Những bất trắc thường xuyên xảy ra trong môi trườngkinh doanh dẫn đến “những sai lệch bất lợi so với kết quả dự tính hay mong chờ” củadoanh nghiệp.Khác với một số rủi ro thông thường khá
LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG
Rủi ro trong kinh doanh
Khái niệm rủi ro đến nay vẫn chưa có định nghĩa thống nhất, do các trường phái và tác giả khác nhau đưa ra các định nghĩa rủi ro riêng biệt Những định nghĩa này phong phú và đa dạng, nhưng có thể được hệ thống thành hai trường phái lớn: trường phái truyền thống và trường phái hiện đại.
Theo quan điểm của trường phái truyền thống, rủi ro được coi là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát và nguy hiểm bất ngờ có thể xảy ra Rủi ro thể hiện ở thiệt hại về tài sản hoặc sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến Nó còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn phát sinh trong quá trình kinh doanh và sản xuất của doanh nghiệp, gây tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Nói ngắn gọn, rủi ro là những thiệt hại, mất mát hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc sự bất định có thể xảy ra cho con người.
Trong trường phái hiện đại, rủi ro được xem là một sự bất trắc có thể đo lường được, mang cả yếu tố tích cực lẫn tiêu cực Rủi ro có thể gây tổn thất cho con người nhưng đồng thời mở ra những lợi ích và cơ hội Nếu rủi ro được nghiên cứu một cách tích cực, chúng ta có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa và hạn chế những rủi ro tiêu cực, đồng thời nắm bắt các cơ hội để đạt được kết quả tốt đẹp cho tương lai.
1.1.2 Khái niêm rủi ro trong kinh doanh
Rủi ro kinh doanh là một dạng rủi ro mang đặc điểm cơ bản và dễ nhận thấy, được quan tâm nhiều bởi vì liên quan mật thiết đến lợi nhuận Kinh doanh nhằm mục tiêu tạo lợi nhuận cho doanh nghiệp và cho từng cá nhân, và lợi nhuận là động lực thúc đẩy sự phát triển không ngừng Tuy nhiên, môi trường kinh doanh chịu tác động của nhiều yếu tố khiến mức độ bất trắc tăng lên Những yếu tố này gây ra biến động và sai lệch bất lợi so với kết quả dự tính hay mong chờ của doanh nghiệp Trước thực tế đó, nhận diện và quản trị rủi ro kinh doanh là cần thiết để giảm thiểu tác động của biến động thị trường lên lợi nhuận và đảm bảo hiệu quả kinh doanh.
Rủi ro trong kinh doanh khác với một số rủi ro thông thường ở tính cụ thể và khả năng đo lường được, cho phép nhận diện và quản trị rủi ro một cách có hệ thống Vì khái niệm rủi ro gắn với lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận mức độ mạo hiểm và rủi ro cao để đạt được lợi nhuận kỳ vọng lớn.
Rủi ro trong kinh doanh là một khía cạnh đa dạng và phức tạp, chịu tác động từ cả yếu tố bên ngoài lẫn nội tại doanh nghiệp, và bị chi phối bởi nền kinh tế trong nước Để xây dựng các chiến lược và biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả, doanh nghiệp cần nhận diện rủi ro một cách có hệ thống, sau đó đánh giá mức độ ảnh hưởng và xác định xác suất xảy ra, từ đó phân loại rủi ro theo cấp độ và loại hình Quá trình này giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao khả năng ứng phó trước biến động thị trường và tăng cường sự an toàn, bền vững cho hoạt động kinh doanh.
1.1.3.1 Phân loại theo phương pháp quản trị rủi ro truyền thống
Rủi ro thảm họa là khái niệm bao gồm các loại thảm họa có thể ảnh hưởng đến cộng đồng, gồm thảm họa thiên nhiên (bão, lũ, động đất, hạn hán), thảm họa do con người gây ra, và các tác động gián tiếp như hỏa hoạn, chiến tranh và khủng bố Việc nhận diện và quản lý rủi ro thảm họa giúp xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp, giảm nhẹ thiệt hại, bảo vệ cơ sở hạ tầng và sinh kế, cũng như tăng cường khả năng phục hồi của cộng đồng sau khi xảy ra sự cố.
Rủi ro tài chính: các khoản nợ xấu, tỷ giá hối đoái, giá cổ phiếu hay lãi suất biến động…
Rủi ro tác nghiệp là tập hợp các yếu tố có thể làm gián đoạn hoạt động bằng cách gây hỏng trang thiết bị và hệ thống máy tính, đứt quãng chuỗi cung ứng hoặc lỗi trong quy trình vận hành, từ đó ảnh hưởng đến hiệu suất và doanh thu Những rủi ro này có thể phát sinh từ sự cố kỹ thuật, hỏng hóc thiết bị, hoặc sự cố hệ thống thông tin, đồng thời kéo theo gián đoạn dịch vụ và sản phẩm Thêm vào đó, nguy cơ tai nạn hoặc chấn thương của nhân viên trong quá trình làm việc cũng thuộc phạm vi rủi ro tác nghiệp và tác động trực tiếp đến an toàn lao động Để giảm thiểu rủi ro tác nghiệp, cần thực hiện đánh giá tác động, bảo trì định kỳ, sao lưu dữ liệu, dự phòng chuỗi cung ứng, cải thiện quy trình vận hành và đào tạo an toàn cho nhân viên, từ đó tăng khả năng phục hồi và đảm bảo liên tục hoạt động.
Rủi ro chiến lược là yếu tố then chốt quyết định sự sống còn, phát triển hay thoái trào của một tổ chức; quản trị chiến lược hiệu quả đồng nghĩa với việc nhận diện và quản trị rủi ro chiến lược, bao gồm tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu, cũng như các chính sách và biện pháp hành động Có 7 loại rủi ro chiến lược chính cần được nhận diện, đánh giá và xử lý để đảm bảo sự bền vững và thành công của tổ chức.
- Rủi ro dự án (dự án bị thất bại)
- Rủi ro từ khách hàng (khách hàng bỏ đi)
- Rủi ro từ chuyển đổi (sự thay đổi lớn về công nghệ hoặc hướng đi)
- Rủi ro từ đối thủ cạnh tranh duy nhất (xuất hiện đối thủ không thể đánh bại)
- Rủi ro thương hiệu (thương hiệu bị mất sức mạnh)
- Rủi ro ngành (ngành kinh doanh trở thành vùng phi lợi nhuận)
- Rủi ro đình trệ (công ty không tăng trưởng, thậm chí bị suy giảm).
1.1.3.2 Phân loại rủi ro theo nguồn gốc rủi ro
Rủi ro từ môi trường thiên nhiên là yếu tố có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Thiên tai và biến đổi khí hậu khiến chuỗi cung ứng bị đứt quãng, tăng chi phí và dẫn đến tổn thất kinh tế nghiêm trọng cho doanh nghiệp Vì vậy, nhận diện, đánh giá và quản trị rủi ro thiên nhiên trở thành yếu tố then chốt để bảo vệ nguồn lực, giảm thiểu thiệt hại và duy trì hiệu quả kinh doanh trong bối cảnh thị trường cạnh tranh.
Rủi ro từ môi trường văn hóa xuất phát khi thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật và đạo đức của người khác hoặc của các dân tộc khác, từ đó dẫn đến hành vi không phù hợp, gây thiệt hại, mất mát và khiến cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ Để giảm thiểu rủi ro này trong giao tiếp và hợp tác kinh doanh, cần tăng cường nhận thức về sự đa dạng văn hóa, nghiên cứu thị trường mục tiêu, đào tạo nhân sự về giao tiếp giữa các nền văn hóa và xây dựng chiến lược phù hợp với văn hóa địa phương.
Rủi ro từ môi trường xã hội là nguồn rủi ro chủ chốt, xuất phát từ sự thay đổi của các chuẩn mực giá trị, hành vi của con người, cấu trúc xã hội và các định chế Việc nhận diện và thích ứng với những biến động xã hội này giúp giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng thích nghi cho doanh nghiệp và cộng đồng Nếu không nắm bắt được đặc trưng của môi trường xã hội và điều chỉnh chiến lược kịp thời, có thể phải gánh chịu những tổn thất nặng nề về kinh tế, uy tín và hiệu quả hoạt động.
Rủi ro từ môi trường chính trị có ảnh hưởng lớn đến bầu không khí kinh doanh; khi môi trường này ổn định, doanh nghiệp sẽ giảm thiểu rủi ro và có điều kiện thuận lợi để tăng trưởng Để thành công, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ lưỡng, nắm vững các yếu tố chính trị và xây dựng chiến lược phù hợp với môi trường ở cả nước sở tại lẫn nước đến kinh doanh Việc liên tục cập nhật định chế, pháp lý, chính sách và tình hình ổn định xã hội giúp doanh nghiệp thích nghi nhanh chóng, tối ưu hóa hiệu suất và tận dụng cơ hội trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh xã hội tiến bộ, môi trường pháp lý cần bắt kịp sự phát triển và các chuẩn mực pháp lý phù hợp để giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp và cá nhân; ngược lại, sự thay đổi quá nhanh hoặc thiếu ổn định của luật pháp có thể gây khó khăn lớn cho hoạt động Khi luật pháp thay đổi, các tổ chức và cá nhân không nắm bắt kịp các đổi mới hoặc không theo kịp các chuẩn mực mới sẽ đối mặt với rủi ro Đối với kinh doanh quốc tế, môi trường pháp lý càng phức tạp vì khác biệt chuẩn mực pháp lý giữa các nước; chỉ tuân thủ luật pháp nội địa mà không hiểu luật pháp của đối tác có thể dẫn tới rủi ro và thất bại trong giao dịch Do đó, việc liên tục theo dõi và thích nghi với biến đổi pháp lý là yếu tố then chốt để duy trì khả năng cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Rủi ro từ môi trường kinh tế phát sinh khi nó chịu tác động mạnh từ môi trường chính trị, khiến các yếu tố kinh tế toàn cầu ảnh hưởng lên từng nước với mức độ đáng kể Môi trường kinh tế toàn cầu có thể định hướng thị trường ở cấp quốc gia và tác động sâu rộng đến nền kinh tế, tạo áp lực và biến động cho tăng trưởng và ổn định kinh tế Mặc dù hoạt động của các chính phủ, đặc biệt là các nước siêu cường, có thể ảnh hưởng sâu sắc đến thị trường thế giới, nhưng họ không thể kiểm soát được toàn bộ thị trường rộng lớn này, dẫn tới rủi ro và bất ổn trong môi trường kinh tế.
Quản trị rủi ro trong kinh doanh
1.2 1 Khái niệm quản trị rủi ro
Cho đến nay vẫn chưa có khái niệm thống nhất về quản trị rủi ro; có những quan điểm cho rằng quản trị rủi ro đồng nghĩa với việc mua bảo hiểm, nhưng định nghĩa này chỉ phù hợp với một số rủi ro nhất định và không phản ánh toàn diện bản chất của quản trị rủi ro Thực tế, quản trị rủi ro là một quá trình liên tục gồm nhận diện, đánh giá, ưu tiên và ứng phó với rủi ro, đồng thời thiết lập các biện pháp giảm thiểu, chuyển giao và kiểm soát nhằm bảo vệ mục tiêu của tổ chức Nó không chỉ đơn thuần là bảo hiểm mà còn là việc tích hợp quản trị rủi ro vào chiến lược và quy trình vận hành, nhằm tối ưu hóa cơ hội và giảm thiệt hại, nâng cao khả năng phục hồi và tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp.
“thuần tuý” những rủi ro có thể phân tán, “những rủi ro có thể mua bảo hiểm”.
Theo các tiêu chuẩn quốc tế của Hiệp hội Kiểm toán Nội bộ Quốc tế (IIA), rủi ro được định nghĩa là khả năng một sự kiện có thể xảy ra và ảnh hưởng đến việc đạt được các mục tiêu của tổ chức Việc đánh giá rủi ro dựa trên hai yếu tố chính: mức độ tác động của sự kiện đó và xác suất xảy ra, từ đó xác định mức độ ưu tiên và thiết kế các biện pháp quản trị rủi ro phù hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường khả năng hoàn thành mục tiêu.
Quản trị rủi ro doanh nghiệp (ERM) là trọng tâm của hệ thống quản trị doanh nghiệp và quản trị chiến lược hiệu quả Khi hệ thống quản trị rủi ro được thiết lập có cơ cấu phù hợp và được vận hành liên tục từ việc xác định, đánh giá, ra quyết định đến phản hồi và tổng hợp thông tin về các cơ hội cũng như mối đe dọa ảnh hưởng đến mục tiêu của doanh nghiệp, ERM sẽ đồng bộ hóa các quy trình quản trị rủi ro xuyên suốt tổ chức Đối với hầu hết doanh nghiệp, quản trị rủi ro vừa xem xét các khía cạnh tích cực vừa đánh giá các yếu tố tiêu cực của rủi ro, từ đó nhận diện cơ hội mang lại lợi ích và quản trị những nguy cơ có thể ảnh hưởng tiêu cực Vì vậy, quản trị rủi ro có thể được áp dụng từ quy trình xây dựng chiến lược ban đầu đến các dự án, quyết định đầu tư và các quy trình hoạt động thực hiện, nhằm tối ưu hóa kết quả và đạt được mục tiêu của doanh nghiệp.
Ngược lại, trường phái mới cho rằng cần quản trị tất cả mọi loại rủi ro của tổ chức một cách toàn diện.
Quản trị rủi ro toàn diện là một quá trình xử lý rủi ro một cách có hệ thống và khoa học, bắt đầu từ nhận diện và đánh giá rủi ro, sau đó xây dựng và thực thi các kế hoạch phòng ngừa nhằm ngăn chặn rủi ro phát sinh, áp dụng các biện pháp kiểm soát để giảm thiểu tổn thất cho doanh nghiệp khi rủi ro xảy ra và kết thúc bằng dự phòng tài chính để bù đắp cho các thiệt hại có thể xảy ra Các nội dung quản trị rủi ro tập trung vào hệ thống hóa hoạt động nhận diện và đánh giá rủi ro, thiết kế các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát, đồng thời quản lý tài chính dự phòng nhằm đảm bảo sự liên tục và an toàn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Quản trị rủi ro bao gồm các nội dung:
- Nhận dạng – phân tích – đo lường rủi ro;
- Kiểm soát – phòng ngừa rủi ro;
- Tài trợ rủi ro khi nó đã xuất hiện. Để thực hiện quản trị rủi ro, thì tuỳ thuộc vào:
- Quy mô tổ chức: lớn hay nhỏ?
- Tiềm lực của tổ chức: mạnh hay yếu?
- Môi trường của tổ chức hoạt động đơn giản hay phức tạp? Có nhiều rủi ro hay ít?
Nhận thức của lãnh đạo tổ chức về quản trị rủi ro là yếu tố quyết định mức độ ưu tiên và nguồn lực dành cho công tác này Tùy thuộc vào quy mô, ngành nghề và mức độ phức tạp của rủi ro mà mỗi tổ chức có thể có hoặc không có một bộ phận quản trị rủi ro chuyên nghiệp; sự tồn tại và quy mô của bộ phận này có thể là một người hoặc nhiều người Hiệu quả của quản trị rủi ro phụ thuộc vào mức độ tham gia của lãnh đạo cấp cao, sự tích hợp quản trị rủro vào chiến lược và quy trình ra quyết định, cũng như tính độc lập và đầy đủ của cơ cấu quản trị rủi ro Đây là các yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ trưởng thành của quản trị rủi ro trong tổ chức.
Dù mô hình tổ chức của bộ phận quản trị rủi ro có thể khác nhau và số lượng người tham gia công tác này có thể biến động, nhiệm vụ cốt lõi của các nhà quản trị rủi ro vẫn là nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro; xây dựng và duy trì khung quản trị rủi ro phù hợp với chiến lược doanh nghiệp; và đảm bảo tuân thủ pháp lý và quy định nội bộ Họ thiết lập hệ thống đo lường và giám sát rủi ro để nhận diện sớm biến động, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu và kế hoạch ứng phó khẩn cấp Họ phối hợp với các bộ phận khác để tích hợp quản trị rủi ro vào quy trình ra quyết định, quản lý tài sản và vận hành, nhằm nâng cao nhận thức về rủi ro ở mọi cấp độ Mục tiêu chung là tối ưu hóa nguồn lực, bảo đảm an toàn hoạt động và tăng trưởng bền vững.
- Giúp tổ chức của họ nhận dạng, phân tích đo lường, phân loại những rủi ro đã và sẽ đến với tổ chức;
- Xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình kiểm soát rủi ro, với những biện pháp phù hợp với từng tổ chức cụ thể, ví dụ như:
- Thu thập, phổ biến các quy định mới của nhà nước, các cơ quan hữu trách
- Nghiên cứu, phổ biến các thông tin về các thị trường mà tổ chức đến kinh doanh như những quy định của chính phủ, luật pháp, phong tục, tập quán ở những thị trường đó;
- Nghiên cứu và cung cấp những thông tin về khách hàng;
- Tổ chức những lớp huấn luyện, đào tạo để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho nhân viên;
- Hướng dẫn việc mua bảo hiểm trong những trường hợp cần thiết;
- Giáo dục những vấn đề liên quan đến an toàn lao động, vệ sinh thực phẩm, bảo vệ môi trường môi sinh;
- Thu thập các khiếu nại và giải quyết;
- Thiết lập và phát triển tốt các mối quan hệ với cơ quan hữu quan, quan hệ công chúng,…
- Xây dựng và thực hiện tốt chương trình tài trợ rủi ro mỗi khi rủi ro xảy ra, với những biện pháp như:
- Thu xếp để thực hiện nhanh chóng những hợp đồng bảo hiểm có liên quan
- Sử dụng có hiệu quả quỹ tự bảo hiểm
- Vận động sự ủng hộ của chính phủ, của các cơ quan cấp trên
- Vận động sự ủng hộ của các nhà cung cấp, của người tiêu dung, của công chúng.
- Sử dụng các biện pháp kĩ thuật phù hợp với từng loại rủi ro
1.2.2 1 Nhận dạng- Phân tích – Đo lường rủi ro a Nhận dạng rủi ro Để quản trị rủi ro trước hết phải nhận diện được rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của tổ chức Hoạt động nhận dạng rủi ro nhằm phát triển các thông tin về nguồn gốc rủi ro, các yếu tố mạo hiểm, hiểm hoạ, đối tượng rủi ro và các loại tổn thất Nhận dạng rủi ro bao gồm các công việc theo dõi, xem xét, nghiên cứu môi trường hoạt động và toàn bộ mọi hoạt động của tổ chức nhằm thống kê được tất cả các rủi ro không chỉ những rủi ro đã và đang xảy ra, mà còn dự báo được những loại rủi ro mới có thể xuất hiện đối với tổ chức, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp kiểm soát và tài trợ rủi ro thích hợp.
Phương pháp nhận dạng rủi ro được thực hiện bằng cách lập bảng liệt kê đầy đủ các rủi ro đã, đang và có thể xuất hiện đối với tổ chức, tạo nền tảng cho quá trình quản trị rủi ro Để nhận diện hiệu quả, nên kết hợp nhiều phương pháp như phân tích nguyên nhân gốc, rà soát dữ liệu lịch sử và học hỏi từ các bài học trước, phỏng vấn các bên liên quan, tổ chức các buổi workshop đánh giá rủi ro và sử dụng các checklist cùng khung quản trị phù hợp với ngữ cảnh của tổ chức Bên cạnh đó, áp dụng phân tích xu hướng và mô hình dự báo giúp dự báo rủi ro trong tương lai và xác định mức độ tác động Tất cả rủi ro được ghi nhận và cập nhật định kỳ, làm cơ sở cho đánh giá, ưu tiên xử lý và xây dựng các biện pháp kiểm soát rủi ro hiệu quả.
Lập bảng câu hỏi nghiên cứu về rủi ro và tiến hành điều tra nhằm phân loại rủi theo nguồn rủi hoặc môi trường tác động (theo phần Phân loại rủi) Các câu hỏi sẽ xoay quanh những vấn đề như: tổ chức đã gặp phải những loại rủi ro nào; mức thiệt hại tương ứng là bao nhiêu; tần suất xuất hiện của từng loại rủi ro trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm; các biện pháp phòng ngừa và biện pháp tài trợ rủi ro đã được sử dụng; kết quả đạt được; những rủi ro tiềm ẩn chưa xảy ra nhưng có thể xuất hiện và lý do; cũng như những ý kiến đánh giá, đề xuất về công tác quản trị rủi ro.
Phân tích báo cáo tài chính là phương pháp phổ biến được các tổ chức áp dụng ở nhiều mức độ và cho nhiều mục đích khác nhau Trong quản trị rủi ro, việc phân tích bảng tổng kết tài sản, báo cáo hoạt động kinh doanh và các tài liệu bổ sung giúp nhận diện các rủi ro liên quan đến tài sản, nguồn nhân lực và trách nhiệm pháp lý của tổ chức Bằng cách so sánh số liệu kỳ hiện tại với các số liệu dự báo cho kỳ kế hoạch, ta có thể phát hiện các rủi ro có thể phát sinh trong tương lai và điều chỉnh biện pháp quản trị phù hợp Phương pháp phân tích báo cáo tài chính không chỉ làm rõ rủi ro thuần túy mà còn hỗ trợ nhận diện rủi ro suy đoán.
Phương pháp lưu đồ là một công cụ quan trọng để nhận dạng rủi ro trong hoạt động của tổ chức Để thực hiện phương pháp này hiệu quả, trước hết cần xây dựng một lưu đồ trình bày đầy đủ tất cả các hoạt động và quy trình của tổ chức Lưu đồ giúp hình dung luồng công việc, nhận diện các điểm yếu và các bước có nguy cơ, từ đó hỗ trợ quá trình đánh giá và kiểm soát rủi ro một cách có hệ thống Khi triển khai, lưu đồ nên được cập nhật thường xuyên và kết hợp với các biện pháp quản trị rủi ro để tối ưu hóa hiệu quả quản lý rủi ro của tổ chức.
Trong quản trị rủi ro, kiểm tra hiện trường là công việc được tiến hành thường xuyên bởi các nhà quản trị Nhờ quan sát và theo dõi trực tiếp hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, họ có cơ sở để phân tích và đánh giá các yếu tố rủi ro, từ đó nhận diện những rủi ro tiềm ẩn mà tổ chức có thể gặp phải.
Phân tích hợp đồng là một phương pháp nhận diện rủi ro quan trọng trong hoạt động kinh doanh nói chung, và trong hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng Để phân tích có hiệu quả, cần xem xét toàn bộ các bộ phận của hợp đồng, từ phần mở đầu và giới thiệu các bên chủ thể cho đến nội dung các điều kiện, điều khoản và phần ký kết hợp đồng Trong đó, cần tập trung phân tích kỹ tất cả các điều kiện và điều khoản, cụ thể các yếu tố sau: Commodity (Tên hàng), Quality (Chất lượng), Quantity (Số lượng), Price (Giá cả), Shipment (Giao hàng), Payment (Thanh toán), Packing and marking (Bao bì, ký mã hiệu), Warranty (Bảo hành), Penalty (Phạt), Insurance (Bảo hiểm).
Biện pháp khác: Cùng với các biện pháp trên đầy người ta còn sử dụng các biện pháp:
- Nhận báo cáo và làm việc trực tiếp với các bộ phận trong tổ chức;
Để nhận diện các rủi ro có thể ảnh hưởng đến tổ chức, cần làm việc chặt chẽ với các cơ quan Nhà nước, cơ quan cấp trên, các cơ quan luật pháp, các ban ngành liên quan, nhà cung cấp và khách hàng nhằm thu thập thông tin và cập nhật các quy định, chuẩn mực pháp lý liên quan Quá trình hợp tác này giúp nhận diện các yếu tố rủi ro tiềm ẩn và đánh giá mức độ ảnh hưởng Tiếp theo, tiến hành phân tích rủi ro một cách có hệ thống, đánh giá xác suất và tác động của từng rủi ro, từ đó ưu tiên các biện pháp kiểm soát và giảm thiểu rủi ro, đảm bảo sự tuân thủ pháp luật và sự an toàn, ổn định cho hoạt động của tổ chức.
THỰC TRẠNG RỦI RO VÀ HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO
2.1 Sơ lược về ngành người mẫu Việt Nam hiện nay (trước tiên giới thiệu sơ lược sau đó phân tích sâu về cơ hội và thách thức)
Nhắc đến sàn catwalk, nghề người mẫu luôn gắn với sự hào nhoáng, màu sắc và sự giàu có mà công chúng kỳ vọng Kể từ khi ngành công nghiệp thời trang hình thành, người mẫu xuất hiện song hành với các thiết kế của nhà thiết kế và các show diễn Người mẫu được xem là những người có vẻ đẹp cơ thể đạt chuẩn, gắn liền với sàn diễn, ánh đèn rực rỡ và hàng triệu tín đồ thời trang theo dõi Hình ảnh này thường được mô tả khi họ ăn mặc tinh tế, trang điểm lộng lẫy, sải bước trên những đôi giày cao gót hàng hiệu và nhận cát-xê cao Dưới ánh sáng sân khấu, vóc dáng và phong cách của họ trở thành nguồn cảm hứng, thu hút giới trẻ bước vào showbiz để tìm kiếm sự nổi tiếng.
Đằng sau thế giới lộng lẫy đầy hoa lệ của ngành người mẫu là hậu trường đầy khó khăn và thử thách, thậm chí là sự tủi nhục mà nhiều người phải đối mặt Với những người không xuất thân từ gia đình giàu có, con đường từ quê lên các trung tâm giải trí lớn mang theo ước mơ đổi đời cùng vô vàn áp lực cạnh tranh Sau những bộ trang phục bắt mắt và khuôn mặt được trang điểm kỹ càng, vẫn còn là mệt mỏi, nhọc nhằn và hy sinh mà họ phải gánh chịu để duy trì sự nghiệp.
Ngành nghề người mẫu không phải là công việc đơn giản; đằng sau ánh hào quang là hàng loạt thách thức và mặt trái mà nhiều người ngoài cuộc khó lòng hình dung Bên cạnh những cú vồ ếch trên sàn catwalk, nghề này đi kèm với các tiêu chuẩn, quy định khắt khe, áp lực công việc và cạnh tranh gay gắt giữa những người trong nghề Chi phí sinh hoạt và thu nhập của người mẫu cũng không cao như các nghề trong làng giải trí như diễn viên hay ca sĩ, khiến nhiều người phải chật vật để trang trải cuộc sống Gần đây liên quan đến nghề người mẫu có các vụ việc như bắt buôn lậu, bán dâm hay bán nước mía vỉa hè, khiến dư luận đặt câu hỏi liệu nghề người mẫu có thực sự lung linh như vẻ ngoài của nó hay không.
2.2 Phân tích các yếu tố tác động đến ngành người mẫu
Ngành người mẫu vốn không còn xa lạ với làng giải trí Việt Nam và thế giới, xuất phát từ những ngày đầu ngành thời trang lên ngôi Người mẫu được xem như thước đo chuẩn để tôn vinh vẻ đẹp của các sản phẩm được chăm chút từ mũi kim đến đường chỉ của các nhà thiết kế và stylist Tuy vậy, nghề này đòi hỏi ngoại hình và thần thái ở mức cao nên không phải ai cũng có thể bước chân vào thị trường; những giá trị từ các cuộc thi người mẫu tạo động lực để ngày càng có nhiều công ty đào tạo người mẫu chuyên nghiệp xuất hiện ở Việt Nam Nhờ sự kết hợp giữa môi trường vật chất và xu hướng thời trang, lĩnh vực giày cao gót và các hoạt động liên quan đang tiếp tục phát triển và định hình tương lai của ngành.
Xã hội ngày càng phát triển kéo theo sự dịch chuyển của nhu cầu từ gánh nặng cơm áo gạo tiền sang chăm chút vẻ ngoài, thẩm mỹ và thời trang Khi nhu cầu làm đẹp tăng lên, ngành công nghiệp người mẫu, hàng hiệu và các xu hướng thẩm mỹ cũng phát triển song song, hình thành một chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ với mức độ quan tâm của công chúng Có cung sẽ có cầu, và ngành công nghiệp người mẫu đảm nhận vai trò quan trọng trong quá trình phản ánh và đáp ứng mong muốn thể hiện phong cách cá nhân qua trang phục và vẻ đẹp.
2.3 Các loại rủi ro thường gặp trong giới người mẫu
2.3 1 Rủi ro từ môi trường kinh doanh của các công ty quản lý người mẫu
2.3.1.1 Rủi ro về chính sách, pháp lý
Sau khi ký hợp đồng với công ty quản lý, các người mẫu thường nhận thấy các điều khoản liên quan đến an sinh xã hội như bảo hiểm, quỹ tiền lương và tiền bảo đảm hiếm khi được nêu rõ trong hợp đồng Việc thiếu các mục này có thể gây rủi ro cho họ khi gặp sự cố nghề nghiệp hoặc khi hợp đồng kết thúc mà quyền lợi phúc lợi không được bảo đảm Vì vậy việc rà soát kỹ lưỡng các điều khoản về bảo hiểm xã hội, quyền lợi phúc lợi và các khoản thanh toán liên quan là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người mẫu.
Nhìn chung, nghề người mẫu không được đảm bảo chắc chắn về các chính sách và quyền lợi liên quan đến công việc của họ Với các siêu mẫu hoặc người nổi tiếng trên sàn catwalk thế giới, đó là một vinh dự vô cùng lớn nhưng cũng đầy thử thách và áp lực Ngược lại, phần lớn các người mẫu bình thường, như hàng triệu người khác, lại phải đối mặt với gánh nặng cơm áo gạo tiền mỗi ngày, một thực tế ít người ngoài ngành có thể hình dung.
Nguyên nhân cốt lõi khiến nghề người mẫu ở Việt Nam không có sự đảm bảo ổn định là do phải đối mặt với định kiến xã hội và cái nhìn tiêu cực từ một bộ phận công chúng Ngành người mẫu Việt Nam chưa phát triển đầy đủ và chưa khẳng định được vị thế trong showbiz, nên các người mẫu chưa được coi trọng cho đến khi thể hiện được đẳng cấp của mình Do đó, họ phải đối mặt với mức lương thấp và các khó khăn về thu nhập, tức là vấn đề cơm áo gạo tiền.
2.3.1 2 Rủi ro từ nội bộ doanh nghiệp a) Rủi ro về tài chính
Trong ngành công nghiệp người mẫu, phần lớn nguồn thu của các công ty đến từ các hợp đồng với đối tác thuê người mẫu cho sự kiện thời trang, chiến dịch quảng cáo và các hoạt động thương hiệu khác Trong chuỗi cung ứng của ngành này, xưởng sản xuất thời trang ở vị trí đầu tiên: vừa là khách hàng lớn, vừa là thị trường chủ lực Theo sau là các công ty quảng cáo và rồi đến các công ty quản lý người mẫu, cuối cùng là các người mẫu.
Rủi ro về lãi suất
Đào tạo và quản lý người mẫu là một trong những đầu vào chi phí lớn nhất của các công ty trong ngành, khi chi phí cho chuyên gia, nhiếp ảnh gia, đăng tải ảnh tạp chí và quảng cáo chiếm phần lớn ngân sách Lãi suất chính là chi phí vốn của doanh nghiệp, và khi lãi suất biến động sẽ làm tăng chi phí đầu vào và tác động đến rủi ro tài chính Giả sử công ty quyết định đầu tư vào một khóa huấn luyện nước ngoài theo chương trình nâng cao nhưng thiếu nguồn lực vốn và phải vay với một mức lãi suất cố định; trong quá trình thực hiện dự án, lãi suất có thể tăng lên, làm thay đổi bài toán tài chính và gánh nặng trả lãi Nếu công ty không đủ khả năng chi trả lãi suất tăng lên, nguy cơ phá sản và mất khả năng thanh toán sẽ tăng lên.
Trong những năm gần đây, lãi suất luôn biến động và có xu hướng tăng So với lãi suất ngoại tệ khác, lãi suất VND vẫn cao hơn, cho thấy chi phí vốn của các công ty đào tạo người mẫu Việt Nam đang ở mức cao Điều này ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và khả năng mở rộng hoạt động của các doanh nghiệp đào tạo người mẫu tại Việt Nam.
Rủi ro thiếu vốn đang tác động nghiêm trọng đến các công ty đào tạo người mẫu, khi nguồn lực tài chính hạn hẹp khiến họ khó đầu tư cho các hoạt động tuyển dụng và đào tạo người mẫu Tình trạng này làm giảm hiệu quả vận hành và ảnh hưởng đến tiến độ cũng như chất lượng tuyển dụng, gây khó khăn trong việc đáp ứng các hợp đồng với các nhà thời trang.
Rủi ro tài chính do đầu tư sai:
Quyết định đầu tư cho các dự án sai gây ra rủi ro tài chính nghiêm trọng cho các công ty đào tạo người mẫu Khi một công ty có nguồn lực mới tuy dồi dào về số lượng nhưng kỹ năng và kỹ thuật biểu diễn còn yếu, việc quyết định thuê chuyên gia nước ngoài và triển khai chương trình đào tạo nâng cao có thể làm tăng chi phí và thời gian thu hồi vốn mà hiệu quả lại chưa được đảm bảo Trong bối cảnh nguồn lực còn yếu, đầu tư như vậy sẽ tiêu tốn nhiều thời gian, công sức và chi phí, thay vì tập trung đào tạo theo một chương trình cơ bản để xây dựng nền tảng Bên cạnh rủi ro tài chính, rủi ro quản trị cũng xuất hiện khi quản lý nguồn lực, quản trị dự án và kiểm soát chi phí không chặt chẽ hoặc thiếu kế hoạch triển khai chi tiết, dẫn đến mất cân đối ngân sách và chậm tiến độ.
Năng lực và trình độ của nhà quản lý người mẫu ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành và sự thành công của công ty quản lý người mẫu Khi quản lý có năng lực, trình độ và kỹ năng xử lý các tình huống báo chí, xã hội, công ty có thể đào tạo được một đội ngũ người mẫu chuyên nghiệp, hạn chế scandal và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định Ngược lại, nếu nhà quản lý thiếu năng lực, yếu trình độ và can thiệp bằng các mối quan hệ để chiếm vị trí hay hợp đồng, rủi ro đối với công ty sẽ tăng lên đáng kể Hiện nay có nhiều nghi vấn về việc các quản lý có mối quan hệ với một số người mẫu đứng sau lưng để nâng đỡ họ, dẫn đến ganh ghét, lục đục nội bộ và làm giảm niềm tin của đối tác khách hàng, từ đó dễ mất hợp đồng Đây là rủi ro về văn hóa và quản trị mà công ty cần nhận diện và quản lý để duy trì uy tín và hợp tác bền vững.
Những rủi ro trong hoạt động của một công ty đào tạo người mẫu xuất phát từ nhiều nguồn như tài chính, đầu tư cho đào tạo và cạnh tranh, và chúng có tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của công ty Bên cạnh đó, rủi ro về văn hóa công ty vẫn ảnh hưởng đáng kể vì yếu tố văn hóa khó lượng hóa nhưng lại tác động lâu dài từ bên trong, đặc biệt liên quan tới con người như tâm lý, tinh thần làm việc, mức độ gắn bó và tinh thần trách nhiệm của người mẫu đối với công việc và sự phát triển danh tiếng của công ty Mối quan hệ giữa quản lý và người mẫu có thể bị thử thách bởi khuynh hướng thiên về cảm tính hoặc ưu tiên theo tuổi tác và thiếu ràng buộc pháp lý, dẫn tới thói quen chủ quan, thiếu công bằng; người mẫu có thể xem nhẹ triết lý đào tạo của công ty Chế độ tuyển chọn và đãi ngộ dựa trên quen biết có thể làm nảy sinh bất công trong tuyển dụng và thù lao Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, các thủ đoạn và tranh giành người mẫu giữa các bên có thể tạo ra tâm lý bất ổn cho quản lý và người mẫu, từ đó ảnh hưởng tới chất lượng và sự ổn định của hoạt động Vì vậy, cần nhận diện và quản trị rủi ro liên quan đến tài chính, văn hóa và con người; tăng cường chuẩn hóa quy trình tuyển chọn, minh bạch đãi ngộ và củng cố văn hóa công ty để bảo vệ danh tiếng và hiệu quả hoạt động của tổ chức.
CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI
RO CỦA CÁC NHÀ QUẢN LÝ NGƯỜI MẪU.
3.1 Nhận xét tổng quát về hoạt động kinh doanh người mẫu Việt Nam
Người mẫu là ước mơ của biết bao người, ai cũng khao khát được khẳng định tên tuổi trong thế giới người mẫu Nơi đây luôn diễn ra những cuộc chiến nảy lửa của các cô gái mang danh “chân dài” Ngành công nghiệp thời trang đầy cạm bẫy và chông gai; chỉ có những ai thật sự đam mê mới có đủ nghị lực vượt qua khổ cực để vươn tới thành công.
Không chỉ có ước mơ và nghị lực để thành công, sự nổi bật của một người mẫu không tự động đến mà cần sự dẫn đường của các chuyên gia, vì thế các công ty người mẫu chuyên nghiệp ra đời và ngày càng lớn mạnh Họ sở hữu chuyên môn, có mạng lưới quan hệ trong ngành và biết cách mài dũa cho viên ngọc tiềm năng trở nên giá trị hơn bao giờ hết.
"Ngọc không mài không sáng Vàng càng luyện càng trong"
Đằng sau màn catwalk đầy điêu luyện luôn có hình bóng của các ông bầu—những người quản lý các người mẫu Những chân dài khó có thể sải bước trên sàn catwalk nếu thiếu sự hậu thuẫn của các công ty quản lý người mẫu Nơi đây tập hợp những người có tố chất làm model và đào tạo họ thành những người mẫu thực thụ thông qua các chương trình huấn luyện chuyên sâu về catwalk, biểu cảm và trình diễn trước ống kính.
Trong ngành người mẫu, cái được và mất luôn đi kèm với nhau theo một nguyên tắc cân bằng: người mẫu được đào tạo chuyên nghiệp và có cơ hội tham gia các show thời trang, quảng cáo trị giá hàng tỷ đồng, biến ước mơ và đam mê thành hiện thực; đổi lại, họ phải nghe lời các quản lý (ông bầu), chịu chế độ ăn uống khắt khe để duy trì vóc dáng và phần lớn lợi nhuận từ các hợp đồng thường được công ty nắm giữ, chỉ trả cho họ một phần như thù lao cho sự cố gắng Các công ty thu lợi từ các hợp đồng quảng cáo, tuyển người mẫu, phim ảnh, chụp hình tạp chí, và khi sở hữu đội ngũ người mẫu nổi tiếng sẽ thu hút đầu tư Tuy nhiên, mọi thứ có hai mặt: không phải công ty nào cũng chọn được người mẫu phù hợp, không phải họ đã ký hợp đồng, và vẫn tồn tại rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động của công ty.
Trong ngành người mẫu, họ được xem như một sản phẩm dịch vụ mà các công ty thuê để khai thác những giá trị đặc biệt, thu lợi và đồng thời đầu tư, đào tạo liên tục để nâng cao chất lượng cho chính “sản phẩm” của mình Đó là một mối quan hệ cộng sinh, nơi người mẫu và doanh nghiệp cùng hợp tác và phát triển bền vững, mỗi bên nhận được lợi ích từ quá trình tiến bộ của đối tác.
3.2 Các giải pháp nhằm hạn chế và tăng cường công tác rủi ro trong kinh doanh người mẫu
Trong mọi hoạt động kinh doanh, rủi ro luôn hiện hữu, và khi tập trung vào lĩnh vực nghệ thuật, mức độ phức tạp và biến động của rủi ro càng tăng lên Các rủi ro có thể tác động lên phía công ty thông qua thông tin, sản phẩm và khách hàng, làm suy giảm uy tín và thương hiệu của cả công ty lẫn người mẫu đại diện Vì vậy, để hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh trong lĩnh vực nghệ thuật, các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp quản trị rủi ro cụ thể, đồng bộ và đa kênh cho hoạt động này.
3.2.1 Hoàn thiện cơ sở pháp lý
Hoạt động kinh doanh người mẫu là một ngành dịch vụ có mức độ phức tạp cao và luôn biến động, đòi hỏi xây dựng một chính sách riêng cho nghề người mẫu và thiết lập một cơ chế điều hành phù hợp và ổn định, được thực hiện với sự quan tâm sâu sắc của các nhà chính trị Đây là một lĩnh vực có lợi nhuận lớn và đóng góp đáng kể cho quốc gia, nhưng cũng nằm trong nhóm các ngành phức tạp nhất cả nước Để ngành công nghiệp không khói này tiếp tục phát triển mạnh mẽ, các nhà chức trách cần thiết lập chuẩn mực và quy định cụ thể cho các đối tượng trong ngành, sự bao quát và tầm nhìn xa của các nhà làm luật là yếu tố then chốt để giúp lĩnh vực này ngày càng mở rộng và bền vững.
3.2.2 Nâng cao nhận thức về rủi ro của các đối tượng tham gia ngành
Khi gia nhập bất cứ lĩnh vực nào, rủi ro là điều không thể tránh khỏi, đặc biệt với ngành nghệ thuật vốn có tính phức tạp và khó lường trước những rủi ro phía trước Phía sau ánh hào quang ẩn chứa vô kể âm mưu, toan tính và cạm bẫy lọc lừa mà người trong nghề có thể gặp phải Một phút tỏa sáng hôm nay có thể trở thành hệ lụy mai sau do sự đố kỵ của người khác Trước khi tham gia ngành nghệ thuật, cần xác định mức độ đánh đổi để được một khoảnh khắc thành công ngày mai, đồng thời các công ty quản lý cũng nên hiểu rõ đặc thù ngành và đưa ra lời khuyên chân thành cho những ai có ý định hoạt động nghệ thuật.
3.2.3 Chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Đối với những công ty kinh doanh, đào tạo người mẫu thì nhân lực như là nguồn máu đỏ nuôi sống cả tổ chức Công ty có lớn mạnh, phát triển hay không cũng nhờ vào những “model” bởi vì họ là người mang lại nguồn lợi nhuận chủ yếu cho công ty Vì thế, việc chọn nhân tài là vấn đề hết sức quan trọng, nhiều hợp đồng đại diện cho thương hiệu, quảng cáo, chụp ảnh tạp chí hay những show thời trang sẽ đến với công ty nếu như họ có trong tay những viên ngọc sáng được mài dũa kỷ lưỡng.
Việc tuyển dụng ai phù hợp hay không phù hợp phụ thuộc nhà tuyển dụng, và lựa chọn người không phù hợp có thể gây rủi ro cho hiệu quả công việc và doanh thu của công ty; tuy nhiên công ty vẫn cần có năng lực nhất định để đào tạo nhân sự mới thành những chuyên gia có khả năng đóng góp Để hạn chế rủi ro về năng lực, các nhà quản trị nên đầu tư dài hạn cho cập nhật kiến thức cho cấp quản lý và mời những chuyên gia có kinh nghiệm trong ngành tham gia đào tạo và giảng dạy cho những nhân sự mẫu, giúp doanh nghiệp có thể phát triển bền vững và tăng trưởng lợi nhuận.
3.2.4 Công ty có hệ thống quy tắc/ quy định chặc chẽ
Người mẫu chính là nguồn sống của công ty, vì vậy việc đưa ra những hợp đồng "béo bở" với chính sách tốt và các ưu đãi cho họ giúp giảm thiểu rủi ro mất nguồn lực đặc biệt này Việc ràng buộc nhân sự bằng hợp đồng lao động là phương pháp phổ biến mà nhiều công ty áp dụng để hạn chế rủi ro về nguồn lực, và các hợp đồng dành cho người mẫu thường đi kèm mức phạt khá nặng để tăng chi phí cơ hội cho việc rời bỏ, khiến họ suy nghĩ kỹ khi có ý định ra đi hoặc khi các công ty khác đã và đang săn đón những "sản phẩm" đặc biệt này.
Để quản trị rủi ro hiệu quả, công ty cần xây dựng một hệ thống thưởng phạt hợp lý và các điều khoản hợp đồng rõ ràng, đồng thời soạn thảo cẩm nang hệ thống các tình huống rủi ro và biện pháp xử lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh Việc này giúp chuẩn hóa quy trình, tăng tính dự báo và giảm thiểu tác động tiêu cực từ rủi ro Để quản trị rủi ro mang lại hiệu quả thiết thực, doanh nghiệp cần đúc kết kinh nghiệm trong xử lý nghiệp vụ dịch vụ kinh doanh và từ đó liên tục cải thiện hệ thống quản trị rủi ro.
“model” thành một cẩm nang xử lý nghiệp vụ.
3.2.5 Quản lí thông tin, tài sản công ty
Thông tin đối với các loại hình kinh doanh này rất quan trọng và được coi là tài sản chiến lược của doanh nghiệp Những bí quyết trong đào tạo nhân lực giúp nâng cao năng lực đội ngũ và chất lượng dịch vụ Thông tin của các đối tác, bao gồm các hợp đồng quảng cáo, các show thời trang, sự kiện, phim ảnh và các hoạt động nghệ thuật khác, đóng vai trò then chốt trong xây dựng mạng lưới liên kết, quản trị rủi ro và tối ưu hóa ngân sách Cập nhật đầy đủ về cả thông tin đối tác, dự án và khách hàng sẽ hỗ trợ lên kế hoạch triển khai, đảm bảo tiến độ và tăng trưởng bền vững Ngoài ra, thông tin về thị trường, xu hướng tiêu dùng và các dữ liệu liên quan cũng rất cần được thu thập và phân tích để đưa ra quyết định chiến lược hiệu quả.
Model là tài sản công nghệ chiến lược mà công ty đang sở hữu, đồng thời là vũ khí lợi hại giúp nâng cao cạnh tranh và hiệu quả vận hành Vì vậy, công ty phải quản lý chặt chẽ mô hình và các quy trình liên quan nhằm giảm thiểu nguy cơ mất thông tin, rò rỉ dữ liệu hoặc thất lạc Để làm được điều này, cần áp dụng các biện pháp bảo mật phù hợp như kiểm soát truy cập, giám sát hoạt động, sao lưu dữ liệu định kỳ và đánh giá rủi ro liên tục, đồng thời tuân thủ các chuẩn bảo mật để bảo vệ an toàn thông tin và duy trì tính toàn vẹn của mô hình trong quá trình vận hành.
3.2.6 Dự phòng rủi ro, trích quỹ dự phòng rủi ro
Mỗi hoạt động của công ty luôn tìm ẩn những rủi ro, việc tính toán, phân tích xem hướng đi của từng hoạt động có những rủi ro gì và dự trù trước cho tình trạng xấu nhất có thể xảy ra