Quan điểm của CNDVBC về nguồn gốc và bản chất của ý thức liên hệ vấn đề này trong học tập và rèn luyện bản thân sinh viên hiện nay

+ Vấn đề thực tiễn: Sự vận dụng quan điểm về nguồn gốc và bản chất của ý thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong quá trình học tập và rèn luyện của sinh viên hiện nay.. Nguồn gốc tự

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

BÀI THẢO LUẬN

Giáo viên giảng dạy : Đặng Minh Tiến

Điểm nhóm đánh giá

Tìm tài liệu, giúp nhóm làm word tìm thêm tài liệu, hoàn thiện bản word 9,5 10

17 Bùi Việt Chinh 21D13019

8

18 Hoàng Thị Ngọc Chinh 21D13024

4

Làm word, tìm tài liệu, soạn nội dung, đóng góp ý kiến sửa lỗi trên slide 10 10

19 Nguyễn Xuân Diệu 21D13019

22 Nguyễn Thị Dung 21D13020

0

23 Nguyễn Thị Kim Dung 21D13024

6

Với điều kiện thời gian cũng như kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế, bài thảo luận không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, chúng em rất mong nhận được sự chỉ bảo, lời nhận xét, đóng góp ý kiến của thầy để chúng em có

cơ hội được tích luỹ kinh nghiệm, nâng cao tri thức và đem lại hiệu quả công việc tốt hơn

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOANChúng tôi xin cam đoan bài thảo luận Triết học Mác - Lênin với đề tài “Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất của ý thức Liên hệ vấn đề này trong học tập và rèn luyện bản thân sinh viên hiện nay”

là công trình nghiên cứu của tập thể nhóm 2, cũng như của mỗi thành viên trong nhóm Những phần sử dụng tài liệu tham khảo trong bài thảo luận đã được nêu rõ trong mục tài liệu tham khảo Các thông tin trong bài thảo luận là hoàn toàn trung thực và khách quan, nếu sai chúng tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và chịu mọi

kỷ luật của bộ môn và nhà trường đề ra

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2021

Đại diện Nguyễn Lâm Bách

LỜI MỞ ĐẦU

Ý thức là một trong hai phạm trù cơ bản được các trường phái triết học quan tâm nghiên cứu, nhưng tùy theo cách lý giải khác nhau mà có những quan niệm rất khác nhau, là cơ sở để hình thành các trường phái triết học khác nhau, hai đường lối cơ bản đối lập nhau là chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Các nhà triết học duy tâm khi

lý giải nguồn gốc ra đời của ý thức cho rằng, ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất Plato, Hegel,… hay các nhà triết học chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng

ý thức của con người chỉ là sự “hồi tưởng” về “ý niệm”, hay “tự ý thức” lại “ý niệm tuyệt đối” Chủ nghĩa duy tâm chủ quan với những đại biểu như: G Berkeley, E Mach,… lại tuyệt đối hóa vai trò của cảm giác, cho rằng ý thức của con người là do cảm giác sinh ra, nhưng cảm giác theo quan niệm của họ không phải là sự phản ánh thế giới khách quan mà chỉ là cái vốn có của mỗi cá nhân tồn tại tách rời, biệt lập với thế giới bên ngoài Đó là những quan niệm hết sức phiến diện, sai lầm của chủ nghĩa duy tâm, cơ sở lý luận của tôn giáo Đối lập với các quan niệm của chủ nghĩa duy tâm, các nhà duy vật siêu hình phủ nhận tính chất siêu tự nhiên của ý thức, tinh thần Họ xuất phát từ thế giới hiện thực để lý giải nguồn gốc của ý thức Tuy nhiên vẫn còn nhiều sai lầm: Các nhà duy vật siêu hình đã đồng nhất ý thức với vật chất Họ coi ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra Các nhà duy vật tầm thường thế kỷ XVIII như Can Vogt, Jacob Moleschott,… lại cho rằng “Óc tiết ra

ý thức như gan tiết ra mật” Một số nhà duy vật khác thuộc phái “Vật hoạt luận” như L.B Robinet, E Hechken,… lại quan niệm ý thức là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất - từ giới vô sinh đến giới hữu sinh, mà cao nhất là con người… Nhà triết

học Pháp Diderot cho rằng: “Cảm giác là đặc tính chung của vật chất, hay là sản phẩm của tính tổ chức của vật chất” Những sai lầm, hạn chế của chủ nghĩa duy tâm

và chủ nghĩa duy vật siêu hình trong quan niệm về ý thức đã được các giai cấp bóc lột, thống trị triệt để lợi dụng, lấy đó làm cơ sở lý luận, công cụ để nô dịch tinh thần quần chúng lao động Thế nhưng, nhờ đứng vững trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng, khái quát những thành tựu mới nhất của khoa học tự nhiên và bám sát

thực tiễn xã hội, Triết học Mác-Lênin đã góp phần làm sáng tỏ vấn đề ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

A KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

I ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Sinh viên

II NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

+ Cơ sở lý thuyết: Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc

và bản chất của ý thức

+ Vấn đề thực tiễn: Sự vận dụng quan điểm về nguồn gốc và bản chất của ý thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong quá trình học tập và rèn luyện của sinh viên hiện nay

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

+ Để chứng minh được tính khoa học của thế giới quan duy vật biện chứng, thông qua phân tích vấn đề cơ bản của triết học phạm trù vật chất và ý thức, tính thống nhất vật chất của thế giới

+ Hình thành nguyên tắc khách quan, tránh thái độ chủ quan, bảo thủ trong nhận thức cũng như trong hoạt động thực tiễn

+ Tạo cơ sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng đối với vấn đề cơ bản của Triết học Đó là điều kiện tiên quyết để nghiên cứu toàn bộ hệ thống quan điểm khoa học lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

+ Vận dụng những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

+ Chú trọng liên hệ các bài học thực tiễn về ý thức của sinh viên trong quá trình học tập và rèn luyện

V KẾT CẤU ĐỀ TÀI

+ Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về ý thức

+ Chương 2: Liên hệ vấn đề trong học tập và rèn luyện của sinh viên hiện nay

B NỘI DUNGCHƯƠNG 1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN

CHỨNG VỀ Ý THỨC

I KHÁI NIỆM VỀ Ý THỨC

Ý thức là một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của triết học và được lý giải theo nhiều cách hiểu khác nhau mà từ đó có những quan điểm khác nhau trong từng lĩnh vực

Theo tâm lý học, ý thức được định nghĩa là hình thức phản ánh tâm lý cao nhất

mà chỉ riêng con người mới có, được phản ánh bằng ngôn ngữ, bằng những gì con người đã tiếp thu trong quá trình quan hệ qua lại với thế giới khách quan

Đối với Triết học Mác - Lênin, ý thức là một phạm trù song song với phạm trù vật chất Theo đó, ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn và có sự cái biến, sáng tạo Ý thức có mối quan hệ biện chứng với vật chất

II NGUỒN GỐC CỦA Ý THỨC

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng: “Ý thức của con người là sản phẩm của quá trình phát triển tự nhiên và lịch sử - xã hội” Đồng thời, chủ nghĩa duy vật Mác-xít cũng khẳng định: “Ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội”.

1 Nguồn gốc tự nhiên

Nguồn gốc tự nhiên của ý thức được cấu thành từ nhiều yếu tố, trong đó, hai yếu tố cơ bản nhất có mối liên hệ mật thiết và không thể tách rời nhau đó là bộ óc người và mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan tạo nên hiện tượng phản ánh năng động, sáng tạo

 Về bộ óc người:

Dựa trên những thành tựu mới của khoa học tự nhiên, nhất là sinh lý học thần kinh hiện đại, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định rằng: “Xét về nguồn gốc tự nhiên, ý thức chỉ là thuộc tính của vật chất; nhưng không phải của mọi dạng vật chất, mà là thuộc tính của một dạng vật chất sống

có tổ chức cao nhất là bộ óc người” Ý thức là chức năng của bộ óc, là kết quả

hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc Bộ óc càng hoàn thiện, hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc càng có hiệu quả, ý thức của con người càng phong phú và sâu sắc Điều này lý giải tại sao quá trình tiến hóa của loài người cũng là quá trình phát triển năng lực của nhận thức, của tư duy và tại sao đời sống tinh thần của con người bị rối loạn khi sinh lý thần kinh của con người không bình thường do bị tổn thương bộ óc

Bộ óc người là tổ chức vật chất sống đặc biệt, có cấu trúc tinh vi phức tạp gồm khoảng 14 - 15 tỷ tế bào thần kinh Các tế bào có mối liên hệ mật thiết với nhau và với các giác quan của con người tạo thành vô số những mối liên hệ thu nhận, điều khiển hoạt động của cơ thể trong quan hệ với thế giới bên ngoài và hình thành nên các phản xạ không điều kiện và các phản xạ có điều kiện Óc người là cơ quan sản sinh ra ý thức, óc người minh mẫn thì ý thức minh mẫn, óc người mà tổn thương thì

ý thức kém, thậm chí điên loạn Trình độ phản ánh thuộc tính của óc người chia làm

4 loại:

+ Phản ánh những chất vô cơ, ví dụ: cho sắt vào nước thì sắt rỉ; ánh sáng chiếu

vào mặt hồ thì mặt hồ phản chiếu,…

+ Phản ánh kích thích sinh vật, ví dụ: rễ cây đâm vào chỗ nhiều thức ăn, cây

hoa hướng dương quay về phía mặt trời,…

+ Phản ánh hưng phấn thần kinh, ví dụ: con vật chạm vào lửa sẽ phản ứng

ngay hình thành 2 loại là phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện,…

+ Phản ánh ý thức là phản ánh của óc người, phản ánh thông qua ngôn ngữ,

mang tính tích cực sáng tạo Nhờ đó mà con người có thể tưởng tượng được các sự vật hiện tượng trên thế giới

Như vậy, bộ óc người chính là khí quan vật chất của ý thức Ý thức là chức năng của bộ óc người hoạt động bình thường, là sự phản ánh thế giới hiện thực bởi bộ óc con người

thành nên ý thức Trải qua quá trình tiến hóa lâu dài dẫn đến sự phát triển con người cũng là lúc lịch sử của sự phát triển năng lực phản ánh thế giới vật chất từ

thấp đến cao và cao nhất là trình độ phản ánh ý thức

Phản ánh là sự tái tạo những đặc điểm của một hệ thống vật chất này ở một hệ

thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại của chúng, là thuộc tính phổ biến ở mọi dạng vật chất, được biểu hiện trong sự liên hệ, tác động qua lại giữa các đối tượng vật chất với nhau Sự phản ánh phụ thuộc vào vật tác động và vật nhận tác động; đồng thời luôn mang nội dung thông tin của vật tác động song sự phát triển thuộc tính phản ánh của vật chất tương ứng với sự tiến hóa của thế giới vật chất, các kết cấu càng phát triển thì năng lực phản ánh càng cao:

+ Phản ánh vật lý, hoá học là trình độ phản ánh thấp nhất, đặc trưng cho giới

tự nhiên vô sinh có kết cấu vật chất đơn giản Phản ánh vật lý, hoá học thể hiện qua những biến đổi về cơ, lý, hoá (thay đổi kết cấu, vị trí, tính chất lý - hoá qua quá trình kết hợp, phân giải các chất) khi có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các dạng vật chất vô sinh Đó là trình độ phản ánh mang tính thụ động, chưa có định hướng

lựa chọn của vật nhận tác động

+ Phản ánh sinh học là trình độ phản ánh cao hơn, đặc trưng cho giới tự nhiên

hữu sinh với kết cấu vật chất phức tạp hơn và khác về chất so với giới tự nhiên vô sinh Tương ứng với quá trình phát triển của giới tự nhiên hữu sinh, trình độ phản ánh sinh học của các cơ thể sống cũng bao gồm nhiều hình thức cụ thể cao thấp khác nhau tùy thuộc vào mức độ hoàn thiện, đặc điểm cấu trúc của các cơ quan chuyên trách làm chức năng phản ánh: ở thực vật là sự kích thích; ở động vật có hệ thần kinh là sự phản xạ; ở đông vật cấp cao có bộ óc là tâm lý Tính kích thích là phản ứng bằng cách thay đổi chiều hướng sinh trưởng, phát triển, thay đổi màu sắc, thay đổi cấu trúc,… khi

nhận sự tác động trong môi trường sống Tính cảm ứng là phản ứng tạo ra năng lực cảm giác, được thực hiện trên cơ sở điều khiển của quá trình thần kinh qua cơ chế phản xạ không điều kiện, khi có sự tác động từ bên ngoài môi trường lên cơ thể sống Tâm lý động vật là trình độ phản ánh cao nhất của các loài động vật nhưng chưa phải là ý thức mà chỉ là trình độ phản ánh mang tính bản năng của các loài động vật bậc cao, xuất phát từ nhu cầu sinh lý tự nhiên, hay sự chi phối trực tiếp của cơ thể động vật Mặc dù ở một số loài động vật bậc cao, bước đầu đã có trí khôn, trí nhớ, biết

“suy nghĩ” theo cách riêng của chúng Nhưng theo Ph Ăngghen, đó chỉ là “cái tiền sử” duy nhất gợi ý cho chúng ta tìm hiểu “bộ óc có tư duy của con người” đã ra đời như thế nào

Như vậy, sự xuất hiện con người và hình thành bộ óc của con người có năng lực phản ánh hiện thực khách quan là nguồn gốc tự nhiên của ý thức.

2 Nguồn gốc xã hội

Sự phát triển của giới tự nhiên mới tạo ra tiền đề vật chất có năng lực phản ánh, chỉ là nguồn gốc sâu xa của ý thức Hoạt động thực tiễn của loài người mới là nguồn gốc trực tiếp quyết định sự ra đời của ý thức C Mác và Ph Ăngghen khẳng định:

“Con người cũng có cả “ý thức” nữa” Song, đó không phải là một ý thức bẩm

sinh, sinh ra đã là ý thức “thuần tuý” Do đó, ngay từ đầu, ý thức đã là một sản phẩm xã hội, và vẫn là như vậy chừng nào con người còn tồn tại Sự hình thành, phát triển của ý thức là một quá trình thống nhất không tách rời giữa nguồn gốc

tự nhiên và nguồn gốc xã hội Trong các công trình nghiên cứu khoa học của

mình, C Mác và Ph Ăngghen đã nhiều lần chỉ rõ rằng: “Ý thức không những có nguồn gốc tự nhiên mà còn có nguồn gốc xã hội và là một hiện tượng mang bản chất xã hội”.

Nguồn gốc xã hội của ý thức được cấu thành từ nhiều yếu tố, trong đó, hai yếu

tố cơ bản nhất, trực tiếp nhất đó là lao động và ngôn ngữ:

 Lao động:

+ Lao động là quá trình con người tác động vào giới tự nhiên nhằm tạo ra sản

vừa làm thay đổi cấu trúc cơ thể người, vừa làm giới tự nhiên bộc lộ những thuộc tính, những kết cấu, những quy luật vận động,… của nó qua những hiện tượng mà con người có thể quan sát được Những hiện tượng ấy, thông qua hoạt động của các giác quan, tác động đến bộ óc người và bằng hoạt động của bộ óc, tri thức nói riêng,

ý thức nói chung về thế giới khách quan hình thành và phát triển

+ Để tồn tại, con người phải tạo ra những vật phẩm để thoả mãn nhu cầu của mình Hoạt động lao động sáng tạo của loài người có nhiều ý nghĩa thật đặc biệt

Ph Ăngghen đã chỉ rõ những động lực xã hội trực tiếp thúc đẩy sự ra đời của ý

thức: “Trước hết là lao động; sau lao động và đồng thời với lao động là ngôn ngữ;

đó là hai sức kích thích chủ yếu đã ảnh hưởng đến bộ óc của con vượn, làm cho bộ

óc đó dần dần biến chuyển thành bộ óc con người” Thông qua hoạt động lao động

cải tạo thế giới khách quan mà con người đã từng bước nhận thức được thế giới,

có ý thức ngày càng sâu sắc về thế giới Ý thức hình thành không phải là quá trình con người tiếp nhận thụ động các tác động từ thế giới khách quan vào bộ óc của mình, mà chủ yếu từ hoạt động thực tiễn Con người sử dụng công cụ lao động tác động vào đối tượng hiện thực bắt chúng phải bộc lộ thành những hiện tượng, những thuộc tính, kết cấu nhất định và thông qua giác quan, hệ thần kinh tác động vào bộ óc để con người phân loại, dưới dạng thông tin, qua đó nhận biết

nó ngày càng sâu sắc Ph Ăngghen đã khẳng định: “Nhưng cùng với sự phát triển của bàn tay thì từng bước một đầu óc cũng phát triển, ý thức xuất hiện, trước hết về những điều kiện của các kết quả có ích thực tiễn và về sau là về những quy luật tự nhiên, chi phối các hiệu quả có ích đó”.

+ Trải qua quá trình hoạt động thực tiễn lâu dài, trong những điều kiện hoàn cảnh khác nhau, với nhiều loại đối tượng khác nhau; cùng với sự phát triển của tri thức khoa học, các phương pháp tư duy khoa học cũng dần được hình thành, phát triển giúp nhận thức lý tính của loài người ngày càng sâu sắc Nhận thức lý tính phát triển làm cho ý thức ngày càng trở nên năng động, sáng tạo hơn Ý thức không chỉ là sự phản ánh tái tạo mà còn chủ yếu là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan Thông qua thực tiễn những sáng tạo trong tư duy được con người hiện