Câu hỏi này được đặt ra để tìm cơ sở khoa học cho các biện pháp sử dụng chất thải trong trồng trọt, việc chôn lấp chất thải, xác gia súc bị bệnh và việc tiêu độc khử trùng các địa điểm b
Trang 1Mầm bệnh lưu tồn trong đất như thế nào?
Câu hỏi này được đặt ra để tìm cơ sở khoa học cho các biện pháp sử dụng chất thải trong trồng trọt, việc chôn lấp chất thải, xác gia súc bị bệnh và việc tiêu độc khử trùng các địa điểm bị nhiễm mầm bệnh Mầm bệnh bao gồm các loại vi trùng, virus,
ký sinh trùng, trứng và ấu trùng ký sinh trùng và cả các loài protozoa Tuy nhiên, trong phạm vi bài này, chúng tôi chỉ giới hạn mầm bệnh trong phạm vi là các loại vi trùng và virus gây bệnh cho người và gia súc
Mỗi loại vi trùng, virus có đặc điểm sinh học, sức đề kháng và khả năng gây bệnh khác nhau, tuy nhiên do kích thước nhỏ, chúng có thể được lọc qua đất Sự loại bỏ vi sinh vật trong quá trình thấm qua đất tỷ lệ nghịch với kích thước các hạt đất Vi sinh vật có khả năng tích điện do đó chúng có khả năng bám trên các hạt đất Tính chất của đất ảnh hưởng đến sự tồn tại, sự hấp thu các vi sinh vật trên đất Kích thước các hạt đất: đất càng mịn, khả năng giữ vi sinh vật trong đất càng lớn và ngược lại các hạt đất lớn sẽ tăng sự di chuyển của mầm bệnh đi xa
Thành phần của đất: bao gồm các cation, khoáng chất tạo ra sự khác biệt pH; ion sắt, nhôm và pH trong đất thấp làm tăng khả năng hấp thụ vi sinh vật trên bề mặt đất; cation làm tăng sự hấp thu của đất do hạn chế lực đẩy giữa vi sinh vật và các hạt đất; các chất hữu cơ, axit humic và fulvic làm giảm tính bám của virus trên mặt đất
Theo Birton, 1999 mầm bệnh sống lâu trong đất có nhiệt độ thấp, mùa đông sống lâu hơn trong mùa hè; các vùng ôn đới khả năng sống lâu hơn vùng nhiệt đới; Ánh sáng chiếu trực tiếp giết mầm bệnh nhanh hơn vùng không có ánh sáng; nếu không bị tái nhiễm, mầm bệnh sống trên bề mặt đất ngắn hơn trong lớp đất sâu
Trang 2
Các mẫu đất có khả năng giữ nước cao làm tăng thời gian tồn tại của mầm bệnh: Đất cát mầm bệnh sống ít hơn so với đất thịt và đất mùn; các vùng đất mực nước ngầm thấp, ẩm ướt có nguy cơ lan truyền mầm bệnh ra môi trường xung quanh nhanh hơn và rộng hơn
Sự cạnh tranh của hệ sinh vật trong đất: Một số loài vi sinh vật môi trường có khả năng cạnh tranh sự sinh tồn của mầm bệnh trong đất; nhiều loại thực khuẩn thể, protozoa có khả năng diệt vi khuẩn gây bệnh, hạn chế sự tồn tại của chúng trong đất; các mẫu đất có
hệ sinh vật phong phú quá trình vô cơ nhanh cũng làm giảm khả năng sống sót của mầm bệnh
Đặc điểm vi sinh vật: Các vi khuẩn có nha bào như B.anthrasis, Clostridium tetani, Clostridium perfringens… có khả năng tồn tại lâu hơn so với các vi khuẩn không có nha bào Vi khuẩn gây bệnh đường ruột tồn tại trong đất lâu hơn so với các loại vi khuẩn khác
Vì vậy, khi sử dụng các loại chất thải chăn nuôi, chất thải lò mổ có thể gây ô nhiễm thực phẩm Ngoài các nguy cơ ô nhiễm do kim loại nặng, chất độc hại, hợp chất hữu cơ còn khả năng ô nhiễm do mầm bệnh Mầm bệnh có thể tồn tại trên các loại hoa màu, rau, củ quả, đặc biệt là các loại rau ăn lá khi được bón phân hoặc nước thải Các khảo sát trong
và ngoài nước cho thấy sự hiện của Salmonella, E.coli, Shigella… có trên nhiều loại rau quả trên thị trường, do đó cần xử lý chất thải, phân hợp lý trước khi sử dụng cho cây trồng
Nhiều nước, trong đó có Việt Nam đã sử dụng các phương pháp truyền thống xử lý phân trước khi sử dụng cho trồng trọt: Phương pháp xử lý bằng hóa chất (ủ vôi ); phương pháp vật lý (tách chất rắn, lỏng, sấy…) Các phương pháp này có ưu điểm là khả năng loại bỏ
Trang 3mầm bệnh nhanh và khá triệt để nhưng chi phí cao và gây thất thoát nhiều chất dinh dưỡng trong phân được xử lý Hai phương pháp có nhiều ưu điểm được sử dụng là ủ composting và ủ hiếu khí Quá trình xãy ra nhanh và mạnh trong điều kiện hiếu khí, hiệu quả xử lý nhanh, không tạo mùi hôi và mầm bệnh bị diệt nhanh chóng
Một số chỉ tiêu xác định quá trình xử lý phân và chất thải đã hoàn thành: Tỷ lệ C/N khoảng 12/1; COD giảm >85%; tổng lượng chất rắn bay hơi giảm 37-45%; tỷ lệ tăng
>1,5 lần; lượng nitrogen còn lại 1,2 -1,5%; khả năng trao đổi cation (CEC) tăng gấp 2 lần; độ ẩm còn < 30%; vi sinh vật chỉ danh (coliform và E.coli), trứng giun sán giảm > 90% so với ban đầu; không có amonia tự do và sulfite
Nguồn: Website Cục Thú y