Phân tích văn bản: Ai đã đặt tên cho dòng sông Hoàng Phủ Ngọc Tường

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường) A Tìm hiểu chung I Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937) 1 Cuộc đời Quê hương huyện Triệu Phong – tỉnh Quảng Trị Tuy nhiên, gần như cả cuộc đời của ôn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

A Tìm hiểu chung:

I Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937):

1 Cuộc đời:

 Quê hương: huyện Triệu Phong – tỉnh Quảng Trị Tuy nhiên, gần như cả cuộc đời của ông gắn bó máu thịt với Huế:

o Sinh ra tại Huế

o Học tập, công tác ở Huế

o Năm 1966, ông lên chiến khi hoạt động cách mạng, sau lại về Huế công tác

 Nhà văn có điều kiện trau dồi vốn hiểu biết, vốn văn hóa và có một tình yêu sâu nặng với Huế Vì vậy, ông viết rất hay và rất thành công về xứ Huế

2 Hoại động văn học:

 Ông sáng tác cả thơ và văn xuôi nhưng sở trường là bút kí và tùy bút Ký của ông vừa giàu chất trí tuệ, vừa giàu chất thơ, nội dung tư tưởng trong các bài văn hóa, lịch sử phong phú, đề tài rộng rãi

 Đặc sắc trong sáng tác:

o Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn kết hợp nhuần nhuyễn giữa trí tuệ và trữ tình, giữa nghị luận sắc bén và suy tư đa chiều  Nhà văn đã tạo nên những trang viết sang trọng, lịch lãm, tạo nên những tác phẩm tri âm, tri kỷ với nhiều độc giả

o Lối hành văn: hướng nội – súc tích, mê đắm và tài hoa, thiên về bộc lộ cảm xúc, suy tư nhiều hơn là quan sát, miêu tả

II Tác phẩm:

1 Xuất xứ: Rút từ tập ký cùng tên viết vào tháng 1 năm 1981 tại Huế.

2 Thể loại: tùy bút:

 Là thể văn tự do, phóng túng

 Nhân vật chính là cái tôi trữ tình của tác giả

3 Nhan đề:

 Ban đầu, tác giả đặt cho tác phẩm một cái tên rất đỗi thân thương, gần gũi

“Hương ơi, e phải mày chăng?”, sau đổi thành “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”  Đây là tên gọi phù hợp, đồng điệu với cảm xúc của nhà văn, một thoáng lãng đãng, một băn khoăn, một chút mê đắm trước vẻ đẹp của sông

Hương Câu hỏi không chỉ đồng điệu về cảm xúc mà nó còn là lời thôi thúc,

là khát vọng tìm về con người và dòng sông huyền thoại - di sản văn hóa

4 Đoạn trích:

 Thuộc phần đầu của bài kí

 Bố cục: 2 phần:

o Phần 1: Từ đầu ↣ “xứ sở”: Thủy trình của dòng sông Hương – vẻ

đẹp thiên nhiên:

 Sông Hương ở thượng lưu

 Sông Hương ngoại vi thành phố Huế

 Sông Hương ở lòng thành phố Huế

o Phần còn lại: Sông Hương - dòng sông của lịch sử và thơ ca – vè đẹp văn hóa, lịch sử

B Phân tích đoạn trích:

I Hình tượng sông Hương:

1 Vẻ đẹp thiên nhiên của Sông Hương:

1.1 Sông Hương ở nơi khởi nguồn của dòng chảy – vùng thượng nguồn:

 Sông Hương là bản trường ca của rừng già với những tiết tấu hùng tráng,

mạnh mẽ cùng bao cung bậc: “sông Hương chảy rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi hoa đỗ quyên rừng”:

o Các động từ mạnh “rầm rộ”, “mãnh liệt”, “cuộn xoáy”.

o Hình ảnh so sáng độc đáo: dòng nước “cuộn xoáy như cơn lốc…”

 Hoàng Phủ Ngọc Tường đã giúp người đọc thấy được tốc độ của dòng chảy mạnh mẽ, dữ dội, gây bất ngờ cho người đọc bởi xưa nay, khi nghĩ đến sông Hương, ta thường nghĩ đến dòng sông thơ mộng, hiền hòa và rất đỗi trữ tình Có thể thấy, sông Hương không hung bạo, dữ dội như Sông

Đà, nhưng nó cũng chẳng kém phần dữ dằn, cũng lắm thác, nhiều ghềnh

đổ xuống những đáy vực thẳm sâu trong lòng Trường Sơn với vẻ kiêu hùng của dòng nước nơi đại ngàn

Liên hệ: Vẻ đẹp mê đắm quen thuộc trái ngược với vẻ dữ dội ở thượng nguồn

của dòng sông từng xuất hiện trong thi ca:

“Nếu như không có dòng Hương Câu thơ xứ Huế giữa đường đánh rơi”

(“Nếu như không có sông Hương – Huy Tập)

 Trong cái nhìn của Hoàng Phủ Ngọc Tường, sông Hương ở thượng nguồn

cũng có những nét dịu dàng, say đắm với hình ảnh “những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng” thật mộng, thật thơ  Đây cũng là khám

phá, cái nhìn mới mẻ của những người viết tùy bút bởi xưa nay, khi nói đến dòng chảy ở thượng nguồn, ấn tượng đầu tiên hiện lên chến là sự hùng vĩ, hoang bạo

 Tuy nhiên, tâm hồn sâu thẳm của dòng sông Hương chính là vẻ đẹp được

Hoàng Phủ Ngọc Tường so sáng với vẻ đẹp của những “cô gái Di – gan phóng khoáng và man dại”  Đó là vẻ đẹp phá vỡ mọi giới hạn, khuôn

thước để tạo cho Hương giang một hình dáng riêng, Hoàng Phủ Ngọc Tường

gọi đó là phần bản chất, phần tâm hồn sâu thẳm của dòng sông Dù có là

ngọn gió hoang dại, phóng khoáng trên thảo nguyên, hay nhẹ nhàng, lãng mạn trong những lời ca, điệu múa, thì sự tự do mãnh liệt vốn có của những

cô gái Di - gan vẫn mang đến một làn gió xuân đầy phóng khoáng, tươi mới

 Khi ra khỏi rừng, sông Hương được ví như người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở Dù cuộc hành trình đến với thành phố Huế có gian truân, vất

vả đến đâu, ấy mà sông Hương vẫn khiêm tốn, nó “đóng kín” những gì nó đã trải qua trong cuộc hành trình ấy và “ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng”  cách nói nhân hóa Hương giang với vai trò

một đấng sáng tạo toàn năng, khơi nguồn và gây dựng nên không gian văn hóa xứ Huế, gìn giữ nền văn hóa đó bao đời

Tiểu kết: Có thể thấy, con sông ở thượng nguồn mang vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ, bí

ẩn của rừng già, mà cũng thật thơ mộng, trữ tình, giàu sức sống khi về tới cái bến bình yên sau những thác ghềnh, sóng gió Tất cả những cảm nhận đó được gợi nên qua cái nhìn suy tư, thấm đẫm tình yêu của tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường đối với con sông xứ Huế

1.2 Sông Hương trên hành trình về đồng bằng và ngoại vi thành phố -

hành trình tìm về với người tình mong đợi:

 Đặc điểm địa lý của dòng chảy:

o Sông Hương liên tục có sự chuyển dòng: “Nhưng ngay từ đầu vừa ra

khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyển dòng một cách liên tục, vòng những khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó”:

 Với những từ “chuyển mình”, “vòng”, “uốn mình”, nhà văn

mang đến cảm giác dường như dòng sông hoàn toàn chủ động

và linh hoạt trên dòng chảy của nó Hương giang không phải dòng chảy vô tri mà nó đang trong hành trình trở về thành phố,

hay chính là “cuộc tìm kiếm có ý thức để tới nơi gặp thành phố tương lai”.

 Đặc biệt, nhà văn còn chú ý miêu tả cái duyên thầm, dịu dàng

và tình tứ của sông Hương ở những điểm uốn mềm mại: nó

“uốn mình theo những đường cong thật mềm, … rồi đột ngột vẽ một hình cung thật tròn … ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần

về Huế”  Câu văn mát lạnh như một dải lụa tơ tằm vắt trên

trang bút kí, nó được thêu dệt bởi sợi tơ so sánh, nhân hóa điêu luyện, khiến cho người đọc như cảm nhận được mùi của sự tươi mới, tràn trề sức sống và lãng mạn đến độ căng mọng, khiến người ta chỉ muốn nắm lấy, sờ lấy dải lụa ấy

 Liên hệ mở rộng: Vẻ dịu dàng, mềm mại ấy của Hương giang

cũng từng gợi cảm hứng thi ca cho biết bao nhiêu nhà thơ:

“Sông Hương quyến rũ lạ lùng

Em choàng tỉnh giấc ngượng ngùng nhìn tôi”

(Sông Hương - Vũ Dung)

o Tốc độ dòng chảy:

 Khi vừa chảy ra khỏi vùng núi, dòng luân chuyển của sông

Hương vẫn rất mạnh mẽ, ồ ạt: “Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn…”.

 Khi xuôi dần về cố đô, do sự thay đổi của địa bàn, địa hình, dòng chảy của nó cũng thay đổi theo trong cái nhín mê đắm của

Hoàng Phủ Ngọc Tường, dòng sông lúc này “mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi”.

 Khi chảy qua đám Quần Sơn lô xô và rừng thông u tịch nơi có

những lăng tẩm, sông Hương mang vẻ đẹp “trầm mặc như triết

lí như cổ thi”  Trầm mặc vì đó là nơi linh thiêng, chốn tôn

nghiêm Dòng chảy lặng lẽ của sông Hương lúc này thật giống với người con gái rất đỗi tình tứ, lịch thiệp trong giao tiếp, ứng

xử Ở khúc đoạn này, sông Hương vẫn hiện lên với vẻ đẹp thơ mộng, dịu dàng của người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại, vẫn là vẻ mềm mại như tấm

lụa nhưng đan xen vào đó là vẻ đẹp trầm mặc, như triết lý như

cổ thi

 Một chi tiết đắt giá khác là khi con sông gặp gỡ tiếng chuông chùa Thiên Mụ, nơi chứng kiến bao biến cố thăng trầm lịch sử của vùng đất cố đô xưa, chùa Thiên Mụ vẫn đứng đó, âm thầm soi bóng bên dòng Hương giang thơ mộng, tạo nên vẻ đẹp tinh

tú mà thuần khiết cho mảnh đất nơi đây

o Màu nước:

 Màu nước của Hương giang thay đổi trong ngày: “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”  Những mảng phản quang màu sắc

trên nền Tây Nam thành phố khiến mặt sông Hương biến hóa không ngừng, đẹp tựa tấm kính vạn hoa với vẻ đẹp biến ảo đến

hư huyền

 Liên hệ mở rộng: Khác với chu trình “thay đổi màu áo” của Hương giang, màu nước của Đà giang dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân thay đổi theo mùa: “Mùa xuân dòng xanh ngọc bích chứ nước Sông Đà không xanh màu xanh canh hến của sông Gâm sông Lô Mùa thu nước sông đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mỗi độ thu về”  Mỗi dòng sông đều có một đặc điểm, một “tính cách riêng” kích thích, khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho người nghệ sĩ

 Vẻ đẹp của dòng sông qua cách nhìn, cách cảm nhận của Hoàng Phủ Ngọc Tường:

o Những đặc điểm trên của dòng sông sẽ chẳng có gì đặc biệt, ấn tượng

nếu người nghệ sĩ không đến với cái nhìn riêng của họ Bởi

“Một cuộc thám hiểm thực sự không phải ở chỗ cần một vùng đất mới

mà cần một đôi mắt mới” (M.Gorki) nên dòng sông thiên nhiên có trở

nên một hình tượng nghệ thuật độc đáo hay không phần lớn phụ thuộc vào cách nhìn nhận và miêu tả của nhà văn:

 Bằng tình yêu mê đắm với dòng sông, bằng chất phong tình lãng mạn, bằng năng lực liên tưởng, tưởng tượng phong phú, nhà văn đã biến dòng chảy tự nhiên của sông Hương trở thành một hành trình gian truân và đầy nỗ lực để tìm về với người tình mong đợi

 Những liên tưởng, tưởng tượng kết hợp với nhân hóa được tác giả sử dụng trong văn phẩm đã đem đến cho dòng sông cử chủ, hành động như của con người

Tiểu kết: Con sông thật duyên dáng, gợi cảm, trữ tình và cũng rất cổ kính, trầm

mặc khi về đến đồng bằng Sông Hương ở chặng này khiến ta liên tưởng đến một con người đang trên hành trình tìm kiếm và đến với tình yêu đích thực của mình với những khao khát, mong chờ và cả những trầm lắng, suy tư.

1.3 Sông Hương ở trong lòng thành phố Huế:

 Đặc điểm địa lý:

o Hành trình đến với người tình xứ Huế của sông Hương đã được thỏa

nguyện, khi gặp gỡ Huế, “sông Hương vui tươi hẳn lên”.

o Khác với sông Hương khi chảy giữa lòng Trường Sơn là bản trường

ca của rừng già, sông Hương ở khúc đoạn này dìu dặt trong một giai

điệu trữ tình: “trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”, thẹn thùng “uốn một cánh cung rất nhẹ” bởi 2 lý do:

 Do hai vật cản là hai hòn đảo nhỏ Cồn Hến và Cồn Giã Viên

mà sông Hương va phải khi giáp mặt thành phố

 Do những nhánh sông đào ở đầu và cuối ngõ thành phố Những nhánh sông này đã mang nước của sông Hương đi khắp phố thị

 Vẻ đẹp của dòng sông qua cách nhìn, cách cảm nhận của Hoàng Phủ Ngọc Tường:

o Với hồn văn đậm chất phong tình, lãng mạn, với năng lực liên tưởng,

tưởng tượng phong phú, Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn nhìn sông Hương như người con gái, người tình của mảnh đất cố đô Tâm trạng của sông Hương cũng chính là tâm trạng của người tình trước cửa ngõ

của cuộc hẹn hò: “Từ đấy, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long”:

 Với tâm trạng háo hức của niềm vui hội ngộ, sông Hương đã

“kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam - đông bắc, phía đó, nơi cuối đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trăng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non”  Chính Hương giang đã soi bóng cho Huế in hằn

vẻ đẹp lên mặt sông dù đêm hay ngày, miễn là cảnh vật thuộc

về Huế đều có thể phô mình trước mặt sông Hương Việc tác giả dùng biện pháp so sánh mang đến nhiều liên tưởng, gợi cho người đọc càng khắc sâu hơn vẻ đẹp của sông Hương

 Cử của dòng Hương dưới con mắt của Hoàng Phủ Ngọc Tường

cũng là cử chỉ của một người tình: “Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một nhánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”  Vậy là sông

Hương đã gặp được người tình mong đợi, đã chấp nhận lời yêu

thương Tiếng “vâng” của Hương giang không nói bằng lời mà

được bộc lộ bằng hành động thân mật: ngả vào vòng tay của người tình cố đô Đây là nét đặc sắc của cây bút Hoàng Phủ Ngọc Tường với nét so sánh lạ lùng nhưng lại đủ sức bộc lộ vẻ đẹp dịu dàng, tình tứ mà e thẹn, kín đáo của người con gái Huế

 Tốc độ chảy chậm, thực chậm của sông Hương khi qua Huế có căn nguyên địa lý của nó Nhưng qua lăng kính tài hoa của người nghệ sĩ đa tình, nó đã trở thành cái dùng dằng vô cùng lãng mạn đã từng được nhắc tới trong thi ca:

“Con sông dùng dằng con sông không chảy Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu”

(“Tạm biệt Huế” – Thu Bồn)

 Để diễn tả dòng chảy chậm rãi của sông Hương, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã so sáng với dòng Nê – va ở Lê – nin – grát Nếu dòng chảy của sông Nê – va như một đoàn tàu tốc hành thì

dòng sông Hương lại giống như “điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế”  Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và sông Hương

biết bao khi mà dành trọn cái nhìn chan chứa tình yêu, dùng cả tâm can để cảm nhận là lí giải dòng chảy địa lý của Hương giang bằng trái tim thổn thức của mình Sông Hương chảy chậm vì quá yêu Huế, chỉ muốn ôm trọn Huế vào lòng, chỉ muốn đem trọn bóng hình của thành phố Huế in mãi trên mặt sông để ngắm nhìn nó nhiều hơn, lâu hơn trước lúc chia tay

 Hình ảnh “trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh” trên sông

Hương ở cuối đoạn là một hình ảnh để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả  Theo dòng Hương giang, các bông hoa

đăng có lúc kết chùm với nhau tạo nên một vừng sáng giữa dòng sông Cũng có khi chúng lại tạo riêng cho mình một lối Thế nhưng dù là một ánh nến lọt thỏm giữa dòng, hay kết lại hóa sông thành ngân hà thì chúng đều mang lại cho con người

ta những cảm xúc rất bình yên, bởi trong đó, là lời nguyện ước của bao người Có thể, có cả lời ước của tác giả, rằng sông Hương mãi mãi thủy chung, ân tình với xứ Huế đến mãi sau này…

Tiểu kết: Có thể nói, sông Hương giữa thành phố Huế đã gây ấn tượng mạnh với

độc giả bởi vẻ đẹp thơ mộng, cổ kính, lộng lẫy, mà duyên dáng tình tứ Đó không còn là dòng sông vô tri mà đã trở thành một sinh thể có hồn, có thần, có đời sống nội tâm phong phú.

1.4 Sông Hương trong cuộc chia li với cố đô – trước khi đổ về biển cả:

 Đặc điểm địa lý:

o Rời thành phố để ra biển, sông Hương đã có chút thay đổi về hướng

chảy: “Rời khỏi kinh thành, sông Hương chếch về hướng chính bắc,

ôm lấy đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương khói, đang xa dần thành phố để lưu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc và của những vườn cau vùng ngoại ô Vỹ Dạ Và rồi, như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông

- tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ” 

Rời khỏi kinh thành, sông Hương như xa rời với khúc ruột tình thâm,

xa rời nơi đã gắn bó máu thịt với mình Bởi lẽ đó, nó đi trong trạng thái lưu luyến, bịn rịn giữa màu xanh của tre, trúc và vườn cau ngoại ô

thôn Vĩ Dạ Và như còn “một điều gì chưa kịp nói”, Hương giang đột

ngột đổi dòng để được gặp lại Huế lần cuối, để được giãi bày hết cõi lòng ở thị trấn Bao Vinh xưa cổ

 Vẻ đẹp của dòng sông qua cách nhìn, cách cảm nhận của Hoàng Phủ Ngọc Tường:

o Việc dòng sông đổi hướng là điều hết sức bình thường của tự nhiên nhưng với người nghệ sĩ giàu sức tưởng tượng, những cái bình thường

đó lại trở thành điều kì thú Trong cảm nhận của người nghệ sĩ tài hoa,

đa tình, sông Hương đang chảy xuôi bỗng chếch về hướng Bắc để ôm lấy đảo cồn Hến chính là cử chỉ của đôi tình nhân trong giây phút chia xa

o Không chỉ sông Hương mà cả cồn đến, sự hiện diện của cố đô, của người tình mong đợi trong cuộc chia ly này cũng đẹp đến nao lòng Thủ pháp nhân hóa đã phát huy tác dụng triệt để, biến sông Hương và Cồn Hến trở thành cặp tình nhân đang tận hưởng những giây phút hội ngộ cuối cùng

o Khúc vòng trở lại của sông Hương là một hiện tượng quen thuộc, thường thấy ở biết bao con sông khác Tuy nhiên, qua cách nhìn được đúc kết từ tình yêu sâu nặng với dòng sông và vốn tri thức uyên bác của nhà văn về Truyện Kiều, nó lại trở nên độc đáo, lạ lùng biết bao:

“sông Hương đã chí tình trở lại tìm Kim Trọng của nó, để nói một lời thề nguyền trước khi về biển cả”  Việc tác giả so sánh mối tình

sông Hương và xứ Huế với mối tình Kim – Kiều nổi tiếng trong lịch

sử văn học, sông Hương có thêm vẻ đẹp của một người tình dịu dàng, chung thủy Bằng việc huy động trí tưởng tượng linh hoạt, phong phú, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã xây dựng một hệ thống hình ảnh so sánh rất đỗi tài hoa, đặc sắc, vận dụng khéo léo tư duy nghiên cứu với tư duy nghệ thuật để truyền đạt cho độc giả những vốn tri thức đáng quý

về sự hình thành của dòng Hương giang

Tiểu kết: Sông Hương qua ngòi bút của tác giả, đã không còn là một vật thể thiên

nhiên vô tri, vô hồn, mà dường như được thổi hồn, được hữu hình hóa với một sức sống vô cùng mãnh liệt Hành trình của dòng sông xứ Huế từ thượng nguồn tới khi

đổ về biển cả không chỉ đơn thuần là dòng chảy tự nhiên mà còn biểu tượng cho hành trình sinh tồn của một cá thể, một con người, một đất nước, một dân tộc.

2 Vẻ đẹp văn hóa của Sông Hương:

2.1 Sông Hương là dòng sông của âm nhạc:

 Bằng trí tưởng tượng như vượt ngoài không gian và thời gian, nhà văn xem

sông Hương như “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”  Phổ nhạc của

sông Hương hòa với phổ nhạc cổ điển của xứ Huế tạo nên một bản nhạc như rung cảm, bay vào sâu tâm khảm con người

 Trải lòng mình qua những dòng tâm sự, nhà văn đã không ít lần thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày hoặc trên sân khấu nhà hát lớn Thứ âm nhạc dân gian ấy phải được trả về đúng nơi nó được sinh ra: “Những đêm yên tĩnh có thể nghe tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya” bởi

lẽ “toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này”  Theo cách cảm nhận của nhà văn, không gian âm nhạc lý tưởng rất đỗi êm đềm và tĩnh lặng, chỉ có tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân

nga tận bờ bên kia, tiếng mái chèo khua nước nhè nhẹ, cảnh trăng lồng bóng

nước… Không gian ấy đã gợi hứng cho người nghệ nhân gửi lòng mình vào những điệu hò mái nhì, mái đẩy da diết - những điệu hò trên sông nước, âm điệu ngân nga, lan toả, mang sắc thái dòng sông xứ Huế: êm đềm, phẳng lặng và đầy mộng mơ

 Với cái tài của Hoàng Phủ Ngọc Tường, khi viết về sông Hương, ông nhiều lần liên tưởng đến Truyện Kiều và đại thi hào Nguyễn Du Có hay không những bản đàn đi suốt đời Kiều được thai nghén và ra đời từ những đêm trăng tỏ trên sông Hương? Chính nhà văn cũng hóa thân thành nghệ nhân già, thưởng thức từng câu thơ tả tiếng đàn của Kiều rồi chợt nhớ ra âm

hưởng nhã nhạc cung đình mà thốt lên: “Đó chính là tứ đại cảnh”.

2.2 Sông Hương còn là dòng sông thi ca với nhiều cung bậc, nhiều sắc

màu phong phú:

 Dòng sông mang vẻ đẹp lung linh biến hóa tỡi độ, mỗi nhà thơ lại có những cảm nhận riêng về nó Khi là vẻ đẹp mơ màng, trong sáng, thanh thoát, hài

hòa với sắc xanh hi vọng và sắc trắng tinh khôi của “dòng sông trắng, lá cây xanh” trong con mắt đa tình của Tản Đà.

 Dòng sông ấy vẫn trinh nguyên bất chấp mọi sự đổi dời, chuyển biến của cảnh vật để rồi chính nó đã bồi đắp nên những thôn làng đất đai trù phú và cây lá xanh tươi, mà ta có thể thấy trong bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn

Mặc Tử:

“Sao anh không về chơi thôn Vỹ Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền”.

 Thật không sai khi nói cây bút của nhà văn làm thức dậy một sông Hương bi tráng, hào hùng, bất tử trong cả thơ ca, như Cao Bá Quát viết:

“Muôn dãy non xanh ngát cánh đồng Sông dài như kiếm dựng trời xanh”

 Càng ngưỡng mộ tài của nhà văn khi ông cảm nhận nỗi “quan hoài vạn cổ” của dòng sông Hương trong thi phẩm của bà Huyện Thanh Quan Đặc biệt, cách tác giả đặt để sông Hương lồng ghép với những câu Kiều, gợi lên hình ảnh trôi nổi của bao “kiếp Kiều” được Tố Hữu đề cập đậm chất nhân đạo trong “Tiếng hát Sông Hương”: