Bài giảng Vẽ kỹ thuật cơ bản - Chương 1: Tiêu chuẩn Việt Nam về cách trình bày bản vẽ kỹ thuật

Bài giảng Vẽ kỹ thuật cơ bản - Chương 1: Tiêu chuẩn Việt Nam về cách trình bày bản vẽ kỹ thuật. Chương này cung cấp cho học viên những nội dung về: khái niệm tiêu chuẩn; khổ giấy; khung vẽ, khung tên; tỷ lệ; các nét vẽ; chữ viết trên bản vẽ; các quy định ghi kích thước trên bản vẽ;... Mời các bạn cùng tham khảo!

Tiêu chu n Vi t Nam v  cách trình  ẩ ệ ề

bày b n v  k  thu t ả ẽ ỹ ậ

1

Hi n nay tiêu chu n Vi t nam đã ch p nh n đ nh nghĩa c a t  ệ ẩ ệ ấ ậ ị ủ ổ

ch c Tiêu chu n hóa qu c t  (ISO) nh  sau:ứ ẩ ố ế ư

­ Tiêu chu n là m t tài li u k  thu t, đẩ ộ ệ ỹ ậ ược thi t l p b ng ế ậ ằ

các th a thu n trong đó nêu ra các quy t c, hỏ ậ ắ ướng d n ho c là ẫ ặ

các đ c tính c a các ho t đ ng hay k t qu  c a các ho t ặ ủ ạ ộ ế ả ủ ạ

đ ng, do m t c  quan độ ộ ơ ược công nh n phê duy t, đ  s  d ng ậ ệ ể ử ụ

l p l i nh m đ t đặ ạ ằ ạ ược m c đ  t i  u, trong m t hoàn c nh ứ ộ ố ư ộ ạ

nh t đ nh.ấ ị

Tiêu chu n Vi t nam và tiêu chu n qu c t  v  b n v  k  thu t ẩ ệ ẩ ố ế ề ả ẽ ỹ ậbao g m các tiêu chu n v  trình bày b n v , các hình bi u di n, ồ ẩ ề ả ẽ ể ễcác kí hi u và quy ệ ước c n thi t cho b n v  kĩ thu t. Dầ ế ả ẽ ậ ưới đây là 

m t s  tiêu chu n v  b n v  k  thu t.ộ ố ẩ ề ả ẽ ỹ ậ

1.  Khái ni m v  tiêu  ệ ề

chu n ẩ

2. Kh  gi y ổ ấ

M i b n v  và tài li u k  thu t đ ỗ ả ẽ ệ ỹ ậ ượ c th c hi n trên m t kh   ự ệ ộ ổ

gi y có kích th ấ ướ c đã đ ượ c quy đ nh trong TCVN 2­74 kh   ị ổ

2.1. Kh  gi y chính ổ ấ

       ­ L y kích thấ ướ ớc l n nh t c a kh  gi y chính là 1189 x 841 ấ ủ ổ ấ

mm, có di n tích b ng 1m2 đệ ằ ược ký hi u là A0 làm chu n, l n lệ ẩ ầ ượt chia đôi kh  gi y A0 ta đổ ấ ược các kh  gi y chính (hình v  2).ổ ấ ẽ

Ký hi u và kích thệ ước các kh  gi y chính nh  b ng ổ ấ ư ả

sau:

Ký hi u b ng s ệ ằ ố 44 24 22 12 11 Kích th ướ c (mm) 1189x841 841x594 594x420 420x297 297x210

Kí hi u b ng ch ệ ằ ữ A0 A1 A2 A3 A4

2.2. Kh  gi y ph ổ ấ ụ

­ Ngoài các kh  gi y chính ra, còn cho phép dùng các kh  gi y ổ ấ ổ ấ

ph , các kh  gi y này cũng đụ ổ ấ ược quy đ nh trong TCVN 2­74 tị ương 

ng v i tiêu chu n qu c t  ISO 5457­1999. 

3. Khung v , khung tên ẽ

M i b n v  ph i có khung v  và khung tên riêng. N i dung và kích  ỗ ả ẽ ả ẽ ộ

th ướ ủ c c a khung v  và khung tên c a b n v  dùng trong so n xu t đ ẽ ủ ả ẽ ả ấ ượ c quy 

đ nh trong TCVN 3821­ 83 ị

3.1. Khung vẽ

   Khung v  đẽ ược k  b ng nét c  b n, cách mép gi y m t kho ng ẻ ằ ơ ả ấ ộ ả

b ng 10mm đ i v i kh  gi y ( A0, A1) và 5mm đ i v i kh  gi y ằ ố ớ ổ ấ ố ớ ổ ấ(A2, A3 và A4) . 

     N u b n v  đóng thành t p thì c nh trái c a khung v  cách mép ế ả ẽ ậ ạ ủ ẽtrái c a kh  gi y là 25mm, nh  hình 1.3 sau:ủ ổ ấ ư

   ­ Khung tên được b  trí   góc ph i phía dố ở ả ướ ải b n v  ẽ

   ­ Trên kh  A4 khung tên đổ ược đ t theo c nh ng n. ặ ạ ắ

­ Trên các kh  gi y khác khung tên có th  đ t theo c nh dài hay ổ ấ ể ặ ạ

ng n c a kh  gi y.ắ ủ ổ ấ

Kích th ướ c và n i dung c a khung tên g m có hai  ộ ủ ồ

lo i: ạ ­ Lo i 1: dùng trong tr ng h c (hình 1.4 )ạ ườ ọ

15

25 140

Khung tên trên b n v  ả ẽ

­ Lo i dùng trong s n su tạ ả ấ

Ô 1. Tên g i c a s n ph m hay ph n c u thành s n ph mọ ủ ả ẩ ầ ấ ả ẩ

Ô 2. Kí hi u c a tài li u k  thu tệ ủ ệ ỹ ậ

Ô 3. Kí hi u  v t liêu c a chi ti tệ ậ ủ ế

Ô 4. S  lố ượng c a chi ti t, nhóm b  ph n, s n ph mủ ế ộ ậ ả ẩ

       Ô 5. Kh i lố ượng c a chi ủ ti t, nhóm b  ph n,  ế ộ ậ

        Ô 6. T  l  dùng đ  vỷ ệ ể ẽ

Ô 7. S  th  t  c a tố ứ ự ủ ờ

Ô 8. T ng s  t  c a tài li uổ ố ờ ủ ệ

Ô 9. Tên hay bi t hi u c a xí nghi pệ ệ ủ ệ

Ô 10. Ch c năng c a nh ng ngứ ủ ữ ười đã kí váo tài li uệ

Ô 11. H  và tên nh ng ngọ ữ ười đã kí vào tài li uệ

Ô 20. S  hi u khác c a c  quan thi t k  ( Tên g i s n ph m)ố ệ ủ ơ ế ế ọ ả ẩ

Ô 21. H  và tên c a nh ng ngọ ủ ữ ười can b n vả ẽ

Ô 22. Kí hi u c a kh  gi y theo TCVN 2­74ệ ủ ổ ấ

4. T  l ỷ ệ

Trên các b n v  k  thu t tùy theo đ  l n và m c đ  ph c t p ả ẽ ỹ ậ ộ ớ ứ ộ ứ ạ

c a v t th  mà hình v  c a v t th  đủ ậ ể ẽ ủ ậ ể ược phóng to hay thu nh  theo ỏ

t  l  nh t đ nh.ỷ ệ ấ ị

T  l  là s  kích thỷ ệ ố ước đo được trên hình bi u di n c a b n v  ể ễ ủ ả ẽ

v i kích thớ ướ ươc t ng  ng đo đứ ược trên v t th  Tr  s  kích thậ ể ị ố ước ghi trên hình bi u di n không ph  thu c t  l  c a hình bi u di n ể ễ ụ ộ ỷ ệ ủ ể ễ

đó. Tr  s  kích thị ố ước ch  giá tr  th c c a kích thỉ ị ự ủ ước v t th ậ ể

T  l  hình v  =  ỷ ệ ẽ

TL 1: 2       TL 1 : 1       TL 2: 1

­ Kí hi u c a t  l  là ch  TL. ệ ủ ỷ ệ ữ Ví dụ: TL 1:2; TL  1:1; TL 5:1 …

­ N u t  l  ghi   ô dành riêng trong khung tên thì không c n ghi kí ế ỷ ệ ở ầ

hi u.ệ

­  Trong  trường  h p  c n  thi t  cho  phép    dùng  t   l   phóng  to ợ ầ ế ỷ ệ( 100n ):1 v i n là s  nguyên dớ ố ương

Chi u r ng c a nét v  c  b n c n ch n sao cho phù h p v i ề ộ ủ ẽ ơ ả ầ ọ ợ ớkích  thước,  lo i  b n  v   và  đạ ả ẽ ượ ấc  l y  trong  dãy  sau:  0,18;  0,25; 0,35; 0,5; 0,7; 1; 1,4 và 2 mm

­ Nét li n m nh lo i B ề ả ạ

Các nét g ch ch m và hai ch m ph i đ ạ ấ ấ ả ượ c b t đ u và k t thúc b ng  ắ ầ ế ằ các g ch và k  qua đ ạ ẻ ườ ng bao m t đo n b ng 3 đ n 5 l n chi u r ng  ộ ạ ằ ế ầ ề ộ

c a nét đ m ủ ậ

Hai  tr c  vuông  góc  c a  đ ụ ủ ườ ng  tròn  đ ượ c  v   b ng  nét  g ch  ch m  ẽ ằ ạ ấ

m nh. Trong m i tr ả ọ ườ ng h p tâm đ ợ ườ ng tròn ph i đ ả ượ c xác đ nh b ng  ị ằ hai nét g ch nh  hình 1.8 ạ ư

N u nét đ t n m trên đ ế ứ ằ ườ ng kéo dài c a nét li n thì ch  n i ti p đ   ủ ề ỗ ố ế ể

h , các tr ở ườ ng h p khác các đ ợ ườ ng nét khác nhau c n v  ch m vào nhau  ầ ẽ ạ hình 1.9

6. Ch  vi t trên b n vữ ế ả ẽ

Trên b n v  k  thu t ngoài hình v  ra, còn có nh ng con s  kích ả ẽ ỹ ậ ẽ ữ ố

thước,  nh ng  ký  hi u  b ng  ch ,  nh ng  ghi  chú  b ng  l i  văn  khác. ữ ệ ằ ữ ữ ằ ờ

Ch  và ch  s  đó ph i đữ ữ ố ả ược vi t rõ ràng, th ng nh t d  đ c và không ế ố ấ ễ ọgây ra nh m l n.ầ ẫ

TCVN 6 – 85 Ch  vi t trên b n v  quy đ nh ch  vi t g m ch , s  ữ ế ả ẽ ị ữ ế ồ ữ ố

và d u dùng trên các b n v  và tài li u k  thu t.ấ ả ẽ ệ ỹ ậ

6.2. Ki u ch : ể ữ

Có các ki u ch  sau:ể ữ

­ Ki u A đ ng và A nghiêng 750 v i d = 1/14h.ể ứ ớ

­ Ki u A nghiêng (hình 1.10)ể

­Ki u A đ ng (hình 1.11)ể ứ

Các thông s  và ch  vi t đố ữ ế ược quy đ nh trong b ng sau:ị ả

7. Các quy đ nh ghi kích thị ước trên b n vả ẽ

Ghi kích thước trên b n v  th  hi n đ  l n c a v t th  đả ẽ ể ệ ộ ớ ủ ậ ể ược 

bi u di n. Ghi kích thể ễ ước trên b n v  k  thu t là v n đ  r t quan ả ẽ ỹ ậ ấ ề ấ

tr ng  khi  l p  b n  v   Kích  thọ ậ ả ẽ ước  ph i  đả ược  ghi  th ng  nh t,  rõ ố ấràng theo quy đ nh c a TCVN 5705­1993. Quy t c ghi kích thị ủ ắ ước:

7.1. Quy t c chung ắ

­  Kích  th ướ c ghi  trên  b n  v   đ ả ẽ ượ c  th   hi n  b ng  con  s   ghi  kích  ể ệ ằ ố

th ướ c và đ ườ ng kích th ướ c. Các kích th ướ c đó không ph  thu c vào t   ụ ộ ỷ

l  hình bi u di n ệ ể ễ

­ Dùng đ n v  đo mm làm đ n v  đo kích th ơ ị ơ ị ướ c dài và sai l ch gi i  ệ ớ

h n c a nó. Trên b n v  không c n ghi đ n v  đo ạ ủ ả ẽ ầ ơ ị

­  N u  dùng  đ n  v   đo  nh   centimét và  mét thì đ n  v   đo đ ế ơ ị ư ơ ị ượ c  ghi  ngay sau ch  s  ghi kích th ữ ố ướ c ho c trong ph n ghi chú c a b n v ặ ầ ủ ả ẽ

­ Dùng đ , phút và giây làm đ n v  đo góc và sai l ch gi i h n c a  ộ ơ ị ệ ớ ạ ủ nó.

­ Không đ ượ c ghi kích th ướ c d ướ ạ i d ng phân s  tr  kích th ố ừ ướ c dùng 

đ n v  đo đ  dài là Inch ơ ị ộ

­ M i kích th ỗ ướ c ch  đ ỉ ượ c ghi m t l n trên b n v ộ ầ ả ẽ

7.2. Đ ườ ng kích th ướ c và đ ườ ng dóng

a. Đ ườ ng kích th ướ c

­ Đường kích thước xác đ nh phân t  ghi kích thị ử ước. Đường kích 

thước c a ph n t  là đo n th ng đủ ầ ử ạ ẳ ược k  song song v i đo n th ng ẻ ớ ạ ẳ

đó nh  (Hình 1.12)ư

­  Đường  kích thước c a  đ  dài cung tròn là cung tròn  đ ng tâm, ủ ộ ồ

đường kích thước c a góc là cung tròn có tâm   đ nh góc nh  (Hình ủ ở ỉ ư1.13)

­ Không được dùng b t kì đấ ường nào c a hình v  đ  thay th  đủ ẽ ể ế ường kích thước

Đường kích thước được v  b ng nét li n m nh,   hai đ u có mũi ẽ ằ ề ả ở ầtên 

(Hình 1.14), mũi tên được v  nh  hình 1.14b. Đ  l n c a mũi tên ph  ẽ ư ộ ớ ủ ụthu c vào b  r ng b c a nét li n đ m.ộ ề ộ ủ ề ậ

­ Trường h p n u đợ ế ường kích thước quá ng n không đ  ch  đ  ắ ủ ỗ ể

v  mũi tên thì mũi tên đẽ ược v    phía ngoài c a hai đẽ ở ủ ường dóng hình 1.15a

­ Trường h p các đợ ường kích thước  n i ti p nhau mà không đ  ố ế ủ

ch  đ  v  mũi tên thì dùng d u ch m đ m hay g ch xiên thay cho mũi ỗ ể ẽ ấ ấ ậ ạtên hình 1.15b và hình 1.15c

­ Trong trường h p hình v  đ i x ng, nh ng v  không hoàn toàn ợ ẽ ố ứ ư ẽ

ho c hình c t k t h p v i hình chi u thì đặ ắ ế ợ ớ ế ường kích thước được k  ẻqua tr c đ i x ng và ch  v  m t mũi tên hình 1.16ụ ố ứ ỉ ẽ ộ

b. Đ ườ ng dóng kích th ướ c

Đường dóng kích thước gi i h n ph n t   đớ ạ ầ ử ược ghi kích thước, 

đường dóng v  b ng nét li n m nh và v ch quá đẽ ằ ề ả ạ ường kích thước 

m t kho ng t  2 ÷5mm.ộ ả ừ

Đường dóng c a kích thủ ước đ  dài k  vuông góc v i độ ẻ ớ ường kích 

thước, trường h p đ c bi t cho phép x  xiên góc ( Hình 1.17)ợ ặ ệ ẻ

­   ch  cung lỞ ỗ ượn, đường dóng được k  t  giao đi m c a hai đẻ ừ ể ủ ường bao n i ti p v i cung lố ế ớ ượn (Hình 1.18)

­ Cho phép dùng các đường tr c, đụ ường tâm, đường bao, đường kích thước làm đường dóng kích thước ( Hình 1.19)

c.  Con  s   ghi  kích  ố

th ướ c

Con  s   kích  thố ước  ch   s   đo  kích  thỉ ố ước,  đ n  v   đo  là  minimét. ơ ịCon  s   kích  thố ước  ph i  đả ược  vi t  rõ ràng,  chính  xác    trên  đế ở ường kích thước

­ Chi u con s  kích thề ố ước, đ  dài ph  thu c vào đ  nghiêng c a ộ ụ ộ ộ ủ

đường kích thước so v i đớ ường b ng c a b n v  ( Hình 1.20a)ằ ủ ả ẽ

N u  đế ường  kích  thước  có  đ   nghiêng  quá  l n  thì  con  s   kích ộ ớ ố

thước được ghi trên  giá ngang ( Hình 1.21b)

­  Chi u  con  s   kích  thề ố ước  góc  ph   thu c  vào  đ   nghiêng  c a ụ ộ ộ ủ

đường th ng  vuông góc v i đẳ ớ ường phân giác c a góc đó ( Hình 1.21).ủ

Không cho phép b t k  đấ ỳ ường nét nào k  ch ng lên con s  ghi ẻ ồ ốkích thước, trong trường h p đó các đợ ường nét được v  ng t đo n ẽ ắ ạ( Hình 1.22)

Đ i v i nh ng kích thố ớ ữ ước quá bé, không đ  ch  đ  ghi ch  s  thì ủ ỗ ể ữ ốcon s  kích thố ước được vi t trên đế ường kéo dài c a đủ ường kích 

thước hay trên giá ngang 

7.3. Các d u hi u và kí hi u ấ ệ ệ

­ Đ ườ ng kính: Trong m i trọ ường h p con s  kích thợ ố ướ ủc c a 

đường kính ghi kí hi u Ø. Chi u cao c a kí hi u b ng chi u cao c a ệ ề ủ ệ ằ ề ủcon s  kích thố ước. Đường kích thướ ủc c a đường kính k  qua tâm ẻ

đường tròn ( Hình 1.24)

­ Bán kính: Trong m i trọ ường h p, trợ ước con s  kích thố ước bán kính c a cung tròn ghi kí hi u là R (ch  hoa); đủ ệ ữ ường kích thước k  ẻqua tâm (Hình 1.26a). Các đường kích thướ ủc c a cung tròn đ ng tâm ồkhông được cùng n m trên m t đằ ộ ường th ng ( Hình 1.25b)ẳ

Đ i v i cung tròn có bán kính quá l n, cho phép đ t tâm g n cung ố ớ ớ ặ ầtròn và đường kích thước k  g p khúc (Hình 1.26c)ẻ ấ

Đ i v i cung tròn quá bé không đ  ch  đ  ghi con s  hay mũi tên ố ớ ủ ỗ ể ốthì con s  hay mũi tên đố ược ghi bên ngoài ( Hình 1.26)

­ Hình c u: ầ  Trước con s  ghi kích thố ước ghi đường kính hay bán kính c a hình c u thì ph i ghi ch  “ c u” và kí hi u Ø hay R ( Hình ủ ầ ả ữ ầ ệ1.28)

­ Hình vuông: Trước con s  ghi kích thố ước c nh c a hình vuông, ạ ủghi  d u .  Đ   phân  bi t  gi a  ph n  m t  ph ng  và  ph n  m t  cong, ấ ể ệ ữ ầ ặ ẳ ầ ặ

thường  dùng  nét  li n  m nh  đ   g ch  chéo  ph n  m t  ph ng  (  Hình ề ả ể ạ ầ ặ ẳ1.29)

­ Đ  dài cung tròn:  ộ Phía trên s  đo đ  dài cung tròn ghi d u  , đố ộ ấ ∩ ường kích thước là cung tròn đ ng tâm, đồ ường gióng k  song song v i ẻ ớ

đường phân giác c a góc ch n cung đó ( Hình 1.30)ủ ắ