giá tài sản là hình thức bán công khai một tài sản, một khối tài sản; theo đó có nhiều người muốn mua tham gia trả giá, người trá giá cao nhất nhưng không thấp hơn giá khởi điểm là người mua được tài sản” [2,

2016 ngoài phương thức thức trà giá lên còn quy định thêm phương thức đặt giá xuống Dù có bán tài sản thông qua đấu giá theo phương thức trả giá lên hay phương thức đặt giá xuống thì tài sản vẫn sẽ được bán cho người trả giá cao nhất [7], Do đó, sử dụng khái niệm đấu giá tài sản thì hợp lý hơn và tương thích với pháp luật của các nước trên thế giới Do đó, trong luận văn tác giã sẽ

sử dụng thuật ngữ đấu giá tài sản

Như vậy, cả trên thế giới và ngay tại Việt Nam cũng đang tồn tại khá nhiều quan điểm, định nghĩa khác nhau về đấu giá tài sản Mặc dù còn có sự khác biệt giữa Việt Nam so với thế giới về hình thức, phương thức đấu giá nhưng nhìn chung đều cho thấy đấu giá tài sản là hình thức mua bán đặc biệt, bản chất là một phương thức mua bán công khai tài sản, có nhiều người tham gia trả giá, được tổ chức theo những nguyên tắc và trình tự, thủ tục nhất định

10

Theo đó, người mua tự trả giá dựa trên giá khởi điêm do bên bán đưa ra Người nào trả giá đáp ứng điều kiện quy định trước của phiên đấu giá sẽ được quyền mua tài sản đấu giá.

Trong hoạt động thi hành án dân sự, khi người phải thi hành án và người được thi hành án không thỏa thuận được về việc nhận tài sản kê biên để thi hành án thì Chấp hành viên căn cứ vào quy định của pháp luật về loại tài sản, giá trị tài sản để xác định có thực hiện phương thức đấu giá hay không Căn

cứ trên kết quả định giá tài sàn mà Chấp hành viên ký Hợp đồng với tổ chức đấu giá tài sản hoặc tự đứng ra tổ chức đấu giá tài sản nhằm bảo đảm thi hành bản án, quyết định cùa Tòa án.[ 15]

Để có thể đấu giá một tài sản thì cần thiết phải có tài sản để mang bán hay về danh nghĩa phải nắm giữ được tài sản đó Do đó, chấp hành viên chi có thể đấu giá tài sản đã bị kê biên, định giá theo quy định của pháp luật thi hành

án dân sự Hay nói cách khác, quá trình đấu giá tài sản thi hành án được bắt đàu khi chấp hành viên đưa tài sản bị kê biên, định giá ra tiến hành đấu giá và kết thúc khi tài sản đem đấu giá được bàn giao xong xuôi cho người thắng cuộc trong phiên đấu giá Như vậy, quá trình đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự gồm xác định tài sản bị kê biên, định giá để đưa ra đấu giá, tiến hành đấu giá tài sản và giao taì sản đấu giá cho người mua được đấu giá

Việc đấu giá tài sán trong thi hành án dân sự về bản chất vẫn là một phương thức bán tài sản đặc biệt, được tổ chức công khai tại một nơi nhất định, theo trình tự, thủ tục đấu giá pháp luật quy định Trong quan hệ giữa người mua và người bán tài sản thì chỉ có một người bán nhưng lại có rất nhiều người mua Tất cả người mua đều muốn mua tài sản nên sẽ cạnh tranh với nhau, tăng giá của tài sản lên và đấy giá tài sản lên đến mức cao nhất có thể và người sờ hữu tài sản có thể thu được số tiền cao nhất cho tài sản mà mình phải bán Tuy nhiên, đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự khác với

11

đấu giá tài sản thông thường ở thủ tục trước và sau khi tổ chức đấu giá Trước khi tổ chức đấu giá, sự khác biệt thể hiện ở thủ tục chuyển giao tài sản đấu giá được thực hiện giữa tổ chức thực hiện đấu giá với cơ quan thi hành án dân sự

Cơ quan thi hành án dân sự tiến hành thủ tục định giá tài sản, ký hết Hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản, Sau khi kết thúc việc đấu giá tài sản thì cơ quan thi hành án dân sự tiến hành thủ tục bàn giao, thanh toán chi phí đấu giá, phối hợp làm thủ tục trong chuyển quyền sở hữu tài sản cho người mua được tài săn đấu giá [15]

Như vậy, đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là hình thức mua bán đặc biệt, công khai đối với tài sàn bị kê biên, định giá để thi hành án, theo nguyên tắc và trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, người mua trả giá dựa trên khởi điểm do cơ quan thi hành án xác định, người nào trả giá cao nhất sẽ được quyền mua tài sản đấu giá

1.1.2 Đặc điểm của đấu giá tài sân trong thi hành án dân sự

1.1.2 ỉ y7c ý chí của người có tài sản đấu giá trong thi hành án dân sự

Trong đấu giá thông thường thì người có tài sản chủ động mang tài sản, hàng hóa của mình tham gia đấu giá với mong muốn thu được lợi nhuận cao nhất từ hàng hóa, tài sản đó do đó họ tham gia với vai trò tích cực, chủ động

để việc đấu giá nhanh chóng thành công Tuy nhiên, đấu giá tài sàn thi hành

án dân sự với tư cách là một biện pháp tiếp nối trong quá trình cưỡng chế tài sản của người phải thi hành án nhằm bảo đảm thi hành án nên người có tài sản đấu giá không tự nguyện mang tài sản của mình đến đấu giá mà bị cưỡng chế bởi cơ quan có thẩm quyền (cơ quan thi hành án dân sự)

Khi tham gia đấu giá, người được thi hành án mong muốn việc đấu giá nhanh chóng thành công để bản án, quyết định dân sự có hiệu lực thực thi hành và bản thân nhanh chóng nhận được tài sản Tuy nhiên, người phải thi

12

hành án (là người có tài sản bị mang ra đâu giá) thì mang tâm lý bị ép buộc, cưỡng chế nên thường có tâm lý chây ỳ, cố tình gây khó khăn, cản trở cho quá trình đấu giá tài sản thi hành án Sau khi quá trình đấu giá tài sản diễn ra thành công thì người đang sờ hữu tài sản đấu giá tìm mọi cách cản trở, không bàn giao tài sản đã đấu giá khiến cho người mua được tài sản đấu giá khá vất

vả trong quá trình trở thành chủ sở hữu hợp pháp cùa tài sản [8]

1.1.2.2 Có sự tham gia của chấp hành viên trong quan hệ đẩu giá tài sản trong thi hành án dân sự

Trong đấu giá thông thường thì người có tài sản có thể tự mình tổ chức đấu giá nhưng cũng có thể bán thông qua tổ chức trung gian làm dịch vụ đấu giá Tuy nhiên trong đấu giá tài sản thi hành án thì ngoài bên có tài sản đấu giá (người phải thi hành án) và tố chức làm dịch vụ đấu giá thì còn có tham gia của chấp hành viên Sự tham gia của chấp hành viên thể hiện ở việc chấp chành viên tự mình đứng ra trực tiếp đấu giá tài sản phải thi hành án nếu tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản bán để thi hành án dân sự chưa có tổ chức đấu giá hoặc có nhưng tổ chức đấu giá từ chối ký hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản hoặc đối với tài sàn là động sản có giá trị nhỏ [12]

1.1.2.3 Phương thức, hình thức đẩu giá tài sản trong thi hành án dân sự

Trong đấu giá thông thường, việc đấu giá có thể thực hiện bằng nhiều phương thức khác nhau, có thể kể đến như trả giá công khai lên, trả giá công khai xuống, trả giá bằng bò phiếu, và hiện đang triển khai hình thức đấu giá tài sản trực tuyến, V.V miễn là hai bên (bên có tài sản mang đấu giá và bên thực hiện dịch vụ đấu giá) thỏa thuận với nhau về hình thức thực hiện và thỏa• • • • <^2 z • • •thuận đó tuân thủ theo đúng quy định pháp luật Việc đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự với tư cách là một công đoạn trong cường chế thi hành án và người trực tiếp sở hữu tài sản đang đấu giá thường có tâm lý bị ép buộc phải

13

thực hiện nên tìm mọi cách gây khó khăn, cản trở Do vậy, đê giảm, tránh mọi mâu thuẫn có thể phát sinh giữa các bên pháp luật đã có quy định chặt chẽ về phương thức, hình thức đấu giá Tại Việt Nam, việc đấu giá tài sản được thực hiện theo hình thức đấu giá trực tiếp bằng lời nói và đấu giá bằng bỏ phiếu Tuy nhiên, trong thực tiễn thực hiện thì việc đấu giá tài sản thi hành án chỉ thực hiện duy nhất bằng hình thức công khai, trực tiếp bằng lời nói trả giá lên

để đảm bảo tính an toàn và tránh những rủi ro khi tổ chức đấu giá tài sản [3]

1.1.2.4 về tài sản đấu giá trong thi hành án dân sự

Trong đấu giá thông thường thì tài sản đem ra đấu giá có thể là bất kỳ tài sản nào Người bán hàng chỉ đưa ra mức giá cơ bản (giá khởi điểm) đề người mua tham khảo giá, còn giá bán thực tế do những người tham dự cuộc đấu giá xác định trên cơ sờ tự cạnh tranh giá với nhau Lợi ích mà người bán muốn thu được là giá trị lợi nhuận từ hàng hóa, tài sản mà mình đang sở hữu

Xuất phát từ việc đảm bảo nghĩa vụ thi hành bản án, quyết định dân sự nên tài sản được mang ra đấu giá để thi hành án có tính chất đặc thù về giá trị

và giá trị sử dụng Tài sản mang ra đấu giá thường có giá trị tương đương hoặc lớn hơn với giá trị phải thi hành của bản án, quyết định dân sự chứ không phải là bất kỳ tài săn nào mà người phài thi hành án có Đó có thể là động sản, bất động sản hoặc quyền sở hữu trí tuệ nhưng chắc chắn là giá trị có thể định giá theo cách thông thường chứ không phải là tài sản khó xác định giá trị thực (như đồ đạc kỷ niệm hoặc các loại đồ sưu tập )

Tài sản thi hành án đưa ra đấu giá là tài sản riêng cùa người phải thi hành hoặc tài sản chung của người phải thi hành án với người khác đã bị cơ quan thi hành án dân sự kê biên, định giá

1.1.2.5 Sự phối hợp giữa các bên trong quá trình đẩu giá tài sản trong thi hành án dân sự

14

Khác với đâu giá thông thường, việc đâu giá chỉ có sự tham gia cùa người có tài sản mang đấu giá, người mua được tài sản đấu giá và cá nhân, tổ chức thực hiện việc đấu giá Đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là quá trình phức tạp với sự tham gia của nhiều bên, bao gồm: Người sở hữu tài sản

bị mang đấu giá (người phải thi hành án); Cơ quan thi hành án dân sự (Chấp hành viên); tổ chức đấu giá tài sản, Viện kiểm sát nhân dân, người có quyền lợi liên quan đến việc đấu giá (người được thi hành án) và người mua được tài sản đấu giá

Việc đấu giá tài sàn trong thi hành án dân sự là quá trình phức tạp và có thể gặp vướng mắc ngay từ quá trình định giá tài sản nhất là khi hai bên phải thi hành án và bên được thi hành án không thống nhất được về giá trị tài sản,

về tổ chức thẩm định giá và Chấp hành viên phải quyết định những công việc này Trong quá trình tổ chức việc đấu giá có thể phát sinh tranh chấp giữa những người tham gia đấu giá, người có tài sản đấu giá với tổ chức cung cấp dịch vụ đấu giá và khi kết thúc việc đấu giá vẫn có thế xảy ra tranh chấp xung quanh việc bàn giao tài sản đấu giá

Do có nhiều bên tham gia trong đấu giá tài sàn thi hành án, việc đấu giá tài sản thi hành án phức tạp và có thể gặp vướng mắc nên pháp luật quy định trình tự, thủ tục đấu giá khá chặt chẽ và có cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên tham gia Quá trình đấu giá tài sản để thi hành án dân sự đòi hỏi những cá nhân, tổ chức có thẩm quyền liên quan thực hiện trách nhiệm một cách công tâm, khách quan, tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời với các người sở hữu tài sản bị đấu giá, người mua được tài sản đấu giá và người được thi hành án để nhanh chóng giải quyết những vướng mắc nảy sinh trong quá trình thực hiện công việc này

1.1.2.6 Trĩnh tự, thủ tục đấu giá tài săn trong thi hành án dân sự

15

Xuât phát từ bản chât và đặc thù của hoạt động đâu giá tài sản thi hành án dân sự cần phải thực hiện việc kê biên, định giá tài sản theo đúng trình tự, thủ tục trước khi đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá Bên cạnh đó, cần phải bảo đảm trình tự, thủ tục đấu giá tài sản theo quy định chung về đấu giá tài sản cũng như phải bảo đảm việc bàn giao tài sản, chuyển quyền sở hữu, sử dụng tài sản cho người mua được tài sản thông qua đấu giá, thu được tiền đấu giá tài sản để chi trả cho người được thi hành án thì ý nghĩa, mục đích của các quy định của pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự mới được bảo đảm thực hiện trên thực tế Vì vậy trình tự, thủ tục khi đấu giá loại tài sản này như sau:

Thử nhất, giai đoạn trước khi đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá

Mặc dù ở các hệ thống pháp luật khác nhau và mỗi quốc gia đều xây dựng trình tự thủ tục trước khi đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá khác nhau nhưng xuất phát từ băn chất của hoạt động đấu giá tài sản là cần đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá ở một tổ chức đấu giá độc lập trung gian, phải khách quan, minh bạch, đầy đủ cơ sơ sở pháp lý thì trình tự, thủ tục trước khi đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá bao gồm các hoạt động từ định giá, định giá lại đối với tài sản thi hành án dân sự, lựa chọn tổ chức đấu giá để đấu giá tài sản thi hành án dân sự, xác định các giấy tờ pháp lý cơ bản làm căn

cứ đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá

Thứ hai, giai đoạn tiến hành đấu giá tài sản thi hành án dân sự

Việc đấu tài sản thi hành án dân sự với giá trị cao thông qua đấu giá chính là mục tiêu hướng đến đế bảo vệ quyền, lợi ích họp pháp của các chủ thể tham gia vào hoạt động đấu giá loại tài sản này Để các hoạt động để đấu giá tài sản thi hành án dân sự bảo đảm sự công khai, minh bạch thì trình tự, thủ tục để tiến hành các hoạt động đấu giá cần được tiến hành theo đúng quy định của pháp luật về quy trình đấu giá tài sản nói chung, qua các bước sau:

16

Bước 1: Ký kêt hợp đông đê đưa tài sản thi hành án dân sự ra đâu giá: Việc ký kết hợp đồng để đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá sẽ xác định

rõ trách nhiệm của tổ chức đấu giá phải bán tài sản thi hành án dân sự theo đúng trình tự, thủ tục đấu giá và trách nhiệm cùa người có thẩm quyền đưa tài sản thi hành án dân sự ra đấu giá Bên cạnh đó pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự phải xác định rõ chủ thể có thẩm quyền ký kết hợp đồng để thực hiện việc đấu giá tài sân thi hành án dân sự, xác định thời hạn để đấu giá tài sàn thi hành án dân sự phải được tuân thủ như thời hạn để đấu giá như các loại tài sản đấu giá khác, quy định cụ thể về việc đơn phương, hủy bở hoặc tạm dừng hợp đồng làm cơ sở để các bên thực hiện trong quá trình đấu giá tài sản thi hành án dân sự, bảo vệ quyền lợi ích của các chủ thể tham gia vào hoạt động đấu giá tài sản thi hành án dân sự

Bước 2: Xây dựng quy chế đấu giá tài sản thi hành án dân sự: mục đích của việc xây dựng quy chế đấu giá tài săn thi hành án dân sự là bảo đảm cho việc tuân thủ, trình tự thủ tục việc đấu giá tài sản thi hành án dân sự của tố chức đấu giá, chấp hành viên và người tham gia đấu giá Các nội dung được quy định trong quy chế đấu giá tài sản thi hành án dân sự phải phù hợp với quy định của pháp luật về đấu giá tài sản để bảo đàm thực hiện việc đấu giá tài sản thi hành án dân sự

Bưó’c 3: Niêm yết và thông báo công khai đấu giá tài sản thi hành án

dân sự: mục tiêu của hoạt động thông báo niêm yết là phải thông báo công khai đến đông đảo người tham gia đấu giá và thông tin càng được thông báo rộng rãi bao nhiêu càng có cơ hội để cho nhiều khách hàng đăng ký tham gia đấu giá bấy nhiêu Khi xây dựng các quy định pháp luật về thông báo, niêm yết đấu giá tài sản nói chung, đấu giá tài sản thi hành án dân sự nói riêng có ý kiến cho rằng cần thông báo, niêm yết đấu giá tài sàn ở bất cứ địa chỉ nào, trên bất kỳ phương tiện thông tin đại chúng nào chỉ cần hướng tới mục tiêu để

17

cho nhiêu người biêt được vê tài sản đâu giá và thu hút nhiêu khách hàng đăng ký tham gia đấu giá Ví dụ: có thể đăng thông báo qua các trang mạng

xã hội như: facebook, zalo hay có thể dán thông báo đấu giá ở cổng chợ, cửa siêu thị hay kể cả là quảng cáo trên kênh youtube, Ý kiến khác lại cho rằng cần phải thống nhất về trình tự, thủ tục thông báo niêm yết trong quy định của pháp luật về thời gian, địa điểm, thông báo niêm yết để kiểm soát việc thực hiện thông báo niêm yết đấu giá tài sản của tổ chức đấu giá tài sản Theo đó, đối với tài sản thi hành án dân sự thì tổ chức đấu giá tài sản sẽ tiến hành niêm yết thông báo đấu giá tài sản là bất động sản tại trụ sở của tồ chức mình, nơi

tổ chức cuộc đấu giá và ủy ban nhân dân cấp xã nơi có bất động sản đấu giá trong một thời gian luật định và phải trước ngày mở cuộc đấu giá Thông báo công khai ít nhất 02 lần trên báo in hoặc báo hình của trung ương hoặc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản đấu giá và trang thông tin điện

tử chuyên ngành về đấu giá tài sản Tổ chức đăng ký tham gia đấu giá, cho xem tài sản thi hành án dân sự: mục đích của việc tổ chức đăng ký tham gia đấu giá là nham xác định những trường hợp không được đăng ký tham gia đấu giá, kiểm soát những trường hợp đã đăng ký tham gia đấu giá hợp lệ, ràng buộc những người tham gia đấu giá phải tuân thủ trình tự, thủ tục đấu giá như: phải nộp tiền đật trước, thực hiện đúng quy chế của cuộc đấu giá nếu không sẽ bị mất tiền đặt trước, Đe bảo đảm tài sản thi hành án dân sự được bán công khai, tránh thông đồng dìm giá cần phải có quy định hạn chế những đối tượng không được đăng ký tham gia đấu giá như: người có quan hệ thân thích với người có thấm quyền đưa tài săn thi hành án dân sự ra đấu giá, người có thấm quyền đấu giá tài sản thi hành án dân sự, những người cùng đăng ký tham gia đấu giá trên một tài sản mà lại có quan hệ về huyết thống, hôn nhân, nuôi dưỡng,

Bước 4: Tổ chức cuộc đấu giá tài sản thi hành án dân sự: trình tự, thủ tục tổ chức đấu giá phải rõ ràng và chặt chẽ nhàm bảo vệ quyền và lợi ích của

18

các bên Vì vậy, quy định vê thủ tục đâu giá cân công khai rộng rãi, đơn giản hóa thủ tục và mở rộng các hình thức đấu giá tài sản, với mục đích tạo mọi thuận lợi cho người bán và người mua tài sản.

Thứ ba, giai đoạn sau khi đấu giá tài sàn thi hành án dân sự.

Sau cuộc đấu giá tài sản thi hành án dân sự có thể thành và có thể không thành

- Trường hợp đấu giá thành: trong trường hợp đấu giá thành, pháp luật

về đấu giá tài sản thi hành án dân sự phải đảm bảo bàn giao được tài sản, chuyển quyền sở hữu, sử dụng cho người mua được tài sản thi hành án dân

sự Tại Việt Nam, để bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người mua được tài sản thi hành án dân sự trên cơ sở các quy định tại Hợp đồng dịch vụ đấu giá; quy chế và biên bãn đấu giá, chấp hành viên và người trúng đấu giá sẽ thống nhất và ký kết Hợp đồng mua bán tài sản đấu giá với những nội dung như: thời gian, địa điếm, cách thức thanh toán, bàn giao tài sản và các giấy tờ liên quan đến tài sản cho người trúng đấu giá về lý luận và thực tiễn cho thấy ở những quốc gia mà trình độ dân trí cao và ý thức pháp luật tốt thì đa phần người phải thi hành án tự nguyện giao tài sản cho người mua được tài sản Tuy nhiên ở những quốc gia trình độ dân trí còn thấp, ý thức tuân thủ pháp luật còn hạn chế thì rất ít các trường hợp người phải thi hành án tự nguyện giao tài sản cho người mua được tài sản đấu giá mà chấp hành viên phụ trách thi hành phải tổ chức cưỡng chế giao tài sản Khi tổ chức cưỡng chế giao tài sản, chấp hành viên phải xây dựng kế hoạch cưỡng chế, họp bàn kế hoạch cưỡng chế với cơ quan Công an, chính quyền địa phương và các cơ quan ban ngành có liên quan Do đó, pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự cần phải xây dựng về trình tự, thủ tục cưỡng chế bàn giao cho người mua được tài sản thi hành án dân sự, bào đảm cơ chế tài chính, sức mạnh quyền lực Nhà nước cho việc thực hiện bàn giao tài sản Bên cạnh đó pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự cần tính đến bảo đảm quyền lợi ích hợp pháp của

19

người mua được tài sản đâu giá, trong thời gian chưa giao được tài sản, quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm làm thủ tục đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sừ dụng cho người mua.

- Trường hợp đấu giá không thành: trong trường hợp đấu giá không thành, pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự đảm bảo tài sản thi hành

án dân sự sè được tiếp tục đưa ra đấu giá cho đến khi bán được tài sản với thủ tục nhanh chóng, hiệu quả Với nguyên lý tài sản thi hành án dân sự đưa ra đấu giá đến khi nào bán được để thu tiền về cho người được thi hành án, do

đó pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự đều quy định theo hướng cần phải thực hiện đến cùng việc đấu giá tài sản bằng việc giảm giá tài săn Tuy nhiên để bảo đảm quyền lợi ích hợp pháp của các đương sự trong giai đoạn thi hành án thì việc giảm giá tài sản là cần thiết để đạt được thỏa thuận của các bên đương sự về mức giảm giá Nếu các đương sự không thỏa thuận được mức giảm giá thì pháp luật sẽ phải quy định về mức giảm giá để tiếp tục đấu giá tài sản

1.1.3 Ý nghĩa của đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự

1.1.3.1 Đấu giá tài sản là một biện pháp nhằm bảo đảm thi hành án dân sự

Trong hoạt động thi hành án dân sự, việc xử lý tài sản đế thi hành án được thực hiện bằng nhiều hình thức, như thoả thuận nhận tài sản để thi hành

án, chuyển giao tài sản cho cơ quan tài chính để sung công, tiêu huỷ tài sản không còn giá trị sử dụng, bán tài sản không qua thủ tục đấu giá tài sản để thi hành án Đấu giá tài sàn trong thi hành án dân sự là một hình thức xử lý tài sàn để thi hành án, thường được thực hiện nhằm bảo đảm cho việc thi hành nghĩa vụ trả tiền trong thi hành án dân sự Thông thường, đấu giá tài sản là một công đoạn trong quá trình thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự và được gọi là đấu giá tài sản đã kê biên đế thi hành án

20

Việc cưỡng chê thi hành án dân sự chỉ thực hiện được và chỉ có ý nghĩa khi tài sản kê biên, cưỡng chế được đấu giá thành công, Chấp hành viên, cơ quan thi hành án dân sự thu được khoản tiền để đảm bảo thực hiện bản án, quyết định dân sự có hiệu lực thi hành.

I.I.3.2 Đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là một biện pháp bảo đảm quyền lợi của các bên trong quan hệ thi hành án dân sự

Đấu giá trong thi hành án dân sự trước hết là một hình thức dịch vụ thông thường Thông qua Hợp đồng đấu giá tài sản ký với chấp hành viên cùa

cơ quan thi hành án dân sự, tổ chức thực hiện đấu giá thu được khoản phí từ dịch vụ đấu giá do họ cung cấp

Với tính chất công khai, minh bạch của mình, đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là một cuộc cạnh tranh về giá giữa những người có nhu cầu tham gia đấu giá Họ được tự do tham gia đấu giá, được có cơ hội tiếp cận với tài sản như nhau và trả giá dựa theo giá trị mà họ tự định đoạt mà không bị giới hạn ở các điều kiện “thích thì bán, không thích thì thôi” như trong mua bán hàng hóa, tài sản thông thường Một trong những nguyên tắc của đấu giá trong thi hành án dân sự là tự do giá cẳ Người mua, có cơ hội lựa chọn giá phù hợp với nhu cầu của mình để trả (tất nhiên là vẫn phải tuân theo nguyên tắc bước giá do tổ chức đấu giá đặt ra) Họ sẽ mua được tài sản khi trà giá cao nhất nhưng ít nhất họ đã có quyền lựa chọn giá mua tài sản, điều này hoàn toàn khác với mua bán thông thường là mức giá định sẵn

Với tính công khai, đại chúng nên tất yếu cuộc đấu giá sẽ có nhiều người tham gia, tài săn bán được dễ dàng hơn và giá trị tài sản thu được là cao nhất Do vậy, đăm báo thực hiện được bàn án, quyết định dân sự đã có hiệu lực Cơ quan thi hành án dân sự làm tròn chức năng, nhiệm vụ thi hành án theo quy định của pháp luật và gián tiếp là quyền lợi của người được thi hành

án đươc bảo đảm

21

Mặt khác, đâu giá trong thi hành án dân sự góp phân bảo vệ quyên lợi của chính người có tài sản mang đấu giá (người phải thi hành án) Neu không

có biện pháp chào bán tài sản công khai và người bán có quyền lựa chọn người mua thì tài sản có thể bị bán thấp hơn rất nhiều so với giá có thể bán thông qua biện pháp đấu giá, do đó sẽ gây thiệt hại cho chủ sở hữu tài sản

1.1.3.3 Đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự góp phần hoàn thiện thủ tục thi hành án dân sự• • •

Trước khi đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự ra đời, việc bán tài sân trong thi hành án dân sự được thực hiện theo cách thức bán tài sản thông thường, có thể do Chấp hành viên của cơ quan thi hành án dân sự tiến hành Như vậy, rất có thể sẽ dẫn đến trường hợp lạm quyền, cố ý làm sai, không bảo đảm quyền lợi cho người phải thi hành án nếu như Chấp hành viên không vô

tư, khách quan khi thi hành công vụ Với mục tiêu nhanh chóng bán được tài sản, Chấp hành viên chỉ cần có người mua tài sản là sẽ bán, không có cuộc cạnh tranh về giá giữa những người mua nên không thể xác định được giá cả cao nhất có thể đạt được cùa loại hàng hóa, tài sản cần bán

Mặt khác, với việc tự kê biên tài sản, tự bán tài sản bị kê biên đó sẽ dẫn đến việc tập trung quyền lực rất lớn ở cá nhân khi thi hành công vụ Điều đó còn dẫn đến sự lộng quyền, dễ dàng tha hóa, biến chất thi hành công vụ nếu

cá nhân đó không có lập trường tư tưởng, không có đạo đức công vụ tốt Lợi dụng việc bán tài sản kê biên, Chấp hành viên có thể đưa “tay trong” hoặc người nhà vào mua bán tài sản, thông đồng, dìm giá, gây thiệt hại cho chính người phải thi hành án và ngay cả người được thi hành án cũng gián tiếp bị ảnh hưởng quyền lợi

Với tính chất ưu việt của mình, đấu giá tài sản góp phần bảo đảm tính độc lập, khách quan của Chấp hành viên khi tham gia thực hiện công vụ Đây

là một biện pháp không tách rời nghiệp vụ thi hành án dân sự, nằm trong tổng

22

thê các hoạt động cưỡng chê, kê biên thi hành án, đâu giá tài sản thi hành án dân sự góp phần hoàn thiện thủ tục thi hành án dân sự [12]

1,2 LÝ LUẬN VÈ PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN sụ VÈ ĐÁU

GIÁ TÀI SẢN

1.2.1 Khái niệm về pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Khái niệm pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản là một khái niệm dài Đối với khái niệm pháp luật, học viên nhất trí với cách định nghĩa pháp luật như trong giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật như sau:

Pháp luật là hệ thống những quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thê hiện ỷ chí của giai cấp thống trị và là nhân tổ điều chỉnh các quan hệ xã hội phát triển phù hợp với lợi ích của giai cấp mình.

Pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản là hệ thống những quy tắc

xử sự mang tính bất buộc chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ỹ chí của giai cấp thống trị và điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình cơ quan thi hành dán sự tô chức việc đấu giá tài sản đã bị kê biên, định giá nhằm thực hiện các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực thì hành.

Pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản gồm toàn bộ các quy định pháp luật về nguyên tắc, trình tự, thủ tục đấu giá tài sản, đấu giá viên, tổ chức đấu giá tài sản, thù lao dịch vụ đấu giá, chi phí đấu giá tài sản, xử lý vi phạm, hủy kết quả đấu giá tài sản, bồi thường thiệt hại cũng như quản lý nhà nước về đấu giá tài sản

1.2.2 Vai trò của pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói chung và quá trình thi hành án dân sự nói riêng Hoạt động thi hành án là công đoạn cuối cùng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Toà án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của

23

pháp luật và pháp chê xã hội chủ nghĩa; bảo đảm quyên, lợi ích hợp pháp của

tố chức, cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước Pháp luật thi hành án dân

sự về đấu giá tài săn có những vai trò sau đây:

Góp phần tạo chuyển biến cơ bản trong công tác thi hành án dân sự về đấu giá tài sản, khắc phục tình trạng tồn đọng án kéo dài; nâng cao hiệu quả hoạt động thi hành án, kỷ cương phép nước và tính nghiêm minh của pháp luật

Bảo vệ tốt hơn quyền của người được thi hành án, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và Nhà nước

Xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tăng cường vị trí, vai trò của cơ quan thi hành án, Chấp hành viên; xác định rõ hơn trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tô chức có liên quan trong hoạt động thi hành án dân sự về đấu giá tài sản, cũng như công tác quản

lý nhà nước về thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan thi hành án dân sự, đấu giá viên thực hiện việc tổ chức đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự cũng như người tham gia đấu giá có căn cứ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong thi hành án dân sự

1.2.3 Nội dung của pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản

Pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản mang tính đa dạng và có quan hệ đến một số ngành luật như: Luật thi hành án dân sự, Luật đấu giá tài sản, Bộ luật dân sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Luật đất đai, Tuy nhiên, các quy phạm pháp luật điều chình về đấu giá tài sản thi hành án dân sự được quy định ở nhiều ngành luật khác nhau nhưng chủ yếu nhất vẫn là các quy phạm pháp luật được quy định trong Luật thi hành án dân sự và Luật đấu giá tài sản Sau khi có bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý, vụ việc

24

cạnh tranh được đưa ra thi hành, cơ quan thi hành án dân sự có thâm quyên phải ra quyết định thi hành án và tống đạt cho các đương sự Hết thời gian tự nguyện mà người phải thi hành án có điều kiện thi hành án (có tài sản thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án) nhưng không tự nguyện thi hành án thì chấp hành viên phải ra quyết định kê biên tài sản và thực hiện các thủ tục tiếp theo để tiến hành định giá, đấu giá tài sản của người phải thi hành án Vì vậy, các quy định pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án dân sự bao gồm những quy phạm điều chỉnh các quan hệ phát sinh trước khi tiến hành đấu giá tài sản như xác định giá khởi điểm, định giá lại đối với tài sản bị kê biên để đưa ra đấu giá, lựa chọn tổ chức đấu giá để tiến hành đấu giá Để tiến hành các hoạt động đấu giá tài sản cần phải có các quy phạm pháp luật điều chỉnh các hoạt động như: ký kết hợp đồng đế thực hiện việc đấu giá tài sản, xây dựng quy chế, niêm yết, thông báo đấu giá tài sản, tổ chức đăng ký tham gia đấu giá, cho xem tài sản, các quy định về hình thức, phương thức đấu giá,

Để tiến hành các hoạt động sau đấu giá cần phải có các quy phạm pháp luật điều chình về trình tự, thù tục đấu giá thành, đấu giá không thành Do đó, có thế nói các quy định pháp luật đấu giá tài sản thi hành án dân sự càn phải bao gồm những quy phạm điều chỉnh các quan hệ trước khi đấu giá, trong đấu giá

và sau đấu giá, bao gồm cả tài sản đấu giá, chủ thể, khách thể, quyền, nghĩa

vụ của các chủ thể trong đấu giá tài sản thi hành án dân sự, các quy phạm pháp luật để bảo đảm cho hoạt động đấu giá tài sản thi hành án dân sự, cụ thể:

Thủ nhất, nhóm quy phạm pháp luật thi hành án dân sự điều chỉnh về tài sản đấu giá, bao gồm:

Tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giáTài sàn thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức tự nguyện lựa chọn bán thông qua đấu giá theo trình tự, thủ tục quy định

Thủ hai, nhóm quy phạm pháp luật thi hành án dân sự điều chỉnh về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản thi hành án, bao gồm các bước:

25

Người có tài sản đâu giá ký kêt Hợp đông dịch vụ đâu giá tài sản với tô chức đấu giá tài sản để thực hiện việc đấu giá tài sản.

Tổ chức đấu giá tài sản ban hành Quy chế cuộc đấu giá

Tổ chức đấu giá tài sản niêm yết việc đấu giá tài sản

Tồ chức đấu giá tài sản tổ chức cho người tham gia đấu giá được trực tiếp xem tài sản hoặc mẫu tài sản

Cá nhân, tố chức đăng ký tham gia đấu giá

Các bên tiến hành đấu giá

Lập biên bản đấu giá sau khi kết thúc đấu giá

Ký kết Hợp đồng mua bán tài sản đấu giá

Thứ ba, nhóm quy phạm pháp luật thi hành án dân sự điều chỉnh về chủ thể tham gia đấu giá, cụ thể:

TÔ chức đâu giá:

+ Nghĩa vụ của tổ chức đấu giá: thông báo, niêm yết công khai, đầy đù, chính xác thông tin cần thiết có liên quan đến tài sàn đấu giá; bảo quản tài sàn được giao, không được sử dụng tài săn, nếu làm hư hỏng, mất mát thì phải bồi thường thiệt hại; trước khi đấu giá phải trưng bày, cho xem hồ sơ tài sàn đấu giá

+ Quyền của tố chức đấu giá: yêu cầu người có tài sản đấu giá cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin liên quan đến tài sản đấu giá và chịu trách nhiệm về các thông tin đó; yêu cầu người mua phải thực hiện đúng hợp đồng mua bán tài sản đấu giá, trường hợp không thực hiện việc giao kết hợp đồng thì

tổ chức đấu giá tài sản có quyền xử lí tiền đặt trước mà người mua đã đóng

Người có tài sản đấu giá:

+ Nghĩa vụ của người có tài sản đấu giá: Chịu trách nhiệm về tài sản đưa ra đấu giá; ký hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá tài sản; giao tài sản và các giấy tờ liên quan đến tài sản đấu giá cho người mua được tài sản đấu giá; báo cáo cơ quan

26

có thấm quyền về việc lựa chọn tổ chức đấu giá tài sản, diễn biến cuộc đấu giá và kết quả đấu giá tài sản trong trường hợp đấu giá tài sản nhà nước.

+ Quyền cùa người có tài sản đấu giá: Giám sát quá trình tổ chức thực hiện việc đấu giá; tham dự cuộc đấu giá; yêu cầu dừng việc tổ chức đấu giá khi có căn

cứ cho rằng có hành vi vi phạm; đơn phương chấm dứt, hủy bở hợp đồng dịch

vụ đấu giá tài sản, hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc đề nghị Tòa án tuyên

bố hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản, hợp đồng mua bán tài sản đấu giá vô hiệu theo quy định của Luật này và quy định của pháp luật về dân sự

Người trúng giá:

+ Nghĩa vụ của người trúng giá: Ký biên bản đấu giá, hợp đồng mua bán tài sản đấu giá; thanh toán đầy đủ tiền mua tài sản đấu giá cho người có tài sản đấu giá theo thỏa thuận trong hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc theo quy định của pháp luật có liên quan và nghĩa vụ khác theo thỏa thuận trong hợp đồng mua bán tài sản đấu giá và theo quy định của pháp luật

+ Quyền của người trúng giá: Yêu cầu người có tài sản đấu giá ký hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá tài sản theo quy định của pháp luật; được nhận tài sản đấu giá, có quyền sở hữu đối với tài sản đấu giá theo quy định của pháp luật; được cơ quan nhà nước có thấm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản đấu giá đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng theo quy định cúa pháp luật và quyền khác theo thỏa thuận trong hợp đồng mua bán tài sản đấu giá và theo quy định cúa pháp luật

1.2.4 Cơ sở khoa học của việc pháp luật thi hành án dân sự quy định về đấu giá tài săn

1.2.4.1 Cơ sô’lý luận của việc pháp luật thi hành án dân sự quy định đẩu giá tài sản

Theo Từ điến Luật học thì: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự

mang tính bắt buộc chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nhằm điều

27

chỉnh các quan hệ xã hội, phục vụ và bảo vệ quyên lợi của các tâng lớp dân

cư trong xã hội" [14] Khi xã hội càng phát triển, các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa thay đổi thì những quy định pháp luật cần thiết phải điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh thực tế

Tại Việt Nam, sau khi thực hiện công cuộc đổi mới năm 1986, các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa có sự thay đổi đáng kể, nhiều quan hệ kinh tế, xã hội mới ra đời và cần thiết phải được pháp luật điều chỉnh để duy trì trật tự ổn định chung, bảo đảm lợi ích của các bên tham gia trong quan hệ này và phù hợp với lợi ích của số đông trong xã hội Đấu giá tài sản trong thi hành án dân

sự là một trong số đó.[9]

Pháp luật thi hành án dân sự về đấu giá tài sản trong ra đời xuất phát từ những nguyên nhân tất yếu khách quan sau:

Thứ nhất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong đấu giá

tài sản thi hành án dân sự Đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự liên quan đến quyền và lợi ích của nhiều bên đương sự do vậy cần thiết phải có quy định pháp luật cụ thể điều chỉnh về nghĩa vụ ràng buộc của các bên nhằm nâng cao trách nhiệm của tổ chức đấu giá và bảo vệ quyền lợi ích của că người phải thi hành án, được thi hành án cũng như người mua được tài săn đấu giá; đồng thời pháp luật ra đời nham dự liệu những biện pháp nhằm ngăn ngừa, xử lý các hiện tượng tiêu cực xảy ra trong quá trình đấu giá tài sản, [16]

77tM" hai, bắt nguồn từ yêu cầu thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách tư pháp Với chủ trương hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách hành chính và cãi cách tư pháp nhằm đảm bảo cho Nhà nước không chỉ có đủ pháp luật để quản lý xã hội mà còn tham gia hội nhập kinh tế quốc tế trên nhiều lĩnh vực và ngày càng sâu rộng,

hệ thống vãn bản quy phạm pháp luật đã được đối mới về cơ bản với nhiều bộ

28

luật, luật quan trọng được ban hành Cùng với sự thay đôi vê tính chât của các quan hệ xã hội thì bên cạnh việc xây dựng mới các văn bản pháp luật, thường xuyên phải rà soát, tổng kết để sửa đổi bổ sung các văn bản pháp luật đã ban hành để đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật từ nay đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 [1] đã xác định rõ: Hoàn thiện pháp luật nói chung không chỉ tạo lập và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư pháp; đăm bảo xây dựng một nền hành chính dân chủ, sát dân, sát cơ

sở, xóa bở mọi thủ tục phiền hà, dành thuận lợi cho dân, đáp ứng mọi yêu cầu, quyền lợi, chính đáng, hợp pháp của dân, của doanh nghiệp

Bên cạnh đó, Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị

về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 [2] cũng chỉ rõ những hoạt động cải cách tư pháp, trong đó có xây dựng các chế định bố trợ tư pháp đủ mạnh, đáp ứng với tình hình, từng bước xã hội hóa các hoạt động bổ trợ tư pháp Mặt dù trong Nghị quyết của Đảng không đề cập cụ thể đến hoạt động đấu giá tài sản như các hoạt động bổ trợ khác (luật sư, giám định tư pháp, công chứng, thi hành án, chế định thừa hành viên - thừa phát lại), nhưng hiện nay, một trong những hoạt động bố trợ rất thường xuyên trong công tác thi hành án

và xử lý vi phạm hành chính đó chính là hoạt động đấu giá tài sản về phương diện Nhà nước có thể nói hoạt động đấu giá tài sản không chỉ góp phần quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước mà ngay cả hoạt động giải quyết các vụ việc của các cơ quan tư pháp (thi hành án) cũng được nhanh chóng, khách quan, công khai, minh bạch Bên cạnh đó, xét trên phương diện quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, của các tổ chức, doanh nghiệp cũng được bảo vệ một cách hữu hiệu, đem lại những giá trị lợi ích cao nhất

29

Thứ ba, pháp luật thi hành án dân sự vê đâu giá tài sản tạo cơ sở pháp

lý cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động thi hành án dân sự

Như chúng ta đã biết Nhà nước là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Mọi cơ quan, tổ chức, cán

bộ, công chức, mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật

Thực hiện mục tiêu này, pháp luật phải trở thành một công cụ không thể thiếu của Nhà nước Những quy định của pháp luật có ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu lực, hiệu quả của công tác quân lý nhà nước đối với mọi mặt của đời sống xã hội Điều này có nghĩa là các quy định của pháp luật càng đầy đủ, càng rõ ràng thì hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước càng cao

và ngày càng chặt chẽ Vì vậy muốn nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động Nhà nước phải thường xuyên hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, trong tình hình đó, quy định pháp luật về đấu giá tài sản trong thi hành án dân

sự ra đời như một tất yếu [18]

I.2.4.2 Cư sở thực tiễn của việc pháp luật thi hành án dân sự quy định về đấu giá tài sản

Trong lịch sử thi hành án dân sự, việc Chấp hành viên cưỡng chế tài sản là vật diễn ra khá phổ biến và có thể được coi là biện pháp nghiệp vụ chủ yếu Hiệu quả của việc thi hành án chỉ đạt được khi tài sản bị kê biên, cưỡng chế bán được thành công Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động bán tài sàn trong thi hành án dân sự cho thấy, nếu để Chấp hành viên tự bán tài sản kê biên, cưỡng chế như thông thường thì sẽ dẫn đến một số hậu quả tiêu cực

Thứ nhẩt, khó bán được nhùng tài sản có giá trị lớn Do cơ quan thi

hành án dân sự hoạt động giới hạn trong lãnh thổ hành chính nhất định nên việc thông báo mua bán tài săn thi hành án dân sự khó có thể công khai rộng

30

rãi cho nhiêu người biêt, nhât là những người ở tỉnh, thành phô khác Đôi với những tài sản có giá trị lớn, không phải người dân nào ở địa phương đó cũng

có đủ tiền để mua, do đó sẽ có những tài sản không thể bán được

Thứ hai, không đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan trong quan hệ

mua bán tài sản thi hành án Do Chấp hành viên thường chỉ quan tâm đến việc bán được tài sản mà không quan tâm đến giá của tài sản bán được Vì vậy, có trường hợp tài sản được bán không đúng với giá trị thực của nó và cũng không có cơ sở đối chiếu, kiểm chứng

Thứ ba, Chấp hành viên là người vừa kê biên cưỡng chế, vừa là người

bán tài sản, dễ dẫn đến sự lạm quyền khi thi hành công vụ Chấp hành viên thích kê biên tài sản nào thì kê biên, thích bán như thế nào thì tùy Không kể đến việc Chấp hành viên thông đồng với người mua tài sản để bán với giá rẻ nhất để vụ lợi hoặc tìm cách để không bán được tài săn nếu cấu kết với người phải thi hành án Và cho dù như thế nào, thì quyền lợi của những người tham gia trong quan hệ thi hành án và mua bán tài sãn thi hành án dân sự cũng không được bảo đảm; đạo đức công vụ của Chấp hành viên cũng dễ bị ảnh hưởng

Với tính chất công khai, đại chúng, khách quan của mình, đấu giá hoàn toàn khắc phục được những nhược điểm của bán tài sản theo cách thông thường trong thi hành án dân sự Thông qua biện pháp đấu giá sẽ bảo đảm tài sản của người thi hành án được bán với giá cao nhất, tránh được tình trạng dìm giá, trục lợi Cùng với đó, bản án được thi hành nghiêm chỉnh, đúng pháp luật góp phần bảo vệ trật tự, ký cương của xã hội

Do đó, sau khi Việt Nam thực hiện đổi mới toàn diện năm 1986, với tính ưu việt của mình, đấu giá tài sản nhanh chóng được nhìn nhận là phương pháp chủ yếu trong việc bán tài sản đã kê biên để thi hành án dân sự Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1989 [5] ra đời với một số quy định về đấu giá

31

tài sản đã kê biên và một điêu quy định riêng vê đâu giá nhà Sau đó được tiêp tục kế thừa quy định trong Bộ luật dân sự, Luật thi hành án dân sự, Nghị định

số 17/2010/NĐ-CP ngày 04/3/2010 và đến nay thủ tục đấu giá tài sản đã cụ thể hơn trong Luật đấu giá tài sản năm 2016 Từ những quy định ban sơ đầu tiên đến nay hành lang pháp lý đế điều chỉnh quan hệ phát sinh trong lình vực đấu giá tài sản thi hành án dân sự đã khá đầy đù

1.2.5 Lịch sử hình thành và phát triến các quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt nam về đấu giá tài sản

I.2.5.I Giai đoạn từ năm 1945 đến trước 1975

Ngày 2/9/1945, nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời nhưng chi sau một thời gian ngắn, cả dân tộc lại phải đứng lên dốc sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống ngoại xâm kéo dài 9 năm Với chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954, hoà bình được lập lại nhưng đất nước tạm thời bị chia cắt làm hai miền Ớ miền Bắc bắt đầu thời kỳ khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh Từ năm 1958, miền Bắc thực hiện cải tạo xã hội chủ nghĩa về kinh tế, hình thành mô hình phát triển kinh tế tập trung và công hữu hoá tư liệu sản xuất, kế hoạch hoá nền kinh tế quốc dân từ trung ương Do vậy, trong thời kỳ này các quan hệ kinh tế ít được chú trọng Việc mua bán tài sản không phát triến do đó đấu giá tài sản không được thực hiện tại miền Bắc Tại miền Nam, dưới chế độ của Việt Nam cộng hòa, ngày 20/12/1972 có ban hành sắc luật số 029-TT/SLU về Bộ luật thương mại Tiếp đó là Bộ luật Dân sự và Thương sự tố tụng năm 1972 có điều chỉnh về vấn đề đấu giá tài sản Trong

đó Bộ luật thương mại có quy định nội dung liên quan đến việc phát mại cửa hàng thương mại, sai áp và phát mại tàu biển, việc đấu giá bất động sản Bộ luật Dân sự và Thương sự tố tụng quy định đến trình tự, thủ tục việc đấu giá các tài sản nêu trên Tuy nhiên, những quy định này chi nằm một cách rải rác,

32

chưa có tính hệ thông Thủ tục đâu giá cũng chưa quy định chặt chẽ, đây đủ

mà chỉ dừng lại ở những bước sơ khai, ban đầu

I.2.5.2 Giai đoạn từ năm 1975 đến trước 1995

Sau năm 1975 khi đất nước thống nhất, chúng ta từng bước xây dựng

hệ thống pháp luật mới - Pháp luật của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong giai đoạn đầu khi đất nước thực hiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung, đấu giá tài sản với tư cách như một phương thức bán tài sân trong nền kinh tế thị trường nên không dược quy định Việc đấu giá tài săn chi được đánh dấu bằng sự ra đời của Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1989 Trong Pháp lệnh này đã có các quy định về đấu giá tài sản kê biên và một điều quy định riêng về đấu giá nhà Tại Điều 28 của Pháp lệnh thi hành án dân sự năm

1989 quy định danh mục tài sản và thời gian đấu giá phải được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án và Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có tài sản; đương sự được thông báo chậm nhất là bày ngày trước ngày đấu giá Tài sản

đã kê biên được bán cho người trả giá cao nhất Neu không có ai trả giá cao hơn giá đã định thì tài sản được bán cho người mua theo giá mà Hội đồng định giá đã định Tài sản không bán được thì được định giá lại để tiếp tục đấu giá về đấu giá nhà, Điều 30 Pháp lệnh quy định: Người muốn mua nhà phải nộp đơn và nộp trước 1% giá trị nhà tại Tòa án số tiền này được hoàn lại ngay, nếu họ không mua được nhà Trong thời hạn 30 (ba mươi) ngày kể từ ngày đấu giá, người mua được nhà phải trả đủ tiền tại Tòa án Neu họ không trả đủ tiền trong thời hạn đó thì sổ tiền nộp trước không được trả lại và được nộp vào ngân sách nhà nước

Để thực hiện Pháp lệnh này, Tòa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Tư pháp có Thông tư liên ngành số 06/1989/TTLN ngày 07/12/1989 hướng dẫn thực hiện một số quy định của Pháp lệnh thi hành

án dân sự Sau này, khi Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1993 được ban

33

hành, ngày 18/10/1993, Chính phủ tiêp tục ban hành Nghị định sô 69/CP quy định về thủ tục thi hành án trong đó quy định khá cụ thể về đấu giá tài sản kê biên Theo đó thì đấu giá tài sản kê biên theo quy định tại các Điều 28, 30 Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1993 do Chấp hành viên tổ chức Chậm nhất là bảy ngày trước ngày đấu giá, Chấp hành viên phải niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, Uỷ ban nhân dân nơi có tài sản và thông báo rộng rãi danh mục tài sản, giá đã định, thời gian và địa điểm đấu giá Đồng thời phải báo cho các bên đương sự biết Trong thông báo có thể nêu rõ những yêu cầu đối với người tham gia đấu giá Trước khi đấu giá, người phải thi hành án có thể nộp tiền thi hành án để lấy lại tài sản bị kê biên và người được thi hành án có thể nhận tài sản đã kê biên để thi hành án theo giá đã định.

Tài sản đẩu giá được trưng bày công khai, có ghi rõ số thứ tự và giá đã định Chấp hành viên khai mạc cuộc đấu giá, giới thiệu đại diện chính quyền, đoàn thể được mời tham gia chứng kiến việc đấu giá, đại diện Viện kiềm sát nhân dân (nếu có) và công bố thể thức đấu giá Chấp hành viên lần lượt bán tài sản của từng người phải thi hành án và công bố giá đã định của từng tài sản để người mua trả giá Tài sản được bán cho người trả giá cao nhất Nếu không có ai trả giá cao hơn giá đã định thì bán cho người mua theo giá đã định Khi số tiền bán tài sản đã đủ đế thi hành án và thanh toán các chi phí về thi hành án thì chấp hành viên ngừng bán và số tài sản còn lại sẽ được trả lại cho người phải thi hành án

Đối với tài sản không phải là nhà, người mua được tài sản phải trả tiền ngay tại nơi đấu giá; nhưng nếu tài sản trị giá từ một triệu đồng trở lên thì người mua phải trả ngay ít nhất là 10% trị giá của tài sản và trong thời hạn 03 (ba) ngày kế từ ngày đấu giá họ phải trả đủ tại Tòa án số tiền còn thiếu Người mua được nhận tài sản ngay sau khi đã trả đủ tiền Nếu người mua không trả

đủ tiền trong thời hạn này, thì số tiền nộp trước không được trả lại mà được

34

nộp vào ngân sách Nhà nước, trừ trường hợp có lý do chính đáng được châp hành viên chấp nhận.

Đối với những tài sản phải làm thủ tục chuyến dịch quyền sớ hữu thì chậm nhất là 03 (ba) ngày sau khi người mua trả đù tiền, chấp hành viên phải giao cho người mua các giấy tờ cần thiết để làm thủ tục chuyển dịch quyền sở hữu Chấp hành viên phải lập biên bản về việc đấu giá tài sản của từng người phải thi hành án, trong đó cần ghi rõ danh mục tài sản, các giá đã được trả, họ

và tên, địa chỉ của người mua được tài sản, Trong biên băn phải có chữ ký của Chấp hành viên, những người chứng kiến và các bên đương sự tham dự cuộc đấu giá (nếu có) Trong những trường hợp không có người mua, người mua trả giá thấp hơn giá đã định hoặc không trả đủ tiền trong thời hạn quy định, chấp hành viên lập biên bản về việc đấu giá không thành và thông báo cho các đương sự biết Có thể thấy rằng pháp luật về đấu giá trong giai đoạn này đã quy định đầy đủ về trình tự, thù tục đấu giá từ kê biên tài sản, định giá, thông báo, niêm yết công khai, nộp tiền đặt cọc, người điều hành phiên đấu giá, điều hành phiên đấu giá, giao tài sản trúng đấu giá và tạo cơ sở ban đầu cho việc hình thành nền móng pháp luật về đấu giá tài sản thi hành án

I.2.5.3 Giai đoạn tù’ năm 1995 đến trước 2005

Ngày 28/10/1995, Bộ luật dân sự được ban hành Việc đấu giá tài sản, tài sản được quy định tại Điểm 3 Mục I Chương II (từ Điều 452 đến Điều 455) của Bộ luật này Các vấn đề đấu giá tài sản như tài sản đấu giá, trình tự thủ tục đấu giá; tố chức đấu giá với động sản, bất động sản v.v đã được quy định đầy đủ hơn Để hướng dẫn việc đấu giá theo Điều 454 Bộ luật dân sự năm 1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 86/CP ngày 19/12/1996 về quy chế đấu giá tài sản Đây là văn bản pháp luật có tính chất quan trọng đối với việc thành lập các tổ chức đấu giá tài sản ở các tình, thành phố trực thuộc Trung ương, một tố chức đấu giá tài sản có nhiệm vụ chủ yếu là đấu giá tài

35