Dẫn luận văn học việt nam hiện đại từ 1900 đến nay đề tài kĩ THUẬT PHÂN MẢNH, lắp GHÉP TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM đầu THẾ kỉ XXI

Trong tác phẩm truyện ngắn thế kỉ XXI, phần lớn các nhà thơ mới vận dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong tác phẩm của mình.. Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép thường được gọi là cắt mảnh,

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỌC PHẦN

Dẫn luận văn học Việt Nam hiện đại từ 1900 đến nay

ĐỀ TÀI

KĨ THUẬT PHÂN MẢNH, LẮP GHÉP TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT

NAM ĐẦU THẾ KỈ XXI

GVHD: TS Bùi Bích Hạnh Nhóm sinh viên thực hiện: Nhóm 7 Lớp học phần: 20 - 0102

Đà Nẵng, tháng 4 năm 2022

Danh sách thành viên nhóm 7

1 Trần Lê Hà Giang

2 Trần Thị Uyên Nhi

3 Phạm Lê Anh Thư

4 Phan Thị Diệu Thảo

5 Lại Thị Vân Anh

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

Chương 1: Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài 2

1.1 Kỹ thuật phân mảnh, lắp ghép 2

1.2 Tình hình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ XXI đặc biệt ở thể loại truyện ngắn 4

1.3 Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong truyện ngắn Việt Nam đầu thế kỉ XXI 5

Chương 2: Biểu hiện kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong truyện ngắn Việt Nam đầu thế kỉ XXI thông qua một số tác phẩm 2.1 Cốt truyện phân mảnh, không gian phân mảnh thông qua truyện ngắn “Trại cá sấu”- Hồ Anh Thái và “Trung sĩ” - Bùi Ngọc Tấn 7

2.2 Sự kiện phân mảnh, không gian phân mảnh trong truyện ngắn “Hạc vàng” của Nhật Chiêu và truyện ngắn “Những người đàn bà mắt đen” của Nguyễn Thanh Việt 10

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

LỜI MỞ ĐẦU

Việt Nam đầu những năm thuộc thế kỉ XXI có nhiều sự biến chuyển, kinh

tế - xã hội phát triển kéo theo sự phát triển của văn học Ở mỗi thể loại, văn học

có những bước phát triển riêng Tuy nhiên, thể loại truyện ngắn được xem là bước đi mới mẻ và đầy táo bạo nhất Minh chứng là những tên tuổi như Nguyễn Thanh Việt đắm chìm trong thế giới huyền ảo với truyện ngắn “ Những người đàn bà mắt đen”, Bùi Ngọc Tấn đánh thức hiện thực với “Trung sĩ”

Trong tác phẩm truyện ngắn thế kỉ XXI, phần lớn các nhà thơ mới vận dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong tác phẩm của mình Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép thường được gọi là cắt mảnh, đây là một trong những đặc điểm

và khuynh hướng sáng tác của chủ nghĩa hậu hiện đại Thông qua hệ thống điểm nhìn, ngôi kể và đặc biệt là cốt truyện để thực hiện quá trình cắt mảnh của mình, như cuộc đời của nhân vật Mỗi tác phẩm hầu như vượt ra khỏi giới hạn của khuôn phép cũ, hơi thở thời đại được đưa vào tác phẩm ở nhiều góc cạnh khác nhau

Phát biểu trên tờ Thời báo New York, Donald Barthelme cho rằng

“Nguyên tắc cắt dán là nguyên tắc trung tâm của tất cả các nghệ thuật trong thế

kỷ XX” Nguyên tắc hay nghệ thuật cắt dán chính là đỉnh điểm của một hình thức tối giản hóa trong nghệ thuật, từ hội họa thể hiện bằng cắt ghép màu sắc chi tiết đến văn học cắt ghép bằng điểm nhìn, ngôi kể và cốt truyện Chính vì sức ảnh hưởng đó, thế kỉ XXI mảng nghệ thuật, đặc biệt văn học rất chuộng kĩ thuật mảnh ghép này

Từ việc xác định nội dung và ý nghĩa chủ đề, người viết lựa chọn đề tài nghiên cứu về: “Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong truyện ngắn Việt Nam đầu thế kỉ XXI”

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài 1.1 Kỹ thuật phân mảnh, lắp ghép

Kỹ thuật phân mảnh, lắp ghép là một trong số các phương pháp dạy học tích cực thời kì hiện đại Kỹ thuật phân mảnh có thể nói là một khía cạnh quan trọng của văn chương hậu hiện đại Người ta có thể tìm thấy những mảnh vụn rời rạc trong cốt truyện, tính cách nhân vật, đề tài, hình ảnh và tình tiết xuyên suốt toàn bộ tác phẩm Các nhà văn đã vận dụng vào việc sáng tạo và tổ chức xây dựng các tác phẩm truyện thông qua việc phân mảnh cốt truyện trong tác phẩm của mình

Trong tác phẩm, cốt truyện được hiểu là “hệ thống sự kiện cụ thể, được tổ chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức hoạt động của các tác phẩm văn học thuộc loại hình tự sự và kịch” (Lê Bá Hán - Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi 2006: 99)

Nhà văn thường mượn cốt truyện là nơi để nhân vật phân trần về cuộc sống và phơi bày cuộc sống hiện thực Đối với cốt truyện truyền thống thường diễn ra theo cấu trúc cố định Cần phải trải qua quá trình: đầu tiên là trình bày, sau đó đến vấn đề thắt nút, tiếp đến là quá trình phát triển của sự việc, sự việc dẫn đến cao trào và cuối cùng là mở nút, giải quyết vấn đề Cốt truyện cũ thường hướng đến sự thống nhất, mạch lạc, chi tiết, thời gian trần thuật và thời gian được trần thuật (thời sai) được vận hành bằng cách vận động tự sự “tỉnh lược” (ellipsis) Chính vì thế nên cốt truyện truyền thống mang lại những điểm hạn chế nhất định Làm quá trình sáng tạo trở nên gò bó Cũng vì thế mà người đọc ở các thời kì trước hoàn toàn bị cuốn theo mạch truyện, tuân theo chu trình suy nghĩ do nhà văn định hướng bằng ngôn từ và sự kiện

Tuy nhiên, khi xu hướng xã hội và thị hiếu thẩm mỹ của con người được

mở rộng kéo theo sự hội nhập và tiếp thu văn học nước ngoài Các tác giả Việt với khao khát “khơi nguồn” đã dần tiếp cận với nền văn học phương Tây và từ

đó từng bước tiếp cận và sử dụng kiểu cốt truyện phân mảnh, lắp ghép Nét mới này đã giúp phần nào phá vỡ cấu trúc cốt truyện truyền thống và tạo sự linh hoạt, hấp dẫn trong quá trình sáng tạo của nhà văn

Cần phải khẳng định rằng, điểm đặc biệt của kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong các tác phẩm truyện ngắn nổi bật ở những hiện thực bị phân rã, phi trật tự, phi trung tâm Nghĩa là không có các sự kiện chính, các mâu thuẫn trung tâm hay xung đột trung tâm có ảnh hưởng chi phối nhân vật cũng như quá trình diễn ra của cốt truyện Ngoài ra, cốt truyện vận dụng kĩ thuật phân mảnh lắp ghép này không hề gò bó nội dung, hiện thực sáng tạo ở một khía cạnh nào nên đây là nơi nhà văn tự do bày tỏ quan điểm Tùy thuộc vào quan điểm và dụng ý nghệ thuật nhà văn có quyền tự lựa chon sự kiện kể trước, kể sau thay vì phải đi đúng quy trình như trước Theo Lyotard (được xem là người khởi đầu chủ nghĩa hậu hiện đại Pháp), trong thế kỉ tương lai (thế kỉ XXI) khái niệm sách đã không còn nữa mà chỉ có một “mớ chữ” Từ đây, chúng ta được phép hiểu rằng, không còn tồn tại văn bản lớn (tức là những gì được viết theo kết cấu cũ) nữa mà chỉ

có những vi văn bản, tức là những mảng ý nghĩ, mảng đối thoại, những câu nói, những câu đang nghĩ Và từ đó, tác phẩm trở thành những mảnh ghép chắp vá cho phép người đọc toàn quyền tư duy, chu du đến bất kì “điểm nóng” nào mà

họ muốn Và các nhà văn Việt, với bộ óc nhạy bén của mình, đã tận dụng điểm mới đó rất thành công

Bên cạnh việc tiện dụng, hữu ích thì tác giả muốn sử dụng “mượt” kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong tác phẩm truyện của mình đòi hỏi cần có sự thông minh trong sáng tác và có kĩ thuật viết điêu luyện Mỗi mảnh ghép là một mảng màu của cuộc sống và tập hợp lại với nhau tạo nên cuộc sống toàn diện

của xã hội Vậy nên, nhà văn cần biết cách khái quát sự việc, xây dựng tình huống khách quan đúng đắn và hòa hợp với dòng chảy chung với tác phẩm

1.2 Tình hình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ XXI đặc biệt ở thể loại truyện ngắn

Văn học Việt Nam nửa đầu thể kỉ XXI chính thức bước vào thời kì đổi mới hướng đến việc phát triển các giá trị văn hóa dân tộc truyền thống Tập trung vào việc tiếp nhận nhiều vấn đề lí thuyết và phương pháp nghiên cứu văn học mới trên thế giới

Bên cạnh lưu giữ và phát triển những giá trị cấu trúc văn học cũ, văn học phát triển và xây dựng hình thức biểu đạt tác phẩm mới Đối với thể loại truyện ngắn nổi bật với việc sử dụng hình thức kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong cốt truyện của mình Diễn đàn văn học Việt xuất hiện nhiều nhà văn mới vừa kế thừa những giá trị truyền thống vừa xuất hiện các hướng sáng tác tích cực

Văn học những năm đầu thế kỉ XXI xác định rõ trọng tâm của văn học là nâng cao chất lượng sáng tác Tập trung vào vấn đề xây dựng đất nước, tinh thần đoàn kết, dân chủ Văn học cùng với các bộ phận khác làm tốt vai trò khích

lệ tinh thần nhân dân hướng đến vấn đề nhân sinh, “nhân văn vì lợi ích dân tộc”

Đặc biệt, văn học giai đoạn đầu thế kỉ XXI đánh dấu sự phát triển của nhà văn nữ ở thể loại văn xuôi tạo thành “trào lưu” văn học với văn phong mới mẻ

và đầy chất hiện đại, mang theo hơi thở cuộc sống

Phần lớn, đối với truyện ngắn cốt truyện thường là hiện thân của một cuộc đời, một cảnh người và là một nỗi niềm “trái tim” mà nhà văn gửi gắm Thông qua tác phẩm văn học, người đọc có thể thấy rõ cá tính nghệ thuật riêng biệt của mỗi nhà văn Đó là tiếng kêu của sự đổ vỡ của những câu chuyện đời thường, là tiếng khóc của những vấn đề đặt ra khi con người rơi vào guồng quay của kinh tế Là cái nhìn đầy tinh tế về giá trị của hạnh phúc, của khổ đau, về được mất và đọng lại sau mỗi trang viết là tình người

Một số tác giả viết về truyện ngắn đặc sắc thời kì này như: Hồ Anh Thái, Nhật Chiêu, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Nhật Ánh, Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Bình Phương,… Mỗi nhà văn có phương thức vận dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép khác nhau, mượn ngôn ngữ giọng điệu để miêu tả thực trạng cuộc sống và viết nên những điều xưa nay ít ai dám lên tiếng

1.3 Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong truyện ngắn Việt Nam đầu thế kỉ XXI.

Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép với những điểm mới về nghệ thuật và công năng trong việc sáng tạo nghệ thuật đã trở thành điểm đến tin cậy của các tác giả viết về truyện ngắn giai đoạn đầu thế kỉ XXI

Các tác giả thường vận dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong các khía cạnh của truyện ngắn như: cốt truyện phân mảnh, sự kiện phân mảnh, thời gian phân mảnh,… Câu chuyện thường được kể lại không theo lối tư duy cũ mà được trình bày theo sự tưởng tượng hay trí nhớ, đôi khi là cảm xúc của tác giả

Nội dung câu chuyện xảy ra ở không gian, thời gian, hoàn cảnh tưởng chừng như vô lí và không có sự liên kết liền mạch nhưng thực ra lại là những mảnh ghép hoàn chỉnh mang lại hiệu ứng nội dung và nghệ thuật vô cùng lớn

Mỗi câu chuyện trong các mảnh ghép tùy thuộc vào nét riêng của tác giả

từ đó có sự lựa chọn điểm nhìn và ngôi kể khác nhau Tác giả có thể sử dụng điểm nhìn với ngôi kể thứ nhất hoặc thứ ba để kể về câu chuyện của mình

Kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép là kĩ thuật mới ở nước ta và khi đưa vào sáng tác thực tế đã tạo hiệu ứng và tiếng vang lớn đối với quá trình sáng tác văn học

Phần lớn các tác giả thường viết về những câu chuyện xảy ra ở cuộc sống đời thực Mượn lối kể tưởng tượng của nhân vật hoặc lời kể của những bóng ma tạo thành sự ám ảnh ở hiện thực Đó có thể là số phận con người gánh chịu hậu

quả của chiến tranh Là thân phận của những người không may mắn khi sinh ra trong một gia đình không mấy khá giả Hay cũng có thể là cuộc sống tha hương nơi đất khách quê người Đó là nơi sự công bằng, bác ái dường như nhường chỗ cho những thói ranh ma, xảo trá Nơi tài năng con người, giá trị sống đều được quy đổi bằng thước đo giá trị của tiền bạc

Thông qua kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép tác giả đã có điều kiện bóc tách

rõ nét những điều “mắt thấy tai nghe” đang diễn ra hàng ngày hàng giờ, từng phút từng giây hủy hoại cuộc sống con người

Chương 2 Biểu hiện kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép trong truyện ngắn Việt

Nam đầu thế kỉ XXI thông qua một số tác phẩm

2.1 Cốt truyện phân mảnh, không gian phân mảnh thông qua truyện ngắn

“Trại cá sấu” – Hồ Anh Thái và “Trung sĩ” – Bùi Ngọc Tấn

Hồ Anh Thái là một trong những cây bút độc đáo trong việc đưa nét mới vào sáng tác nghệ thuật Nếu như truyện ngắn “Mảnh vỡ đàn ông” được đánh giá là tác phẩm đầu tay của Hồ Anh Thái trong việc đưa kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép vào tác phẩm của mình thì tác phẩm “Trại cá sấu” là tác phẩm độc đáo của ông trong việc đặt tên và vận dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép các sự kiện

Ngay tựa đề “Trại cá sấu” đã tạo hiệu ứng mới lạ Gây sự tò mò trong quá trình tiếp cận tác phẩm của bạn đọc Lối viết này giúp cho bạn đọc phần nào đó đoán trước được nội dung của câu chuyện như một biện pháp của sự “khiêu khích” dần dần đưa người đọc vào trong câu chuyện của mình

“Trại cá sấu” là câu chuyện xảy ra giữa cá sấu một và cá sấu hai, mà ở đây chính là hai người con gái Tác phẩm mở đầu bằng những thông tin về

“nhan sắc” của cả hai nàng cá sấu Vẻ đẹp của họ được ví như một bên là sự hiện thân của con rắn giả làm con lươn, một bên là mượn thân hình của con cá trắm nhưng lại có nét lai của con cá chép trứng Khuôn mặt của họ lại sủi lên như sủi cảo, khuôn mặt còn lại thì được miêu tả như “thủ lợn thiu” Ông bà ta nói: “Cái răng cái tóc là gốc con người” ấy vậy mà hai nàng cá sấu một, cá sấu hai ấy lại sở hữu hàng răng cửa “phi nước đại” còn răng hàm lại “phi nước kiệu” Qua một số nét miêu tả về ngoại hình, cái nhìn bên ngoài có thể thấy hai nàng cá sấu sở hữu nét xấu xí khó ai có được Nét xấu này phải chăng là lỗi của những người thân sinh ra họ, hay là lỗi của tạo hóa ban sinh mệnh hay là nét xấu của sự đời

Phần tiếp theo, Hồ Anh Thái đưa ra câu chuyện cách mạng nghệ thuật khi

mà cái xấu thực sự được lên ngôi và vượt qua giá trị của những cái đẹp Ngay lúc đó, nét đẹp của cá sấu một và cá sấu hai đã lọt vào mắt xanh của người làm điện ảnh và họ cùng trở thành những “đối tượng” được giới điện ảnh, hội họa hết sức săn đón Cá sấu một từ cuộc sống an phận và đôi lúc luôn “mơ tưởng”

về vẻ đẹp của mình ở lứa tuổi đôi mươi thì nàng cũng đẹp, cũng “tươi ngon” chẳng kém gì ai Cá sấu hai lại cố gắng bước chân vào con đường “thượng lưu” Tập tành đi đánh “ten nít”, thi thoảng lại ưỡn à thân hình giả lươn của mình để

hi vọng nhận sự chú ý của bạn khác giới

Sang phần cuối cùng, sau hàng loạt những biến cố, hai cô nàng cá sấu xinh đẹp đã quyết định bước chân vào con đường phẫu thuật thẩm mĩ Kết quả sau cuộc “trùng tu” của hai người đẹp khiến mọi người trở nên đầy bất ngờ Cô nàng cá sấu một ngày nào lại trở thành cô nàng cá sấu hai Và cô nàng cá sấu hai lại trở thành hình dạng của cô nàng cá sấu một

Sự thay đổi về hình dạng kéo theo sự vỡ lẽ về cuộc sống được xem là nghệ thuật Những mảnh ghép “xám xịt” dần dần được lộ ra và bị phanh phui trần trụi

Bức tranh đẹp khiến bao người mơ ước về hội họa, về điện ảnh dần dần mất đi giá trị thượng tôn vốn có Những mảnh ghép về cuộc đời của những con người đang hàng ngày, hàng giờ sinh sống trong đó dần dần được mở ra Đó là cuộc sống chỉ có biệt tài “xác thịt” đàn bà của tên họa sĩ Sự vô lí khi mà họa sĩ lại không chuyên về những nét vẽ điêu luyện nhưng lại có biệt tài biến các cô gái đã từng “lên giường” với anh đều có thể trở thành họa sĩ Cho dù trước đó

họ là cô kế toán, hay người y tá,… trước đó họ có biết gì về nghề nghiệp họa sĩ,

có biết cầm bút vẽ như nào hay không thì qua bàn tay đào tạo của anh thì đều được gọi là họa sĩ Đó còn là sự mưu mô, tính toán, ích kỉ, ăn chặn của người thiết kế dụng cụ mĩ thuật Khi đáng lí ra đạo cụ phải là cái thuyền thúng hỗ trợ

cho quá trình diễn xuất lại biến thành cái xuồng tháo máy chỉ vì “tiết kiệm chi phí”

Mỗi mảnh ghép về cuộc đời, công việc của tên họa sĩ, của 2 cô nàng cá sấu trở thành bức tranh hoàn chỉnh về cuộc sống lố lăng, kễnh cợm Một cuộc sống chạy theo giá trị vật chất Nhà cửa, đất đai,… trở thành tiêu chí và là kim chỉ nan của mọi mục tiêu sống

Truyện ngắn “Trại cá sấu” sử dụng kĩ thuật phân mảnh, lắp ghép đã miêu

tả chân thực, trần trụi về cuộc sống Cuộc đời của cá sấu một, cá sấu hai và những mảnh ghép trong tác phẩm hay chính như là phép ẩn về một xã hội mục rỗng, vô nghĩa Nơi tình thân, ý niệm sống chân thành dường như không tồn tại

Đó chỉ là sân chơi để “cái đẹp” phô ra những nét đẹp “thuần khiết”, là sân chơi của những kẻ có tiền mang theo khát vọng “thay đổi cuộc sống” của những người nghèo

Hoặc chúng ta còn có thể kể đến “Trung sĩ” của Bùi Ngọc Tấn, ông được mệnh danh là “nhà văn của ánh sáng trong lao tù” Phạm Tường Vân đã từng gọi Bùi Ngọc Tấn là “người hiền của văn chương Việt”

Truyện ngắn “Trung sĩ” kể về câu chuyện gặp mặt giữa những người lâu ngày không gặp mặt Câu chuyện được phân tách thành hai mảnh ghép lồng vào nhau xây dựng nên hai cuộc gặp gỡ giữa những người bạn cũ

Đầu tiên, tác giả để nhân vật với ngôi kể thứ nhất kể về cuộc gặp gỡ giữa những người bạn Đó là những người bạn lâu ngày không gặp được nhau và kể cho nhau nghe về một người khác mà trong quá khứ họ từng biết Thông qua lời

kể của nhân vật “tôi”, nhân vật chính của câu chuyện dần được hé mở Nhân vật chính là người quen biết với nhân vật xưng “tôi”

Mảnh ghép thứ hai là câu chuyện kể về mối quan hệ giữa người bạn học cùng trường, làm việc cùng đơn vị và cũng chính là người cô bạn thân của nhân