Từ nhận định văn học đi đến nhận xét một cách sâu sắc về tác phẩm, đoạn văn đã cho người đọc thấy được cái nhìn đa dạng, nhiều chiều của Tô Hoài. Tác phẩm đã đưa người đọc đến một vùng đất mới, với những phong tục tập quán mới qua sự hiểu biết sâu rông của Tô Hoài. Tác giả đã thành công khi khắc hoạ chân thực về những con người mang trong mình sức sống tiềm tàng, mãnh liệt, dám đứng lên đấu tranh vì sự sống. Hình tượng nhân vật Mị là hiện thân cho những người dân bị chèn ép áp bức trong xã hội xưa đã được Tô Hoài miêu tả một cách rõ nét, qua đó cũng làm hiện lên nét đẹp của nhân vật.
Trang 1Bài làm Phan Anh Dũng đã từng nhận xét: “Hơn cả một nhà văn, Tô Hoài
đã, đang và sẽ luôn là người bạn đường thân thiết của độc giả thuộc mọi lứa tuổi, trên con đường đưa họ đến với thế giới động tưởng tượng thuở nhỏ, hay đến với những miền đất mới, đến với con người đời dài rộng khi
đã trưởng thành” Và nhắc đến Tô Hoài chúng ta không thể không nhắc đến tác phẩm: “Vợ chồng A Phủ” Tác phẩm đã đưa người đọc đến một vùng đất mới, với những phong tục tập quán mới qua sự hiểu biết sâu rông của Tô Hoài Tác giả đã thành công khi khắc hoạ chân thực về những con người mang trong mình sức sống tiềm tàng, mãnh liệt, dám đứng lên đấu tranh vì sự sống Hình tượng nhân vật Mị là hiện thân cho những người dân bị chèn ép áp bức trong xã hội xưa đã được Tô Hoài miêu tả một cách rõ nét, qua đó cũng làm hiện lên nét đẹp của nhân vật
“Vợ chồng A Phủ” là tác phẩm đặc sắc trong tập Truyện Tây Bắc (1953), đây là kết quả của chuyến đi tham dự chiến dịch giải phóng Tây Bắc của Tô Hoài mà tác giả đã "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với đồng bào dân tộc Tây Bắc trong suốt 8 tháng của năm 1952 Tác giả đã thổ lộ "Đất nước và con người Tây Bắc đã để thương để nhớ cho tôi nhiều, không thể bao giờ quên" Tác phẩm là cuộc sống cực nhục, tăm tối và quá trình nhân dân vùng cao Tây Bắc vùng lên giải phóng khỏi ách áp bức kìm kẹp của bọn thực dân và chúa đất thống trị Qua đó tác phẩm cũng đã thể hiện khát vọng sống tiềm tàng và tinh thần đấu tranh chống lại ách áp bức trong hai nhân vật chính Đây cũng chính là biểu tượng cho tinh thần đấu tranh của tất cả nhân dân vùng cao Tây Bắc
Cuộc đời đầy tủi nhục và ấm ức của Mị đã hiện lên một cách rất chân thực trước mắt người đọc qua lối viết văn sinh động của Tô Hoài Hình ảnh Mị trong đêm mùa xuân cùng sức sống tiềm tàng đã tạo nên một dấu ấn đối với mỗi người đọc Sức sống tiềm tàng là sức sống vốn có của con người nhưng bị hoàn cảnh bên ngoài tác động làm che khuất đi, nhưng luôn thường trực, chờ cơ hội trỗi dậy Để hiểu được rõ hơn về sức sống ẩn sâu trong Mị chúng ta phải hiểu được hoàn cảnh xuất thân và cuộc đời của nhân vật Mị
Ngay đầu tác phẩm, Tô Hoài đã làm về xuất thân và hoàn cảnh của gia đình Mị, và đây cũng chính là nguyên nhân dẫn tới tấn bi kịch của cuộc đời Mị sau này Mị sinh ra trong một gia đình nghèo khó, bố mẹ của
Mị cưới nhau nhưng không có tiền phải vay mượn nhà Thống Lý Pá Tra Sau khi mẹ mất nhà vẫn chưa trả hết nợ, bố Mị đành gả Mị cho nhà Thống Lý Pá Tra để gán nợ Chỉ với một đoạn ngay đầu tác phẩm nhưng
Trang 2tác giả đã cho người đọc hình dung rõ nét về Mị và hoàn cảnh của Mị, qua đó cũng làm nổi bật lên những nét đẹp của Mị qua hàng loạt các chi tiết miêu tả nhân vật “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho bọn nhà giàu.” Chỉ với một câu nói nhưng người đọc đã có những hình dung rõ nét về nhân vật Mị, Mị hiện lên là một cô gái hiếu thảo, chăm chỉ và rất giàu lòng tự trọng Mị chấp nhận làm lụng vất vả để trả nợ thay bố chứ không muốn bị bán cho nhà Thống Lý Pá Tra Mị là biểu tượng cho những cô gái với sức sống tiềm tàng và tinh thần đấu tranh mãnh liệt Mị không chỉ mang vẻ đẹp về tâm hồn bên trong mà còn cả về ngoại hình Với lối văn miêu tả hóm hỉnh, sinh dộng của Tô Hoài, thật không khó để người đọc có thể nhận ra nết đẹp của Mị khi được rất nhiều chàng trai theo đuổi Mị thổi sáo giỏi, hát hay, mỗi khi tiếng sáo vọng lại, lòng mị cũng tha thiết, bồi hồi mà nhẩm theo tiếng sáo mà người đang thổi
Về làm vợ A Sử, con dâu thống lí Pá Tra ít lâu, Mị đã quen dần với cái khổ, từ một cô gái tràn đầy sức sống, khao khát yêu thương bỗng chai sạn tâm hồn, mất nhận thức về thời gian, không gian, cả nỗi khổ mà mình đang gánh chịu Ở đoạn văn thứ nhất, Tô Hoài đưa người đọc vào không gian mà cô Mị đang sống: khổ cực, tăm tối Ngay từ những dòng văn đầu, nhà văn đã để lại ấn tượng về khoảng thời gian mà Mị đã sống trong nhà thống lí: “Lần lần, mấy năm qua, mấy năm sau”, chỉ mấy năm thôi nhưng chắc là lâu lắm Đó là quãng thời gian mà Mị nếm trải khổ đau, nếm trải
sự xói mòn trong tâm hồn của mình “Mấy năm” là bao nhiêu năm? Bao nhiêu năm đã chầm chậm trôi qua mà Mị không hề nhớ rõ bởi bấy giờ Mị
có còn biết khổ đau, bất hạnh, cơ cực là gì nữa đâu? Cái khoảng thời gian không xác định ấy tưởng chỉ mang tính chất giới thiệu thôi mà ngẫm lại đớn đau khó tả Hóa ra Mị đã về làm dâu nhà thống lí “Mấy năm” rồi, “bố Mị” – người thân duy nhất của Mị cũng đã bỏ Mị mà đi, còn Mị thì đương sống trong tình trạng sống không ra sống mà chết thì Mị chưa nghĩ đến Nếu ngày trước Mị đã từng có ý định ăn lá ngón tự tử vì không chịu đựng được nỗi khổ đau thì giờ phút này “Mị cũng không còn tưởng đến
Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa” Lá ngón – một loài lá độc mọc dại ở miền núi cao Tây Bắc – khi đi vào văn chương lại trở thành một chi tiết nghệ thuật nói lên thật nhiều thân phận con người
Phải khổ đau, uất ức lắm người ta mới tìm đến lá ngón để mưu sinh Lúc trước Mị định ăn lá ngón để chết, để khỏi phải đối mặt với những cơ khổ và bạo tàn nhà thống lí Pá Tra Khi Mị muốn chết là lúc khát vọng được sống đúng nghĩa dâng trào Còn bây giờ… “Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa”, nghĩa là Mị chấp
Trang 3nhận khổ đau, cam chịu cảnh sống cực hơn là chết nhà thống lí Mị không muốn chết bởi Mị đã chai lì, bởi Mị đã “quen khổ rồi” Môi trường độc địa ấy đã ngấm vào trong Mị, cái khổ đã đồng hóa Mị, khiến Mị quen dần
và không một biểu hiện phản kháng Ngay cả Mị cũng “tưởng mình cũng
là con trâu, mình cũng là con ngựa”, câu văn chất chứa nỗi xót xa cùng cực của Tô Hoài dành cho nhân vật của mình Thân phận của Mị chẳng khác nào thân phận “trâu ngựa”
Con trâu con ngựa suốt tháng suốt năm phải làm việc lam lũ trên nương, khoảnh khắc nghỉ chân của nó thật ngắn ngủi Mị cũng thế, từ hồi về nhà thống lí Pá Tra làm dâu, quanh năm Mị quanh quẩn trên nương “bẻ bắp”,
“hái củi”, “bung ngô”, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi Vậy có khác nào con ngựa, con trâu? Con ngựa “chỉ biết việc ăn cỏ, biết đi làm” chứ đâu than khổ than cực?! Cô Mị cũng vậy, Mị tất bật với bao nhiêu công việc không lúc nào ngơi tay mà Mị đâu có lời nào vãn than “Quen khổ”, cái thói quen ấy mới thật khắc khoải làm sao Đoạn văn thứ nhất đã mở ra thân phận cam chịu, tủi nhục của Mị Người đàn bà ấy đã gồng gánh gian lao đi qua cơ cực mỏi mòn mà chẳng biết nặng là gì Rõ là cái xã hội ấy thật bất nhơn, nó tước đoạt đi quyền hạnh phúc, đồng thời cắt đứt mạch sống của người con gái đương phơi phới xuân thì
Bằng lỗi văn sinh động, việc sử dụng từ ngữ linh hoạt và giọng kể của nhà văn nhập vào dòng tâm tư nhân vật, làm nổi lên ý nghĩ, tâm trạng và cả những trạng thái chập chờn của tiềm thức nhân vật Tô Hoài đã rất thành công khi thể hiện nội tâm của Mị Sự cô đơn, lẻ loi đã khiến cho tâm hồn Mị trở nên chai lì, và có lúc đã chấp nhận cái thực tại thối nát đó Qua đó, tác giả cũng đã phanh phui thực trạng của xã hội phong kiến lúc bấy giờ, một xã hội mục nát và thối rữa Nhân vật Mị chính là hiện thân cho những người dân yếu đuối đặc biệt là những người phụ nữ xưa
Nói tóm lại, Tô Hoài đã thành công thể hiện sựu kìm nén, câm lặng và cam chịu của những người dân nghèo miền núi qua hình tượng nhân vật
Mị Từ hoàn cảnh đó, nhà văn lên tiếng tố cáo xã hội mục nát dưới sự cai trị của thần quyền, cường quyền đã chà đạp lên quyền sống của con người
và bày tỏ thái độ bênh vực, trân trọng, thương xót với ng dân nghèo khổ Như vậy, việc khắc họa hình tượng Mị với sức sống tiềm tàng trong đêm mùa xuân đã góp phần cho tác phẩm trở nên ý nghĩa, lôi cuốn người đọc hơn đúng như Tô Hoài đã từng nói: “Số phận của cô là sự hồi sinh mãnh liệt của con người cô Sự hồi sinh của một con người là vô cùng quý giá.”