Sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện tại trung tâm thông tin thư viện học viện ngân hàng

GÓP Ý CỦA HỘI ĐỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂNLuận văn đã được chỉnh sửa theo ý kiến của Hội đồng bảo vệ luận văn: - Kết cấu lại một số mục: Cụ thể chuyển mục 2.3 Các điều kiện đảm bảo cho việc xây

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN

VĂN

-DƯƠNG THỊ TUYẾT

SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN – THƯ

VIỆN

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Lan Thanh

Hà Nội - 2014

GÓP Ý CỦA HỘI ĐỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂN

Luận văn đã được chỉnh sửa theo ý kiến của Hội đồng bảo vệ luận văn:

- Kết cấu lại một số mục: Cụ thể chuyển mục 2.3 Các điều kiện đảm bảo cho việc xây dựng và phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội sang chương I

- Các tiêu chí đánh giá sản phẩm và dịch vụ ; Chương trình đào tạo của Trung tâm Học liệu Đại học Cần thơ chuyển sang phụ lục

- Hoàn thiện các yếu tố tác động đến việc phát triển các sản phẩm và dịch

vụ thông tin – thư viện

Chủ tịch Hội đồng

PGS.TS Trần Thị Qúy

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn ThịLan Thanh, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứulàm đề tài luận văn Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô giáokhoa Thông tin – Thư viện đã truyền đạt kiến thức cho chúng tôi Tôi đặc biệtgửi lời cám ơn tới Ban lãnh đạo và các đồng nghiệp của tôi tại Trung tâmThông tin – Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại

Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này Cuối cùng, tôi xincảm ơn gia đình và người thân đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thờigian qua

Xin chân thành cám ơn !

Hà Nội, tháng 12 năm 2013

Tác giả

Dương Thị Tuyết

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu “Sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện tại Trung tâm Thông tin – Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội” là một công trình nghiên cứu độc lập

của cá nhân tôi Mọi tài liệu tham khảo, trích dẫn khoa học đều có nộidung chính xác Các kết luận khoa học chưa được công bố ở bất kỳ côngtrình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Dương Thị Tuyết

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

(Mục lục truy cập công cộng trực tuyến)

viện tại Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ

và Thương mại Hà Nội Biểu

1.2 Ngoại ngữ chính mà sinh viên sử dụng

1.3 Lĩnh vực sinh viên có nhu cầu sử dụng thông tin 1.4 Qũy thời gian sinh viên đọc tài liệu mỗi ngày 1.5 Loại hình tài liệu sinh viên thường sử dụng 1.6 Loại hình tra cứu sinh viên thường sử dụng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 t Đối ượ ng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 thuyết nghiên cứu Giả 7

6 ươ Ph ng pháp nghiên cứu 7

7 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài 8

8 kiến Dự kết quả nghiên cứu 8

Chương 1 : SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN VỚI TRUNG

TÂM THÔNG TI N - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG 9

1.1 Những vấn đề chung về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 9

1.1.1 Khái niệm sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 9

1.1.2 Mối quan hệ giữa sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 11

1.1.3 yếu Các tố tác động đến việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 13

1.2 Khái quát về Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội. 19

1.2.1 Một vài nét về Học viện ngân hàng 19

1.2.2 Quá trình hình thành và phát triển của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 20

1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 22

1.2.4 cấu Cơ tổ chức và đội ngũ cán bộ của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 24

1.2.5 Nguồn lực thông tin của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 24

1.2.6 sở Cơ vật chất - trang thiết bị của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 25

1.2.7 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 25

1.2.7.1Đặc điểm người dùng tin tại Trung tâm Thông tin -Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 25

1.2.7.2Đặc điểm nhu cầu tin tại Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công

nghệ và Thương mại Hà Nội 28

1.3 trò Vai và yêu cầu đối với sản phẩm và dịch vụ thông - tin thư viện của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 32

1.3.1 trò Vai của sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện đối với Trung tâm

Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội : 32

1.3.2 Yêu cầu đối với sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện của Trung tâm

Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 34

1.4 Các điều kiện đảm bảo cho việc xây dựng và phát triển các sản phẩm và dịch vụ

thông tin - th ư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội. 35

1.4.1 Chính sách phát triển dịch vụ thư viện 35

1.4.2 Yếu tố con người 36

1.4.3 Cơ sở vật chất, trang thiết bị 37

1.4.4 Kinh phí 37

Chương 2: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG 38

2.1 Sản phẩm thông tin thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 38

2.1.1 Mục lục truy cập công cộng trực tuyến OPAC 38

2.1.2 Các cơ sở dữ liệu 39

2.1.3 Cổng thông tin điện tử của Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 53 2.1.4 Thư mục 54

2.1.5 Các sản phẩm thông tin thư viện khác của Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 56

2.1.6 Đánh giá sản phẩm thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện

thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 57

2.2 Dịch vụ thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 58

2.2.1 Dịch vụ cung cấp tài liệu gốc 58

2.2.1.1 Dịch vụ đọc tài liệu tại chỗ 59

2.2.1.2 Dịch vụ cho mượn tài liệu về nhà 60

2.2.1.3 Dịch vụ cung cấp bản sao tài liệu gốc 62

2.2.2 Dịch vụ trao đổi thông tin 63

2.2.3 Dịch vụ tư vấn thông tin 65

2.2.4 Dịch vụ tra cứu tin 65

2.2.5 Dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc SDI 66

2.2.6 Dịch vụ khai thác tài liệu đa phương tiện 68

2.2.7 Đánh giá các dịch vụ thông tin thư viện Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội 69

2.3 Đánh giá chung về các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội. 70 2.3.1 Điểm mạnh 70

2.3.2 Điểm yếu 71

2.3.3 Nguyên nhân 73

Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG 75

3.1 Nâng cao chất lượng các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện hiện có 75

3.1.1 Nâng cao chất lượng sản phẩm thông tin - thư viện 75

3.1.2 Nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin - thư viện 77

3.2 Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 80

3.2.1 Đẩy mạnh xây dựng các bộ sưu tập tài liệu số 80

3.2.2 Biên soạn Tổng luận 83

3.2.3 Phát triển dịch vụ mượn liên thư viện 83

3.3 Tăng cường hoạt động marketing đối với các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện 84 3.4 Đẩy mạnh hợp tác giữa các thư viện 87

3.5 Hoàn thiện các điều kiện đảm bảo cho việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện 89

3.5.1 Xây dựng và công bố chính sách phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện 89

3.5.2 Nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ thông tin thư viện và đào tạo sinh viên 91

3.5.3 Tăng cường đầu tư cơ cở vật chất, trang thiết bị 94

KẾT LUẬN 96

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC

Chính những yêu cầu xuất phát từcuộc sống và sản xuất đã làm cho nhu cầuthông tin của con người phát triển hơn baogiờ hết Vậy làm thế nào để đáp ứng tổtnhất, đầy đủ nhất nhu cầu đó Đây là mốiquan tâm của các cơ quan thư viện Dịch vụthư viện chính là công cụ hữu hiệu để đápứng nhu cầu thông tin của người dùng tin(sinh viên) và ngày càng khẳng định vị trícủa mình trong hoạt động thư viện.

Tuy nhiên trên thực tế thì các dịch

vụ thư viện tại các cơ quan thư viện còn

12

khá đơn điệu nên chưa

đáp ứng được nhu cầu

của các đối tượng sinh

viên và dịch vụ thư viện

tại Thư viện Trường Cao

hoạt động giảng dạy, học

tập, đào tạo, nghiên cứu

khoa học, triển khai ứng

dụng tiến bộ khoa học,

công nghệ và quản lý của

thư viện Trường Cao đẳng

Công nghệ và Thương mại

Hà Nội thông qua việc sử

dụng, khai thác các loại

hình tài liệu trong thư

viện và các nguồn thông

tin khác Chính vì vậy vai trò của dịch vụthư viện càng có vai trò to lớn hơn Tuynhiên các dịch vụ thư viện tại Trung tâmthư viện Học viện Ngân

13

hàng còn sơ sài chưa đáp ứng được nhu cầu của các đối tượng người dùng tin,nhiều nguồn tin chưa được tổ chức và khai thác, hoạt động tạo lập, quảng bácác sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện còn hạn chế Các công trìnhnghiên cứu về Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nộicòn tương đối ít so với nguồn lực hiện có và sứ mệnh của trung tâm.

Do đó tôi chọn đề tài “Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tạiTrung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ vàThương mại Hà Nội” làm đề tài luân văn tốt nghiệp Thạc sĩ khoa học Thưviện của mình Nhằm tìm ra giải pháp để phát triển dịch vụ thư viện tại Thưviện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề dịch vụ thư viện là một trong những vấn đề rất cấp thiết tronghoạt động thư viện và được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm

Ở nước ngoài có các công trình như:

Large, A., & Beheshti, J (1997) OPACS: một đánh giá nghiên cứu.Nghiên cứu khoa học Thư viện và Thông tin, 19(2), tr 111-133)

Husain, R., & Ansari, M A (2006) Từ thẻ mục lục đến OPACS trêntrang web DESIDOC bản tin công nghệ thông tin DESIDOC, 26(2), tr 41-47

Stone, S A (2003) Blog thư viện: một công cụ truyền thông mới Hiệphội Thư viện Kentucky, số 4

Bhatt, J (2005) Công cụ viết blog : một phương pháp tiếp cận truy cậpthông tin sáng tạo Bản tin công nghệ cao trong thư vện, 9, tr 28-32

Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến OPAC một sản phẩm củathư viện và Blog được xem như một công cụ mới để phổ biến các dịch vụ thưviện

Ở trong nước dịch vụ thư viện cũng đã được đề cập đến trong một sốnghiên cứu:

Về mặt lý luận có giáo trình “Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện”của Th.S Trần Mạnh Tuấn vào năm 1998 Giáo trình này đã đề cập một cách

tương đối có hệ thống các nội dung sau đây về dịch vụ thư viện: Sơ lược vềlịch sử hình thành, phát triển; Những khái niệm chính, thực trạng; Nhận diện,nêu khái niệm, tính chất và một số phương pháp, kỹ năng tạo ra các sảnphẩm và dịch vụ quen thuộc nhất đối với các cơ quan thư viện, mối quan

hệ và xu thế phát triển của chúng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; Giớithiệu khái lược về hệ thống sản phẩm và dịch vụ của một số cơ quan/nguồn thông tin lớn ở trong nước và trên thế giới

Bên cạnh đó còn có các bài nghiên cứu đăng trên các báo, tạp chí: Trương Đại Lượng, Xu hướng phát triển của OPAC thư viện, Tạp chíThư viện Việt Nam, Số 3 năm 2008 Tác giả đã đi vào nghiên cứu sự pháttriển của OPAC qua các giai đoạn từ thế hệ thứ nhất cho đến thế hệ thứ bađang được ứng dụng rộng rãi trong các thư viện và xu hướng phát triển củaOPAC trong các thư viện Ngoài ra tác giả này còn có nghiên cứu: Sử dụngBlog để phổ biến dịch vụ thông tin thư viên, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 4năm 2008 Nghiên cứu đã đưa ra định nghĩa về Blog, những thuận lợi củaviệc sử dụng Blog, sự phát triển của Blog, ứng dụng của Blog trong thư viện

Dương Thị Vân, Hình thành dịch vụ thông tin thư viện „sẵn sàng đápứng‟ trong trường đại học, Tạp chí Thư viện Việt Nam, Số 3 năm 2008.Nghiên cứu đã chỉ ra khái niệm dịch vụ thư viện “sẵn sàng đáp ứng‟ là nhữngdịch vụ thư viện được hình thành dựa trên cơ sở yêu cầu của người dùng tin

Và cách thức phục vụ là sẵn sàng cung cấp, càng nhanh chóng, chất lượngcàng tốt Chìa khóa để cung cấp dịch vụ thư viện „sẵn sàng đáp ứng‟ là có

ý thức và đi trước một bước xu hướng xã hội Cán bộ thư viện cần nghenhững gì khách hàng của họ nói và sẵn sàng đáp lại nhanh chóng với cácdịch vụ mới để đáp ứng nhu cầu của mọi người Ngoài ra tác giả còn đềxuất một số dịch vụ mới như: Cung cấp thông tin trọn gói, hỏi đáp thông tin,

tư vấn thông tin trực tuyến Cùng Mục tiêu của việc hình thành dịch vụ thưviện “ sẵn sàng đáp ứng”

Trần Mạnh Tuấn, Bản quyền trong việc triển khai dịch vụ cung cấp bảnsao tài liệu trong các thư viện khoa học, Tạp chí Thư viện Việt Nam, Số 4năm 2009 đã nêu ra lý do để các thư viện khoa học thường xuyên triển khaidịch vụ cung cấp bản sao tài liệu làm cho dịch vụ này trở thành một dịch vụphổ biến trong các thư viện khoa học Từ đó tác giả chỉ ra vấn đề bản quyền

là vấn đề cần quan tâm khi triển khai dịch vụ cung cấp bản sao tài liệu Đồngthời đưa ra những quy định cần tuân thủ khi triển khai dịch vụ này Ngoài ratác giả này còn có nghiên cứu: Giới thiệu khái lược dịch vụ tham khảo đăngtrên tạp chí Thư viện Việt Nam số 1 năm 2009, bài viết đã đưa đến cho ngườiđọc, đặc biệt là các cán bộ làm công tác thư viện những thông tin khái lược vềdịch vụ tham khảo, nội dung cơ bản của dịch vụ tham khảo, các công việcchuẩn bị và điều kiện cần thiết để tiến hành, các loại hình dịch vụ tham khảo,trong đó có dịch vụ tham khảo số…nhằm phát triển mạnh hơn, hiệu quả hơndịch vụ này tại các thư viện và trung tâm thông tin trong cả nước

Tác giả Ngô Thanh Thảo cũng có nghiên cứu về: Định giá dịch vụthông tin thư viện trên Tạp chí Thư viện Việt Nam số 1 năm 2011 Nghiêncứu này đã nghiên cứu các vấn đề như: Gía dịch vụ thư viện, định giá dịch vụthư viện và đưa ra chiến lược giá

Hai tác giả Đức Lượng, Khánh Linh có nghiên cứu: Đẩy mạnh hợp tácgiữa các thư viện đại học ở Việt Nam – giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụthư viện đăng trên tạp chí Thư viện Việt Nam Số 5 năm 2011 Hai tác giả đãchỉ ra sự cần thiết hợp tác giữa các thư viện, thực trạng hoạt động của các liênhiệp thư viện đại học ở Việt Nam, cơ hội và thách thức đối với các thư việnđai học ở Việt Nam hiện nay Ngoài ra còn các nghiên cứu khác đăng trên cácbáo, tạp chí

Về mặt thực tiễn xây dựng và phát triển các sản phẩm và dịch thưviện tại một số cơ quan đã được khảo sát trong các luận văn thạc sĩ như củacác tác

giả: Phạm Thị Yên (2005), „Nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống sản phẩm vàdịch vụ thông tin thư viện của Trung tâm Thông tin Thư viện Đại học Quốcgia Hà Nội”; Phùng Thị Bình (2007),„Nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm vàdịch vụ thông tin thư viện tại các Thư viện thuộc Viện khoa học xã hội ViệtNam”; Trần Nữ Quế Phương ( 2009), Hoàn thiện và phát triển hệ thống sảnphẩm, dịch vụ Thông tin –Thư viện tại Thư viện Quân Đội; Vũ Huy Thắng(2009), Nghiên cứu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tạiTrung tâm Thông tin thư viện Đại học Sư phạm Hà Nội; Trịnh Thị Kim Ngân(2011), Xây dựng hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Văn phòngTrung ương Đảng Tuy nhiên kết quả chung của các đề tài luận văn thạc sỹtrên mới đưa ra được thực trạng sản phẩm, dịch vụ thư viện tại các trung tâmthư viện nghiên cứu Đồng thời các tác giả cũng đưa ra các giải pháp thiếtthực phù hợp với đặc điểm của từng trung tâm thư viện.

Nghiên cứu về Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại

Hà Nội gần đây nhất có đề tài “xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ đàotạo và nghiên cứu khoa học tại thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ vàThương mại Hà Nội” do Thạc Lương Giang làm chủ nhiệm đề tài Đề tài đãtrình bày tổng quan về cơ sở dữ liệu phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoahọc tại thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội, thựctrạng cơ sở dữ liệu tại thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại

Hà Nội và các giải pháp xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt độngđào tạo và nghiên cứu tại thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thươngmại Hà Nội Năm 2012 sinh viên Cao Thị Hoan có khoá luận tốt nghiệp:

“Tìm hiểu công tác tổ chức và bảo quản vốn tài liệu tại Trung tâm Thông tinThư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội” Khóaluận đã nêu ra được một số vấn đề chung về tổ chức và bảo quản tài liệutrong cơ quan TT- TV, thực trạng công tác bảo quản tài liệu tại Thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội và phương pháp tổ chức

quản lý tài liệu tối ưu đồng thời tác giả đưa ra nhận xét, kiến nghị và giảipháp nhằm nâng cao công tác tổ chức và bảo quản tài liệu tại Thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội Ngoài ra còn có

công trình của Nguyễn Thị Ngọc, Vũ Quỳnh Nhung (2011) với Đề án “Khai thác hiệu quả hệ thống thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội” Đề án tập trung nghiên cứu vai trò của Thư viện

Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội trong công tác đào tạo

và nghiên cứu khoa học tại Học viện ngân hàng trong tình hình mới, thựctrạng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và tài nguyên của hệ thống thư viện thưviện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội từ đó đề xuất giảipháp khai thác hiệu quả hoạt động hệ thống Thư viện thư viện Trường Caođẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội trong giai đoạn 2011-2015

Như vậy cho tới nay chưa có một công trình nghiên cứu nào khảo sát 1cách toàn diện về thực trạng dịch vụ thư viện tại Trung tâm TT- TV thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội đặc biệt là nghiên cứuchỉ ra điểm mạnh, điểm yếu cũng như đưa ra được các giải pháp khả thi đểphát triển dịch vụ thư viện tại Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ vàThương mại Hà Nội Chính vì vậy, đề tài luận văn này là hoàn toàn mới,không trùng lặp với các đề tài nghiên cứu nào đã được thực hiện trước đây

về Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Sản phẩm và dịch vụ tại Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi không gian: Dịch vụ thư viện tại Thư viện Trường Cao đẳngCông nghệ và Thương mại Hà Nội

Phạm vi thời gian: Từ năm 2008 đến nay

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng dịch vụ thư viện tại Trung tâm TT- TV thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội từ đó đề xuất một sốgiải pháp phát triển các loại dịch vụ thư viện tại Thư viện Trường Cao đẳngCông nghệ và Thương mại Hà Nội nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ ngườidùng tin.

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn cần thực hiện một sốnhiệm vụ sau:

Nghiên cứu cơ sở lý luận về sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Nghiên cứu nhu cầu tin của người dùng tin (sinh viên) tại Trung tâm TT-

TV thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự phát triển đối với dịch vụ thưviện tại Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Nghiên cứu thực trạng dịch vụ thư viện tại Trung tâm TT- TV thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Đánh giá hiệu quả sử dụng các dịch vụ thư viện tại Thư viện TrườngCao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Đề xuất các giải pháp phát triển các dịch vụ thư viện tại Thư viện TrườngCao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

5 Giả thuyết nghiên cứu

Trong những năm qua, Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ vàThương mại Hà Nội đã đạt những thành tích đáng kể trong công tác phục vụđào tạo và nghiên cứu khoa học của thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ vàThương mại Hà Nội Tuy nhiên các dịch vụ thư viện của Thư viện TrườngCao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội còn sơ sài chưa đáp ứng đượcnhu cầu của các đối tượng người dùng tin, nhiều nguồn tin chưa được tổchức và khai thác, hoạt động tạo lập, quảng bá các dịch vụ thư viện còn hạnchế

Nếu Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội thấyđược thực trạng hệ thống dịch vụ thư viện và áp dụng các giải pháp pháttriển dịch vụ thư viện thì dịch vụ thư viện tại đây sẽ được hoàn thiện

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp luận

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch

sử, phương pháp luận thư viện học và thông tin học

6.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận văn sử dụng các phương pháp: Thu thập, phân tích và tổng hợp các tài liệu: sách,báo- tạp chí, tài liệu xám, các trang web liên quan đến đề tài

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp tham vấn chuyên gia

Phương pháp thống kê và phân tích số liệu

7 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo phục vụcho việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập trong ngành thư viện

8 Dự kiến kết quả nghiên cứu

Tác giả dự kiến luận văn có giới hạn 100 trang giấy A4 , ngoài phần

mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được chiathành 3 chương:

Chương 1: Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện với Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội.

Chương 2: Thực trạng sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội.

Chương 3: Các giải pháp phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Chương 1 SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN VỚI

TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG.

1.1 Những vấn đề chung về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện

1.1.1 Khái niệm sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện

Dịch vụ thư viện đã có một quá trình hình thành và phát triển lâu đời

từ hàng nghìn năm cùng với sự ra đời của các thư viện cổ xưa nhất Dướitác động và bước phát triển có tính đột phá của khoa học kĩ thuật, công nghệthông tin và truyền thông đã giúp cho các sản phẩm và dịch vụ TT- TV cónhững biến đổi sâu sắc cả về số lượng và chất lượng để ngày càng đáp ứngđầy đủ hơn nhu cầu của người dùng tin

Khái niệm sản phẩm thông tin – thư viện:

Chúng ta thấy rằng khái niệm sản phẩm được sử dụng trước tiên và cơbản trong lĩnh vực kinh tế học và hoạt động thực tiễn của nền sản xuất Chonên để có khái niệm ấn phẩm, tài liệu trước hết chúng ta cần tiếp cận kháiniệm liên quan là khái niệm sản phẩm

Theo Từ điển Tiếng Việt: “ sản phẩm là cái do con người tạo ra”

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam T.3 “Sản phẩm là kết quả của cácquá trình hoạt động hoặc các quá trình Sản phẩm bao gồm dịch vụ, phầncứng, vật liệu đã chế biến, phần mềm hoặc tổ hợp chúng Sản phẩm có thể làvật chất ( ví dụ các bộ phận lắp ghép hoặc vật liệu đã chế biến) hoặc phi vậtchất (ví dụ thông tin, khái niệm hoặc tổ hợp chúng) Sản phẩm có thể làm ra

có chủ định (ví dụ để dành cho khách hàng) hoặc không được chủ định (ví dụchất ô nhiễm hoặc kết quả không mong muốn)

Sản phẩm thư viện được hình thành nhằm thỏa mãn những nhucầu thông tin bao gồm: nhu cầu tra cứu thông tin và nhu cầu về chính bảnthân thông tin Như vậy sản phẩm phải phụ thuộc chặt chẽ vào nhu cầucũng như

sự biến đổi của nhu cầu Mức độ thỏa mãn nhu cầu ở những sản phẩm khácnhau cũng rất khác nhau Ví dụ các sản phẩm thông tin thư mục có khả năngthỏa mãn những nhu cầu tra cứu thông tin về tài liệu Còn các sản phẩm TT-

TV khác như Tổng luận có khả năng đáp ứng nhu cầu của sinh viên đặc biệtvới các nhà nghiên cứu, cán bộ lãnh đạo, quản lý

Như vậy ta có thể hiểu các ấn phẩm, tài liệu là kết quả của quá trình xử

lí thông tin do một cá nhân, tập thể nào đó thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầucủa sinh viên Quá trình tạo ra sản phẩm thông tin chính là quá trình xử líthông tin (bao gồm biên mục, phân loại, tóm tắt chú giải,…cũng như các quátrình phân tích tổng hợp thông tin khác Người thực hiện quá trình xử líthông tin có thể là :Các chuyên gia làm việc tại một cơ quan, tổ chức cóchức năng cung cấp thông tin; Các nhà khoa học; Người dùng tin trong quátrình tự thỏa mãn nhu cầu tin của mình hoặc theo yêu cầu đặt hàng của các cơquan khác

Dịch vụ thông tin – thư viện:

Cũng giống như thuật ngữ sản phẩm, dịch vụ là một thuật ngữ được sửdụng trước tiên và chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế học và hoạt động của nhiềulĩnh vực xã hội

Theo Đại Từ điển Tiếng Việt : “Dịch vụ là công việc phục vụ cho đôngđảo quần chúng”

Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam (1995, quyển 1): „Dịch vụ là nhữnghoạt động phục vụ nhằm thỏa mãn những nhu cầu sản xuất, kinh doanh vàsinh hoạt Như vậy dịch vụ nói chung là loại hình hoạt động gắn chặt ngườicung cấp dịch vụ và người có nhu cầu sử dụng dịch vụ Dịch vụ mang ý nghĩa

xã hội, kinh tế sâu sắc và toàn diện

Trong hoạt động thư viện cũng như sản phẩm, dich vụ ra đời cùng với

sự hình thành của các cơ quan thư viện Cùng với sự phát triển của hoạt độngTT- TV dịch vụ thư viện ngày càng đa dạng hơn nhằm đáp ứng nhu cầu khaithác thông tin của sinh viên

Tương tự như các loại hình dịch vụ khác trong các dịch vụ thư việnbao gồm những công việc có tính chuyên môn hóa, khi thực hiện cần thiếtphải sử dụng (tạm thời hoặc phối hợp) một số tài sản hoặc một số sản phẩmnào đó.

Theo giáo trình “sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện” của tác giảTrần Mạnh Tuấn thì khái niệm dịch vụ thư viện “bao gồm những hoạt độngnhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin và trao đổi thông tin của người sử dụng các

cơ quan thư viện nói chung”

Nhu cầu thông tin và nhu cầu trao đổi thông tin là 1 dạng của nhu cầutinh thần , nhu cầu bậc cao của con người Càng tham gia nhiều hoạt độngkhác nhau thì nhu cầu thông tin và nhu cầu trao đổi thông tin của con ngườingày càng phong phú hơn Với sự phát triển của xã hội và những đòi hỏi củacuộc sống thì nhu cầu tin của sinh viên ngày càng phát triển mạnh mẽ và đểđáp ứng sự phát triển mạnh mẽ đó của nhu cầu tin của sinh viên, dịch vụ thưviện ngày nay đã bao gồm nhiều loại khác nhau: dịch vụ cung cấp tài liệu,dịch vụ trao đổi thông tin, dịch vụ tư vấn thông tin, và các dịch vụ khác

Phát triển dịch vụ thư viện: hiểu theo nghĩa cơ bản là tập hơp toàn bộcác ý tưởng và kết quả của hoạt động xử lí thông tin của một cá nhân hay tổchức thực hiện nhằm tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ thông tin có chấtlượng và các sản phẩm dịch vụ thư viện mới để thỏa mãn ngày càng caonhu cầu thông tin và trao đổi thông tin của người sử dụng các cơ quan thưviện nói chung

1.1.2 Mối quan hệ giữa sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện

Dịch vụ thư viện là một phức thể bao gồm sự hòa hợp của nhiều yếu

tố cấu thành, chúng được coi là công cụ thiết yếu để các cơ quan thư việnthực hiện nhiệm vụ của mình Dịch vụ thư viện có mối liên hệ chặt chẽ vớinhau, hỗ trợ nhau cùng phát triển

Trước hết với mỗi ấn phẩm, tài liệu đều gắn với 1 hay một số dịch vụthư viện tương ứng nhằm tạo ra hiệu quả và mức độ sử dụng của nó đạthiệu quả cao nhất Ví dụ sản phẩm OPAC (Mục lục truy cập công cộng trựctuyến) gắn chặt với dịch vụ tra cứu thông tin hay dịch vụ tư vấn thông tin ,

… Sản phẩm thư viện cùng với nguồn lực thông tin cũng như trang thiết bị

là điều kiện để cơ quan thư viện triển khai và phát triển các dịch vụ thư việnkhác nhau Sản phẩm thư viện chính là một trong những nguồn khai thácthông tin quan trọng và tin cậy của cơ quan thư viện bởi nó là kết quảcủa quá trình xử lí thông tin do cán bộ thư viện thực hiện Chất lượng và sự

đa dạng của các ấn phẩm, tài liệu có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và sự

đa dạng của các dịch vụ thư viện Trong hoạt động thư viện muốn sản phẩmđược mở rộng, phát triển phải đa dạng hóa các loại hình dịch vụ và ngược lạimuốn phát triển các dịch vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện phảikhông ngừng đa dạng hóa, nâng cao chất lượng của Sản phẩm thư viện Mặtkhác, khi có một hệ thống ấn phẩm, tài liệu đa dạng, phong phú mà thiếu đimột hệ thống dịch vụ TT- TV thì sinh viên khó có thể tiếp cận và khai thácmột cách hiệu quả nguồn lực thông tin có trong thư viện, ngược lại khi cómột hệ thống dịch vụ thư viện đầy đủ, hiện đại mà thiếu đi một hệ thống ấnphẩm, tài liệu thì các dịch vụ TT- TV đó cũng không phát huy được tácdụng và không mang lại hiệu quả như mong muốn [4 tr 53]

`Nếu cơ quan thư viện tổ chức tốt các dịch vụ thư viện thì các ấnphẩm, tài liệu sẽ đến với sinh viên một cách nhanh chóng, thuận tiện manglại hiệu quả cao Do vậy mức độ khai thác ấn phẩm, tài liệu của sinh viên sẽtăng nhanh, góp phần vào việc phát triển và nâng cao giá trị của ấn phẩm, tàiliệu

Để thỏa mãn nhu cầu tin của sinh viên các cơ quan thư viện phải tiếnhành đồng thời việc tạo ra các dịch vụ thư viện tương ứng trong một quátrình liên hoàn Mà các loại dịch vụ thư viện có mối quan hệ hết sức chặtchẽ, nhiều khi không tách rời nhau Có thể nói mỗi sản phẩm TT-

TV được ra đời đều cần thiết có một hoặc một số dịch vụ thư viện cụ thể đểgiúp sinh viên sử dụng được nó một cách hiệu quả.

Dịch vụ thư viện là kênh thu nhận thông tin phản hồi từ phía sinhviên, giúp cho thư viện và cơ quan thông tin có cơ sở đánh giá, điều chỉnh vàhoàn thiện các dịch vụ thư viện của mình để có thể đáp ứng tốt hơn NCTngày càng đa đạng và phong phú của sinh viên

Các dịch vụ thư viện bổ sung hỗ trợ nhau phát triển Chất lượng sảnphẩm được đánh giá thông qua kết quả dịch vụ Hiệu quả của dịch vụ đượcđánh giá bằng mức độ thỏa mãn của sinh viên khi sử dụng sản phẩm Sảnphẩm chất lượng cao và có các dịch vụ khai thác hiệu quả tạo nên hệ thốngdịch vụ thư viện phát triển hoàn thiện

Mối quan hệ giữa dịch vụ thư viện có tính liên kết chặt chẽ và tươngtác cao như vậy nên dịch vụ thư viện phải luôn đi liền với nhau để đảm bảo

sự cân đối, đồng bộ và phù hợp với sinh viên

1.1.3 Các yếu tố tác động đến việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

-Trong quá trình hình thành và phát triển của mình dịch vụ thư viện đãphát triển không ngừng để đạt tới sự đa dạng phong phú như ngày nay Để

có sự phát triển đó chúng chịu tác động của những yếu tố khách quan, chủquan

Yếu tố khách quan:

Môi trường chính trị, kinh tế, xã hội trong nước và trên thế giới :

Môi trường chính trị, kinh tế, xã hội trong nước và trên thế giới có ảnhhưởng đến việc phát triển các dịch vụ thư viện Bởi hoạt động thư viện màđặc biệt là nhu cầu tin sinh viên chịu ảnh hưởng khá sâu sắc của các điềukiện của môi trường chính trị, kinh tế, xã hội như: Đời sống văn hóa tinh thầnphong phú là tiền đề cho nhu cầu tin phát triển; Tính chất và trình độ của

lực lượng sản xuất ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu tin; Đời sống được nângcao tạo điều kiện phát triển nhu cầu tin; Chế độ dân chủ làm cho con người tự

do, đời sống tinh thần phong phú hơn kích thích nhu cầu tin phát triển caohơn Mà các sản phẩm dịch vụ thư viện được tạo ra là thỏa mãn nhu cầu tincủa người dùng tin Nên việc phát triển các dịch vụ thư viện chịu ảnh hưởngcủa môi trường chính trị, kinh tế, xã hội

Xu thế phát triển trên thế giới :

Trước hết là xu thế hội nhập mang lại những thuận lợi không nhỏ nhưviệc chia sẻ thông tin, học tập kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và cáctiện ích to lớn khác nhưng cũng không ít khó khăn Đó là vấn đề cạnh tranhgiữa các dịch vụ thư viện với các sản phẩm và dịch vụ khác, cũng như giữacác dịch vụ thư viện với nhau Chính vì vậy, các dịch vụ thư viện khôngngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng cho phù hợp với xu thế phát triểncủa thế giới để đáp ứng nhu cầu tin của sinh viên

Vai trò của thông tin và công nghệ thông tin

Thế giới đang bước dần sang “xã hội thông tin”, “nền kinh tế tri thức”ngày càng khẳng định vai trò to lớn của thông tin Nó được coi như mộtnguồn lực để phát triển kinh tế xã hội Với những bước tiến to lớn của khoahọc kĩ thuật mà đặc biệt là sự phát triển của công nghệ thông tin đã tác độngkhông nhỏ đến việc phát triển dịch vụ thư viện góp phần tạo ra các sảnphẩm dịch vụ thư viện mới, hiện đại Chúng ta có thể thấy tác động to lớncủa công nghệ thông tin đến thư viện là việc hình thành các thư viện số, thưviện điện tử, thư viện ảo– những loại hình thư viện mà trước đây chưa có.Hay là việc hình thành các CSDL – một ấn phẩm, tài liệu mới mà thư việntruyền thống trước đây không có

Vấn đề sở hữu thông tin của xã hội

Thông tin đang được coi là một nguồn lực quan trọng để phát triển kinh

tế xã hội Chính vì vậy, các nước trên thế giới đã và đang tiến hành xây dựng

chính sách thông tin quốc gia thừa nhận và khẳng định thông tin là thuộc chủquyền sở hữu chung của toàn xã hội và con người cần được bình đẳng trongviệc được quyền sử dụng thông tin Vì vậy cần tạo điều kiện cho con người sửdụng thông tin thông qua việc sử dụng các dịch vụ thư viện, đây là chứcnăng quan trọng của cơ quan thư viện Do đó vị trí của dịch vụ thư việncàng được khẳng định trong hoạt động phục vụ sinh viên Điều này tạo điềukiện cho sự phát triển của các dịch vụ thư viện.

Nhu cầu về các sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện:

Thỏa mãn nhu cầu tin của sinh viên là nhiệm vụ quan trọng đặt ra chobất cứ cơ quan thư viện nào sinh viên tác động đến sự phát triển của dịch vụthư viện ở các yếu tố sau:

Nội dung của thông tin được cung cấp: đối tượng sử dụng khác nhau thìnhu cầu thông tin được cung cấp cũng khác nhau tức là nhu cầu về cácdịch vụ thư viện cũng khác

Hình thức thông tin được cung cấp: đối với những người hoạt độngtrong những lĩnh vực, vị trí, môi trường khác nhau thì tâm lý, thói quen vàyêu cầu sử dụng thông tin cũng khác nhau nên hình thức thông tin cũng khácnhau theo yêu cầu được cung cấp cũng khác nhau của từng đối tượng ngườidùng tin để thuận tiện nhất cho họ sử dụng được dịch vụ thư viện Có nhiềuhình thức cung cấp thông tin như trực tiếp tại cơ quan thư viện, thông qua bưuđiện, fax, email,…

Dịch vụ thư viện được tạo ra để đáp ứng nhu cầu tin của sinh viên

Vì vậy nhu cầu về các dịch vụ thư viện là yếu tố vô cùng quan trọng tácđộng đến sự phát triển của dịch vụ thư viện Nhất là trong thời đợi ngày naydưới sự phát triển của khoa học kĩ thuật, sự bùng nổ thông tin đã làm chonhu cầu tin của sinh viên không ngừng gia tăng và đổi mới để đáp ứngnhững yêu cầu của cuộc sống

Vấn đề bản quyền:

Vấn đề sở hữu trí tuệ hiện tại đang là vấn đề nóng và được quan tâmcủa các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, được coi là hòn đá tảng củachính sách kinh tế hiện đại ở tầm quốc gia và là một chất xúc tác cho pháttriển Nó đang trở thành một công cụ ngày càng quan trọng đối với sự pháttriển bền vững của các quốc gia đang phát triển

Đối với hoạt động thư viện vấn đề sở hữu trí tuệ mà đặc biệt là quyền tácgiả có ảnh hưởng rất lớn, nhất là khi công nghệ thông tin phát triển và số hóatài liệu là xu hướng mà các cơ quan thông tin, thư viện đang hướng tới làm choviệc sao chép tài liệu, chuyển dạng tài liệu trong các thư viện diễn ra khá nhiềuviệc này tạo điều kiện cho việc đa dạng các dịch vụ thư viện nhưng vấn đềbản quyền bị ảnh hưởng khá nhiều Do chính tác giả chưa nhận thức đượcviệc bảo vệ bản quyền cho tác phẩm của mình, sinh viên và cơ quan sử dụngcác tài liệu chưa có ý thức về việc thực hiện bảo vệ quyền tác giả, Chưa cónhững chế tài cụ thể hướng dẫn về việc thực hiện việc bảo vệ bản quyền

Xu thế phát triển của thư viện trong nước :

xu thế phát triển thư viện trong nước cũng tác động không nhỏ tới việcphát triển của các dịch vụ thư viện Bởi các cơ quan thư viện nằm trong một

hệ thống thống nhất có mối quan hệ chặt chẽ và tác động qua lại nhằm tạo

ra một mục đích chung Xu thế phát triển của thư viện trong nước đó là xuthế số hóa, thương mại điện tử và chia sẻ thông tin

Ngoài ra còn phải kể đến yếu tố chính sách thông tin quốc gia tác độngđến việc phát triển của dịch vụ thư viện Khi có chính sách thông tin quốc gia

sẽ giúp cho sự phát triển của dịch vụ thư viện hòa nhập với thế giới; Chínhphủ có cơ sở đầu tư, có kế hoạch định hướng phát triển thỏa đáng cho cácdịch vụ thư viện; Là cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi truy cập và sử dụngthông tin của mỗi thành viên trong xã hội, cũng như bảo vệ quyền tác giả;Hình thành thị trường thông tin quốc gia

Yếu tố chủ quan

Yếu tố chủ quan tác động đến sự phát triển của dịch vụ thư viện đến

từ chính cơ quan thư viện như :

Nhận thức

Nhận thức có tác động không nhỏ đến việc phát triển các dịch vụ thưviện nhất là nhận thức của của các cấp lãnh đạo những người chịu tráchnhiệm về hoạt động thư viện Bởi khi các cấp lãnh đạo nhận thức được đầy

đủ vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của dịch vụ thư viện trong việc đáp ứngnhu cầu tin của sinh viên sẽ tạo điều kiện thuận lợi từ địa điểm, trụ sở, kinhphí và con người cũng như đưa ra các quyết định đúng đắn cho sự pháttriển các dịch vụ thư viện tại cơ quan thư viện Bên cạnh đó còn phải nhắctới nhận thức của cán bộ thư viện người trực tiếp tạo ra các dịch vụ thư viện

Chính sách phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện của

cơ quan thông tin – thư viện:

Để phát triển hơn nữa các dịch vụ thư viện thì chính sách phát triểndịch vụ thư viện của các cơ quan thư viện đóng vai trò vô cùng quan trọngbởi trên cơ sở phân tích các tiềm lực của thư viện, nó sẽ có quan điểm chính

và xác định được các mục tiêu cần phải đạt được , cũng như các định hướng

ưu tiên và các giải pháp để thực hiện chính sách nêu ra

Nguồn lực thông tin :

Nguồn lực thông tin chính là tiền đề để tạo ra các dịch vụ thư viện.Chính vì vậy sự đa dạng phong phú cả về nội dung và hình thức của nguồnlực thông tin ảnh hưởng tới sự phát triển của sản phẩm và dịch vụ TT- TV Với mỗi nguồn thông tin khác nhau thì có những biện pháp cụ thể để tạo racác dịch vụ thư viện khả dĩ thỏa mãn được nhu cầu tin của sinh viên Ví dụtập hợp các dấu hiệu hình thức của nguồn lực thông tin là cơ sở

cho việc xây dựng các bản thư mục, các cơ sở dữ liệu thư mục; Với các nguồnthông tin là các đề tái nghiên cứu khoa học, kỷ yếu hội thảo khoa học là cơ sở

để biên soạn tổng luận khoa học về một vấn đề

Quy trình kỹ thuật thư viện:

Yếu tố này ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát triển của các dịch vụthư viện Bởi quy trình kỹ thuật thư viện chiếm đại đa số thời gian, công sứccủa cán bộ thư viện Nếu các chu trình đường đi của tài liệu, chu trìnhphục vụ yêu cầu của người đọc, chu trình tra cứu được tổ chức một cách khoahọc sẽ giảm được những chi phí không cần thiết, tránh lặp đi lặp lạinhững thao tác thừa, rút ngắn thời gian thực hiện các chu trình chính trongthư viện Vì vậy sẽ tăng thời gian để tạo ra được nhiều các sản phẩm cũngnhư dịch vụ thư viện chính xác, thống nhất và nhanh chóng

Công cụ xây dựng, tạo lập sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện:

Các công cụ dùng để xây dựng, tạo lập dịch vụ thư viện có ảnh hưởngrất lớn đến việc phát triển các dịch vụ thư viện Bởi chúng chính là công cụ

hỗ trợ chính để cán bộ thư viện tạo ra các dịch vụ thư viện mới Mà một sảnphẩm hay một công việc được xem như đảm bảo chất lượng phụ thuộc khálớn vào việc lựa chọn công cụ để xây dựng, tạo lập dịch vụ thư viện Cáccông cụ được lựa chọn để xây dựng và tạo lập dịch vụ thư viện hiện nay nhưAACR2(Quy tắc biên mục Anh –Mỹ), MARC21(khổ mẫu đọc máy), Khungphân loại DDC 14 và nhiều tiêu chuẩn khác về tổ chức quản lý thông tin,

hệ thống thông tin, dịch vụ thông tin, v.v

Cơ sở vật chất và công nghệ :

Cơ sở vật chất và công nghệ đã giúp cho việc phát triển và hoàn thiệncác loại hình dịch vụ thư viện mà tác động rõ nhất có thể thấy là tác độngcủa công nghệ thông tin đã giúp hình thành nhiều sản phẩm và dịch

vụ thư viện mới như CSDL, diễn đàn điện tử,… Công nghệ thông tin cũngcho phép xây dựng và thực hiện các dịch vụ thư viện vượt ra ngoài phạm vi

cơ quan thư viện, không giới hạn về mặt không gian và thời gian, giúp choviệc chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các thư viện, cho phép người sử dụngdịch vụ thư viện của một hay nhiều cơ quan thư viện khác nhau ở mọi lúc mọinơi

Cán bộ thông tin:

Họ là người trực tiếp tạo ra các dịch vụ thư viện nên có ảnh hưởng trựctiếp đến sự phát triển của dịch vụ thư viện Cán bộ thông tin cần phải đủtrình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học ngoài ra còn phải các kỹnăng mềm như kỹ năng giao tiếp và các kỹ năng khác

1.2 Khái quát về Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội.

1.2.1 Một vài nét về thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà

Nội

thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội Hà Nội(nguyên là Trường Cao cấp nghiệp vụ Ngân hàng, được thành lập ngày13/09/1961 theo Quyết định số 3072/VG của Thủ tướng Chính phủ) là tổchức đào tạo và nghiên cứu khoa học của Nhà nước về lĩnh vực ngânhàng thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội đượcthành lập ngày 09/02/1998, theo Quyết định số 30/1998/QĐ-TTg Thủtướng Chính phủ trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứukhoa học Ngân hàng

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mô hình tổ chức, cơ cấu của thưviện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội hiện nay theoQuyết định số 433/QĐ-NHNN ngày 16/03/2012 của Thống đốc Ngânhàng Nhà nước Trong đó quy định chức năng của thư viện Trường Caođẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội là: đào tạo bối dưỡng nguồn nhân

lực về lĩnh vực kinh tế, tài chính – ngân hàng ở bậc trung cấp, cao đẳng, đạihọc, sau đại học và các ngành nghề khác khi được cấp có thẩm quyền chophép; tổ chức nghiên cứu khoa học và tư vấn về lĩnh vực kinh tế, tàichính – ngân hàng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

1.2.2 Quá trình hình thành và phát triển của Trung tâm Thông tin Thư viện thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội.

-Được thành lập ngay từ những ngày đầu thành lập Trường Cao cấpNghiệp vụ Ngân hàng với quy mô lúc ban đầu rất nhỏ bé Ngoài việc phục

vụ báo và tài liệu tham khảo, thư viện còn kiêm cả việc quản lý kho giáotrình, tổ chức cho mượn giáo trình đối với học viên các khoá đào tạo Biênchế chỉ có một người, sinh hoạt chung cùng Phòng Giáo vụ Qua thời gianThư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội đã có bướcphát triển vượt bậc qua các mốc thời gian:

- Năm 1985: bộ phận thư viện được thành lập với biên chế 03 người Nhiệm

vụ chủ yếu vẫn là phục vụ sách báo tham khảo cho cán bộ, học sinh Việccho mượn giáo trình đối với học sinh do phòng Giáo vụ đảm nhiệm

- Năm 1992: bộ phận thư viện của Trường Cao cấp Nghiệp vụ Ngân

hàng được sát nhập với phòng Tư liệu của Viện Nghiên cứu Tiền tệ Tín dụng

và thành lập phòng Tư liệu - Biên dịch (thuộc Viện Khoa học Ngân hàng).Với biên chế 07 cán bộ, ngoài các chức năng nhiệm vụ chính của một thưviện, phòng còn được giao nhiệm vụ sưu tầm, thu thập, xử lý các tài liệunghiệp vụ bằng tiếng Việt cũng như bằng tiếng nước ngoài trong lĩnh vực tiền

tệ - tín dụng - ngân hàng để phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học, đàotạo cán bộ; tổ chức công tác biên dịch các tài liệu bằng tiếng nước ngoài ratiếng Việt; tổ chức việc in ấn các bài giảng, giáo trình phục vụ công tác dạy

và học của giáo viên, học sinh; tổ chức việc xuất bản các tài liệu tham khảo vềnghiệp vụ ngân hàng, làm đầu mối xuất bản các loại tài liệu này cho toànngành ngân hàng phục vụ công tác cập nhật, đổi mới kiến thức, góp phần đàotạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ ngân hàng

- Từ tháng 2/1998: Phòng Tư liệu - Biên dịch được đổi tên là Phòng Tư liệu

- Thư viện và Xuất bản, là đơn vị trực thuộc Viện Nghiên cứu Khoa họcNgân hàng (trước đây là Viện Khoa học Ngân hàng)

- Giai đoạn 2004 - 2005:Từ tháng 3/2004 phòng Tư liệu - Thư viện và xuất

bản thuộc Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng đã được Giám đốc Học việnđiều chuyển về thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

và thành lập Trung tâm Thông tin - Thư viện Trung tâm được tạm thời đặtđịa điểm tại tầng 1 nhà H Số lượng tài liệu thời kỳ này đã phát triểnnhanh chóng lên đến 2.300 tên sách với

25.502 bản và một khối lượng lớn các tài liệu nội sinh của cán bộ, giảng viên

và học viên, sinh viên của Học viện Lúc này, số lượng cán bộ thư viện vànhân viên của Trung tâm là 07 người, đáp ứng tương đối tốt nhu cầu học tập,nghiên cứu của bạn đọc

- Giai đoạn 2006 - 2007: Đây là giai đoạn phát triển bước ngoặt của Trung

tâm về cơ sở vật chất, đánh dấu việc khai trương tòa nhà Trung tâm Thông tin

hệ thống wifi, phòng máy tính truy cập Internet dành cho sinh viên và cán bộgiảng viên với tổng số máy tính lên đến 48 máy, 06 máy tính tra cứu tài liệu

và hệ thống 05 phòng đọc mở có khả năng phục vụ 350 lượt bạn đọc mỗingày Cùng với việc hiện đại hóa cơ sở vật chất, Trung tâm đã bổ sung thêmcán bộ thư viện, đưa tổng số nhân viên lên 11 người Khối lượng tên tài liệutăng lên 6.200 tên/ 28.112 bản và một số lượng lớn các công trình khoa học,công trình nghiên cứu, kỷ yếu hội thảo, luận án, luận văn, khóa luận của cán

bộ giảng viên và sinh viên của trường tích lũy qua nhiều năm

Giai đoạn 2009- 2012 : đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của Trung tâm cả

về chất và lượng, trở thành thư viện hiện đại, ngày càng đáp ứng tốt hơn nhucầu đào tạo và nghiên cứu của cán bộ, sinh viên Học viện Trung tâm đã đượctrang bị hệ thống an ninh hiện đại bao gồm cổng từ, camera giám sát đảm bảo

an toàn cho nguồn tài liệu và cơ sở vật chất Đội ngũ cán bộ của Trung tâm lênlên đến 18 người (năm 2011), có nghiệp vụ chuyên môn vững vàng và trình độhọc vấn cao Nguồn tin của Trung tâm ngày càng đa dạng và phong phú, ngoàitài liệu dạng truyền thống, hiện nay tài liệu điện tử cũng đang được Trung tâm

xây dựng và triển khai Tổng số tài liệu (tính đến tháng 3 năm 2012) là: 7.734tên sách/ 32.000 bản (bao gồm sách bộ, sách tập, sách đơn), 2.864 cuốn khóaluận, 1.045 luận văn, 104 luận án và 326 kỷ yếu, đề tài nghiên cứu khoa họccác cấp Toàn bộ quy trình công tác được quản lý bằng phần mềm Ilib 4.0 vàgiao tiếp với người dùng thông qua cổng thông tin (portal).

Giai đoạn từ tháng 11/2012 đến nay: là giai đoạn Thư viện Trường

Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội có sự thay đổi về quy mô hoạtđộng, chức năng nhiệm vụ trong việc quản lý và điều phối hoạt động nghiệp

vụ của các thư viện trong toàn bộ hệ thống thư viện vủa thư viện Trường Caođẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển lớn mạnh của thư việnTrường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội, Trung tâm thư viện đã

có rất nhiều nỗ lực trong công tác hiện đại hóa thư viện nhằm nâng cao chấtlượng phục vụ thông tin, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứucủa Học viện

1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Trung tâm Thông tin- Thư viện

thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội

Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội là đơn

vị quản lý của hành chính cơ sở của thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ

và Thương mại Hà Nội có chức năng phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập,đào tạo, nghiên cứu khoa học, triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học, côngnghệ và quản lý của Học viện thông quan việc sử dụng, khai thác các loạihình tài liệu trong thư viện và các nguồn thông tin khác

Thư viện Trường Cao đẳng Công nghệ và Thương mại Hà Nội có nhiệm

vụ, quyền hạn sau:

Tham mưu giúp Giám đốc Học viện xây dựng quy hoạch, kế hoạchhoạt động dài hạn và ngắn hạn của Trung tâm thư viện; tổ chức điều phốitoàn bộ hệ thống thư viện trong Học viện

Bổ sung, phát triển nguồn sách, tài liệu, thông tin trong nước và nướcngoài đáp ứng nhu cầu giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và chuyểngiao công nghệ của Học viện; thu nhận các tài liệu do Học viện xuất bản, các