LUẬT HÀNG hải QUỐC tế đề tài bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi trương biển do dầu nói riêng là một loại trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng; theo đó, chủ thể tổ chức,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ LUẬT HÀNG HẢI QUỐC TẾ

Đề tài: Bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu

Giảng viên giảng dạy: TS Mai Hải Đăng

Họ và tên: Hoàng Thị Vân Anh

Mã sinh viên: 19062003 Lớp: K64CLC

Hà Nội - 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO DẦU 3 1.1 Khái niệm ô nhiễm môi trường biển do dầu 3 1.3 Tình hình ô nhiễm môi trường biển do dầu tại Việt Nam 4

CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI Ô NHIỄM MÔI

TRƯỜNG BIỂN DO DẦU VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT 5

2.1 Một số quy định về bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu 5

2.2 Thực trạng áp dụng các quy định vào bồi thường thiệt hại ô nhiễm

môi trường biển do dầu 7 2.3 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu 8

KẾT LUẬN 9 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

MỞ ĐẦU

Môi trường biển đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển của một đất nước, nó cần phải luôn luôn được đảm bảo trong sạch, không ô nhiễm Tuy nhiên, trong tình hình ngày nay, ô nhiễm biển và đại dương do dầu đang trở thành vấn đề

2

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

thách thức lớn đối với thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Các sự cố gây tràn dầu trên biển được coi như là thảm hoạ đối với môi trường, sinh vật biển Việt Nam đang đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức khi tình trạng ô nhiễm môi trường biển đang ngày càng trở nên nặng nề Nhận thức được rõ tầm quan trọng sống còn của môi trường biển, Việt Nam đã tích cực tham gia các công ước quốc tế

và ban hành các văn bản trong nước về phòng ngừa, khắc phục sự cố ô nhiểm môi trường biển Một sự thật rằng phần lớn các thiệt hại do ô nhiễm dầu xảy ra trên các vùng biển của nước ta đều chưa được đánh giá chính xức và nhận được khoản bồi thường thoả đáng Điều này tồn tại vì còn những bất cập trong hệ thống pháp luật thực định

Bài tiểu luận sau sẽ phân tích về vấn đề bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu gây ra Đồng thời chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật

và một số kiến nghị hoàn thiện

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

BIỂN DO DẦU 1.1 Khái niệm ô nhiễm môi trường biển do dầu

Ô nhiễm môi trường biển là khi nước biển bị biến đổi tính chất do các nguyên nhân khác nhau gây nên, gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ số sinh hoá của biển, cũng như gây ảnh hưởng, gây hại đến sức khoẻ con người và môi trường, sinh thái biển Việc nước biển bị ô nhiễm và đặc biệt là bị ô nhiễm do dầu không chỉ gây mất mỹ quan mà còn khiến nhiều giống loài đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng hoặc tuyệt chủng, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của ngành du lịch Ô nhiễm môi trường biển còn làm hỏng hóc những thiết bị máy móc, thiết bị khai thác tài nguyên và vận chuyển đường thuỷ

1.2 Trách nhiệm pháp lý về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu

3

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do làm ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi trương biển do dầu nói riêng là một loại trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng; theo đó, chủ thể (tổ chức, cá nhân hoặc chủ thể khác) thực hiện hành vi vi phạm pháp luật môi trường làm suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường, gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của

cá nhân, tổ chức và các chủ thể khác thì phải khắc phục ô nhiễm, phục hồi hiện trạng môi trường và bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật gây ra

1.3 Tình hình ô nhiễm môi trường biển do dầu tại Việt Nam

Nhìn chung, các sự cố, tai nạn hàng hải đều là nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường biển, để lại hậu quả nặng nề Tuy nhiên, khi nhắc đến ô nhiễm môi trường biển do dầu thì thường gắn với các hoạt động tàu thuyền Sự cố tràn dầu là tai nạn xảy ra trên biển do các hoạt động chuyên trở, tàng trữ hoặc khai thác dầu khí và các sản phẩm hoá dầu Từ đó, hậu quả khi dầu bị tràn ra biển gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường biển

Khi xảy ra sự cố tràn dầu, theo tốc độ gió và dòng chảy, dầu sẽ trôi theo dòng chảy trên mặt nước, vào vùng biển ven bờ, gây mất quang cảnh, tạo ra mùi khó chịu đối với khách du lịch, do đó doanh thu của ngành du lịch sẽ có thể bị ảnh hưởng nặng nề Có thể nói sự cố tràn dầu tại môi trường biển được đánh giá như là một trong những dạng sự cố gây ra tổn thất kinh tế lớn nhất trong các loại sự cố môi trường do con người gây ra Việc xác định vị trí dầu tràn và khắc phục sự cố này ở Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập, bắt nguồn cả từ quy định pháp luật lẫn trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật chuyên dụng để khắc phục ô nhiễm tràn dầu.1

1 Th.S Đặng Thanh Hà, Cục Hàng hải Việt Nam, Hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại về ô

nhiễm môi trường biển do dầu từ tàu gây ra, Tạp chí Nghiên cứ lập pháp, số 24(304), tháng

12/2015

4

CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BIỂN DO DẦU VÀ MỘT SỐ KIẾN

NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 2.1 Một số quy định về bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu

Luật Bảo vệ môi trường 2014 đã quy định về nguyên tắc xử lý trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm môi trường Trong đó, ô nhiễm môi trường

và hậu quả do ô nhiễm môi trường phải được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu, điều tra và kết luận kịp thời; hành vi gây ô nhiễm, suy thoái môi trường của tổ chức, cá nhân phải được phát hiện và xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật

Việc bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu có thể được lựa chọn giải quyết bằng cơ quan trọng tài, do Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định thẩm quyền của trọng tài bao gồm cả việc giải quyết tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài

Để bảo đảm bồi thường đầy đủ và kịp thời cho bên bị hại, các thuyền chở dầu, phế phẩm dầu hoặc các chất nguy hiểm và độc hại đều phải có bảo hiểm trách nhiệm dân sự Khoản 4 Điều 105 Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định:

“Tàu biển chuyên dùng để vận chuyển dầu mỏ, chế phẩm từ dầu mỏ hoặc các hàng hoá nguy hiểm khác bắt buộc phải có bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu về ô nhiễm môi trường khi hoạt động trong vùng nước cảng biển và vùng biển của Việt Nam” 2

Trách nhiệm yêu cầu bồi thường thiệt hại và xác định thiệt hại đối với môi trường bao gồm: Thu thập dữ liệu, chứng cứ để xác định thiệt hại đối với môi trường, tính toán thiệt hại đối với môi trường và xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với môi trường do ô nhiễm, suy thoái gây ra được quy định trong Nghị

2 Quốc hội (2015), Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Số 95/2015/QH13 5

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

định số 03/2015NĐ-CP ngày 6/1/2015 của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường Các trường hợp thiệt hại đối với môi trường không được áp dụng đối với một trong các nguyên nhân sau: thiên tai gây ra; gây ra bởi trường hợp bất khả kháng, tình thế cấp thiết phải tuân theo yêu cầu của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền; trường hợp khác theo quy định của pháp luật

Ngoài ra, Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt

hại ngoài hợp đồng: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh

dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại, phải bồi thường và trường hợp tài sản gây thiệt hại, chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên

bị thiệt hại (ngoại trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc Luật có quy định khác)”3.

Việc bồi thường thiệt hại và xác định thiệt hại do ô nhiễm dầu còn tuân thủ các quy định của các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Cho đến hiện nay Việt Nam đã là thành viên của Nghị định thư 1992 sửa đổi Công ước quốc tế

về giới hạn trách nhiệm dân sự đối với các thiệt hại do ô nhiễm dầu 2969 (CLC 92)

và Công ước quốc tế về trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại ô nhiễm dầu từ kho nhiên liệu của tàu 2001 (Bunker 2001)

Bên cạnh việc tích cực tham gia các điều ước quốc tế về phòng, chống ô nhiễm môi trường biển do dầu, Việt Nam cũng đã xây dựng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật trong nước điều chỉnh về vấn đề này Hiện nay, ngoài Hiến pháp năm 2013, hệ thống các văn bản pháp luật chung quy định về phòng, chống ô nhiễm môi trường biển do dầu từ tàu gây ra gồm 32 văn bản quy phạm pháp luật, các văn bản pháp luật riêng biệt về phòng, chống ô nhiễm môi trường biển do dầu

từ tàu gây ra bao gồm 12 văn bản quy phạm pháp luật

Quốc hội (2015), Bộ Luật Dân sự, Số 91/2015/QH13 6

Với mỗi quốc gia ven biển không chỉ riêng Việt Nam, sự trong sạch của môi trường biển có tầm quan trọng đặc biệt Đất ước ta nhận thức rõ được sự phát triển của kinh tế phải luôn song hành cùng với việc bảo vệ môi trường và tài nguyên biển Việt Nam đã tuyên bố Chiến lược phát triển của quốc gia tại hội nghị Rio de

Janerio: “Việt Nam nhận thức rõ thực tế rằng, biển và đại dương có ý nghĩa đặc

biệt đối với sự sống trên hành tinh của chúng ta, và nước chúng tôi ủng hộ cuộc đấu tranh chống việc biến biển hay đại dương thành các bãi phế thải và rác vì điều này sẽ nhanh chóng huỷ hoại các hệ sinh thái biển và tài nguyên thiên nhiên, hậu quả là gây ra các ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ con người Cần phải có các biện pháp thống nhất để quản lý biển và đại dương thông qua việc tăng cường

sự hợp tác quốc tế và khu vực, và thông qua các cố gắng có phối hợp nhằm giảm bớt tình trạng ô nhiễm biển và duy trì tính đa dạng sinh học của biển” 4

nhất, còn nhiều những hạn chế và bất cập khi đi vào thực tiễn thi hành

2.2 Thực trạng áp dụng các quy định vào bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu

Tại Việt Nam hiện nay, chúng ta đã có một cơ sở pháp lý về bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường do dầu Nhưng những quy định này vẫn chỉ đang tồn tại ở dạng những văn bản quy phạm pháp luật đơn lẻ, chưa thống nhất, còn nhiều những hạn chế và bất cập khi đi vào thực tiễn thi hành

Thứ nhất, chúng ta chưa có quy định cụ thể về lượng giá tổn thất, giám định thiệt hại, mức chi phí xử lý một đơn vị diện tích, thể tích hoặc khối lượng nước, đất

bị ô nhiễm đạt quy chuẩn kỹ thuật về môi trường đối với chất lượng môi trường nước; định mức chi phí phục hồi một đơn vị diện tích hệ sinh thái bị suy thoái Hơn nữa, chúng ta cũng chưa có quy định cụ thể về căn cứ, nguyên tắc tính toán thiệt

kê, Hà Nội, 2003

7

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

hịa làm cơ sở xác định bồi thường thiệt hại về ô nhiễm môi trường biển do dầu từ tàu gây ra

Thứ hai, chưa có văn bản pháp luật nào điều chỉnh một cách đầy đủ và rõ ràng

về vấn đề bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu Việc khởi kiện hay khiếu nại và xác định các thiệt hại về môi trường cũng như thiệt hại về kinh tế do các hành vi gây ô nhiễm môi trường biển do dầu vẫn dựa trên các nguyên tắc cơ bản quy định tại Bộ luật dân sự 2015

Thứ ba, các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường biển do dầu ở Việt Nam chưa đủ để đáp ứng yêu cầu mà quy định của Công ước CLC 92 đề ra Do chưa tham gia Công ước FUND 92, khi có tai nạn ô nhiễm do dầu xảy ra trong vùng biển nước ta, theo nguyên tắc các chủ tàu chỉ phải chịu bồi thường thiệt hại trong một giới hạn nhất định của Công ước CLC 92 Vậy nên, nếu thiệt hại xảy ra vượt quá mức giới hạn trách nhiệm của chủ tàu thì chúng ta sẽ không được hưởng nguồn tài chính của Quỹ đền bù quốc tế giúp khắc phục hậu quả ô nhiễm do dầu gây ra

2.3 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại ô

nhiễm môi trường biển do dầu

Để giải quyết những hạn chế, bất cập còn tồn tại trên, một số giải pháp có thể được thực hiện như sau:

Cần nhanh chóng xây dựng các quy phạm pháp luật để xác dịnh, lượng giá các thiệt hại do ô nhiềm dầu đối với môi trường tự nhiên và các chi phí để khắc phục, làm sạch môi trường Việt Nam cần khẩn trương tham gia vào Công ước FUND 92, khi đó nếu có thiệt hại do ô nhiễm dầu xảy ra trên vùng biển Việt Nam, chúng ta mới có thể được bồi thường một cách hợp lý, đầy đủ

Đặc biệt, tuy nước ta đã có một số văn bản quy định về ô nhiễm môi trường, ô nhiễm dầu nhưng vẫn còn chưa thống nhất, còn gặp nhiều vướng mắc, khó khăn khi đi vào giải quyết thực tế, vậy nên cần phải ban hành một Luật chuyên biệt bồi

8

thường thiệt hại về ô nhiễm môi trường biển do dầu gây ra, đặc biệt do dầu từ tàu gây ra

Việt Nam cần xây dựng kế hoạch về phòng, chống, khắc phục và xử lý các sự

cố tràn dầu trên biển, quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, của các tổ chức

và cá nhân có liên quan đến sự cố tràn dầu; ngoài ra ban hành các quy định về quy trình, thủ tục giải quyết bồi thường thiệt hại Một số các Công ước quốc tế quan trọng Việt Nam cần tham gia về ô nhiễm dầu như: Công ước Sẵn sàng ứng phó và hợp tác chống ô nhiễm dầu (OPRC 1990); Công ước về thành lập quỹ đến bù thiệt hại do dầu năm 1992 và Công ước FUND năm 1992… Cần nâng cao công tác đào tạo nguồn nhân lực quốc gia cho hoạt động ngăn ngừa ô nhiễm biển do dầu, cần bổ sung đầy đủ trang bị kiến thức, khả năng phát hiện và xử lý khi gặp sự cố tràn dầu, tính toán thiệt hại lấy cơ sở đòi bồi thường theo đúng pháp luật quốc tế quy định 5

KẾT LUẬN

Ô nhiễm dầu trên biển luôn là mối quan tâm lớn của tất cả quốc gia ven biển Đặc biệt, khi gặp sự cố ô nhiễm dầu, mỗi quốc gia cần phải có hệ thống pháp luật và quy định riêng của mình về xử lý sự cố, trách nhiệm bồi thường thiệt hại Tại Việt Nam, các quy định pháp lý về vấn đề này còn nhỏ lẻ, chưa hiệu quả Chúng ta cần đẩy mạnh nâng cao hệ thống pháp luật, tích cực tham gia, hoà nhập thị trường quốc

tế, tránh những tổn thất không đáng có xảy ra khi môi trường biển bị ô nhiễm do dầu

và đặc biệt là có những biện pháp thiết thực để khắc phục hậu quả khi gặp sự cố

5 TS Mai Hải Đăng, Một số quy định của pháp luật quốc tế về bồi thường thiệt hịa do ô nhiễm

dầu từ tàu, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học 28 (2012) 56 – 62.

9

TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Th.S Đặng Thanh Hà, Cục Hàng hải Việt Nam, Hoàn thiện pháp luật bồi

thường thiệt hại về ô nhiễm môi trường biển do dầu từ tàu gây ra, Tạp chí Nghiên cứ

lập pháp, số 24(304), tháng 12/2015

2 Quốc hội (2015), Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Số 95/2015/QH13

3 Quốc hội (2015), Bộ Luật Dân sự, Số 91/2015/QH13

4 Nguyễn Hồng Thao, Ô nhiễm môi trường biển Việt Nam - luật pháp và thực tiễn,

Nxb Thống kê, Hà Nội, 2003

do ô nhiễm dầu từ tàu, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học 28 (2012) 56 –

62

6 Nguyễn Song Hà, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Vấn đề bồi thường thiệt hịa do ô

nhiễm dầu trên biển theo pháp luật quốc tế và pháp luật nước ngoài, Kho Luật – Đại

Học Quốc gia Hà Nội, 2011

10