Mở rộng phạm vi sử dụng phương pháp vốn chủ sở hữu­ nhằm làm tăng tính hữu ích của thônh tin về các khoản đầu tư tài chính dài hạn tại việt nam

Ðieu này dã tao tâm lý e ngai khi áp dnngphvong pháp VCSH trong khi phvong pháp này cung cap thông tin huu ích hon.Nh¾n thay han che cúa phvong pháp giá goc và thay dvoc tính huu ích cúa

BOˆ GIA´O DU.C VA` ÐA`O TA.O

TRUÐ`NG ÐA.I HO.C KINH TE” TP HCM

VE CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI

HAN TAI VI½T NAM

LU¾N VAN THAC ZI KINH TE

TP HO CHÍ MINH – NAM 2008

BOˆ GIA´O DU.C VA` ÐA`O TA.O

TRUÐ`NG ÐA.I HO.C KINH TE” TP HCM

NGOˆ HOA`NG

ÐIEˆP

Me R®NG PHAM VI ZU DUNG PHUÐNG PHÁP VON CHU Se HUU NHAM LÀM TANG TÍNH HUU ÍCH CUA THÔNG TIN

VE CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI

HAN TAI VI½T NAM

Chuyeˆn nga`nh : Ke” toa´n – Kie”m toa

´n Ma˜ so” : 60.34.30

LU¾N VAN THAC ZI KINH TE

Ngvòi hvóng dan khoa hoc: TS HÀ XUÂN THACH

TP HO CHÍ MINH – NAM 2008

MUC LUC

PHAN Me ÐAU

l Sn can thiet cúa de tài

2 Mnc tiêu nghiên cúu

3 Ðoi tvong và pham vi nghiên cúu

4 Phvong pháp nghiên cúu

5 Bo cnc cúa lu¾n van

CHUÐNG 1: TONG QUAN VE CÁC PHUÐNG PHÁP SU DUNG TRONG KE TOÁN CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI HAN

l.l Các khoán dau tv tài chính - l l.l.l Khái ni¾m - l

l.l.2 Phân loai dau tv tài chính -2

l.2 Các phvong pháp ke toán các khoán dau tv tài chính -3

l.2.l Phvong pháp giá goc -3

l.2.2 Phvong pháp von chú só huu -5

l.3 Sn khác bi¾t khi v¾n dnng 2 phvong pháp hach toán -l2 l.3.l Giá tr% khoán dau tv -l3 l.3.2 Ket quá dau tv tài chính -l4 l.3.3 Ket lu¾n -l5 l.4 V¾n dnng phvong pháp VCSH ó m®t so quoc gia trên the giói -l7 CHUÐNG 2: THUC TRANG V¾N DUNG PHUÐNG PHÁP VON CHU Se HUU TRONG KE TOÁN CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI HAN TAI VI½T NAM 2.l Ke toán các khoán dau tv tài chính trvóc khi ban hành chuan mnc ke toán Vi¾t Nam - 20

2.l.l Khái quát chung ve ke toán giai doan trvóc khi ban hành chuan mnc ke toán Vi¾t Nam - 20 2.l.2 Phân loai các khoán dau tv tài chính -2l

2.l.3 Tài khoán sú dnng -2l

2.l.4 Phvong pháp ke toán -22

2.l.5 Trình bày trên Báo cáo tài chính -23

2.2 Ke toán các khoán dau tv tài chính qui d%nh trong chuan mnc ke toán Vi¾t Nam-23 2.2.l Khái quát chung ve ke toán giai doan sau khi ban hành chuan mnc ke toán Vi¾t Nam - 23

2.2.2 Phân loai dau tv tài chính dài han -26

2.2.3 Tài khoán sú dnng - 27

2.2.4 Phvong pháp ke toán -27

2.2.5 Trình bày báo cáo tài chính -29

2.3 Ðánh giá h¾ thong các qui d%nh ve ke toán cúa Vi¾t Nam hi¾n nay -33

2.4 Thnc te v¾n dnng phvong pháp VCSH trong ke toán các khoán dau tv tài chính hi¾n nay ó Vi¾t Nam -34

2.4.l So li¾u báo cáo tài chính nam 2007 -34

2.4.2 So li¾u báo cáo tài chính giua niên d® (Quý l,2/2008) -35

2.4.3 Ðánh giá thnc trang v¾n dnng phvong pháp VCSH trong ke toán các khoán dau tv tài chính dài han hi¾n nay -36

CHUÐNG 3: Me R®NG PHAM VI SU DUNG PHUÐNG PHÁP VON CHU Se HUU NHAM LÀM TANG TÍNH HUU ÍCH CUA THÔNG TIN VE CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI HAN TAI VI½T NAM 3.l Quan diem và mnc tiêu cúa vi¾c mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH nham tang tính huu ích cúa thông tin ve các khoán dau tv tài chính dài han -39

3.l.l Quan diem mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH -39

3.l.2 Mnc tiêu mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH -40

3.2 Mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH nham tang tính huu ích cúa thông tin ve các khoán dau tv tài chính dài han -42

3.2.1 So ke toán chi tiet - 42

3.2.2 Phvong pháp hach toán cn the -45

tính huu ích cúa thông tin ke toán doi vói các khoán dau tv tài chính dài han -78KET LU¾N

TÀI LI½U THAM KHÁO

PHU LUC

DANH MUC CHU VIET TAT

- TK: Tài khoán

- BCÐKT: Báng cân doi ke toán

- BCKQKD: Báo cáo ket quá kinh doanh

- BCLCTT: Báo cáo lvu chuyen tien t¾

- BCTC: Báo cáo tài chính

- BCTC HN: Báo cáo tài chính hop nhat

- VCSH: Von chú só huu

- TSCÐ: Tài sán co d%nh

- TSCÐ HH: Tài sán co d%nh huu hình

- TSCÐ VH: Tài sán co d%nh vô hình

- LTTM: Loi the thvong mai

- VAS: Chuan mnc ke toán Vi¾t Nam

- IAS: Chuan mnc ke toán quoc te

- IFRS: Chuan mnc báo cáo tài chính quoc te

- CP: Co phan

- TNHH: Trách nhi¾m huu han

- PP GG: Phvong pháp giá goc

- PP VCSH: Phvong pháp von chú sú huu

- LDLK: Liên doanh, liên ket

- C: Có

- K: Không

1 Sn can thiet cua de

tài

PHAN Me ÐAU

Trvóc dây, chúng ta cho rang hoat d®ng dau tv tài chính chí don thuan là hoatd®ng dau tv von nhàn roi cúa doanh nghi¾p, vói mnc dích là tìm kiem thêm loinhu¾n Phù hop vói yêu cau da dang hóa hoat d®ng kinh doanh, nhat là doi vói cácdoanh nghi¾p có qui mô lón, vi¾c dau tv von vào công ty khác dvói dang công tyliên ket, hình thành các công ty con, thành l¾p các công ty liên doanh dã tró nên phobien và tró thành m®t trong các hoat d®ng kinh doanh cúa doanh nghi¾p

Vi¾t Nam tró thành thành viên cúa nhieu to chúc quoc te nhv APEC, ASEAN,AFTA, US BTA, WTO…, th% trvòng chúng khoán Vi¾t Nam di vào hoat d®ng, nenkinh te Vi¾t Nam gom nhieu thành phan kinh te, da dang hóa các loai hình doanhnghi¾p dã tao súc ép ve m®t sân choi bình dang Canh tranh manh me dòi hói doanhnghi¾p phái công khai thông tin m®t cách huu hi¾u hon de thu hút dau tv

Lãi suat huy d®ng tù các ngân hàng và các to chúc tín dnng hi¾n nay rat cao,khoáng 18%/nam, han múc vay no, thú tnc và dieu ki¾n vay khac khe Ðe tao themanh ve von các công ty thvòng thnc hi¾n thông qua dau tv liên doanh, liên ketthay cho cách thnc huy d®ng von dvói dang von vay Ðiem qua báo cáo tài chínhcác các công ty niêm yet, da phan các công ty này deu có các khoán dau tv vàocông ty liên doanh, liên ket Ðieu này cho thay vi¾c dau tv von dài han vào các công

ty khác hi¾n nay tró nên rat pho bien

Theo chuan mnc ke toán Vi¾t Nam, neu không phái là công ty me thì khôngbat bu®c phái l¾p báo cáo tài chính hop nhat, có nghia là doanh nghi¾p chí l¾p báocáo tài chính riêng Báo cáo tài chính riêng chí sú dnng phvong pháp giá goc doivói các khoán dau tv tài chính dài han Phvong pháp giá goc ghi nh¾n các khoándau tv theo giá goc và không dieu chính nhung thay doi cúa phan só huu cúa nhàdau tv trong tài sán thuan cúa bên nh¾n dau tv Báo cáo ket quá kinh doanh chí phánánh dvoc khoán thu nh¾p mà nhà dau tv dvoc chia tù bên nh¾n dau tv Phvong phápgiá goc tiep c¾n dna trên nguyên tac th¾n trong, chva phán ánh dvoc moi quan h¾

ch¾t che giua doanh thu tài chính, von dau tv và ket quá kinh doanh tai don v% nh¾ndau tv.

Thnc chat, giá tr% dau tv không phái là giá tr% ban dau, loi nhu¾n tù dau tvkhông chí the hi¾n ó so tien mà ho nh¾n dvoc Giá tr% dau tv và loi nhu¾n tù hoatd®ng dau tv tài chính se thay doi và phn thu®c vào ket quá kinh doanh cúa bên nh¾ndau tv Khac phnc dvoc han che cúa phvong pháp giá goc, báo cáo tài chính cáckhoán dau tv tài chính dài han dvoc trình bày theo phvong pháp VCSH se cung capnhieu thông tin hon, chuan xác hon, phán ánh dvoc moi quan h¾ m¾t thiet giua bêndau tv và ket quá k%nh doanh cúa bên nh¾n dau tv

Phvong pháp giá goc tù lâu dã tró nên quen thu®c và phvong pháp VCSH quámói trong h¾ thong ke toán Vi¾t Nam Ðieu này dã tao tâm lý e ngai khi áp dnngphvong pháp VCSH trong khi phvong pháp này cung cap thông tin huu ích hon.Nh¾n thay han che cúa phvong pháp giá goc và thay dvoc tính huu ích cúa phvongpháp VCSH khi trình bày các khoán dau tv tài chính dài han trên báo cáo tài chínhriêng nên tôi chon de tài: “Mõ r®ng pham vi su dnng phvong pháp VCSH nhamlàm tang tính huu ích cua thông tin ve các khoãn dau tv tài chính dài han taiVi¾t Nam”

2 Mnc tiêu nghiên cúu

Trên co só nghiên cúu bán chat và nhung khác bi¾t cúa phvong pháp giá goc vàphvong pháp VCSH, tham kháo chuan mnc ke toán quoc te, tìm hieu các qui d%nhv¾n dnng hai phvong pháp này doi vói các khoán dau tv tài chính dài han tai m®t soquoc gia trong khu vnc và trên the giói, doi chieu vói qui d%nh và thnc trang v¾ndnng hai phvong pháp này tai Vi¾t Nam, tù dó de xuat mó r®ng pham vi sú dnngphvong pháp VCSH nham làm tang tính huu ích cúa thông tin ve các khoán dau tvtài chính dài han tai Vi¾t Nam

3 Ðoi tvong và pham vi nghiên cúu

Theo chuan mnc ke toán Vi¾t Nam, công ty là công ty me thì phái l¾p báo cáotài chính hop nhat Ðoi vói các khoán dau tv vào công ty liên ket, công ty liêndoanh, công ty con deu phái trình bày trên báo cáo tài chính hop nhat theo phvong

pháp VCSH Nhv v¾y, nhung công ty không phái là công ty me thì không l¾pbáo cáo tài chính hop nhat, các khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket thehi¾n trên báo cáo tài chính riêng cúa mình theo phvong pháp giá goc Ðoi tvongnghiên cúu cúa de tài là các khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket và vi¾ctrình bày chúng trên báo cáo tài chính riêng theo phvong pháp VCSH.

Chuan mnc ke toán Vi¾t Nam dã qui d%nh cn the tài khoán sú dnng, phvongpháp hach toán và trình bày các khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket theophvong pháp giá goc trên báo cáo tài chính riêng; các bút toán chuyen doi tùphvong pháp giá goc sang phvong pháp VCSH de trình bày báo cáo tài chính hopnhat Vói mnc tiêu mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH nhvng pháituân thú chuan mnc ke toán, che d® ke toán Vi¾t Nam, de tài chí t¾p trung vàophvong pháp ghi nh¾n và trình bày các khoãn dau tv vào công ty liên doanh,liên ket trên báo cáo tài chính riêng cua nhà dau tv - không phãi là công ty

me - theo phvong pháp VCSH nham làm tang tính huu ích cua thông tin ketoán cua bên dau tv

Lu¾n van de c¾p m®t so van de sau:

- H¾ thong hoá các van de lý lu¾n ve các khoán dau tv tài chính và phvongpháp ke toán các khoán dau tv tài chính

- Kháo sát các qui d%nh v¾n dnng các phvong pháp ke toán các khoán dau tvtài chính tai m®t so quoc gia trong khu vnc, the giói và Chuan mnc ke toánquoc te

- H¾ thong hóa các qui d%nh ve ke toán các khoán dau tv tài chính trvóc vàosau khi có chuan mnc ke toán Vi¾t Nam Kháo sát thnc trang v¾n dnng cácphvong pháp ke toán các khoán dau tv tài chính tai Vi¾t Nam hi¾n nay

- Trình bày mnc tiêu de xuat mó r®ng pham vi v¾n dnng phvong phápVCSH tù dó de xuat mau bieu so ke toán chi tiet, phvong pháp ghi chép vàtrình bày các khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket trên báo cáo tàichính riêng cúa nhà dau tv theo phvong pháp VCSH

4 Phvong pháp nghiên cúu

- Sú dnng phvong pháp duy v¾t bi¾n chúng và duy v¾t l%ch sú làm kim chínam cho vi¾c nghiên cúu toàn b® de tài.

- Sú dnng phvong pháp so sánh, logíc, phân tích, thong kê, tong hop thông tin tù nhieu nguon tài li¾u trong và ngoài nvóc

5 Bo cnc cua lu¾n van

Ngoài phan mó dau, ket lu¾n, phn lnc, Lu¾n van chia ra làm 3 chvong:

- Chvong 1: Tong quan ve h¾ thong các phvong pháp sú dnng trong ke toáncác khoán dau tv tài chính dài han

- Chvong 2: Thnc trang v¾n dnng phvong pháp VCSH trong ke toán cáckhoán dau tv tài chính dài han tai Vi¾t Nam

- Chvong 3: Mó r®ng pham vi sú dnng phvong pháp VCSH nham làm tangtính huu ích cúa thông tin ve các khoán dau tv tài chính dài han tai Vi¾t Nam

CHUÐNG 1: TONG QUAN VE CÁC PHUÐNG PHÁP SU DUNG

TRONG KE TOÁN CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI HAN

1.1 Các khoãn dau tv tài chính

1.1.1 Khái ni¾m

Trong quá trình hoat d®ng sán xuat kinh doanh, moi m®t thòi ky doanh nghi¾p

có the theo duoi nhung mnc tiêu khác nhau M®t trong nhung mnc tiêu quan trong

mà bat ky m®t doanh nghi¾p nào muon ton tai và phát trien là phái mó r®ng hoatd®ng kinh doanh cúa mình Ðe thnc hi¾n mnc tiêu mó r®ng hoat d®ng thì doanhnghi¾p phái chú tâm den khá nang dau tv Doanh nghi¾p có the thnc hi¾n bang haihình thúc dau tv sau:

- M ® t là, dau tv n ® i b ® : Doanh nghi¾p dau tv de nâng cap, cái tien máy mócthiet b% ho¾c mó r®ng ngành nghe kinh doanh

- Hai là, dau tv ra bên ngoài: Doanh nghi¾p dau tv vào m®t công ty khácdang hoat d®ng: Mua bán chúng khoán, dau tv vào các công ty liên ket,hình thành các công ty liên doanh, dau tv vào công ty con,… Hoat d®ngdau tv ra bên ngoài coi nhv là các hoat d®ng dau tv tài chính cúa doanhnghi¾p

Doanh nghi¾p dau tv tài chính vói nhieu mnc dích khác nhau M®t so doanhnghi¾p coi hoat d®ng dau tv là m®t yeu to quan trong trong hoat d®ng cúa mình, v

% trí cúa doanh nghi¾p tuy thu®c vào ket quá cúa hoat d®ng này M®t so doanhnghi¾p khác thì coi dó là hoat d®ng dau tv von nhàn roi, so khác lai dau tv vìmnc dích thvong mai, de tao moi quan h¾ kinh doanh ho¾c tao ra các loi the trongkinh doanh Xuat phát tù nhung mnc dích khác nhau cúa nhà dau tv, có the dva rakhái ni¾m: Doanh nghi¾p không chuyên ve kinh doanh tài chính, tien t¾ nhvng súdnng von de dau tv vào các linh vnc tài chính nhv mua di bán lai các loai chúngkhoán, góp von liên doanh, mua co phan de có ánh hvóng dáng ke ho¾c kiem soátdon v% dvoc dau tv,… goi là các khoán dau tv tài chính

1.1.2 Phân loai dau tv tài chính

1 3

Có nhieu tiêu thúc phân loai dau tv tài chính Moi m®t tiêu thúc phân loainham m®t mnc dích riêng.

1.1.2.1 Can cú vào mnc dích và thòi gian dau tv: Ðau tv tài chính có the chia ra

làm 2 loai: Ðau tv tài chính ngan han và dau tv tài chính dài han

- Ðau tv tài chính ngan han: Là các khoán dau tv tài chính vói dn kien thuhoi von trong vòng m®t nam nhv dau tv chúng khoán vói mnc díchthvong mai, cho vay von ngan han, gúi ngân hàng de lay lãi ngan han,góp von liên doanh ngan han

- Ðau tv tài chính dài han: Là các khoán dau tv tài chính không phái là dau

tv tài chính ngan han: Ðau tv vào công ty liên ket, dau tv thành l¾p co sóliên doanh, dau tv vào công ty con và dau tv dài han khác

1.1.2.2 Can cú vào phvong thúc dau tv: Ðau tv tài chính chia ra làm hai loai:

Ðau tv trnc tiep và dau tv gián tiep

- Ðau tv tr n c tiep: Nhà dau tv bó von dau tv trnc tiep vào don v% nh¾n dau

tv Neu trong tong von dau tv cúa bên nh¾n dau tv có phan von góp cúacác công ty con cúa nhà dau tv thì dây không dvoc coi là dau tv trnc tiep.Theo phvong thúc này, nhà dau tv dvoc goi là nhà dau tv trnc tiep

- Ðau t v gián tiep: Nhà dau tv sú dnng quyen kiem soát cúa mình tai cáccông ty con de quyet d%nh bó von cúa công ty con dau tv vào m®t don v

% khác Theo phvong thúc này, nhà dau tv dvoc goi là nhà dau tv giántiep Vi¾c nhà dau tv trnc tiep có trnc tiep dau tv thêm von vào don v%nh¾n dau tv hay không cung không làm thay doi bán chat gián tiep cúaphvong thúc dau tv này

1.1.2.3 Can cú vào múc d® ãnh hvõng cua nhà dau tv doi vói bên nh¾n dau tv:

Tuy thu®c vào múc d® ánh hvóng cúa nhà dau tv doi vói bên nh¾n dau

tv mà phvong pháp ke toán áp dnng cung nhv vi¾c trình bày chúng trênbáo cáo tài chính cung khác nhau Có 4 múc d® ánh hvóng cúa nhà dau

tv doi vói bên nh¾n dau tv:

- Không có ánh hvóng dáng ke: M®t nhà dau tv dvoc xem là không có ánhhvóng doi vói bên nh¾n dau tv khi nhà dau tv này không dvoc tham giavào vi¾c dva ra các quyet d%nh ve chính sách tài chính và hoat d®ng cúabên nh¾n dau tv.

- Ánh hvóng dáng ke: M®t nhà dau tv dvoc xem là có ánh hvóng dáng kedoi vói bên nh¾n dau tv khi nhà dau tv này có the tham gia vào vi¾c dva racác quyet d%nh ve chính sách tài chính và hoat d®ng cúa bên nh¾n dau tvnhvng chva den múc có the kiem soát dvoc các chính sách dó

- Ðong kiem soát: Các nhà dau tv dvoc xem là có quyen dong kiem soát doivói bên nh¾n dau tv khi các nhà dau tv này có quyen cùng chi phoi cácchính sách tài chính và hoat d®ng cúa bên nh¾n dau tv vói múc d® ánhhvóng ngang nhau Nói cách khác, ó múc d® dong kiem soát không m®tnhà dau tv nào có quyen don phvong kiem soát các hoat d®ng cúa bênnh¾n dau tv

- Kiem soát: M®t nhà dau tv dvoc xem là có khá nang kiem soát doi vói bênnh¾n dau tv khi nhà dau tv này có the chi phoi các chính sách tài chính vàhoat d®ng cúa bên nh¾n dau tv nham thu dvoc các loi ích kinh te

1.2 Các phvong pháp ke toán các khoãn dau tv tài chính

1.2.1 Phvong pháp giá goc

1.2.1.2 оc diem cúa phvong pháp

Thú nhat, phvong pháp giá goc tiep c¾n dna trên nguyên tac th¾n trong Nghia

là, giá tr% khoán dau tv dvoc ghi nh¾n bang ho¾c thap hon giá goc Trong trvòng

hop giá tr% khoán dau tv thap hon giá tr% thuan có the thnc hi¾n dvoc nhà dau tvphái l¾p dn phòng giám giá các khoán dau tv Lãi/ lo chva dvoc thông báo ho¾cchva thanh toán bang tien thì không dvoc ghi nh¾n vào ket quá kinh doanh cúanhà dau tv.

Thú hai, phvong pháp giá goc không the hi¾n dvoc moi quan h¾ ch¾t che giuagiá tr% khoán dau tv và ket quá kinh doanh cúa bên nh¾n dau tv vói bên dau tv.Thú ba, pham vi áp dnng phvong pháp giá goc trong ke toán các khoán dau tv

là hep Phvong pháp này chú yeu dvoc áp dnng trong ke toán các khoán dau tv khil¾p và trình bày báo cáo tài chính riêng cúa nhà dau tv ho¾c de trình bày cáckhoán dau tv mang mnc dích thvong mai ho¾c các khoán dau tv mà nhà dau tvkhông có ánh hvóng dáng ke doi vói bên nh¾n dau tv

Do v¾y, khi sú dnng phvong pháp giá goc de trình bày các khoán dau tv tàichính chí cho nhà dau tv biet dvoc giá tr% khoán dau tv ban dau, loi nhu¾n mang lai

tù hoat d®ng dau tv m®t cách th¾n trong nhat tai thòi diem báo cáo Phvong phápnày de hach toán và trình bày báo cáo tài chính, k%p thòi do don gián, ngvòi docthông tin se rat de hieu Tuy nhiên, han che cúa phvong pháp này là không cho nhàdau tv thay dvoc nhieu hình thúc khác nhau trnc tiep và gián tiep, giá tr% hi¾n taicúa các khoán dau tv hoàn toàn khác xa so vói giá tr% dau tv ban dau Th¾m chí cáckhoán dau tv này có the bang không ho¾c thua lo nhvng trên báo cáo tài chính vanthe hi¾n giá tr% dau tv ban dau

Ket quá kinh doanh cúa công ty B qua các nam nhv sau:

- Nam 2004: Lo 1.000 trd

- Nam 2005: Lãi 1.200 trd Công ty B quyet d%nh không chia lãi

- Nam 2006: Lãi 15.000 trd Công ty B quyet d%nh chia lãi 10.000trd

- Nam 2007: Lãi 20.000 trd Công ty B quyet d%nh chia lãi 12.000trd

- Nam 2008: Lãi 18.000 trd Công ty B quyet d%nh chia lãi 13.000 trd

Khi áp dnng phvong pháp giá goc de phán ánh các khoán dau tv tài chính, báo cáo tài chính cúa công ty A dvoc the hi¾n nhv sau:

Ðon v% tính: tri¾u dong

Nam thú Giá tr% khoãn dau

1.2.2.2 оc diem cúa phvong pháp

Thú nhat, phvong pháp von chú phán ánh dvoc sn gan ket báo cáo tài chính cúabên dau tv vói ket quá kinh doanh cúa bên nh¾n dau tv

Thú hai, pham vi áp dnng phvong pháp VCSH r®ng hon phvong pháp giá goc Ketoán Vi¾t Nam sú dnng phvong pháp VCSH khi trình bày các khoán dau tv vàocông ty liên doanh, liên ket trên báo cáo tài chính hop nhat M®t so quoc gia dã vàdang phát trien khác áp dnng phvong pháp này trên báo cáo tài chính riêng (neukhông hop nhat) và trên cá báo cáo tài chính hop nhat cúa nhà dau tv

Thú ba, phvong pháp VCSH phán ánh cá giá tr% khau hao TSCÐ và loi thethvong mai phát sinh tù dau tv phân bo vào ket quá kinh doanh cúa nhà dau tv.

Do v¾y, phvong pháp VCSH se cung cap cho ngvòi sú dnng thông tin dúng thnctrang tài chính, ket quá hoat d®ng kinh doanh và các thay doi ve tình hình tài chínhcúa don v% dau tv Phvong pháp này giái quyet tri¾t de nhung han che von có cúaphvong pháp giá goc Tuy nhiên, phvong pháp VCSH là m®t phvong pháp khó súdnng, mat nhieu thòi gian và dòi hói trình d® cúa ngvòi cung cap lan ngvòi sú dnngthông tin ke toán

1.2.2.3 Loi the thvong mai và xú lý loi the thvong mai phát sinh khi dau tv1.2.2.3.1 Khái ni¾m

Vào nam 1880, LTTM dvoc d%nh nghia là chênh l¾ch giua giá mua và giá tr% ghi

so cúa tài sán công ty b% mua Ðây là d%nh nghia dau tiên ve LTTM Ngày nay, trênthe giói có 2 d%nh nghia ve loi the thvong mai Ðó là:

Thú nhat, LTTM dvoc d%nh nghia nhv “phan còn lai” (Residuumapproach): LTTM dvoc coi là phan chênh l¾ch giua giá mua vói giá tr% hop lýcúa tài sán huu hình và tài sán vô hình có the nh¾n dang dvoc Ðó là phan cònlai, phan không the tách riêng ra thành bat ky tài sán nào

Ví dn1.2: công ty A mua toàn b® tài sán thuan cúa công ty B vói giá là 10.000 Giátr% ghi so và giá tr% hop lý cúa tài sán thuan cúa công ty B dvoc cho nhv sau:

Chi tiêu Giá tr% ghi so Giá tr% hop lý

Profits approach): LTTM là phan loi nhu¾n tang thêm cúa doanh nghi¾p so vói loi

- Giá mua cúa tài sán: 10.000

- Giá tr% hop lý cúa tài sán thuan cúa B: 8.000

- Loi the thvong mai: 10.000 – 8.000 = 2.000

Thú hai, LTTM dvoc d%nh nghia nhv “Phan loi nhu¾n tang thêm” (Excess

nhu¾n bình thvòng cúa các doanh nghi¾p tvong tn khác Theo d%nh nghia này thìgiá tr% hi¾n tai cúa các khoán loi nhu¾n ke hoach tang thêm ó tvong lai dvoc xemnhv là LTTM Vì thu nh¾p trong tvong lai là không chac chan nên vi¾c xác d%nhLTTM trong trvòng hop này là rat khó khan Chính vì le dó d%nh nghia này den nayvan chí là lý thuyet chva the dva vào v¾n dnng trong thnc te dvoc.

Trong chuan mnc ke toán so 11 cúa Vi¾t Nam (VAS11): Loi the thvong maidvoc d%nh nghia là chênh l¾ch giua giá goc khoán dau tv vói phan só huu cúa bênmua trong giá tr% hop lý tài sán thuan có the xác d%nh dvoc cúa bên b% mua Ð%nhnghia LTTM cúa Vi¾t Nam dna trên d%nh nghia “LTTM là phan còn lai”

1.2.2.3.2 Phân loai loi the thvong mai

Can cú vào giao d%ch tao ra LTTM thì LTTM có the chia thành hai loai: LTTMdvoc tao ra tù n®i b® doanh nghi¾p và LTTM phát sinh do sáp nh¾p doanh nghi¾p

- Loi the thvong mai dvoc tao ra tù n®i b® doanh nghi¾p: Chi phí phát sinh detao ra loi ích kinh te trong tvong lai nhvng không hình thành TSCÐ VH vìkhông dáp úng dvoc d%nh nghia và tiêu chuan ghi nh¾n trong chuan mnc này,

mà tao nên loi the thvong mai tù n®i b® doanh nghi¾p Loi the thvong mai dvoctao ra tù n®i b® doanh nghi¾p không dvoc ghi nh¾n là tài sán vì nó không phái

là nguon lnc có the xác d%nh, không dánh giá dvoc m®t cách dáng tin c¾y vàdoanh nghi¾p không kiem soát dvoc

- Loi the thvong mai phát sinh do sáp nh¾p doanh nghi¾p: Là chênh l¾ch giuagiá mua và giá tr% hop lý cúa tài sán thuan cúa bên b% mua Khi sáp nh¾p doanhnghi¾p có the phát sinh loi the thvong mai dvong (Possitive Goodwill) ho¾c loithe thvong mai âm (Negative Goodwill) và có the dvoc trình bày trên báo cáotài chính riêng ho¾c trên báo cáo tài chính hop nhat, tuy theo tùng trvòng hopsáp nh¾p

Ví dn 1.3: LTTM phát sinh khi hop nhat kinh doanh không dan den quan h¾ mecon: Ngày 1/1/N, công ty A mua toàn b® tài sán cúa công ty B vói giá là600.000, công ty B giái the Báng cân doi ke toán cúa công ty B ngày 31/12/N-1:

Chi tiêu Giá tr% ghi so Giá tr% hop lýTien 20.000 20.000

Nguon von kinh doanh 150.000

LN chva phân phoi 150.000

C®ng nguon von 400.000

- Giá tr% hop lý trong tài sán thuan: 540.000 – 110.000 = 430.000

- Giá mua: 600.000

- Loi the thvong mai: 600.000 – 430.000 = 170.000

Ke toán se ghi tang các khoán mnc tvong úng trên báo cáo tài chính cúa công ty

A theo giá tr% hop lý, ghi nh¾n LTTM 170.000 vào tài khoán 242- Chi phí trá trvócdài han, sau dó phân bo vào chi phí quán lý doanh nghi¾p trong thòi gian toi da 10nam

Ví dn 1.4: LTTM phát sinh khi hop nhat kinh doanh dan den quan h¾ me con:Công ty A mua 60% co phan cúa công ty B vói giá 1.000, giá tr% tài sán cúa công ty

Nguon von kinh doanh 1.200

LN chva phân phoi 100

Trong ví dn trên, loi the thvong mai không ghi nh¾n trên báo cáo tài chính cúacông ty A mà chí ghi nh¾n trên báo cáo tài chính hop nhat.

1.2.2.3.3 Xú lý loi the thvong mai

Ðoi vói loi the thvong mai dnoc tao ra tù n®i b® doanh nghi¾p: Do không dúdieu ki¾n ghi nh¾n là tài sán nên khi phát sinh se dvoc ghi nh¾n ho¾c phân bo vàochi phí sán xuat kinh doanh trong ky

Ðoi vói loi the thvong mai phát sinh khi sáp nh¾p doanh nghi¾p: Trên thegiói có rat nhieu cách thúc xú lý loi the thvong mai phát sinh do sáp nh¾pdoanh nghi¾p

a) Ðoi vói loi the thvong mai dvong (sau dây goi tat là loi the thvong mai)Cách l: Can trù von chú só huu

Theo phvong pháp này thì loi the thvong mai se dvoc can trù vào VCSH ngay

Lý giái cho phvong pháp xú lý này là: LTTM không the nh¾n dang riêng bi¾tvói các tài sán khác, rat khó xác d%nh giá tr% và xú lý nhat quán vói loi thethvong mai dvoc tao ra tù n®i b®

Cách 2: Von hóa và không khau hao

Theo phvong pháp này thì loi the thvong mai phát sinh se ghi nh¾n là tài sántrên báo cáo tài chính, dvoc dánh giá phù hop vói d%nh nghia “phan còn lai”nhvng doanh nghi¾p se không trích khau hao doi vói tài sán này Cách xú lýnày không làm giám tài sán và VCSH cúa doanh nghi¾p nhvng phái d¾t trên giád%nh là loi the thvong mai không tang, giám ve giá tr%

Cách 3: Von hóa và khau hao

Theo phvong pháp này thì loi the thvong mai phát sinh se ghi nh¾n là tài sántrên báo cáo tài chính, dvoc dánh giá phù hop vói d%nh nghia “phan còn lai” vàdoanh nghi¾p se phái trích khau hao doi vói tài sán này, loi nhu¾n chva phânphoi se b% giám trong tvong lai do khau hao Cách xú lý này phù hop vóinguyên tac tvong xúng (nguyên tac phù hop) trong ke toán nhvng lai g¾p nhieukhó khan do khó có the xác d%nh và giái thích m®t cách thuyet phnc ve thòi gian

can thiet de trích khau hao doi vói loi the thvong mai Hi¾n nay, các quoc giachon thòi gian toi da de trích khau hao LTTM là khác nhau: My là 40 nam,quoc te là 20 nam còn Vi¾t Nam là 10 nam.

Cách 4: Phvong pháp cái tien

Theo phvong pháp này thì loi the thvong mai van dvoc ghi nh¾n là tài sán trênbáo cáo tài chính, dvoc dánh giá phù hop vói d%nh nghia “phan còn lai” nhvngdoanh nghi¾p không khau hao tài sán này Hang nam, doanh nghi¾p phái kiemtra ton that doi vói loi the thvong mai (Test of impairment) bang cách tính giá tr%thu hoi và so sánh vói giá tr% ghi so cúa loi the thvong mai Neu giá tr% thu hoigiám hon so vói giá tr% ghi so cúa loi the thvong mai thì ghi nh¾n khoán lo này

và giám giá tr% tài sán loi the thvong mai Hi¾n nay, moi quoc gia khi áp dnngphvong pháp này deu có cách xác d%nh giá tr% ton that riêng

b) Ðoi vói loi the thvong mai âm

Loi the thvong mai âm xuat hi¾n khi giá mua thap hon giá tr% hop lý cúa tàisán Hi¾n nay có 2 phvong pháp xú lý loi the thvong mai âm:

Phvong pháp l: Phvong pháp chuan: Loi the thvong mai âm se dvoc phân bo

de ghi giám các tài sán dài han phi tien t¾

Ví dn 1.5: Công ty A mua toàn b® tài sán thuan cúa công ty B vói giá 100.000, thanh toán bang tien m¾t Giá tr% hop lý cúa tài sán thuan cúa công ty B nhv sau:

Loi the thvong mai âm: 118.000 – 100.000 = 18.000

Kh

o ãn mn c tienSo Tien 37.400

No phái thu 9.100Hàng ton kho 17.100Nhà máy (thuan) 48.000Bang phát minh 13.000

No phái trá (6.600)C®ng 118.000

22

Theo phvong pháp chuan, LTTM âm dvoc phân bo cho các tài sán phi tien t¾ nhv máy móc thiet b%, hàng ton kho:

Tài sãn phi tien t¾ Giá tr% hop lý Ty l¾ Phân bo Còn laiHàng ton kho 17.100 21,9% (3.942) 13.158Nhà máy 48.000 61,5% (1.070) 36.930Bang phát minh 13.000 16,6% (2.988) 10.012Tong c®ng 78.100 100% 18.000 60.100Phvong pháp 2: Phvong pháp thay the: Loi the thvong mai âm trvóc het sedvoc ghi nh¾n là m®t khoán thu nh¾p nh¾n trvóc, sau dó phân bo trong thòi gian toi

da theo qui d%nh

Neu áp dnng phvong pháp thay the cho ví dn trên thì tai thòi diem phát sinh loithe thvong mai ke toán ghi nh¾n tài sán và no phái trá theo giá tr% hop lý, ghinh¾n LTTM âm trên chí tiêu doanh thu nh¾n trvóc sau dó can cú vào qui d%nh

cn the thòi gian phân bo de ghi nh¾n vào ket quá kinh doanh

Ðoi vói Vi¾t Nam, khi phát sinh LTTM âm, phái xem xét và dieu chính lai giátr% hop lý cúa TS thuan, chênh l¾ch còn lai ghi nh¾n ngay là lãi (ho¾c lo)

Ðoi vói My, LTTM âm trvóc het se dvoc phân bo ghi giám cho các tài sán dàihan, phi tien t¾ theo tý l¾, phan còn lai (neu có) se là m®t khoán “thu nh¾p nh¾ntrvóc” và phân bo trong thòi gian nhó hon 40 nam

Ðoi vói Anh, LTTM âm se dvoc ghi nh¾n nhv m®t khoán giám trù cúa tài sán(negative asset), phan LTTM âm nhó hon ho¾c bang tong giá tr% tài sán phi tien t¾

se dvoc phân bo vào thu nh¾p theo múc phân bo cúa các tài sán này vào chi phí,phan LTTM âm dôi ra se dvoc phân bo vào loi nhu¾n vào thòi ky nó mang lai loiích

Ðoi vói quoc te (IAS 22), dvoc phép chon 1 trong 2 phvong pháp: Phvongpháp phân phoi chuan ho¾c phvong pháp thay the

1.2.2.4 Ví dn minh hoa cho phvong pháp VCSH

Ví dn 1.6: Lay lai ví dn 1.1, giá sú Công ty A áp dnng phvong pháp VCSH dehach toán khoán dau tv vào công ty liên ket B, TSCÐ dvoc khau hao trong 10nam, loi the thvong mai dvoc khau hao trong 10 nam

Chi tiêu Giá tr% ghi so Giá tr% hop lý Chênh l¾ch 40% chênh

l¾chTien 5.000 5.000

Hàng hóa 45.000 45.000

TSCÐ HH thuan 40.000 50.000 10.000 4.000

No phái trá 10.000 10.000

Tài sán thuan 80.000 90.000 10.000 4.000Loi thue thvong mai dvong: 40.000 – 40% x 90.000 = 4.000

N®i dung dieu chinh 2004 2005 2006 2007 2008Lãi/Lo tù công ty liên ket (400) 480 6.000 8.000 7.200Khau hao TSCÐ (400) (400) (400) (400) (400)Loi the thvong mai (400) (400) (400) (400) (400)Lãi/Lo tù hoat d®ng dau tv (1.200) (320) 5.200 7.200 6.400Loi nhu¾n dvoc chia 0 0 4.000 4.800 5.200Ðieu chính khoán dau tv (1.600) (320) 1.200 2.400 1.200

Báo cáo tài chính cúa công ty A trong 5 nam:

Chi tiêu trên BCTC 2004 2005 2006 2007 2008Ðau tv vào công ty liên ket 38.800 38.480 39.680 42.080 43.280Lãi/Lo tù dau tv liên ket (1.200) (320) 5.200 7.200 6.4001.3 Sn khác bi¾t khi v¾n dnng 2 phvong pháp hach toán

Khi sú dnng các phvong pháp khác nhau thì ket quá se khác nhau khi trình bàycác khoán dau tv tài chính (trên Báng cân doi ke toán) và loi nhu¾n tù hoat d®ngdau tv tài chính se khác nhau (trên Báo cáo ket quá kinh doanh)

1.3.1 Giá tr% khoãn dau tv

SO SÁNH GIÁ TR! ÐAU TU THEO 2 PHUÐNG PHÁP

44000 43000 42000 41000 40000 39000 38000 37000 36000

và công ty A cung không l¾p dn phòng giám giá dau tv tài chính khicông ty liên ket b% lo tù kinh doanh Cung vì tuân thú nguyên tac giá gocnên giá tr% khoán dau tv dvoc ghi nh¾n ban dau theo giá phí thnc tekhông quan tâm den loi the thvong mai và chênh l¾ch giá tr% ghi so cúatài sán co d%nh so vói giá tr% hop lý cúa nó Khi công ty B hoat d®ngkhông hi¾u quá dan den thua lo và khoán lo này không chia cho công ty

B thì giá tr% khoán dau tv cúa công ty A trong công ty B cung dvocphán ánh theo dúng tr% giá ban dau là 40.000 Trong tình huong này, giátr% khoán dau tv cúa công ty A vào công ty B dvoc phán ánh trên báocáo tài chính cao hon giá tr% mà công ty Acó the thu dvoc tv công ty B.Trên do th% ta thay, giá tr% khoán dau tv cúa công ty A là m®t dvòngthang

- Neu áp dnng phvong pháp VCSH thì giá tr% khoán dau tv dvoc ghi nh¾nban dau theo giá goc là 40.000 trd, sau dó giá tr% khoán dau tv dvoc dieu

GI

Á T R!

(tr b)

chính hang nam nhv sau: C®ng (trù) lãi (lo) tù hoat d®ng dau tv, trù loithe thvong mai phân bo, trù (c®ng) giá tr% phân bo cúa cá chênh l¾chgiá tr% tài sán giua giá tr% hop lý và giá tr% ghi so khi dau tv Giá tr%các khoán dau tv ghi nh¾n theo phvong pháp VCSH se bien d®ng tuythu®c vào ket quá kinh doanh cúa bên nh¾n dau tv Bên nh¾n dau

tv kinh doanh b% lo, bên nh¾n dau tv chia lãi dau tv vói tý l¾ thapthì giá tr% khoán dau tv cúa bên dau tv se gíám di ho¾c tang lên ratnhanh chóng Phvong pháp VCSH khac phnc han che cúa phvong phápgiá goc, phán ánh dúng giá tr% khoán dau tv tai thòi diem l¾p báo cáotài chính

1.3.2 Ket quã dau tv tài chính

Trên so do 1.2 ta thay:

- Neu áp dnng phvong pháp giá goc, trong 2 nam dau dau tv, công ty Bhoat d®ng lo do dó ket quá dau tv cúa công ty A vào công ty B là bang

0 Ba nam ke tiep, công ty B hoat d®ng có loi nhu¾n và chia loi nhu¾ncho công ty A theo tý l¾ % von dau tv cúa công ty A vào công ty B Ketquá dau tv công ty A ghi nh¾n là 40% trên tong so lai bên B quyet d%nhchia trong tùng nam chú không phái 40% trên tong so loi nhu¾n màcông ty B dat dvoc Và nhv v¾y, thì ket quá dvoc trình bày trên báo cáotài chính cúa công ty A se không phán ánh dúng thnc chat ket quá dau

tv cúa công ty A qua các nam

SO SÁNH KET QUÃ ÐAU TU THEO 2 PHUÐNG PHÁP

1.3.3 Ket lu¾n

Ket quá so sánh giua hai phvong ta thay có sn khác bi¾t rat lón khi trình bàycác khoán dau tv tài chính trên báo cáo tài chính riêng theo phvong pháp giá goc

và phvong pháp chú só huu:

- Trong trvòng hop công ty liên doanh, liên ket b % lo:

o Neu áp dnng phvong pháp giá goc thì giá tr% dau tv dvoc phán ánh giátr% goc ban dau, m®t so doanh nghi¾p l¾p dn phòng giám giá dau tv dàihan de xác d%nh giá tr% thuan có the thnc hi¾n dvoc doi vói các khoándau tv Tuy nhiên, dvói ánh hvóng cúa chính sách thue không có nhieudoanh nghi¾p thnc hi¾n l¾p dn phòng de phán giá tr% thuan cúa khoán

dau tv trên BCÐKT và giám ket quá dau tv trên BCKQKD Trongtrvòng hop không l¾p dn phòng giám giá dau tv dài han thì rõ ràng tàisán và loi nhu¾n trên báo cáo tài chính cúa don v% dau tv b% thoi phònglên Thnc te có nhung công ty liên doanh, liên ket sap b% phá sán nhvngnhà dau tv van ghi nh¾n giá tr% dau tv theo giá goc.

o Neu áp dnng phvong pháp von chú só huu: Giá tr% dau tv se dvoc dieuchính giám tvong úng vói phan lo cúa nhà dau tv trong lo cúa công tyliên doanh, liên ket và ghi giám ket quá dau tv trên báo cáo tài chínhcúa nhà dau tv Phvong pháp này giúp cho Báo cáo tài chính cúa nhàdau tv trung thnc, hop lý và minh bach hon phvong pháp giá goc

- Trong trvòng hop công ty liên doanh, liên ket có loi nhu ¾ n: Công ty liêndoanh, liên ket thvòng không chia loi nhu¾n, chia co túc toàn b® loinhu¾n dat dvoc trong ky kinh doanh Có nghia là công ty liên doanh,liên ket luôn có phan loi nhu¾n giua lai do dó so loi nhu¾n thnc nh¾ncúa nhà dau tv luôn nhó hon so loi nhu¾n có dvoc tù ket quá kinh doanhcúa công ty liên doanh, liên ket

o Neu áp dnng phvong pháp giá goc thì giá tr% dau tv van khôngthay doi và ket quá kinh doanh là so tien co túc dvoc chia, loinhu¾n dvoc chia theo thông báo chia co túc cúa công ty liêndoanh liên ket Tý l¾ loi nhu¾n tính trên phan loi nhu¾n giu laicúa công ty liên doanh, liên ket van chva dvoc phán ánh vào báocáo tài chính cúa nhà dau tv Báo cáo tài chính chva phán ánh day

dú giá tr% dau tv và phan loi nhu¾n thnc te mà nhà dau tv códvoc trong ket quá kinh doanh cúa công ty liên doanh, liên ket

o Neu áp dnng phvong pháp von chú só huu thì can cú vào ket quákinh doanh cúa công ty liên ket, nhà dau tv dã ghi nh¾n tý l¾ loinhu¾n dat dvoc vào báo cáo tài chính Vi¾c ghi nh¾n này giúp cáotài chính cúa nhà dau phán ánh dúng, dú giá tr% dau tv và ket quá dau

tv trong ky ke toán

Do v¾y, vi¾c áp dnng phvong pháp VCSH doi vói các khoán dau tv se có dvocthông tin huu ích hon, tao sn yên tâm doi vói nhà dau tv, minh bach hon doi vói tàichính cúa doanh nghi¾p Ðoi vói nhà dau tv sn minh bach rõ ràng ve tài chính làyeu to quan trong de ho quyet d%nh dong von dau tv.

1.4 V¾n dnng phvong pháp VCSH õ m®t so quoc gia trên the giói

Ve co bán doi vói các khoán dau tv tài chính dài han, chuan mnc ke toánquoc te và các GAAP cúa các quoc gia cung sú dnng hai phvong pháp: Phvongpháp giá goc và phvong pháp von chú só huu Tuy theo dieu ki¾n cn the cúamoi quoc gia mà trên báo cáo tài chính riêng cúa nhà dau tv trình bày theophvong pháp nào

Quoc gia Báo cáo tài chính riêng Báo cáo tài chính hop nhat

Ke toán

quoc te

Ðvoc lna chon 3 phvong pháp:

- Phvong pháp giá goc

- Phvong pháp von chú só huu

- Phvong pháp giá san sàng debán

Trong dó phvong pháp giá goc chú

yeu dvoc sú dnng doi vói các

khoán dau tv mà nhà dau tv không

ánh hvóng dáng ke doi vói bên

nh¾n dau tv

- Áp dnng phvong pháp von chú

só huu, loai trù 3 trvòng hopkhông áp dnng

My - Quyen bieu quyet tù 20% tró

lên sú dnng phvong pháp vonchú só huu

- Quyen bieu quyet nhó hon

20% sú dnng phvong pháp giágoc

- Sú dnng phvong pháp von chú sóhuu

Pháp - Neu nhà dau tv phái l¾p báo

cáo tài chính hop nhat thì trênbáo cáo tài chính riêng súdnng

- Sú dnng phvong pháp VCSH

phvong pháp giá goc

- Neu nhà dau tv không phái

l¾p báo cáo tài chính hopnhat thì phái sú dnng phvongpháp VCSH trên báo cáo tàichính riêng

Anh Hoàn toàn thong nhat vói IAS Hoàn toàn thong nhat vói IAS

Úc Hoàn toàn thong nhat vói IAS Hoàn toàn thong nhat vói IASNh¾t Hoàn toàn thong nhat vói IAS Hoàn toàn thong nhat vói IAS

Dna vào báng thong kê trên ta thay noi b¾t lên 2 trvòng hop:

- Thú nhat, neu nhà dau tv phái l¾p báo cáo tài chính hop nhat thì báo cáotài chính riêng se dvoc trình bày theo phvong pháp giá goc ho¾c giá sansàng de bán Sau dó áp dnng phvong pháp hop nhat, thnc hi¾n các bvócdieu chính de l¾p báo cáo tài chính hop nhat

- Thú hai, neu nhà dau tv không phái l¾p báo cáo tài chính hop nhat thì báocáo tài chính riêng dvoc trình bày chú yeu theo phvong pháp von chú sóhuu

Tóm tat chvong 1:

- Can cú vào múc d® ánh hvóng cúa nhà dau tv doi vói bên nh¾n dau tv, dau

tv tài chính dài han dvoc chia thành: Không ánh hvóng dáng ke, ánh hvóngdáng ke, dong kiem soát, kiem soát Moi múc d® có qui d%nh riêng vephvong pháp ghi nh¾n và trình bày trên báo cáo tài chính riêng và trên báocáo tài chính hop nhat

- Ðoi vói các khoán dau tv tài chính dài han có hai phvong pháp hach toán vàtrình bày báo cáo tài chính: Phvong pháp giá goc và phvong pháp von chú

só huu Moi phvong pháp hach toán deu có vu diem và nhvoc diem riêng,trong

dó phvong pháp von chú só huu se cung cap thông tin huu ích hon, minhbach hon phvong pháp giá goc.

- Hi¾n nay, chuan mnc ke toán quoc te cho phép lna chon áp dnng m®ttrong 3 phvong pháp: phvong pháp giá goc, phvong pháp von chú só huu

và phvong pháp giá san sàng de bán doi vói các khoán dau tv tài chính dàihan Vói tinh than h®i tn ke toán khu vnc và the giói, da so các nvócphát trien và dang phát trien deu thong nhat vói chuan mnc ke toán quocte

CHUÐNG 2: THUC TRANG V¾N DUNG PHUÐNG PHÁP VON CHU

Se HUU TRONG KE TOÁN CÁC KHOÃN ÐAU TU TÀI CHÍNH DÀI

HAN TAI VI½T NAM

2.1 Ke toán các khoãn dau tv tài chính trvóc khi ban hành chuan mnc ke

toán Vi¾t Nam

2.1.1 Khái quát chung ve ke toán giai doan trvóc khi ban hành chuan mnc ke

toán Vi¾t Nam

Giai doan tù 1954 den 1987: Tat cá các xí nghi¾p deu là xí nghi¾p quoc doanhnên ke toán giai doan này chí phnc vn chú yeu cho loai hình kinh te này Ke toánchí là công cn phân tích thong kê phnc vn cho công tác giám sát cúa chính phú.Giai doan 1987 den 1994: Mó cúa nen kinh te, tý giá hoi doái và lãi suat ngânhàng phn thu®c vào th% trvòng, thu hút von nvóc ngoài và chuyen doi nen kinh teVi¾t Nam theo hvóng xây dnng m®t nen kinh te th% trvòng H¾ thong ke toán dvochoàn chính dan phù hop cho nhieu thành phan kinh te

Giai doan tv 1995 den 2001: Toàn cau hóa dã gâp áp lnc doi vói Vi¾t Namphái cái cách h¾ thong ke toán de có sn hòa hop vói nhung tiêu chuan quoc te M®tdieu không kém phan quan trong là áp lnc cúa các to chúc quoc te và các nhà tài trodòi hói chính phú Vi¾t Nam phái cung cap và cho phép ho tiep c¾n vói m®t h¾thong ke toán day dú và h¾ thong báo cáo tài chính, ke toán minh bach

Che d® ke toán dành cho các doanh nghi¾p sán xuat kinh doanh dvoc ban hànhtheo quyet d%nh 1141-TC/QÐ/CÐKT ngày 1 tháng 11 nam 1995, thông tv 10-TC/CÐKT ngày 20 tháng 3 nam 1997 bo sung che d® ke toán cho các doanh nghi¾p

di kèm vói quyet d%nh 1141-TC/QÐ/CÐKT, Thông tv 120-1999/TT-BTC ngày 7tháng 10 nam 1999 bo sung che d® ke toán cho các doanh nghi¾p hoat d®ng sánxuat kinh doanh Nhung van bán trên dánh dau sn thành công cung nhung no lncvvot b¾c cúa Nhà nvóc Vi¾t Nam trong quá trình hoàn thi¾n h¾ thong ke toán

32

2.1.2 Phân loai các khoãn dau tv tài chính

Giai doan trvóc khi ban hành che d® ke toán 1141-TC/QÐ/CÐKT ngày 1tháng 11 nam 1995, các khoán dau tv tài chính hau nhv không dvoc de c¾p vàhvóng dan cn the trong che d® ke toán Vi¾t Nam Ðieu này cung de lý giái, tronggiai doan này Vi¾t Nam dang chuyen tù nen kinh te ke hoach hóa t¾p trung vóidoanh nghi¾p quoc doanh là chú yeu, vi¾c dau tv vào công ty khác là nghi¾p vnhiem hoi, chva dvoc quan tâm nhieu trong h¾ thong ke toán cúa doanh nghi¾p

Tù ngày 1 tháng 1 nam 1996, các khoán dau tv tài chính dài han dvoc ketoán chia thành: Ðau tv chúng khoán dài han, góp von liên doanh và dau tv dài hankhác Vi¾c phân chia này không can cú vào múc d® ánh hvóng cúa nhà dau tvtrong von cúa don v% nh¾n dau tv mà can cú vào nhóm hoat d®ng dau tv

- Ðau tv chúng khoán dài han: Ðon v% bó von mua co phieu, trái phieu dài hanvói mnc dích nh¾n co túc ho¾c trái túc Không de c¾p den don v% dau tv cóánh hvóng dáng ke, không có ánh hvóng dáng ke hay có quyen kiem soát doivói don v% nh¾n dau tv hay không

- Góp von liên doanh: Ðon v% bó von de cùng thnc hi¾n m®t hoat d®ng liêndoanh, cùng thành l¾p m®t công ty liên doanh Giai doan này che d® ke toánkhông de c¾p den quyen dong kiem soát tài sán, hoat d®ng hay co só liêndoanh dvoc thành l¾p

- Ðau tv dài han khác: Các khoán dau tv dài còn lai ngoai trù dau tv chúngkhoán dài han và góp von liên doanh Thu®c nhóm dau tv dài han khác baogom cho vay von dài han, dau tv bat d®ng sán Trong giai doan này, dau tvbat d®ng sán dvoc xem nhv là hoat d®ng dau tv tài chính

2.1.3 Tài khoãn su dnng

Phù hop vói yêu cau quán lý các khoán dau tv tài chính dài han, che d® ke toánban hành theo quyet d%nh 1141-TC/QÐ/CÐKT qui d%nh 4 tài khoán sú dnng dehach toán các khoán dau tv tài chính dài han và dùng 2 tài khoán de ghi nh¾nket quá kinh doanh dau tv tài chính:

- Tài khoán 221-Ðau tv chúng khoán dài han

- Tài khoán 222-Góp von liên doanh

- Tài khoán 228- Ðau tv dài han khác

- Tài khoán 229-Dn phòng dau tv tài chính dài han

- Tài khoán 811- Chi phí hoat d®ng tài chính

- Tài khoán 711- Thu nh¾p hoat d®ng tài chính

2.1.4 Phvong pháp ke toán

Giai doan này có m®t phvong pháp dvoc sú dnng de hach toán các khoán dau

tv tài chính dài han là phvong pháp giá goc, chva qui d%nh phái l¾p và trình bày báocáo tài chính hop nhat

- Chúng khoán dau tv dài han phái dvoc ghi so theo giá thnc te mua chúngkhoán bao gom giá mua c®ng vói các chi phí mua neu có (Chi phí môi giói,giao d%ch, l¾ phí, thue, phí ngân hàng…) Cuoi niên d® ke toán neu giá th%trvòng cúa chúng khoán dau tv dài han b% giám xuong th¾p hon giá goc thì

ke toán dvoc l¾p dn phòng giám giá dau tv dài han

- Giá tr% góp von liên doanh phái dvoc ghi so theo giá tr% von góp dvoc cácbên tham gia liên doanh thong nhat và ghi nh¾n trong biên bán góp von.Chênh l¾ch do dánh giá tài sán mang góp von se ghi nh¾n vào tài khoán 412-Chênh l¾ch dánh giá lai tài sán

- Ðau tv dài han khác bao gom: Ðau tv bat d®ng sán, cho vay von dài han vàcác khoán dau tv khác mà thòi han thu hoi von không quá m®t nam Giá goccúa bat d®ng sán dau tv bao gom giá chuyen nhvong bat d®ng sán c®ng vóicác phí san lap, nâng cap, trang b% thêm Các chi phí môi giói, giao d%ch, phíngân hàng dvoc ghi nh¾n ngay vào TK 811- Chi phí hoat d®ng tài chính.Toàn b® giá bán cúa bat d®ng sán dvoc ghi nh¾n vào TK 711- Thu nh¾p hoatd®ng tài chính, giá goc cúa bat d®ng sán và các chi phí phát sinh khi bán batd®ng sán dvoc ghi nh¾n vào TK 811- Chi phí hoat d®ng tài chính

- Loi ích kinh te phát sinh tv dau tv tài chính dài han dvoc ghi nh¾n vào TK711- Thu nh¾p hoat d®ng tài chính, Chi phí tvong úng phát sinh tù hoat d®ngnày dvoc ghi nh¾n vào TK 811- Chi phí hoat d®ng tài chính

2.1.5 Trình bày trên Báo cáo tài chính

Ðon v% dau tv trình bày báo cáo tài chính cúa mình theo phvong pháp giágoc, chva có phvong pháp VCSH cung nhv phvong pháp hop nhat Chính vì the,trong thòi gian này, báo cáo tài chính qui d%nh là báo cáo tài chính riêng

Trên BCÐKT, trình bày trên tùng chí tiêu sau:

- Ðau tv chúng khoán dài han

- Góp von liên doanh

- Ðau tv dài han khác

- Dn phòng giám giá dau tv dài han

Trên BCKQKD, ket quá dau tv tài chính dài han dvoc trình bày trong các chitiêu sau:

- Thu nh¾p hoat d®ng tài chính

- Chi phí hoat d®ng tài chính

- Loi nhu¾n tù hoat d®ng tài chính

Trên BCLCTT, thu nh¾p và chi phí hoat d®ng tài chính dvoc trình bày trêncác chí tiêu thu®c luong tien tù hoat d®ng dau tv:

- Tien chi cho vay, mua các công cn no cúa các don v% khác

- Tien thu hoi cho vay, mua các công cn no cúa các don v% khác

- Tien chi dau tv góp von vào don v% khác

- Tien thu hoi dau tv góp von vào don v% khác

- Tien thu lãi cho vay, co túc và loi nhu¾n dvoc chia

Trên Thuyet minh báo cáo tài chính, không dòi hói thuyet minh thêm cho cácchí tiêu trên

2.2 Ke toán các khoãn dau tv tài chính qui d%nh trong chuan mnc ke toán

toán Vi¾t Nam soan tháo theo chuan mnc ke toán quoc te Vi¾c soan tháo này dvocthnc hi¾n theo quyet d%nh so 38/2000/QÐ-BTC ngày 14 tháng 3 nam 2000 cúa B®trvóng B® Tài chính Sn cho ra dòi chuan mnc ke toán Vi¾t Nam và các thông tvhvóng dan chuan mnc ke toán Vi¾t Nam dã làm thay doi rat lón di¾n mao cúa ketoán Vi¾t Nam Ke toán Vi¾t Nam se hoà nh¾p cùng chuan mnc ke toán quoc te vàrút ngan sn khác bi¾t doi vói h¾ thong ke toán các nvóc trong khu vnc.

Cho den nay, B® Tài chính dã ban hành dvoc 26 chuan mnc ke toán chia làm 5dot

VAS16 - Chi phí di vayVAS24 - Báo cáo lvu chuyen tien t¾

liên doanhVAS21- Trình bày báo cáo tài chínhVAS25- Báo cáo tài chính hop nhat và ke toán khoán dau tv

vào công ty conVAS26- Thông tin ve các bên liên quan

namVAS27 - Báo cáo tài chính giua niên d®

VAS28 - Báo cáo b® ph¾nVAS29 - Thay doi chính sách ke toán, vóc tính ke toán

VAS30 - Lãi trên co phieu

Cùng vói vi¾c ban hành các chuan mnc ke toán, B® Tài chính còn ban hànhcác thông tv hvóng dan thnc hi¾n chuan mnc ke toán Mnc dích chung cúa cácthông tv này là chí ra nhung nét d¾c trvng cúa tùmg chuan mnc m®t cách rõ nétbang cách:

- Làm rõ nhung khái ni¾m dvoc de c¾p den trong chuan mnc

- Xác d%nh các tài khoán trong h¾ thong ke toán hi¾n hành có liên quan denchuan mnc

- Qui d%nh các bvóc hach toán cn the vào các tài khoán cho các nghi¾p vn kinh

te phát sinh

- Bo sung vi¾c trình bày các doi tvong trên báo cáo tài chính

Tính den thòi diem này B® Tài chính dã ban hành 04 thông tv hvóng dan 26chuan mnc ke toán Vi¾t Nam dã ban hành: Thông tv so 89/2002/TT-BYC ngày 9tháng 10 nam 2002 hvóng dan 4 chuan mnc ke toán dot 1, thông tv so105/2003/TT-BTC ngày 4 tháng 11 nam 2003 hvóng dan 6 chuan mnc ke toán dot

2, thông tv so 23/2005/TT-BTC ngày 30 tháng 03 nam 2005 hvóng dan 6 chuan

mnc ke toán dot 3, thông tv so 20/2006/TT-BTC ngày 20 tháng 3 nam 2006 hvóngdan 6 chuan mnc ke toán dot 4 và thông tv so 21/2006/TT-BTC ngày 20 tháng 3nam 2006 hvóng dan 4 chuan mnc ke toán dot 5.

Lu¾t hóa các qui d%nh ve ke toán, nam 2003, B® tài chính cung dã ban hànhLu¾t ke toán Vi¾t Nam Ðây là m®t bvóc tien quan trong trong quá trình cái cáchchuyen doi h¾ thong ke toán Vi¾t Nam Lu¾t ke toán dva ra nhung nguyên tac cobán ve ke toán và ket hop chúng vói h¾ thong pháp lu¾t khác Bên canh dó, B® Tàichính cung dã súa doi che d® ke toán ban hành theo quyet d%nh 1141-TC/QÐ/CÐKT

và ban hành che d® ke toán mói theo quyet d%nh 15/2006/QÐ-BTC ngày 20 tháng

03 nam 2006, phù hop vói lu¾t ke toán và chuan mnc ke toán Vi¾t Nam

Có the nói khung pháp lý doi vói ngành ke toán ve co bán dã day dú nhvngvan phái dieu chính cho phù hop vói dieu ki¾n cn the cúa Vi¾t Nam trong tùngthòi ky phát trien

2.2.2 Phân loai dau tv tài chính dài han

Vi¾c phân loai dau tv tài chính dài han ra bên ngoài chú yeu dvoc phân loaidna vào múc d® ánh hvóng cúa nhà dau tv vói bên nh¾n dau tv, cùng vói m®t sothu¾t ngu ke toán mói dvoc trình bày trong chuan mnc ke toán Can cú vào tiêuthúc này thì các khoán dau tv tài chính dài han dvoc chia thành:

M®t là, dau tv dài han khác: Là các khoán dau tv ra bên ngoài nhvng nhà dau

tv không có ánh hvóng dáng ke den bên nh¾n dau tv nhv dau tv co phieu, trái phieu,góp von vào don v% khác nhvng von góp không quá 20% trong von cúa bên nh¾ndau tv, cho vay von dài han lay lãi

Hai là, dau tv vào công ty liên ket: Neu nhà dau tv nam giu trnc tiep ho¾c giántiep thông qua các công ty con ít nhat 20% quyen bieu quyet cúa bên nh¾n dau tvthì dvoc goi là nhà dau tv có ánh hvóng dáng ke, trù khi có quy d%nh ho¾c thoáthu¾n khác Ngvoc lai neu nhà dau tv nam giu trnc tiep hay gián tiep thông qua cáccông ty con ít hon 20% quyen bieu quyet cúa bên nh¾n dau tv, thì không dvoc goi

là nhà dau tv có ánh hvóng dáng ke, trù khi có quy d%nh ho¾c thoá thu¾n khác.Trong trvòng hop này, so tien dau tv goi là khoán dau tv vào công ty liên ket Theo

VAS 07, “Công ty liên ket là công ty trong dó nhà dau tv có án hvóng dáng ke nhvng không phái là công ty con hay công ty liên doanh cúa nhà dau tv”.

Ba là, von góp liên doanh: Theo VAS 08, “Liên doanh là thóa thu¾n bang hopdong cúa hai ho¾c nhieu bên de cùng thnc hi¾n hoat d®ng kinh te, mà hoat d®ngnày dvoc dong kiem soát bói các bên góp von liên doanh Các hình thúc liên doanhquy d%nh trong chuan mnc này gom:

- Hop dong hop tác kinh doanh dvói hình thúc liên doanh hoat d®ng kinhdoanh dvoc dong kiem soát;

- Hop dong hop tác kinh doanh dvói hình thúc liên doanh tài sán dvoc dongkiem soát;

- Hop dong liên doanh dvói hình thúc thành l¾p co só kinh doanh dvoc dongkiem soát.”

Bon là, dau tv vào công ty con: Công ty me trnc tiep ho¾c gián tiep nam quyenkiem soát m®t công ty khác Kiem soát là quyen chi phoi các chính sách tài chính vàhoat d®ng cúa doanh nghi¾p nham thu dvoc loi ích kinh te tù hoat d®ng cúa doanhnghi¾p dó Theo VAS 07, “Công ty con là m®t doanh nghi¾p ch%u sn kiem soát cúam®t doanh nghi¾p khác (goi là công ty me).”

2.2.3 Tài khoãn su dnng

- Tài khoán 221- Ðau tv vào công ty con

- Tài khoán 222 - Von góp liên doanh

- Tài khoán 223- Ðau tv vào công ty liên ket

- Tài khoán 228- Ðau tv dài han khác

- Tài khoán 515- Doanh thu hoat d®ng tài chính

- Tài khoán 635- Chi phí tài chính

2.2.4 Phvong pháp ke toán

VAS 07, VAS 08, VAS 21, VAS 25 chí hvóng dan hach toán theo phvongpháp giá goc, cn the tùng nghi¾p vn kinh te phát sinh và hvóng dan chuyen doi giátr% dau tv và ket quá dau tv tù phvong pháp giá goc sang phvong pháp VCSH dehop nhat báo cáo tài chính Tính den thòi diem này trong h¾ thong các qui d%nh ve

ke toán cúa Vi¾t Nam chva có hvóng dan cn the hvóng dan hach toán cho phvongpháp von chú só huu.

- Phvong pháp giá goc

+ Nhà dau tv ghi nh¾n ban dau khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket,công ty con theo giá goc

+ Sau ngày dau tv, nhà dau tv dvoc ghi nh¾n co túc, loi nhu¾n dvoc chia vàodoanh thu hoat d®ng tài chính theo nguyên tac don tích

+ Các khoán khác tù công ty liên doanh, liên ket, công ty con mà nhà dau tvnh¾n dvoc ngoài co túc và loi nhu¾n dvoc chia dvoc coi là phan thu hoi cúa cáckhoán dau tv và dvoc ghi giám giá goc khoán dau tv

+ Phvong pháp giá goc dvoc áp dnng trong ke toán khoán dau tv vào công

ty liên doanh, liên ket, công ty con khi l¾p và trình bày báo cáo tài chính riêngcúa nhà dau tv

- Phvong pháp von chu sõ huu:

+ Khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket, công ty con dvoc ghi nh¾nban dau theo giá goc

+ Sau dó, vào cuoi moi nam tài chính khi l¾p và trình bày báo cáo tài chínhhop nhat, giá tr% ghi so cúa khoán dau tv dvoc dieu chính tang ho¾c giám tvong úngvói phan só huu cúa nhà dau tv trong lãi ho¾c lo cúa công ty liên doanh, liên ket,công ty con sau ngày dau tv

+ Co túc, loi nhu¾n dvoc chia tù công ty liên doanh, liên ket, công ty condvoc ghi giám giá tr% ghi so cúa khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket, công

ty con trên báo cáo tài chính hop nhat

+ Giá tr% ghi so cúa khoán dau tv vào công ty liên doanh, liên ket, công tycon cung phái dvoc dieu chính khi loi ích cúa nhà dau tv thay doi do có sn thay doitrong von chú só huu cúa công ty liên doanh, liên ket, công ty con nhvng khôngdvoc phán ánh trên Báo cáo ket quá hoat d®ng kinh doanh cúa công ty liên doanh,liên ket, công ty con