Vậy quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất cảu ý thức là gì và nó có liên hệ như thế nào trong học tập và rèn luyện bản thân sinh viên hiện nay?. - Theo định
Trang 1KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
BÀI THẢO LUẬN MÔN: TRIẾT HỌC - MÁC LÊNIN
ĐỀ TÀI: Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất của ý thức Liên hệ vấn đề này trong học tập và rèn luyện bản thân sinh viên hiện nay.
GVHD: TS Đặng Minh Tiến
Nhóm: 10
Mã lớp học phần: 2172MLNP0221
Trang 2Hà Nội, tháng 11 năm 2021
MỤC LỤC
I QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ NGUỒN GỐC CỦA Ý
II QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ BẢN CHẤT CỦA Ý
B VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CHỦ NGHĨA DUY VẬT BẢN CHẤT VÀO HỌC TẬP CỦA
I LIÊN HỆ TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN 7
II LIÊN HỆ TRONG RÈN LUYỆN CỦA SINH VIÊN 8
BẢNG ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN TRONG NHÓM 12
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Nhận thức, tư duy con người có quan hệ như thế nào với thế giới xung quanh? Con người có khả năng nhận thức được thế giới hiện thức hay không? Mà khi con người nhận thức được thế giới xung quanh thì việc áp dụng các hiểu biết đó vào thực tiễn như thế nào? Đây là một trong hai vấn đề cơ bản của triết học Trong triết học Mác - Lênin, phép biện chứng duy vật được coi là phương pháp luận chung nhất của mọi hoạt động thực tiễn, giúp con người nhận thức được thế giới
Vậy quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất cảu ý thức là gì và nó có liên hệ như thế nào trong học tập và rèn luyện bản thân sinh viên hiện nay? Chúng ta hãy xem xét các vấn đề này ở dưới đây trong các khía cạnh, để hiểu thêm về phương pháp biện chứng và biện chứng duy vật
Trang 4A CƠ SỞ LÝ LUẬN.
I QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ NGUỒN GỐC CỦA Ý THỨC
1.1 Khái niệm “ý thức”:
Đầu tiên, trước khi tìm hiểu nguồn gốc của ý thức, ta cần hiểu khái niệm ý thức là gì
- Theo định nghĩa của triết học Mác – Lenin “Ý thức là một phạm trù được quyết định với phạm trù vật chất, theo đó ý thức là sự phản ánh thế giớivật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cải biến và sáng tạo Ý thức có mối quan biện chứng với vật chất.”
- Theo giáo trình “Triết học Mác-Lenin” (2021) (dành cho bậc đại học hệ không chuyên lí luận chính trị) của NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật, ý thức là một trong hai phạm trù cơ bản được các trường phái triết học quan tâm nghiên cứu, nhưng tùy theo cách lí giải khác nhau mà quan niệm cũng rất khác nhau, là cơ sở để hình thành các trường phái triết học khác nhau
1.2 Nguồn gốc của ý thức: Có 3 quan điểm khác nhau về nguồn gốc của ý thức
(Theo giáo trình “Triết học Mác-Lenin” (2021) (dành cho bậc đại học hệ không chuyên lí luận chính trị) của NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật) đó là:
1.2.1.Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm:
Khi lí giải nguồn gốc của ý thức, các nhà triết học duy tâm cho rằng, ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại biến đổi của thế giới vật chất Ý thức của con người là do cảm giác sinh ra, nhưng cảm giác theo quan niệm của họ không phải là phản ánh thế giới khách quan mà chỉ là cái vốn có của mỗi cá nhân tồn tại tách rời, biệt lập với thế giới bên ngoài. Quan điểm phiến diện, sai lầm
1.2.2.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình:
Đối lập với các quan niệm của chủ nghĩa duy tâm, các nhà duy vật siêu hình phủ nhận tính chất siêu tự nhiên của ý thức, tinh thần Họ đồng nhất ý thức với vật chất
Họ coi ý thức là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra Do trình độ
Trang 5phát triển của thời đại còn nhiều hạn chế nên phương pháp siêu hình chi phối những quan niệm ý thức còn sai lầm
1.2.3.Tuy nhiên, lí giải nguồn gốc của ý thức dựa trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng: Nguồn gốc của ý thức dựa vào quan điểm từ chủ nghĩa duy vật
biện chứng gồm:(Nguồn: Nguồn gốc của ý thức? Ví dụ về nguồn gốc của ý thức? (luathoangphi.vn))
Nguồn gốc tự nhiên của ý thức:
‒ Nguồn gốc tự nhiên của ý thức được tạo bởi các yếu tố tự nhiên từ ý thức chính là bộ óc và sự hoạt động cùng các mối quan hệ thế giới khách quan và con người Trong đó thì thế giới khách quan có sự tác động tới bộ óc của con người tạo
ra khả năng về sự hình thành ý thức từ con người đối với thế giới khách quan Tóm lại, ý thức là sự phản ánh về thế giới khách quan từ con người
‒Phản ánh là sự tái tạo về đặc điểm dạng vật chất này bởi dạng vật chất khác
khi tác động qua lại lẫn nhau giữa chúng Phản ánh là 1 thuộc tính từ tất cả các dạng vật chất nhưng phản ánh dưới nhiều hình thức như phản ánh sinh học, phản ánh tâm lý, phản ánh vật lý hóa học, phản ánh năng động sáng tạo Trong đó, hình thức này sẽ tương ứng quá trình tiến hóa vật chất tự nhiên
‒Phản ánh về hóa học vật lý: là một hình thức thấp nhất và đặc trưng cho vật
chất vô sinh Phản ánh đó được thể hiện qua biến đổi về lý, hóa, cơ khi có sự tác động lẫn nhau bởi các dạng vật chất vô sinh Hình thức được phản ánh chưa định hướng lựa chọn mà chỉ mang tính thụ động của vật nhận tác động
‒Phản ánh tâm lý: là sự phản ánh cho động vật đặc trưng đã được phát triển
đến trình độ mà có hệ thần kinh trung ương, phản ánh này thể hiện dưới cơ chế phản xạ có điều kiện lên những tác động môi trường sống
‒Phản ánh ý thức: là hình thức để phản ánh năng động và sáng tạo bởi con người.
‒Phản ánh sinh học: là hình thức được phản ánh cao hơn và đặc trưng giới tự
nhiên hữu sinh Quá trình phát triển giới tự nhiên hữu sinh, được thể hiện qua tính kích thích, phản xạ và tính cảm ứng
Nguồn gốc xã hội của ý thức:
Lao động và ngôn ngữ chính là nhân tố cơ bản nhất, trực tiếp tạo thành
nguồn gốc xã hội của ý thức
‒Lao động: Là một quá trình con người sử dụng về công cụ tác động với giới
tự nhiên để thay đổi giới tự nhiên phù hợp nhu cầu con người Trong quá trình lao động thì con người có sự tác động tới thế giới khách quan để bộc lộ những kết cấu, thuộc tính, quy luật vận động, theo đó biểu hiện ra những hiện tượng nhất định để
Trang 6con người quan sát được Những hiện tượng mà con người quan sát được đó, được thể hiện thông qua hoạt động của các giác quan, có sự tác động vào bộ óc con người
Và thông qua bằng bộ não con người sẽ tạo ra khả năng để hình thành những tri thức và ý thức Tóm lại, ý thức được ra đời chủ yếu bởi hoạt động cải tạo thế giới khách quan quan quá trình lao động
‒Ngôn ngữ: Là cái vỏ của vật chất từ ý thức, hình thức vật chất nhân tạo có vai
trò trong thể hiện, lưu trữ nội dung ý thức Sự ra đời ngôn ngữ được gắn liền với lao động, theo đó lao động đã mang tính tập thể ngay từ đầu Mối quan hệ các thành viên đòi hỏi có sự giao tiếp, ý chí, trao đổi tri thức,… giữa các thành viên của cộng đồng con người Khi đòi hỏi các nhu cầu trên thì ngôn ngữ được khởi nguồn và phát triển tồn tại trong lao động sản xuất, sinh hoạt xã hội Nhờ ngôn ngữ từ đó con người được giao tiếp và trao đổi, đồng thời truyền đạt nội dung, lưu trữ nội dung ý thức của thế hệ này sang thế hệ khác
II QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ BẢN CHẤT CỦA Ý THỨC
Khái niệm “bản chất của ý thức”:
Theo giáo trình “Triết học Mác-Lenin” (2021) (dành cho bậc đại học hệ không chuyên lí luận chính trị) của NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật, bản chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khánh quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc con người
Như vậy, bản chất của ý thức được thể hiện qua 3 khía cạnh sau đây:
2.1 Ý thức là sự phản ánh, cái phản ánh, còn vật chất là cái được phản ánh.
‒ Khi xem xét ý thức về mặt bản thể luận thì ý thức chỉ là “hình ảnh” về hiện thực khách quan trong óc người Đây là đặc tính đầu tiên để nhận biết ý thức Ý thức
là cái phản ánh thế giới khách quan, ý thức không phải là sự vật mà chỉ là “hình ảnh” của sự vật ở trong óc người Ý thức tồn tại phi cảm tính, đối lập với các đối tượng vật chất mà nó phản ánh luôn tồn tại cảm tính Thế giới khách quan là nguyên bản là tính thứ nhất Còn ý thức chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về thế giới đó, là tính thức hai Đây là căn cứ quan trọng nhất để khẳng định thế giới quan duy vật biện chứng, phê phán chủ nghĩa duy tâm và duy vật siêu hình trong quan niệm về bản chất của ý thức
‒ Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Về nội dung mà ý thức phản ánh là khách quan, còn hình thức phản ánh là chủ quan Ý thức là cái vật chất ở bên ngoài “di chuyển” vào trong óc của con người và được cải biến đi ở trong đó Kết quả phản ánh của ý thức phụ thuộc vào nhiều yếu tố: đối tượng phản ánh, điều kiện lịch sử - xã hội, phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm sống của chủ thể phản ánh Ph.Ăngghen đã từng chỉ rõ tính biện chứng phức tạp của quá trình phản ánh: “Trên thực tế bất kỳ sự phản ánh nào của hệ thống thế vào trong tư tưởng cũng đều bị hạn
Trang 7chế về mặt khách quan bởi những điều kiện lịch sử và về mặt chủ quan bởi đặc điểm
về tinh thần thể chất của tác giả” Trong ý thức của chủ thể, sự phù hợp giữa tri thức
và khách thể chỉ là tương đối, biểu tượng của thế giới khách quan có thể đúng đắn hoặc sai lầm và cho dù phản ánh chính xác đến đâu thì dó vẫn chỉ là sự phản ánh gần đúng, có xu hướng tiến dần đến khách thể
2.2 Ý thức là sự phản ánh có tính chủ động, năng động, sáng tạo.
‒ Ý thức có đặc tính tích cực, sáng tạo, gắn bó chặt chẽ với thực tiễn xã hội Ý thức không phải là kết quả của sự phản ánh ngẫu nhiên, đơn lẻ thụ động thế giới khách quan, trái lại đó là kết quả của quá trình phản ánh có định hướng, có mục đích rõ rệt
Ý thức hình thành, phát triển gắn với thực tiễn xã hội Thông qua thực tiễn, con người làm biến đổi thế giới, và qua đó chủ động khám phá không ngừng cả bề rộng lẫn chiều sâu các đối tượng phản ánh
‒ Ý thức phản ánh ngày càng sâu sắc, từng bước xâm nhập vào tầng bản chất, quy luật, điều kiện đem lại hiệu quả hoạt động thực tiễn Trên cơ sở đó, bằng những thao tác của tư duy trừu tượng đem lại những tri thức mới để chỉ đạo hoạt động thực tiễn chủ động cải tạo thế giới trong hiện thực sáng tạo ra “thiên nhiên thứ hai” mang đậm dấu ấn con người Như vậy, sáng tạo là đặc trung bản chất nhất của ý thức Ý thức phả ánh hiện thực khách quan và bộ óc con người, song đây là sự phản ánh đặc biệt, gắn liền với thực tiễn sinh động cải tạo thế giới khách quan theo nhu cầu của con người
2.3 Ý thức là quá trình phản ánh đặc biệt, là sự thống nhất của 3 mặt sau:
‒ Một là, trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh Đây là quá trình mang tính hai chiều, có định hướng và chọn lọc các thông tin cần thiết
‒ Hai là, mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnh tinh thần Thực chất đây là quá trình “sáng tạo lại” hiện thực của ý thức theo nghĩa: mã hóa các đối tượng vật chất thành các ý tưởng tinh thần phi vật chất
‒ Ba là, chuyển hóa mô hình từ tư duy ra hiện thực khách quan, tức quá trình hiện thực hóa tư tưởng thông qua hoạt động thực tiễn biến cái quan điểm thành cái thực tại, biến các ý tưởng phi vật chất trong tư duy thành các dạng vật chất ngoài hiện thực Để thúc đẩy quá trình chuyển hóa này con người cần sáng tạo đồng bộ nội dung, phương pháp, phương tiện, công cụ phù hợp để tác động vào hiện thực mục đích của mình Phản ánh và sáng tạo là hai mặt thuộc bản chất của ý thức
Từ kết quả nghiên cứu nguồn gốc và bản chất của ý thức cho thấy: ý thức là hình thức phản ánh cao nhất tiên có của óc người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn
xã hội – lịch sử.
B VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CHỦ NGHĨA DUY VẬT BẢN CHẤT VÀO HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN
I LIÊN HỆ TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN:
Trang 8Trước khi bắt đầu bước chân vào giảng đường đại học, chúng ta phải nhận thức được rằng bản thân mình muốn học về cái gì? Về ngành gì? Ngành học đó có phù hợp với bản thân mình không? Khi ra trường cần phải trang bị đầy đủ kiến thức gì để lựa chọn công việc nằm trong khả năng của mình nhất? Để đạt được mục tiêu đề ra, ý thức của bản thân trong việc học tập và rèn luyện là điều kiện tất yếu
‒Học tập có chọn lọc: học những môn có liên quan đến ngành học của mình, tránh
việc học tủ, học vẹt… Và học lan man- những kiến thức không lành mạnh hay xa rời thực
tế Am hiểu về chuyên ngành mà mình theo đuổi kèm theo đó là học tập cách phản biện,
tư duy trong lập luận Đọc những cuốn sách lành mạnh khiến tầm nhìn hiểu biết được mở rộng, cách nhìn nhận thế giới bên ngoài cũng trở nên tích cực hơn
‒Ý thức được tầm quan trọng của việc học đối với bản thân chúng ta: Việc học có
tầm ảnh hưởng lớn đối với cuộc sống tương lai Trở nên thành công hay thất bại tất cả đều phụ thuộc vào kết quả và sự nỗ lực của ta ở hiện tại
‒Chủ động trong học tập: Luôn học tập với tinh thần tự giác, tích cực, siêng năng
và chăm chỉ ngoài việc ngồi lắng nghe thầy cô giảng cần đưa ra những ý kiến, quan điểm của bản thân từ lời giảng của thầy cô Trau dồi kiến thức từ bạn bè và thầy cô, từ những vấn đề nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống Chủ động tìm việc làm thêm phù hợp với bản thân trước khi tốt nghiệp đại học Ở đó ta được tiếp cận với nhiều người: đồng nghiệp, khách hàng… học được các kỹ năng mềm như giao tiếp, khả năng xử lý tình huống, cách tổ chức công việc Đó chính là bàn đạp để ta dễ dàng phát triển sự nghiệp sau này
‒Môi trường học tập lành mạnh: Nơi chứa kho tàng kiến thức để ta khám phá; nơi
có thầy cô và bạn bè luôn quan tâm và lắng nghe ý kiến, đưa ra lời khuyên chân thành nhất cho chúng ta Một môi trường năng động sẽ khiến ta năng động Một môi trường tích cực sẽ khiến ta có cách nhìn nhận tích cực hơn Ngược tại môi trường tiêu cực sẽ khiến ta chán nản, dễ sa đà vào ngõ cụt
‒Vật chất quyết định ý thức Nếu đầy đủ vật chất thì ý thức sẽ tự thay đổi, dần tốt
lên Học tập trong môi trường tốt, có thầy cô tận tâm, bạn bè nhiệt tình giúp đỡ thì bản thân sẽ tốt lên từng ngày Ngược lại, môi trường không tốt sẽ đem lại nhiều rủi ro hệ lụy, vật chất không đủ hoặc kém dẫn đến ý thức tiêu cực, trì trệ
‒Ý thức tác động trở lại vật chất thông qua các hoạt động cụ thể Học hành không
tốt thì phải học lại, thi lại khiến hoang phí thời gian, tiền bạc Học hành không tốt có thể
do đi làm thêm, yêu đương hoặc chưa quen với môi trường đại học Vì vậy, muốn học tốt hơn cần điều chỉnh ý thức, cân bằng việc học với những công việc khác, chăm chỉ phấn đấu trong học tập, vật chất tự khắc dần dần thay đổi
‒Phản ánh ý thức là sáng tạo, vì nó bao giờ cũng do nhu cầu thực tiễn quy định
Vì vậy, học phải đi đôi với hành, cần linh hoạt trong việc áp dụng kiến thức sách vở vào thực tế, hai thứ này song hành cùng nhau, tích lũy cho bản thân hành trang bước vào đời với bộ kỹ năng mềm, bộ kiến thức, kinh nghiệm thực tế đặc biệt điều này có ích khi
Trang 9tham gia thực tập, phỏng vấn tuyển dụng tại các công ty, tập đoàn nếu mong muốn có được vị trí cao, lương hấp dẫn
II LIÊN HỆ TRONG RÈN LUYỆN CỦA SINH VIÊN:
‒Qua việc lắng nghe, tiếp nhận các thông tin, theo dõi các hình mẫu người nổi tiếng thông qua các trang Youtube, Facebook, Instagram hoặc tiếp xúc với những người
thành công, các anh chị thế hệ trước hình thành lên ý thức tạo lập các thói quen tốt để thúc đẩy việc phát triển và hoàn thiện bản thân như đọc sách, tập thể thao, trau dồi ngoại ngữ, tin học…
‒Nhiều sinh viên lựa chọn việc đi làm thêm: có thể thấy thế giới khách quan đã tác
động vào suy nghĩ của nhiều sinh viên hình thành nên ý thức về tự chủ tài chính, cân đối chi tiêu và giảm bớt gánh nặng kinh tế cho gia đình Xét ở một phương diện khác, đi làm thêm giúp sinh viên tiếp cận sớm với sự khắc nhiệt của xã hội từ đó hình thành được ý thức về tính kỷ luật, nghiêm túc, cẩn trọng trong hành động và lời nói, ý thức trau dồi kĩ năng giao tiếp Bên cạnh đó, đi làm thêm giúp sinh viên tạo lặp thêm các mối quan hệ mới, tiếp thu nhiều kinh nghiệm sống Có thể nói đi làm thêm là một minh chứng cho thấy thế giới khách quan và lao động đều góp phần hình thành nên ý thức của con người
‒Nhờ các buổi giao lưu đầu năm của trường, khoa và các bài giới thiệu, tuyên truyền của các câu lạc bộ, hội, đội nhiều sinh viên qua việc lắng nghe và tiếp nhận thông
tin đã hình thành ý thức về việc tham gia các hoạt động của các hội, câu lạc bộ, các hoạt động tình nguyện… để giao lưu, học tập, trau dồi kĩ năng, kiến thức và đóng góp, cống hiến sức trẻ của mình Ngôn ngữ là một trong các phương tiện để con người giao tiếp, trao đổi thông tin vì vậy nó cũng dễ dàng trở thành yếu tố giúp hình thành ý thức con người