+ Quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân gia đình là cơ sở đế phụ nữ thực hiện các chức năng vai trò của mình trong gia đình đó là các vai trò người vợ, người mẹ, người bà, người con tr
Trang 1Cán bộ hướng dân khoa học: PGS.TS HA THỊ MAI HIEN
Phản biện 1: TS Bùi Minh Hông
Phản biện 2: TS Ngô Thanh Hương
Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đông châm luận văn thạc sì họp tại• • • • • A •
Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
Vào hồi: giờ ngày 14 tháng 06 năm 2022
Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quôc gia Hà Nội
Có thể tìm hiểu luận văn tại
Trung tâm tư liệu Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 2MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ẢNH
DANH MỤC TÙ VIÉT TÃT
MỞ ĐÀU 1
Chương 1 11
MỘT SÓ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VÈ BẢO ĐẢM QBĐ CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 11
1.1 Khái niệm quyền bình đăng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 11
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm hôn nhân và gia đình 11
1.1.2 Khái niệm, đặc điếm quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân và gia đình 15
1.1.3 Bình đẳng giới và quyền bình đăng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình 15
1.2 Khái quát về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nừ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 21 1.2.1 Khái niệm, ý nghĩa bảo đảm quyền bình đắng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 21
1.2.2 Chủ thể, nội dung và biện pháp bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 24
1.3 Các yếu tố tác động đến thực tiễn bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nừ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 40
Kết luận chương 1 48
Chưong 2 50
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÈ BẢO ĐẢM QUYỀN BÌNH ĐẴNG CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH VÀ THỤC TIẼN THựC HIỆN 50
2.1 Các quy định chung về bảo đảm quyền bình đẳng cùa phụ nữ trong hôn nhân và gia đình 50
2.2 Nội dung pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ 54
2.2.1 Bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong kết hôn 54
2.2.2 Bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong quan hệ vợ và chồng 55
Trang 32.2.3 Bảo đảm quyên bình đăng cũa phụ nữ trong việc nuôi con nuôi 62
2.2.4 Bảo đảm quyên bình đăng của phụ nữ với tư cách là thành viên trong gia đình 65
2.2.5 Bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ khi chấm dứt hôn nhân 67
2.3 Thực tiền thực hiện pháp luật về bảo đảm quyền bình đẳng cùa phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam 70
2.3.1 Tích cực 71
2.3.2 Hạn chế 73
2.3.3 Nguyên nhân 76
2.3.4 Một số vụ việc nổi bật về quyền bình đăng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình tại Việt Nam 79
Kết luận chương 2 89
Chương 3 90
MỘT SÓ GIÃI PHÁP TÃNG CƯỜNG THỤC HIỆN PHÁP LƯẬT BẢO ĐẢM QƯYÈN BÌNH ĐẮNG CỦA PHỤ NŨ TRONG HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 90
3.1 Xu hướng của thời đại về bảo đảm quyền của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 90
3.2 Giải pháp chung bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nừ trong pháp luật hôn nhân và gia đình 94
3.3 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền bình đăng của phụ nừ trong pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam 99
3.3.1 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong Luật hôn nhân và gia đình 99
3.3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền bình đắng của phụ nữ trong Luật bình đẳng giới 105
3.3.3 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong Tư pháp hình sự 106
Kết luận chương 3 108
KÉT LƯẬN 109
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 111
Trang 4Chương 1 MỘT SÓ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VÈ BẢO ĐÃM QUYỀN
BÌNH ĐẲNG CỦA PHỤ NỦ TRONG PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ
GIA ĐÌNH 1.1 Khái niệm quyền bình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
1.1.1 Khái niệm, đặc điếm hôn nhân và gia đình
1.1.1.1 Khái niệm hôn nhân và gia đình
Có nhiều cách định nghĩa về hôn nhân và gia đình
Ờ các nước theo hệ thống thông luật (Common Law), khái niệm cổ điển mang quan niệm truyền thống về hôn nhân của Cơ đốc giáo, do Lord Penzance đưa ra trong phán quyết về vụ án Hyde V Hyde (1866) được sử dụng phổ biến : “Hôn nhân là sự liên kết tự nguyện suốt đời giữa một người đàn ông và một người đàn bà, mà không vì mục đích nào khác” Ngoài ra, một số luật gia ở Châu Âu và Hoa Kỳ quan niệm: “Hôn nhân là sự liên kết pháp lý giữa một người nam và một người nữ với tư cách là vợ chồng” hoặc
“Hôn nhân là hành vi hoặc tình trạng chung sống giữa một người nam và một người nữ với tư cách là vợ chồng”
Khoản 1 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định: “Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn”
1.1.1.2 Đặc điếm hôn nhân và gia đình
- Hôn nhân và gia đình có mối quan hệ gắn bó với nhau
- Hôn nhân và gia đình là một mối quan hệ đặc thù, dung hòa những cá nhân có mối quan hệ tương hồ với nhau
- Hôn nhân và gia đình là quan hệ phố biến đề tạo lập nên một gia đình
- Hôn nhân và gia đình tạo nên xã hội vững mạnh, với những chức năng
về kinh tế, chức năng sinh sản, duy trì nòi giống, chức năng giáo dục và các chức năng khác
1
Trang 51.1.2 Khái niệm, đặc điêm quyên của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân và gia đình
Quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân gia đình là hệ thống các quyền, lợi ích tự nhiên vốn có của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân và gia đình được pháp luật ghi nhận và bảo vệ
Đặc điểm quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân và gia đình:
Quyền phụ nữ là một khái niệm dùng để chỉ các quyền con người của phụ nữ chính vì vậy chúng mang các đặc điểm của quyền con người
Quyền phụ nữ trong quan hệ hôn nhân gia đình cũng mang những đặc trưng riêng:
+ Quyền của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình xuất phát trên cơ sở hôn nhân hợp pháp và kéo dài trong suốt quá trình hôn nhân đến khi quan hệ hôn nhân chấm dứt
+ Quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân gia đình luôn gắn liền với người phụ nữ và không thể chuyển giao cho bất cứ người nào khác
+ Quyền của phụ nữ trong quan hệ hôn nhân gia đình là cơ sở đế phụ nữ thực hiện các chức năng vai trò của mình trong gia đình đó là các vai trò người vợ, người mẹ, người bà, người con trong gia đình, nhằm đảm bảo và thực hiện quyền bình đắng giới của phụ nữ trong gia đình
1.1.3 Bình đẳng giới và quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình
1.1.3.1 Khái niệm bình đẳng giới
Từ những quan niệm trên, có thể hiểu: Bình đắng giới là việc nam và nữ
có vị trí, vai trò ngang nhau trong xã hội Nam và nữ giới đều được hưởng các điều kiện và cơ hội phát huy đầy đủ tiềm năng của họ, có cơ hội đóng góp và thụ hưởng lợi í ch như nhau về thành quả của sự phát triển đó
1.1.3.2 Quyền bỉnh đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình
Từ đó, có thế đưa ra khái niệm quyền bình đắng của phụ nữ trong hôn
2
Trang 6nhân và gia đình là: Sự đôi xử công băng khi tham gia các quan hệ hôn nhân
và gia đình giữa người nam và người nữ trên các phương diện, nhũng chế định như: bình đẳng trong việc kết hôn, bình đẳng trong quan hệ vợ chồng (quan hệ nhân thân, quan hệ tài sản), quyền được nuôi con nuôi, quyền ly hôn, quyền bình đẳng với các thành viên khác trong gia đình
7.2 Khái quát về bảo đảm quyền bình đắng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
1.2.1 Khái niệm, ỷ nghĩa bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
Có thể hiểu, bảo đảm quyền hình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình là tỏng hợp, hệ thống các quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội của nhóm yếu thế và dễ bị tổn thương cần được thúc dãy, bảo đảm bình đẳng trong lĩnh vực hôn nhản và gia đình phản ánh giá trị xã hội cao quý được thừa nhận chung, là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thê bị tước đoạt, được bảo đảm bằng việc ghi nhận, thực thi pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.
1.2.2 Chủ thể, nội dung và biện pháp bảo đảm quyền bình đẳng của phụ
nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
1.2.2.1 Chủ thể bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hỏn nhân và gia đình
Nhóm chủ thể là cơ quan nhà nước + Cơ quan ban hành pháp luật
+ Cơ quan thi hành pháp luật + Cơ quan bảo vệ pháp luật Nhóm chủ thể là các tổ chức chính trị - xã hội Nhóm các chủ thể là những người thân trong gia đình + Cha, mẹ
+ Người chồng
3
Trang 71.2.2.2 Biện pháp bảo đảm quyên bình đăng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
- Biện pháp bảo đảm bằng pháp luật
- Biện pháp tự thực hiện và bảo vệ
- Biện pháp bảo vệ bằng kinh tế và an sinh xã hội
- Biện pháp thông tin, giáo dục, truyền thông về bình đẳng giới và quyền của phụ nữ
1.2.2.3 Nội dung báo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhãn và gia đình
Thứ nhất, bảo vệ quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình
là nguyên tắc của Hiến pháp, pháp luật quốc tế và xu hướng của thời đại
Thứ hai, bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình có mối quan hệ chặt chẽ với các lĩnh vực khác nhau trong xã hội
Thứ ba, bảo vệ quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình
là bảo vệ quyền con người của nhóm yếu thế và cần có cơ chế, phương thức bảo đảm, thúc đẩy hiệu quả và hoàn thiện, sẽ thúc đấy sự tiến bộ xã hội và phòng chống bạo lưc, phân biệt về giới
1.3 Các yêu tô tác động đên thực tiên băo đám quyên bình đăng của phụ
nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
- Yếu tố pháp luật
- Yếu tố kinh tế
- Yêu tô giáo dục, phô biên pháp luật
- Yếu tố gia đình
- Yếu tố xã hội
- Yeu tố bản thân người phụ nữ
- Yeu tố văn hóa, truyền thống, tôn giáo
4
Trang 8Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN BÌNH ĐẲNG CỦA PHỤ NỬ TRONG PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ
GIA ĐÌNH VÀ THỤC TIỄN THỤC HIỆN• • •
2.1 Các quy định chung về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình
2.2 Nội dung pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam về bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ
2.2.1 Bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong kết hôn
2.2.2 Bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong quan hệ vợ và chồng
2.2.3 Bảo đảm quyền của phụ nữa trong việc nuôi con nuôi
2.2.4 Bảo đảm quyền phụ nữ với tư cách là thành viên trong gia đình
2.2.5 bão đăm quyền bình đẳng của phụ nữ khi chấm dứt hôn nhân
2.3 Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo đăm quyền bình đẳng của phụ
nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam
2.3.1 Tích cực
Pháp luật nước ta tương đối hoàn chình trong việc ghi nhận quyền của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình Nội dung cơ bản của nguyên tắc bình đắng giữa vợ và chồng được quy định cụ thể trong Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Bình đẳng giới, Bộ luật Dân sự, Luật Phòng chống bạo lực gia đình Với các quy định cụ thể trên, nhận thấy ràng hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng được quan tâm nhiều hơn, những quy định mới cũng được ban hành, sửa đổi nhằm mục đích tạo ra hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ tốt nhất các quyền của phụ nữ nói chung và quyền bình đẳng giới trong mối quan hệ hôn nhân gia đình; đồng thời hạn chế tối thiểu nhũng vụ việc,
5
Trang 9những hành vi xâm phạm trực tiêp tới quyên con người của phụ nữ trong xã
Thứ hai, Nhà nước luôn đây mạnh quá trình tuyên truyên, vận động nhằm giáo dục toàn thể người dân về vấn đề bình đẳng giới và tầm quan trọng của việc bảo đảm quyền bình đẳng phụ nữ trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình Trong nhiêu năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã vận dụng, học tập tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong vấn đề bảo đảm quyền bình đẳng giới nói chung và trong lĩnh vực hôn nhân gia đình nói riêng
Thứ ba, hiện nay ý thức, nhận thức của gia đình và xã hội đã có nhiêu thay đổi Nhiều người trong xã hội đã có ý thức tốt trong việc lên án hành vi phân biệt đối xừ, xâm phạm đến quyền bình đắng giới nói chung và quyền bình đăng của phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình nói riêng Đây là một điểm đáng mừng trong quá trình vận động, tuyên truyền, giáo dục người dân về kiến thức cũng như cách thức nhằm hiện thực hóa quyền bình đẳng
2.3.2 Hạn chê và một sô vân đê bỏ ngỏ
Thứ nhât, các quy định vê việc bảo vệ quyên, lợi ích của người phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình còn nhiều hạn chế Hiện nay, pháp luật
về hôn nhân và gia đình đã đặt ra nhiều quy định cụ thể nhằm điều chỉnh và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những điểm hạn chế,
bỏ ngỏ dần tới tình trạng vẫn còn nhiều vụ việc xâm phạm quyền người phụ
nữ thậm chí diễn ra ngay trong gia đình của họ Hơn nữa, các chế tài xử lý còn chưa đù nghiêm, đủ mạnh, chưa đù sức răn đe đôi với những hành vi xâm phạm tới quyên người phụ nữ
Thứ hai, hiện tượng tảo hôn, cưỡng ép kêt hôn, cân trở hôn nhân tự nguyện vẫn tồn tại trong xã hội Việt Nam vấn đề trên hiện vẫn còn xảy ra tại
6
Trang 10Việt Nam, chủ yếu diễn ra tại nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống
Thứ ba, vấn đề bất bình đẳng trong quan hệ hôn nhân cũng diễn biến phức tạp và gặp nhiều khó khăn Trong gia đình, nhìn chung người phụ nữ còn gặp nhiều khó khăn và chưa được công bằng liên quan đến việc nuôi dưỡng, chăm sóc con, vấn đề về kinh tế, tài chính hay các vấn đề quan trọng khác trong gia đình Hơn nữa, trong vấn đề kinh tế, tài chính trong gia đình, người phụ nữ vẫn còn phụ thuộc nhiều vào người chồng Như vậy, với tất cả nhũng khó khăn kể trên, nhận thấy quyền của phụ nữ trong hôn nhân gia đình chưa thực sự được đảm bảo Đây được xem như những khó khăn và thách thức lớn cản trở tới quá trình bảo đảm quyền bình đắng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình Việt Nam mà Đảng và Nhà nước ta đã đặt ra
Thứ tư, nhiều vụ án, vụ việc liên quan đến quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình chưa được giải quyết nhanh chóng, công tác hòa giải chưa mang lại hiệu quả, còn dưới mặt hình thức
Thứ năm, trong tư tưởng người dân vẫn còn mang nặng tính bất bình đẳng với người phụ nữ vấn đề này chủ yếu thường bắt gặp tại những nơi vùng sâu, vùng xa, vùng địa bàn đặc biệt khó khăn, đại bộ phận đời sống của các gia đình dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều khó khăn Hơn nữa, nơi đây một phần do dân trí của họ còn chưa cao Bên cạnh đó, với sự tồn tại của những phong tục tập quán, tín ngưỡng hay những hủ tục lâu đời trong đời sống đồng bào các dân tộc cũng làm cho phụ nữ trở thành nhóm xã hội cực khổ nhất, qua
đó ảnh hưởng lớn tới việc báo đảm quyền bình đẳng cho phụ nữ nói chung và trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình nói riêng
2.3.3 Nguyên nhãn
Thứ nhất, pháp luật chưa được hoàn thiện, chưa có quy định, cơ chế bảo đảm quyền của người phụ nữ được hiệu quả Như đã đề cập và phân tích ở
7
Trang 11phần trên, nhận thấy bên cạnh những quy định mới được ban hành, cập nhật
để bảo vệ quyền lợi người phụ nữ trong gia đình thi pháp luật Việt Nam còn
có những lỗ hổng pháp lý, chưa có tính bao quát, cụ thể, ngoài ra chế tài xử lý những hành vi vi phạm vẫn còn chưa đủ tính răn đe, chưa thực sự nghiêm khắc Do đó, những vụ việc liên quan tới vấn đề bất bình đắng giới, trong đó người phụ nữ là đối tượng yếu thế dễ bị xâm vẫn chưa được bảo vệ toàn diện; chưa thể phát huy được tiếng nói để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân Do đó, yếu tố pháp luật được xem như một trong những nguyên nhân hàng đầu tác động mạnh mẽ và quan trọng tới thành quả của công cuộc đấu tranh và đảm bảo quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình Việt Nam
Thứ hai, chịu ảnh hưởng của các yếu tố như vãn hóa, tôn giáo, nhận thức đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người Văn hóa Việt Nam trải qua hàng nghìn văn phát triển với sự đa dạng và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc mang đậm tính Á Đông và chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho Giáo Vì vậy để thay đổi suy nghĩ, nhận thức của mồi người, đòi hỏi phải cần có một quá trình
và thời gian lâu dài, không chỉ ngày một ngày hai Vì vậy, yếu tố tôn giáo, truyền thống đã tác động rất mạnh mẽ tới vấn đề bảo đảm quyền bình đẳng của phụ nữ trong hôn nhân gia đình Việt Nam
Thứ ba, chính người phụ nữ vẫn chưa hiểu hết về quyền của mình và chưa chù động việc bảo vệ quyền của mình Việc người phụ nữ chưa có ý thức, chưa chủ động trong việc tìm hiểu kiến thức pháp luật về quyền con người, bình đẳng giới, chưa chủ động lên tiếng đấu tranh, tố cáo những hành
vi xâm phạm đến quyền của mình cho thấy nhận thức của họ còn chưa cao
và chưa có ý thức tự bảo vệ bản thân trước những hành vi trái pháp luật Điều này đã khiến bản thân họ tự đấy mình vào nhóm yếu thế, bị động trong xã hội,
8