Hoàn thiện một số vấn đề về chính sách kế toán áp dụng cho hợp nhất kinh doanh và lập báo cáo tài chính hợp nhất sau khi hợp nhất kinh doanh ở việt nam

Lời cảm ơnLời cam đoanMụclục DanhmụccácchữviếttắtDanhm ụccácbảng Phầnmởđầu Ch ư ơng 1: CHUẩN MựCkếtoánquốctếvàkếtoánMỹVềHợPN HấTKINHDOANHVàlậpbáocáotài chínhhợpnhấtsauKHIhợpnhấtkinhdoanh

Bộgiáodụcvàđàotạo Trườngđạihọckinh tếthànhphốhồchíminh

-@ -Nguyễnt h ị h o à n g l a n

Hoàn thiện MộT Số VấN Đề Về chính sách Kế TOáN

áp dụng cho hợp nhất kinh doanhvàlậpbáocáotàichínhhợp

nhất sau KHI hợp nhất kinhdoanhởviệtnam

luậnvănthạcsĩkinhtế

thànhphốhồchíminh,năm2008

HVTH:NGUYễNTHịHOàNGLAN

Bộgiáodụcvàđàotạo Trườngđạihọckinh tếthànhphốhồchíminh

-@ -Nguyễnt h ị h o à n g l a n

Hoàn thiện MộT Số VấN Đề Về chính sách Kế TOáN

áp dụng cho hợp nhất kinh

doanhvàlậpbáocáotàichínhhợp

nhất sau KHI hợp nhất kinhdoanhởviệtnam

Chuyênngành:Kếtoán Mãsố:60.34.30

luậnvănthạcsĩkinhtế

NgườihướngdẫnKhoahọcPgs tsbùivăndương

TôixingửilờicảmơnchânthànhđếnQuýThầyCôTrườngĐạihọcKinht ế Thành phố HồChíMinh,đặcbiệtlàThầy CôKhoaKếtoán–

Kiểmtoánđãt ậ n tìnhhướngdẫntrong họctập,nghiêncứucácnộidungchuyênngành!

TôixingửilờibiếtơnsâusắcđếnPhóGiáosư–TiếnsĩBùiVănDương

đãn h i ệ t tìnhhướngdẫnnghiêncứu,gópý t r o n g suốtthờigianthựchiệnđ ề cương,viế tvàhoànthànhluận văntốtnghiệp!

Ngoàira,tôixingửilờicảmơnđếntácgiảcủanhữngquyểnsáchchuyênkhảo,bàiv iếtvềkếtoánđăngtrêncáctạpchíchuyênngànhvìquanghiêncứu

đã giúptôithựchiện luậnvăn củamìnhtốthơn!

Tôiđãhoànthànhluậnvăncủamìnhbằngsựnỗlực,tậntâmvàhếtkhảnăng,tuynh iênkhôngtránhkhỏinhữngthiếusót.Rấtmongnhậnđượcsựđóngg ó p quýbáucủaQuý Thầy Cô, bạn bè và đồng nghiệp!

Chân thànhbiết ơn!

Thành phốHồChí Minh, Năm

2008Họ c viên NguyễnThị Hoàng Lan

STT Kýhiệu

viết tắ

t

Nội dung đầy đủ

1 IASB Hộiđồngchuẩn mựckếtoánquốctế

2 IASC Liênđoànchuẩn mựckếtoánquốctế

3 IFRS Chuẩn mựcbáocáotàichínhquốctế

4 IAS Chuẩn mựckếtoánquốctế

5 BCTC Báocáotàichính

6 VAS Chuẩn mựckếtoánViệtNam

B¶ng 3.1: Tãmt¾tc¸cc¸clýthuyÕthîp nhÊt

B¶ng3.2:Tãmt¾tc¸chghinhËnlîithÕth−¬ngm¹i

B¶ng3.3:H−íngdÉntÝnhsèliÖuhîpnhÊtchotõngchØtiªutrongB¶ngtænghîp c¸c chØtiªuhîp nhÊt

B¶ng3.4:DßngtiÒnra,dßngtiÒnvµotrong c¸cgiaodÞchnéibétËp ®oµn

Lời cảm

ơnLời cam

đoanMụclục

DanhmụccácchữviếttắtDanhm

ụccácbảng

Phầnmởđầu

Ch ư ơng 1: CHUẩN MựCkếtoánquốctếvàkếtoánMỹVềHợPN

HấTKINHDOANHVàlậpbáocáotài

chínhhợpnhấtsauKHIhợpnhấtkinhdoanh 1

1.1.Chuẩn mực quốc tế về kế toán hợp nhất kinh doanhvàlập báo cáo tài chính hợp nhất sau khi hợp nhất kinh doanh 1

1.1.1-Phânloạicáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanh 2

1.1.2-Vềquyđịnhcáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhdẫnđếnlậpbáocáotài chính hợp nhất 5

1.1.3-Phươngphápkếtoánhợpnhấtkinhdoanh 6

1.1.3.1-Xác định bên mua 6

1.1.3.2-Xác định chi phí của giao dịch 7

1.1.3.3-Ghi nhậnlợiíchcủa cổ đôngthiểusố 8

1.1.3.4-Ghinhậnlợithếthươngmại 9

1.1.3.5-Trình bày báo cáotài chính 10

1.1.4- Nguyêntắclậpbáo cáotàichính hợp nhất sau hợpnhấtkinhdoanh 11

1.1.4.1- Báocáotàichínhriêng của bên mua 11

1.1.4.2-NguyêntắclậpBCTC hợp nhất sau hợp nhất kinh doanh 12

1.2.Chuẩn mực kế toán Mỹvềhợp nhất kinh doanhvàlập

báo cáo tài chính hợp nhất sau khi hợp nhất kinh doanh 18

1.2.1-Vềquyđịnhcáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhdẫnđến lậpbáo cáo tài chính hợp nhất 18

1.2.2-Phươngphápkếtoánhợpnhấtkinhdoanh 19

1.2.2.1- Các lý thuyết hợp nhất 19

1.2.2.2-Phươngphápkếtoánhợpnhấtkinhdoanh 19

1.2.3- Vềnguyêntắclậpbáo cáotàichínhhợp nhất sau khi hợpnhấtkinhdoanh 22

1.2.3.1- Nguyêntắclậpbáocáotàichínhhợpnhất sau khi hợp nhất kinhdoanh 22

1.2.2.2- Trìnhtựlậpbáo cáo tài chính hợp nhất 23

Ch ư ơng 2: ThựcTếquyđịnhcôngtáckếtoánhợpnhấtk i n h d oanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsauKHIhợp nhấtkinhdoanhtheochuẩnmực kếtoán Việt Nam 27

2.1- Quyđịnh cáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhdẫnđếnlậpbáo cáotàichínhhợp nhấtvà phương pháp kếtoán hợpnhấtkinh doanh,nguyêntắclậpbáo cáotàichínhhợp nhấtsau khi hợp nhất kinh doanh theo chuẩn mực kế toán Việt Nam 27

2.1.1 Cáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhtheochuẩnmựckếtoán ViệtNam 30

2.1.2 Quyđịnhvềcáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhdẫnđếnlậpbáocáotàichínhhợp nhất 31

2.1.2.1-Trườnghợphợpnhấtkinhdoanhkhônghìnhthànhquanhệcôngtym ẹ – côngty con 31

2.1.2.2-Trườnghợphợpnhấtkinhdoanhdẫnđếnquanhệcôngtymẹ –công ty con 33

2.2-Phươngphápkếtoánhợpnhấtkinhdoanh 33

2.2.1- Xác định ngày mua 35 2.2.2- Xác định giá phí hợp nhất kinh doanh 35 2.2.3-Phânbổg i á phíhợpnhấtkinhdoanhchotàisảnđượcmua,nợphải trảvà nợ

tiềm tàng gánh chịu 37

2.2.4- Hạch toán kế toánhợpnhấtkinhdoanh 39 2.3-Phươngpháplậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanh.462 3 1 -

Báocáotàichínhcủabên mua 462.3.2-Nguyêntắclậpbáocáotài chính hợp nhất 52

Ch ư ơng 3: Kiến nghịhoànthiệnMộTSốVấNĐềVềchínhsách kế

toánáp dụng chohợpnhất kinh doanhvà lập báo cáo tài chínhhợpnhất sauKHIhợpnhất kinh doanhởViệt Nam 67

3.1 Quan điểm hoànthiệnchính sách kế toán áp dụng cho hợp

nhấtkinh doanhvàlậpbáocáotài chính hợp nhất sau hợp

nhấtkinh

doanhởViệt Nam 67

3.1.1-Phùhợpvớimôitrườngpháp lý,chínhsáchkếtoáncủaViệtNam 683.1.2-Phùhợpvớiđặcđiểmhoạtđộng,môitrườngkinhdoanhcủacácdoanh

nghiệp ViệtNam,trongđiềukiệntrìnhđộnguồnnhânlực

ngàycàngphát triển 69

3.1.3-Phù hợp với thông lệ quốc tế 703.1.4-P h ả n ánhđúngđắnbảnchất nghiệpvụ,ghi nhận đầy đủvàhợplý

cácvấnđềcóliênquan đến giaodịch hợpnhất kinh doanh 71

3.2 Kiếnnghị hoànthiệnmộtsốvấnđềvề chính sách kế toán áp

dụngchohợpnhất k i n h d o a n h v à l ậ p b á o c á o t à i chínhh ợ p n h ấ t s a

u k h i h ợ p nhấtkinh doanhởViệt Nam 72

3.2.1-Chỉrõphươngpháphợpnhấtđượcápdụng 723.2 2-Ghinhậnlợithếthươngmạitheoquyđịnhchuẩnmựcquốctếvềkếtoán 773 2 3 -SửađổimẫuBảng tổng hợp các chỉ tiêuhợp nhất 793.2.4-Hướngdẫncụthểphươngpháplậpbáocáolưuchuyểntiềntệhợpnhất 85

3.2.5- Một số vấn đề khác 110

Kết luận 90 Danh mục tàiliệutham khảo

Phụlục1-Minhhọahạchtoánmộtgiaodịchhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáoc á o tàic h í n h hợpn hấtsauk h i hợpnhấtkinhdoanht ạ i t h ờ i điểmsớmnhấttheo quy định.

1 Sựcầnthiếtcủađề tàinghiêncứu.

Hoànt h i ệ n t h ể chếkinht ế t h ị trườngt h e o địnhhướngxãhộic h ủ nghĩal à mộ tvấnđềkinhtếquantrọngvàcấpbáchđốivớinướctahiệnnay.Trongđó,việcliênthôngvớithịtrườngkhuvực,thịtrườngthếgiớilàmộttrongnhữnggiảiphápcần phảithựchiện

PhápluậtkếtoánởViệtNamngàycàngđượchoànthiệnhơn,cụthểlàviệcb a n hànhhệthốngchuẩnmựckếtoánViệtNamlàmnềntảngchocôngtáckếtoánt à i chínhcủatấtc

ảcácdoanhnghiệpcóhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanh.HệthốngchuẩnmựckếtoánViệtNamđượcxâydựngdựatrêncơsởcácchuẩnmựcquốctếv ề kếtoándoHộiđồngchuẩnmựckếtoánquốctếcôngbố.ĐiềunàychothấyviệcxâydựnghệthốngkếtoánViệtNamđãđượcthựchiệntheoxuthếchungcủathếg i ớ i , hoàntoànphùhợpvớiđịnhhướngpháttriểncủaViệtNam

HợpnhấtkinhdoanhvàlậpBáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhlàmộtvấnđềkhámớimẻởViệtNam.ChuẩnmựckếtoánvềhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhcủaViệtNam

đượcxâydựngvàbanhànhdựatrêncơsởchuẩnmựcquốctế,cótínhđếnđiềukiệnpháttriểncủanềnkinhtếthịtrườngViệtNam.Đâyđượcđánhgiálàmộtbướctiếnquantrọngtronglĩnhvựckếtoán

Đốivớithếgiới,hợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtcũngc ò n l à m ộ

t v ấ n đ ề l ý t h ú v à k h á phứct ạ p C á c c h u ẩ n m ự c quốct ế v ề kết o á n v à chuẩnmựckếtoánMỹvềvấnđềtrênluônđượcxemxét,sửađổibổsungchophùh ợ p vớitìnhhìnhthựctiễnnềnkinhtếthếgiới.Điềunàyđượcthểhiệnquanhữngl ầ n sửađổicủachuẩnmựcquốctếvềkếtoánvàchuẩnmựckếtoánMỹtrongthờig i a n gầnđây

Hợpnhấtkinhdoanhlàm ộ t xuthết ấ t yếut r o n g điềuk i ệ n nềnk i n h t ế t h ị trườngởViệtNamngàycàngpháttriển,đúngtheobảnchấtcủanó.Vớinhữnglợi

NênviệchoànthiệnchínhsáchkếtoánápdụngchohợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhởViệtNamlàmộtvấn

đềr ấ t c ầ n t h i ế t v à đ ò i h ỏ i tínhkịpt h ờ i đ ể g i ú p d o a n h n g h i ệ p á p d ụ n g t ố t h ơ n v à t

h uậ nlợihơnkhiliênthôngkinhtếViệtNamvớikinhtếkhuvựcvàthếgiới

2 Mục tiêu nghiên cứu.

Luậnvănnàyđisâutìmhiểuvấnđềhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàich ín h hợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhtheochuẩnmựcquốctếvềkếtoánvàc h u ẩ n mựccủaMỹ

Trêncởsởđó,nghiêncứuchuẩnmựckếtoánViệtNamvànộidunghướngd ẫ n thựchiệnchuẩnmựcvềhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhất

chuẩnmựccủaMỹđểthấyđượcnhữngvấnđềcònhạnchế

Từđóđưaranhữngkiếnnghịđểhoànthiệnchínhsáchkếtoánápdụngchohợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanht h e o chuẩnmựckếtoánViệt Nam

3 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu.

Đốitượngnghiêncứu:chuẩnmựckếtoánViệtNamvàhướngdẫnthựchiệnchuẩnmựcvềhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichính hợpnhấtsaukhihợpnhất kinh doanh

Phạmvinghiêncứu:luậnvăn nghiêncứutậptrungvề chuẩnmựchợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhcủaquốct ế ,

thiệnchínhsáchkếtoánvềhợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsa ukhihợpnhấtkinh doanh của Việt Nam.

5 ýnghĩa khoa học và thực tiễn.

Đềtàinàysẽl àm ột cơsởđể thamkhảo,đưaraý kiếnnghịđểsửađổibổsungchuẩnmựckếtoánViệtNamsố11Hợpn h ấ t kinhd o a n h , chuẩnmựcsố2 5 Báocáotàichínhhợpnhấtv

àk ế t o á n c á c k h o ả n đầutưvàocôngtyliênkếtvàhướngdẫnthựchiện

Đồngthờiđềtàiđưaraminhhọacụthểápdụnghạcht o á n hợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhh ợ p n hấ t sauh ợ p n hấ t kinhdoanhgiúpchonhữngngườil à m côngt á c kết o á

n t h ự c t ế cót h ể t ha m k h ả o đ ể hạc htoánn g h i ệp v ụ hợ pn h ấ t kinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhtạidoanhnghiệp

6 Những đónggópcủaluậnvăn.

Đềt à i nghiênc ứ u v à t r ì n h bàymộtc á c h c ó h ệ t h ố n g c á c phươngp h á p k ế t o á

n quyđịnhhạchtoánkếtoánhợpnhấtkinhdoanh,lậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinh doanh theo chuẩn mực quốctếvềkếtoánvàkếtoánMỹ

Đồngthờinhữngquyđịnhcụthểvềhạchtoánkếtoánhợpnhấtkinhdoanhvàlậpb

áocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhtheochuẩnmựckếtoánViệtNamđượclàmrõvàxâuchuỗilạimộtcáchcóhệthống,cóminhhọanộid u n g bằng tìnhhuốngcụthể

Tácgiảcóđưaramộtsốkiếnnghịn hằm hoànthiệnchính sáchkếtoánápd ụ n g chohợpnhấtkinhdoanhvàlập báocáotàichínhhợpnhất saukhihợpnhấtkinh

doanhtrêncơ sở đã nghiên cứuchuẩnmựcquốctếvà kế toán Mỹ

7 Kếtcấuluậnvăn.

Luậnvăngồm2phầnvà3chươngđượcsắpxếptheotrìnhtự:Phầnmởđầu

Chương1:Chuẩnmựckếtoánquốctế vàkếtoánMỹ vềhợp nhấtkinhdoanhvàl ậ p báocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanh

Chương2:Thựctếquyđịnhcôngtáckếtoánhợpnhấtkinhdoanhvàl ậ p báocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhtheochuẩnmựckếtoánViệt Nam.

Chương3:Kiếnnghịhoànthiệnmộtsốvấnđềvềchínhsáchkếtoán

ápdụngchohợpnhấtkinhdoanhvàlậpbáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinh

doanhởViệtNam

Phầnkếtluận

6 GS.TS.Ng«ThÕChi(2006),LËpb¸oc¸otµichÝnhhîpnhÊttheochuÈnmùck Õ to¸ nViÖtNam-VAS25,NXB§H KinhtÕquèc d©n, HµNéi.

13 FloydA.Beams(1996), Advanceaccounting,Prentice-HallInternational,Inc.

14 PeterEddey,NealA r t h u r , JeffreyKnapp(2001),A c c o u n t i n g forC o r p o r a t eCombinenationsandAssociations, Prentice-HallInternational, Inc

Ch − ơng 1 :

CHUẩNMựCkếtoánquốctế vàkếtoán Mỹ VềHợPNHấT KINH DOANH Và lập báo cáo tài

chínhhợpnhấtsauKHIhợpnhấtkinhdoanh

1.2.Chuẩnmựcquốctếvềkếtoánhợpnhất k i n h d o a n h v à lập b á o c á o tài c h ín h hợ

p nhất sau khi hợp nhất kinh doanh.

Hợpnhấtkinhdoanhvàonăm1983bởiIASC(Liênđoànchuẩnmựckết o á n quốctế).IAS22liêntụcđ−ợcsửađổi,cụthểvàocácnăm1993,1998

ChuẩnmựckếtoánquốctếvềHợpnhấtkinhdoanhđ−ợcbanhànhđầutiênlàIAS22-

Ngày31tháng3năm2004,chuẩnmựcBáocáotàichínhquốctếsố3Hợpn hất kinhdoanh(IFRS3)đ−ợcbanhànhthaythếchochuẩnmựckếtoánquốctếsố2 2

-H ợ p n h ấ t kinhdoanh( I A S 2 2 ) I F R S 3 đ−ợcbanhànhbởiIASB(-Hộiđồngchuẩnmựckếtoánquốctế)đ−ợcthànhlậpnăm2001thaythếchoIASC

Ngày10tháng1 năm2008,H ộ i đ ồ n g c á c chuẩnmựck ế toánq u ố c t ế banhànhchuẩnmựcbáocáotàichínhquốctếsố3sửađổi,theođóquyđịnhthêmmộtsốnộidungchophùhợptìnhhìnhthựctiễnvàhài hòa vớikếtoánMỹ

Việclậpvàtrìnhbàybáocáotàichínhhợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanh

đ−ợcthựchiệntuântheohệthốngchuẩnmựcbáocáotàichínhquốctế(IFRS/

IAS).Cụthể:IAS27:Báocáotàichínhriêngvàbáocáotàichínhhợpnhất.IFRS1:lần

đầutiênápdụngcácChuẩnmựcbáocáotàichínhquốctế;IFRS3:Hợpnhấtkinhdoanh Vàcácdiễngiảicóliênquan

Nh−vậy,m ộ t c ô n g t y c ó phátsinhgiaodịchh ợ p nhấtk i n h doanhs ẽ hạcht o á n hợpnhấtkinhdoanhtheoI F R S 3 -

Hợpn h ấ t kinhdoanhvàlậpBáocáotàic h í n h hợpnhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanhtheoIAS27-BáocáotàichínhriêngvàBáocáotàichínhhợp nhất

+Hợpnhấtkhôngtựnguyện:xảy rayêucầuhợpnhất nhưng bangiámđốcdoanhnghiệpchốnglại sựhợpnhất.

- Nếuphântheohình thứchợpnhất:

+Sápnhậppháplý:mộthaynhiềucôngtyhiệnhữuđượckếthợpvàomộtc ô n g tykhác, sauđóchấmdứtsự tồntại

+Hợpnhấtpháplý:cáccôngtyhiệnhữukếthợpthànhmộtchủthểkinhtếv à pháplýmới,sauđócáccôngtynàychấmdứttồntại

+Đầutưcủacôngtymẹ:mộtcôngtymuacổphiếucủacáccôngtykhác

đạtđếnmứcnắmquyềnkiểm soátcôngtyđó.Sauhợpnhấtcáccôngty thamgiahợpnhấtđềutồntạiriêngrẻkhônghìnhthànhchủthểkinhtếvàpháplýmới,vàh ì n h thànhtậpđoànkinhtếhoạtđộngtheomôhình côngtymẹcôngtycon

-Nếuphântheocấutrúchợp nhất:

+Hợpnhấthàngngang:hợpnhấtcácdoanhnghiệpcócùngmặthàngkinhdoanh,cùngloạihìnhkinhdoanhvàcùngthịtrường

+Hợpnhấthàngdọc:hợpnhấtc á c d o a n h n g h i ệ p c ó m ặ t h à n g h a y l o ạ i hìnhdoanhnghiệpkhácnhaunhưngcácdoanhnghiệpnàythựchiệncácgiaiđoạnsản

xuấtvàphânphốiliêntiếpnhau

+Tậpđoàn:hợpnhấtcácdoanhnghiệpcóngànhkhácnhauđểđadạnghóa kinhdoanh

Đểthựchiệngiaodịchhợpnhất,doanhnghiệpmuacóthểmuatàisảnhaymuacổphiếuhaycácdoanhnghiệpsápnhậpvớinhauđểhìnhthànhchủthểkinhtếm ớ i

- Muatàisảnlàhìnhthứcmộtdoanhnghiệpcóthểmuatoànbộtàisảncủamộ tdoanhnghiệpkhác.Doanhnghiệpmuanắmquyềnkiểmsoátvàdoanhnghiệpbị mua chỉ cònlại tiền mặt hay cổ phiếucủadoanhnghiệpmua vànợphảitrả tồntạitrướckhixảyragiaodịchhợpnhấtkinhdoanh.Mộttrườnghợpkhác,doanhnghiệpm u a c

ó thểm u a toànb ộ t à i s ả n thuầncủam ộ t doanhnghiệpkhác.S a u hợpnhấtdoanh

nghiệpbịmuacóthểtồntạihaygiảit h ể

- Muac ổ phiếul à hìnht h ứ c m ộ t doanhnghiệpcót h ể m u a đủsốl ượngcổp h i ế u cóquyềnbiểuquyếtđểnắmquyềnkiểmsoát,quyềnchiphốichínhsáchtàichí nh vàhoạt

độngkinhdoanhcủadoanhnghiệpbịmuađểthuđượclợiíchkinhtế.T h e o hìnhthứcnày,cácdoanhnghiệpthamgiahợpnhấtvẫntiếptụctồntạivàhoạt

độngk i n h doanh,giaodịchh ợ p n h ấ t c h ỉ diễnragiữac á c nhàđầutưvàodoanhnghiệp

Hợp nhấtkinhdoanh sẽcho ra đời mộtchủthểkinhtếmớitrêncơsởkếthợpnhiềuchủthểkinhtếhiệnhữu.Cóhaitrườnghợpxảyrađốivớichủthểkinhtếmới

ấ t k i n h d o a n h v à lậpb á o c á o t à i c h í n h h ợ p n h ấ t s a u h ợ p nhấtkinh doanh

*Cáctrườnghợpcụthể:

Trườngh ợ p 1 : c á c c ô n g tyhiệnh ữ u kếth ợ p t h à n h mộtc h ủ t h ể k i n h t ế v à pháplýmới,s a u đ ó chấmd ứ t tồnt ạ i Trườngh ợ p n à y k h ô n g h ì n h thànhq u a n h ệ công tymẹ–côngty con

Trườnghợp2:mộthaynhiềucôngty hiệnhữuđượckếthợpvàomộtcôngtyk h á c , sauđóchấmdứttồntại Trườnghợpnàykhônghìnhthànhquanhệcôngtym ẹ –côngtycon.

Trườnghợp3:mộtcôngtymuatàisảnrònghoặccổphiếucủacáccôngtyk h á c đạtđếnmứcnắmquyềnkiểmsoátcáccôngtyđó,cáccôngtyvẫntiếptụctồnt ạ i nhưnhữngthựcthểkinhtếvàpháplý.Trườnghợpnàyhìnhthànhquanhệcôngty mẹ–côngtycon

Trườnghợp4:muahoánđổi-mộtcôngtypháthànhcổ phiếuđểm ua mộ tc ô n g

t y khác,nhưnglạibịchínhnhữngcổđôngcủacôngtyđókiểmsoáttrởlại.Vềmặtpháplýdoanhnghiệppháthànhcổphiếucóthểcoilàcôngtymẹnhưngthựct h ự c chấtcôngtycócổđônghiệntạinắmquyềnkiểmsoátcôngtymớihợpnhấtlàc ô n g tymuavàsẽcóquyềnbiểuquyếtnêncôngtypháthànhlạibịcoilàcôngtybịm u a Sauhợpnhấthai công ty vẫn tiếp tục tồntại độc lập

Nhưvậy,cónhiềutrườnghợphợpnhấtkinhdoanhnhưngcóthểkháiquátt h à n hhaitrườnghợp:hợpnhấtkinhdoanhkhôngdẫnđếnhìnhthànhquanhệcôngt y mẹ–

Quyềnkiểmsoátcóđượcthểhiệnởnhiềumứcđộ:

+Kiểmsoátđộcquyền:nắmgiữtrực

tiếphoặcgiántiếpphầnlớnquyềnbiểuq u y ế t , h o ặ c c ó q u y ề n c h ỉ địnhphầnl ớ n cáct h à n

h vi ê n hộiđồngquảntrịhayban

côngtyconbênmuasẽlậpbáocáotàichínhriêngtạingàydiễnra giaodịch.Vàviệchạchtoánnghiệpvụhợpnhấtkinhdoanhsẽđượcthựchiệntheophươngphápmua.

Nếusauhợpnhấtkinhdoanhhìnhthànhmốiquanhệcôngtymẹ–

côngtyco n,côngtymẹphảilậpbáocáotàichínhhợpnhấtchotậpđoàn.Đểphụcvụcholậpbáoc á o tà i c h í n h hợpnhất,cá c t h à n h viênphảilậpb á oc á o tàic h í n h ri ê n g v à côngtymẹphảidựatrêncácbáocáotàichínhriêngcủacácthànhviênlậpbáocáotàichínhhợpnhấtcủatậpđoàn.TuynhiênIFRSkhôngyêucầucôngtymẹphảilậpbáocáotàichínhriêngnêncôngtymẹchỉlậpmộtbáocáotàichínhđểphụcvụchoh ợ p nhấtkinh doanh

Báocáotàichínhhợpnhất(Consolidatedfinancialstatements)làbáocáotàic h í n h củatậpđoànkinhtếhoạtđộngtheomôhìnhcôngtymẹ–

côngtyconđượcl ậ p vàtrìnhbàynhưđốivớimộtdoanhnghiệpđộclập

Lậpbáocáotàichínhhợpnhất

sauhợpnhấtkinhdoanhđượcphânbiệtthànhhaitrườnghợp:

-Lậpbáocáotàichínhhợpnhấttạithờiđiểmxảyrahợpnhấtkinhdoanh,ngàyquyềnkiểmsoátđượcthiếtlập

KhiIFRS3đượcbanhànhthaythếIAS22thì

chỉchophépsửdụngphươngphápmuađểhạchtoángiaodịchhợpnhấtkinhdoanh

Theophươngphápmua,báocáotàichínhcủacácđơnvịsẽđượchợpnhấttừt h ờ i điểmthựchiệngiaodịchmualại.Phươngphápmuađòihỏitàisảnvànợphảitrảđượcghisổt he ogiát r

ị hợplýcủa chúngvàothờiđiểmhợpnhất.Cácphítổnt r ự c tiếpvàphítổngiántiếpnhưlươngbanquảnlý,khấu hao,tưvấn, phápluật,phímôigiới,ýkiếnchuyêngia…vvđượct í n h v à o phímuac ô n g ty;mọiphítổnliênquanđếnviệcđăngkývàpháthànhcổphiếu

đượctínhtheogiátrịcôngbằngcủacổphiếupháthànhvàthườngđượckhấutrừvàovốngópthặngdư(nếucó)

Khiápdụngphươngphápmua,cầnxácđịnhđượccácvấnđề:

1.1.2.1- Xácđịnhbênmua:

Phươngphápm u a phảiđ ượcápd ụ n g c h o m ọ i g i a o d ị c h h ợ p n h ấ t k i n h doanhthuộcphạmviđiềuchỉnhcủaIFRS3.Trongđó,phải xác định bên mua

Bênmualàmộtđơnvịthamgiahợpnhất,nắmquyềnkiểmsoátcácđơnv ị c ò n l ạ i

t h a m g i a h ợ p nhấthaynắmquyềnkiểmsoátcáchoạtđộngkinhdoanhkhác.Kiểmsoátlàquyềnchiphốicácchínhsáchtàichínhvàhoạtđộngcủadoanhnghiệpnhằmthulạilợiíchtrongtươnglaitừcáchoạtđộngcủadoanhnghiệpđó.Mộtdoanhnghiệpthamgiahợpnhấtsẽđ

ượccoilànắmquyềnkiểmsoátcủadoanhn gh iệp thamgiahợpnhấtkháckhidoanhnghiệpđónắmgiữtrên50%quyềnbiểuquyếtt r ự c t i ế p haygiánt i ế p v à k h ô n g t ồ n t ạ i c á c đ i ề

u k i ệ n khácphủnhậnq u y ề n kiểmsoát.Hoặctrườnghợpmộtdoanhnghiệpkhôngnắmgiữ

đến50%quyềnbiểu

quyếtnhưngvẫncóthểnắmquyềnkiểmsoátdoanhnghiệpthamgiahợpnhấtnếuc ó quyềnquyềnl ớ n h ơn 5 0 %q u y ề n biểuq u y ế t củ a d o a n h nghiệpk i a n h ờ c ó m ộ t t h ỏ a thuậnv ớ i

n h à đ ầ u tưk h á c h a y t h e o m ộ t q u y c h ế t h ỏ a thuậnk h á c g h i n h ậ n quyềnchiphốichínhsáchtàichính,hoạtđộngcủadoanhnghiệpkháchayquyềnbổnhiệm,bãimiễnđasốcácthànhviêntronghộiđồngquảntrịcủadoanhnghiệphayquyềnbỏphiếuquyếtđịnhtrongcuộchọphộiđồngquảntrị

Tuynhiên,trongmộtsố trường hợphợp nhấtkinh doanhthì việc xác

địnhbênmualàkhókhănvàđượchướngdẫncụthể.Như:

* Giátrịhợplýcủamộtdoanhnghiệplớnhơnsovớigiátrịhợplýcủa các

nhấtkinhdoanhthìdoanhnghiệpcógiátrịhợpl ý lớnhơnthườngđượccoilàbênmua

* Hợpn h ấ t k i n h d o a n h đượct h ự c hiệnbằngt r a o đổic á c c ô n g cụvốnt h

ô n g thườngcóquyềnbiểuquyếtđể đổilấytiền hoặctàisảnkhácthìdoanhnghiệpbỏtiềnhoặctàisảnkhácrathườngđượccoilàbênmua

* Banl ã n h đ ạ o c ủ a m ộ t t r o n g c á c doanhn g h i ệ p thamg i a h ợ p n h ấ t cóquyềnchiphốihoặcbổnhiệmcácthànhviênbanlãnhđạocủadoanhnghiệphìnht h à n h từhợpnhấtkinhdoanhthìdoanhnghiệpthamgia

lãi,tỷlệtăngtrưởngdựtínhcủachứngkhoáncùngloạicủacácdoanhnghiệptươngtự

+Cáckhoảnphảit h u đ ượcxácđ ị n h theog i á t r ị h i ệ n t ạ i c ủ a c á c kho

ảntiềnsẽđượcnhận,theolãisuấthiệnhànhthíchhợptrừkhoảndựphòngphảIt h u khóđòivàchiphídựtínhđểthuhồinợ.Đốivớicáckhoảnchiếtkhấucủacáck h o ả n nợphảithungắnhạnkhôngphảitrừkhi không đáng kể

+Hàngtồnkho:thànhphẩm,hànghóaxácđịnhbằnggiábántrừđic h i phí

hàngđượcxácđịnhdựatrênviệcbánnhữngthànhphẩmhànghóatươngt ự ; s ả n phẩmd ở dangđượcxácđ ị n h b ằ n g giábántrừchiphíhoànthànhsảnphẩm,chiphíbánhànghoặcthanhlý,lợinhuậnhợplýchoviệchoànthànhvàbánhàngđượcxácđịnhdựatrênlợinhuậncủat h

+Cáckhoảnphảithuvàphảitrảcủacáchợpđồngđangthựchiệnvàcáckhoảnnợphảitrảkhácđượcghinhậntheogiátrịhiệntạicủacáckhoảnphảit h a n h toánđểđápứngcácnghĩavụtínhtheolãisuất hiệnhành thíchhợp

1.1.2.3- Ghi nhậnlợiíchcủacổđôngthiểusố:

TheoIFRS3lợiíchcủacổđôngthiểusốtrongtàisảnthuầncủacôngtyconc ó thểđượcxácđịnhtheophươngphápthaythế

-Theophươngphápthaythế,tàisảnvànợphảitrảđượcxácđịnhtheogiátrịhợplýtạingàymua,lợiíchcủacổđôngthiểusốđượcxácđịnhtươngứngvớitỷlệquyềnsở hữutronggiátrịhợplýtàisảnthuầncủacôngtycon

Lợiíchcủacổ

đôngthiểusố

Giá trị hợp lý tài sản

=thuầncủacôngtycon

TỷlệnắmgiữtrongXvốnchủsởhữu củacông ty con

[ ]

VídụnhưcôngtyconBMcógiátrịhợplýtàisảnthuầnlà600,tỷlệquyềns ở hữucủacổđôngthiểusốlà20%.Lợiíchcủacổđôngthiểusốsẽlà120(20%x600)

1.1.2.4-Ghinhậnlợithếthươngmại:

-TheoIFRS3,Lợithếthươngmạiđượcghinhậnbanđầutheogiágốc,làm ộ t tàisản.Doanhnghiệpxácđịnhlợithếthươngmạitheophươngphápsau:

Lợithếth

ươngmại = Giá phí hợp

-nhất kinh doanh

Tỷlệquyềnsở

hữucủ abênmua

x Giá trị hợp lýtà isảnthuần

Vídụ:Mtrả800đểmua80%cổphầncủaBM.Giátrịhợplýcủa100%tàisảnthuầnlà600

NếuMchọnđolườnglợiíchcổđôngthiểusốtươngứngvớilợiíchtrongtàis ả n thuầncủaBM(phươngphápthaythế)là 120(20%*600),báocáotài chínhhợpnhấtghinhậnlợithếthươngmạilà380(800-600*80%)

Theocáchxácđịnhnày,lợiíchcủacổđôngthiểusốtrongtàisảnthuầncủacôngtyconđượcxácđịnhtheophươngphápthaythế

- Hàngnămlợithếthươngmạisẽđượcđánhgiálạitheochuẩnmựckếtoánquốctếsố36–Tổnthấttàisản

- Nếuxácđịnhl ợ i t h ế thươngm ạ i ram ộ t sốâ m , t h ì t o à n bộgiát rị l ợ i t h ế thươngmạiâmnàyđượcghinhậnlàthunhậptrongkỳdiễnragiaodịchhợpnhất

Trongtrườnghợplợithếthươngmại âmphản ánhcóthểcócáckhoảnlỗhaychiphítrongtươnglaiđãđượcdựkiếntrongkếhoạchhợpnhấtkinhdoanhnhưngchưađượcghinhận,thìlợithếthươngmạiâmđượcghinhậnvàobáocáokếtquảh o ạ t

độngkinhdoanhkhikhoảnlỗhaychiphítươnglaiđóphátsinh.Phầnlợithếthươngmạiâmcònlại,khôngvượtquágiátrịhợplýcủacáctàisảnphitiềntệứngv ớ i t ỷ l ệ m u a đượcg h

i n h ậ n vàob á o c á o k ế t q u ả h o ạ t đ ộ n g k i n h d o a n h t r o n g khoảngthờigianhữuíchướctínhbìnhquângiaquyềncủacáctàisảncóthểđượckhấutrừ/phânbổnày.Phầnlợithếthươngmại vượtquágiátrịhợplýcủa tàisảnphi

-Hàngnămlợithếthươngmạiphảiđánhgiálại,xácđịnhxemcógiảmgiáh a y khôngdùkhôngcódấu hiệngiảmgiá

1.1.2.5-Trìnhbàybáo cáo tài chính:

ChuẩnmựcBáocáotàichínhquốctế3-Hợpnhấtkinhdoanh(IFRS3)quy

địnhcácđơnvịkhikếtoán giaodịchhợpnhấtkinhdoanhphảitrìnhbàytrênbáoc á otàichính:

Ngoàibênmua,cácdoanhnghiệpkhácthamgiahợpnhấtcũnglậpBáocáotàichínhriêngđểlàmcơsởlậpbáocáotàichínhhợp nhất

1.1.3- Nguyên tắc lậpbáocáotàichínhhợp nhất sau hợp nhất kinh doanh.

1.1.3.1-B á o cáo tàichínhriêng của bênbịmua:

HợpnhấtkinhdoanhtrườnghợpcácdoanhnghiệpthamgiahợpnhấttồntạiriêngrẽsauhợpnhấtthìmỗiđơnvịlàmộtthựcthểkếtoánvàphảilậpBáocáotàic h í n h riêng

Hệ thốngchuẩnmựcquốctế về báocáotàichínhquyđịnhcụthểcácnguyêntắckhilậpBáocáotàichính.Trongđó,chuẩnmựcquốctếvềBáocáotàichính3-

Hợpnhấtkinhdoanh(IFRS3)quyđịnhcácđơnvịkhikếtoángiaodịchhợpnhấtki nh doanhphảitrìnhbàytrênbáocáotàichính:

Ngoàibênmua,cácdoanhnghiệpkhácthamgiahợpnhấtcũnglậpBáocáotàichínhriêngđểlàmcơsởlậpbáocáotàichínhhợp nhất

1.1.3.2- Nguyên tắclậpbáocáotàichính hợp nhấtsauhợp nhấtkinhdoanh:

Chuẩnmựckếtoánquốctế27–IAS27-Báocáotàichínhhợpnhấtvàkết o á n cáckhoảnđầutưvàocôngtyconquyđịnhvềnguyêntắclậpbáocáotàichínhhợp nhất

Hợpnhấtlàmộtkỹthuậtchophéplậpmộtbáocáotàichínhduynhấttừcácbáocáotàichínhriêngđểphảnánhkếtquảhoạtđộngchungvàtìnhhìnhcủatoànbộnhữngdoanhnghiệpcómốiliênhệlợiíchchung(mỗidoanhnghiệpđềucótưcách pháp nhân riêng)

Báocáotàichínhhợpnhấtcómụctiêutrìnhbàytàisản,tìnhhìnhtàichínhv à kếtqu

ảcủacácdoanhnghiệpđượchợpnhấtnhưthể

đólàmộtdoanhnghiệpduynhất.Báocáotàichínhhợpnhấtlàmộtthôngtinbổsungđốivớing

ườisửdụngbáocáotàichínhvềcácdoanhnghiệpđượchợpnhấtmàkhôngthểthấytrongcácbáoc á o tàichínhriêngvàlàmộtcôngcụquảnlýđốivớingườilãnhđạo,chophépphântíchkếtquảcủacảtậpđoàn,cóthểsosánhvớicáchìnhthứchợptáckhácvàthông

tinvềchínhsáchcủatậpđoànvềđầutư,tàitrợdoquyđịnhvềsửdụngthốngnhấtchínhsáchvàphươngkếtoántrongcácgiaodịch vàsự kiện cùngloạitrongphạmvitậpđoàn

* Báocáot à i c h í n h h ợ p n h ấ t đượcc ô n g tym ẹ l ậ p , h ệ t h ố n g báoc á o g ồ m bảngtổngkếttàisản,bảngkếtquảkinhdoanhhợpnhấtvàthuyếtminh.Bảnglưuchuyểntiềntệvàbáocáothayđổivốnchủsởhữucũngđượckhuyênlập.Trongđóthuyếtminhphảicónhữngthôngtinrấtquantrọngchophépđánhgiáđúngcácthôngtintàichínhcủatậpđoàn(nhưdanhs

áchcáccôngtyconvàtỷvệvốngóp,phạmvihợpnhất,ảnhhưởngcủaviệcthayđổinguyêntắckếtoán,phươngpháphợpnhất…)

* Nhưvậysauhợpnhấtkinhdoanh,giữabênmuavàbênbịmuahìnhthànhm ố i liênhệcôngtymẹ-

côngtyconthìcôngtymẹsẽlậpbáocáotàichínhhợpnhấtt r o n g phạmvitậpđoàn(trongđócóbênmua,bênbịmua)tạingàykếttoánbáocáot à i chínhriêngcủacôngtymẹ,vàthườngcácbáocáotàichínhriêngcủacáccôngt y concũngđượckếttoáncùngngày.Nếucómộtdoan

khácngàylậpbáocáotàichínhhợpnhấtthìdoanhnghiệpnàyphảil ậ p báoc á o tà i c h í n h phụcvụ ch ol ập bá ocáo tàichí nh hợ p nhất, nếu kh ôn g t h ự c hiệnđượcthìbáocáonàyvẫn

đượcsửdụngvớiđiềukiệnchênhlệchvềthời

điểmlàdướibathángvàcầnđiềuchỉnhtheotấtcảcácsựkiệntrọngyếugiữahait h ờ i điểmtrênđểsaochobáocáotàichínhhợpnhấtđượctrungthựcvàhợplý

* Báocáo t à i chí nh hợpnhấtđượclậptrêncơ sởchínhsáchkếtoánthốngnhấttrongcácgiaodịchvàsựkiệncùngloại,cácđơnvịcủatậpđoànápdụngnhấtquáncácchínhsáchkếtoán.Vìvậynếuphátsinhtrườnghợpcóđơnvịkhôngsửdụngchínhsáchkếtoánthốngnhấttrongnhữnggiaodịchvàsựkiệncùngloạithì

đơnv ị đ ó phảiđ i ề u c h ỉ n h á p dụngt h e o c h í n h sáchkếtoánthốngnhấttrongtập

đoàn,nếukhôngthểđiểuchỉnhphảitrìnhbàytrongthuyếtminhbáocáotàichính

* Khoảnđầutưvào công tyconđượctrình bày theophươngpháp vốnchủsởhữu.Phươngphápvốnchủsởhữulàmộtphươngphápk ế t o á n m à k h o ả n đ ầ u tư

đượcghinhậnbanđầutheogiágốc,sauđóđượcđiềuchỉnhtheonhữngthayđổicủaphầnsởhữucủanhàđầutưtrongvốnchủsởhữucủabênnhậnđầutư.Báocáokếtq u ả kinhdoanhphảiphảnánhphầnsởhữucủanhàđầutưtrongkếtquảhoạtđộngcủ abênnhậnđầutư

Nhưvậy,phươngphápvốnchủsởhữuquyđịnhcôngtymẹhạchtoánkhoản

đầutưvàocôngtyconghinhậnbanđầutheogiágốc.Sauđó,vàocuốimỗinămtàic h í n h khilậpvàtrình bàyBáocáotàichínhhợpnhất,giátrị ghisổcủakhoảnđầutư

đượcđiềuchỉnhtănghoặcgiảm tươngứngvớiphầnsởhữ ucủacôngtymẹtrongvốnchủsởhữucủacôngtycon.Báocáokếtquảhoạtđộngkinhdoanhphảiphản

ánh phầnsở hữucủacôngty mẹ trong kết quả hoạtđộng của công ty con

Việcđiềuchỉnhgiátrịghisổcũngphảiđượcthựchiệnkhilợiíchcủacôngtymẹthay

đổidocósựthayđổivốnchủsởhữucủacôngtyconnhưngkhôngđượcphảnánhtrênBáocáokếtquảhoạtđộngkinhdoanh.NhữngthayđổitrongvốnchủsởhữucủacôngtyconcóthểbaogồmnhữngkhoảnphátsinhtừviệcđánhgiálạiT S CĐ vàcáckhoảnđầutư,chênhlệchtỷgiáquyđổingoạitệvànhữngđiềuchỉnhcá c chênhlệchphátsinhkhihợpnhấtkinhdoanh(khimuakhoảnđầutư)

*Côngtymẹphảixácđịnhtỷlệlợiíchthểhiệnphầnvốnnắmgiữmộtcácht r ự c tiếphaygiántiếpbởicôngtymẹtrongmỗicôngtyđượchợpnhất.Cáchxác

địnhtỷlệlợiích:cộngcáctỷlệkiểmsoátđốivới1côngtybằngcáchcộngtỷlệkiểmsoátcủatấtc

ảcáccôngtytrongtậpđoàncónắmgiữcổphiếucủacôngtyđó.Một sốvídụ cụthể:

Côngtymẹnắmgiữ79%cổphầncủacôngtyX:tỷlệkiểmsoátlà79%vàt ỷ lệlợiíchlà79%

Côngtymẹnắmgiữ90%vốncủacôngtyX,côngtyXnắmgiữ70%vốncôngtyY:tỷlệkiểmsoátcủacôngtymẹtrongcôngtyXlà90%vàtỷlệlợiích

Công ty mẹ

20%

củacôngtymẹtrongcôngtyXlà90%;tỷlệkiểmsoátcủacôngtymẹtrongcôngt y Ylà70%vàtỷlệlợiíchcủa côngtymẹtrongcông tyYlà90%*70%=63%

Côngtymẹnắmgiữ90%vốncủacôngtyXvà20%vốncủacôngtyY,côngtyXnắmgi

ữ70%vốncôngtyY:tỷlệkiểmsoátcủacôngtymẹtrongcôngtyXlà90%vàtỷlệlợiíchcủacôngtymẹtrongcôngtyX là90%;tỷlệkiểmsoátcủacôngtymẹtrongcôngtyYlà90%(20%trựctiếp+70%giántiếp)vàtỷlệlợiíchcủa công ty mẹ trong công tyYlà83%(20%trựctiếp+63% giántiếp)

CôngtyX

70%

CôngtyY

*Trêncơsởtỷlệlợiíchcủacôngtymẹtrongcác côngtyconvàcôngtyliênkết,côngtymẹlậpkhilậpbáocáotàichínhhợpnhấtsẽhợpnhấtcáclợiíchn à y thànhmộtbáo

cáochotậpđoàn

Báocáotàichínhhợpnhấtbaogồmbáocáocủacáccôngtyvàđơnvịdocôngtymẹkiểmsoát.Côngtykiểmsoátcáccôngtyconkhicôngtycóquyềnchiphốichínhsáchtàichínhcủadoanhnghiệpnhậnđầutưnhằmmụcđíchthulợitừh o ạ t độngđầutưcủamình.Khiđánhgiáquyềnkiểmsoátcótínhđếnquyềnbiểuquyếtt i ề m nănghiệnđangc ó hiệul ự c hays

ẽc h u y ể n đổi.Báocáot à i c h í n h củac ô n g tyconđượchợpnhấttrongbáocáotàichínhhợpnhấttừngàybắtđầukiểmsoát đến ngày kếtthúcquyền kiểmsoát

Trongk ỳ xảyr a g i a o d ị c h h ợ p n h ấ t t h ì t à i sảnv à nợphảit r ả củabênm u a

đượcxácđịnhtheo

giátrịhợplýtạingàymua.Quyềnlợicủacổđôngthiểusốđượct r ì n h bàytheotỷlệlợiíchcủacổđôngthiểusốtronggiátrịhợplýcủasốtàisảnvàn ợ phảitrảđãghinhận.ảnhhưởngcủac

ôngtyđượcmuatrongkỳđượctrìnhbàyt r ê n báocáokếtquảkinh doanh hợp nhấttínhtừngàymua

đượctậphợpvàobáocáotàichínhhợpnhấtsửdụngphươngphápvốnchủ sở hữu.

hiệngiaodịchvớicôngtyliênkết,cáckhoảnlãilỗchưathựchiệnđượcbùtrừvớinhaut r o n gphạmvilợitứccủatậpđoàntrongcôngtyliênkết,trừkhikhoảnlỗchưathựchiệnchothấybằ

ng chứngvềtổn thất tài sản chuyển giao

- Đốivớiquyềnlợitrongliêndoanh,phầnvốngópcủatậpđoàntrongsốtàisảndoliêndoanhchiphốicũngnhưnhữngkhoảncôngnợphátsinhchungvớicác

đốit á c l i ê n doanhđượcghinhậnvàobáocáocủacôngt y l i ê n q u a n v à phânl o ạ i th eo nộidungcủanghiệpvụphátsinh.Côngnợvàchiphíphátsinhtrựctiếpliênquanđếnlợií c h

t ừ cáct à i s ả n m à b ê n liênd o a n h c h i phốiđượchạchtoántheonguyêntắcdồntích.Thunhậpdobánhoặcsửdụngphầnlợiíchcủatậpđoàntrongsốkếtquảsinhratừtàisảncủabênliêndoanhvàphầntráchnhiệmtrongchiphí

đượcghinhậnkhinóc h ắ c c h ắ n rằnglợií c h kinhtếtừcácgiaodịchmanglạisẽc h u y ể n vềhoặctáchkhỏitậpđoànvàgiátrịnàycóthểxácđịnhđược

Hoạtđộngliêndoanh,baogồmviệcthiếtlậpmộtđơnvịđộclậpmàmỗibên

đốitáccóquyềnlợiởđó,đượcgọilàđơnvịkinhdoanhđượccácbênkếthợpkiểmsoát Tậpđoànthựchiệnbáocáoquyềnlợicủamìnhtrongcácđơnvịđượccácbênkếthợp kiểm soátsửdụngphương pháphợpnhấtcânxứngphầntráchnhiệm của tập

đoànvềtàisản,côngnợ,thunhậpvàchiphí.Cácđơnvịđượccácbênkếthợpkiểmsoátđượckếthợpvớicáckhoảnmụctươngđươngtrênbáocáotàichínhhợpnhấtt h e o từngdòngtươngứng.Trươnghợptậpđoànthựchiệngiaodịchvớicácđơnvị

đượccáckếtbên kếthợpkiểm soát,lãi lỗkhôngghinhậnđượcbù trừtrongphạmviquyềnlợicủatậpđoàntrongliêndoanh,chỉtrừcáckhoảnlỗkhôngghinhậncódấuhiệutổnthấtvềtàisảnchuyểnnhượng

*Cácbáocáotàichínhcủacôngtymẹvàcôngtyconđượchợpnhấttheot r ì n h tự:

- Cộngcác khoảnmục tương tựthuộc tài sản,nợ phảitrả,vốnchủsởhữu,thunhập

và chi phí trong các báo cáo lại với nhau

vốnchủsởhữucủac ô n g t y con,khoảnchênhl ệ c h c a o h ơ n n à y đượctínhvàolợiíchcủacổ

đôngđasốtrừkhicóvănbảnthỏathuậnkhác.Nếusauđócôngtyconlàmăncól ã i , sốchênhlệchđósẽđượcphânbổđủsốchođếnkhiphầnchênhlệchđóđượct h u hồiđủ

+Loạitrừhoàntoàncácgiaodịchnộibộvàsốdưcáctàikhoảnphảithu,phảitr

ả.Xóabỏcáckhoảnlợinhuậnchưathựchiệntừcácnghiệpvụgiaodịchn ộ i bộliêncôngty.Cácsốdưvàgiaodịchnộibộvàlãichưathựchiệnphátsinhtừc á c giaodịchnộibộbịloạibỏkhilập

hiệnphátsinhtừcácgiaodịchvớicôngtyliênkếtvàcácđơnvịchịuđồngkiểmsoátbịloạitươngứngvớiphầnthuộcvềtậpđoàn.Lãichưathựchiệnphátsinhtừcácgiaodịchvớicôngtyliênkếtbịloạibỏbằngcáchtrừvàogiátrịghisổcủakhoảnđầutưt r o n g côngtyliênkết.Lỗchưathựchiệncũngđượcloạitrừvớicáchgiốngnhưlãichưathựchiệnnhưngchỉkhikhôngcóbằngchứngvềviệcgiảmgiátàisản

+Côngtymẹđồngthờilàcôngt yconvà đượcnhữngngườicóquyền(cổ

đông)nhấttrírằngkhôngcần phảilậpBáocáotàichínhhợp nhất

+Côngtycổphần cóchứngkhoánkhông giao dịch rangoàicôngchúng

+Côngtymẹđókhôngnằmtrongquátrìnhpháthànhchứngkhoánvàcôngt y sởhữunópháthànhBáocáotàichínhhợpnhấtphùhợpvớichuẩnmựcquốctếv ề Báocáotàichính

+Phátsinhvấnđềbịhạnchếquyềnkiểmsoátcôngtyconảnhhưởngđếnk h ả n

ăngchuyểnvốnvềcôngtymẹ,bịloạibỏquyền kiểm soát

1.2. Chuẩn mựckế toánMỹ về hợp nhất kinh doanhvàlập báocáo tài chínhhợp nhất sau khi hợp nhất kinh doanh.

Vấnđề lậpbáocáotài chínhhợpnhấtsau hợpnhất kinhdoanhđượcđềcậpởc á c ch u ẩ n m ự c : C h u ẩ n m ự c số141Lợit h ế thươngm ạ i v à t à i sảnv ô hình,Chuẩn

m ự c s ố 1 4 2 Hợpn h ấ t k i n h doanh,Chuẩnm ự c số51Báoc á o t à i c h í n h hợpnhất

TheokếtoánMỹ,cáctrườnghợphợpnhấtkinhdoanhtựuchunglạicũngsẽcóhaitrườnghợp:

- Khônghìnhthànhquanhệcôngtymẹ–

côngtycon.Đâylàcáctrườnghợph ợ p n h ấ t kinhdoanhtheoc á c h s á p n h ậ p (merger)vàhợpnhất(cosolidation).Sápn h ậ p xảyrakhimộtcôngtytiếpquảnmọihoạtđộngcủacôngtykhácvàcôngtysaugiảithể.Cáctrườnghợpnàyđượccoinhưlàsựmualạicôngty.Vídục

ôngtyM muatàisảncôngtyBMtrựctiếpbằngtiềnmặt,tàisảnkháchaybằngchứngk h o á n cógiácủacôngtyMvàcôngty BMgiảithể.Hợpnhấtliênkếtxảyrakhim ộ t c ô n g t y mớih

ìnht h à n h đ ể tiếpquảnt à i s ả n v à hoạtđ ộ n g củah a i h a y nhiềucôn gty,doanhnghiệpriêngrẻvànhững côngtyriêngrẻnàybịgiảithể

- Hìnhthànhquanhệcôngtymẹ–

côngtycon.Đâylàcáctrườnghợphợpn h ấ t kinhdoanhmàmộtcôngtynắmquyềnkiểmsoátcủamộthaynhiềucông tykhác,và các công tykhácnàykhôngbịgiảithểvẫntiếp

tynắmgiữquyềnkiểms o á t g ọ i l à c ô n g t y m ẹ (holdingcompany)v à c á c c ô n g t y b ị n ắ mgiữquyền kiểm soát gọilàcôngtycon (subsidiaries company)

đôngthiểusốlàmộtmónnợđượctínhtrêncơsởvốnhợpphápcủacôngtycon

Phầnđượcchiachocôngtymẹtừtàisảnthuầncủacôngtycontrêncơsởgiátrịcôngtymẹtrảđểmuacôngtycon.Phầnchiachocổđôngthiểusốđượchợpnhất theo giá trị ghi sổ

đông đa số

Tấtcảtàisảnthuầncủacôngtyconđượchợpnhấttheogiátrịhợplýtínhtrêncơsởgiácôngtymẹtrảđểmuacôngtycon.Cổquyềnđasốvàthiểusốtrongt à i sảnthuầnđượcđịnhgiámộtcáchnhấtquán.

t c ô n g tysangm u a l ạ i t à i sảnr ò n g c ủ a c á c c ô n g tyt h à n h v i ê n Theophươngphápmuathìcôngtymuasẽghinhậntàisảnvànợtheogiátrịcôngbằng,phítổnsangmuađượcđịnhynhưmọigiaodịchkhác.Phítổnnàyđượcphânb ổ vàotàisảnvànợdosangmuatheogiátrịcôngbằngtạithờiđiểmhợpnhất

Đểthựchiệnphânphốiphítổnmuamộtcôngty,trướchếtcầnxácđịnhgiátrịcôngbằngcủatấtcảcáctàisảnmuađược vànợphảitrả.Giátrịcôngbằngđược xác

địnhmàkhôngcầnquantâmđến giátrịsổ sáchcủanó

Tiếptheo, phít ổn đầut ưđượcsosánhvớitổnggiátrị côn gbằngcủ atàisảnnhậnbiếttrừđinợ

Nếuphíđầutưvượtquágiátrịcông bằng,trướchếtsẽđượcphânvềtàisảnnhậnbiếtđ

ượctheogiátrịcôngbằngcủachúngvàphầnvượtsẽđượcphânvềchotàisảnvôthể(goodwill).Sốphânvềtàisảnvôthể(goodwill)vàtàisảnvôhìnhn h ậ n biếtđượcphảiđượctrừdầntrongthờigianhưởnglợi(benefitted)nhưngkhôngvượtquáthờigiantốiđa40năm,phươngphápkhấuhaođườngthẳng(straight–

l i n e amortization)đượcyêucầusửdụngtrừkhicómộtphươngpháphệthốngkhác

đượcchứngminhrằngsửdụngsẽthíchhợphơn

Nếugiátrịcôngbằngvượtquáphítổnđầutưsẽđượcphânphốiđểgiảmtheot ỷ lệnhữnggiátrịphânchotàisảnkhônghiệnhànhtrongviệcxácđịnhgiátrịcôngbằng,ngoạitrừnhữngđầutưdàihạnvàochứngkhoáncóthểbánđược.Nếusựphânphốitheotỷlệnàylàmchotàisảnkhônghiệnhànhcógiátrịxuốngbằng0thìphầnvượtcònlạisẽđượcghinhậnlàthunhậptínhtrướcvàsẽđượctrừdầnmộtcáchcóhệthốngvàolợitứctrongthờigiandựtrùhưởngnhưngkhôngquá40năm

TrongkếtoánMỹcóđềcậpđếnmộtvấnđềquantrọnglànếucósaisóttrong

định giágiátrịcông bằngsẽ ảnhhưởngđếnghinhậnsốvốntàisảnvôthể.Vàtrong

điềukiệnnềnkỹthuậthiệnđạithìsựlạchậuvềcôngnghệcủatàisảnvôthểlàtấtyếuvàviệctínhkhấu haochotàisảnvôthểtrongthờihạntốiđa 40 nămlàquádài

*Nhữngyêucầucôngkhaitrênbáocáotàichínhvềgiaodịchhợpnhấtkinhdoanhtheophươngphápmua

Nhữngchúgiảit rê n báocáo tàichí nh phảiđượccôngk hai rằngh ợp nhất kinhdoanhđượcthựchiệntheophươngphápmua

Phảicungcấptênvàmộtbảngmôtảngắnvềcôngtybịmuavàthờikỳmàkếtquảhoạtđộngcủacôngtybịmuacó gồmtrongbáocáotàichính;phítổn;sólượngvàgiácủacổphiếuđãpháthànhhaycóthểpháthànhvàmộtbảnmôtảcácchitrảđộtxuất.Mộtbảnmôtảkếhoạchtrừdầntàisảnvôthểmuađược

Cácvấnđề khác cóthểkết hợpcôngkhai.

1.2.3-Vềnguyênt ắ c l ậ p b á o c á o tàichínhh ợ p nhấtsaukhihợpnhấtkinhdoanh.

1.2.3.1-Nguyêntắcl ậ p báoc á o t à i c h í n h hợpnhấtsaukhih ợ p nhấtkinhd o a n h :

Saukhihợpnhấtkinhdoanh,cáctrườngh ợ p h ợp nhấtk in hd o a n h dẫnđếnm ố i liênhệcôngtymẹ–côngtyconthìcôngtymẹphảilậpbáocáotàichínhhợpnhất theohai loại:

ChuẩnmựckếtoánMỹkhôngchophéploạitrừtráchnhiệmlậpBáocáotàic h í n hhợpnhấtbấtcứtrườnghợpnào

Cáccôngtyconsẽđượcloạitrừkhỏiphạmvihợpnhấtnếuquyềnkiểmsoátk h ô n g g

ắnvớingườisởhữuđasố,kiểmsoátcôngtyconnàylàtạmthời

Tươngtựnhưchuẩnmựckếtoánquốctế,chínhsáchkếtoánápdụngchocácgiaodịchvàsựkiệncùngloạiphảithốngnhất,kỳkếtoánphảiphùhợp.Nếuchínhsáchkếtoánápdụngkh

ôngt h ố n g nhấtphảit h ự c hiệnđiềuchỉnh.Kếtoáncáck h o ả n đ ầ u tưv à o c ô n g tycon,c

ơ sởl i ê n doanhđ ồ n g k i ể m soátt h ự c hiệnt h e o phươngphápvốnchủ

+Quanđiểmgiáphí(costapproach):giátrịhợplýcủamộttàisản

đượcxácđịnhdựatrêncơsởxemxéttấtcảcáckhoảnchiphíbỏrađểcóđượcmộtt à i sảnthaythếtươngtựvềnănglựcsảnxuất kinhdoanh

+Quanđiểmthunhập(incomeapproach):cácphươngphápkỹthuậtsẽchophépquyđổicácdòngtiềntrongtương lai về giá trị hiện tại Giá trị hợp lýsẽcăncứvàokỳvọngcủathịtrườngvềdòngtiềnphátsinhtrongtươnglaicủatàisảnh a y nợphảitrảnày

Cơsởđểxácđịnhgiátrịhợplýđượcsắpxếpthứtựưutiênnhưsau:tàisảng i ố n g đượctraođổitrênthịtrường,tài sảntươngtựđượctraođổitrênthịtrường,ápdụngkỹthuậttínhgiátrịhiệntạicủacácdòngtiềnphátsinhtrongtươnglai.Nênk h i cóthôngtinđầyđủvềmộttàisảnhaynợgiốngđượctraođổitrênthịtrườngthìc ơ sởđểxácđịnhgiátrịhợplýlàtốtnhất.Khinào

khôngcóthôngtinvềtraođổitàis ả n giốnghaytươngtựthìkỹthuậttínhtoándòngtiềntrongtươnglaisẽđượcápdụng,cơsởxác địnhtùythuộcvàocácsựkiệntrongtươnglai

-ChuẩnmựckếtoánMỹcũnghướngdẫncáchtínhtoáncácchỉtiêuthểhiệnquyềnkiểmsoátcủacôngtymẹđốivớicôngtycon,tỷlệlợiíchcủacôngtymẹt r o n g tàisảnthuầncủacôngtycon

1.2.3.2-Trìnhtựlậpbáo cáo tàichínhhợpnhất:

Trìnhtựlậpbá ocáotà ichínhh ợp nhất đượchướngdẫnphươngpháptínht o á n, điềuchỉnhđểtínhcácchỉtiêutrongBảngcânđốikếtoánnhư:Khoảnđầutưcủacôngtymẹtrongcôngtycon;Lợiíchcủacổđôngthiểusố;Cáckhoảnphảithu,phảitrảnộibộgiữacácđ

ơnvịtrongcùngtậpđoàn;Cáckhoảnlãi,lỗnộibộchưat h ự c sự phát sinh;

VàcácchỉtiêusautrongBáocáokếtquảhoạtđộngkinhdoanh:Doanhthu,g i á vốnhàngbán,lãilỗnộibộtậpđoàn;lãi,lỗnộibộchưathựcsựphátsinh,lợiíchc ủ a cổđôngthiểusố;chênhlệchthanhlýcôngtycon;thuếthunhậpdoanhnghiệp

Việcđiềuchỉnhcáckhoảnm ụ c t r ê n Báocáot à i chínhhợpnhấtđượct h ự c hiệntheomối quan hệ đối ứng giữacáckhoảnmục(cân đốitrongđiềuchỉnh)

Cácchỉtiêuđượcđiềuchỉnhđượcphảnánhvàtậphợpđầyđủtrênbảngkêh ợ p nhấtb

áocáotàichính

Trướckhilậpbáocáotàichínhhợpnhất,cácbúttoánđiềuchỉnhsẽđượcghinhậnvàosổkếtoánhợp nhất

TheohệthốngkếtoánMỹcaocấp,trìnhtựlậpcácbúttoánđiềuchỉnhvàloạit r ừ nhưsau:

1 Điềuchỉnhcáckhoảnsaivàthiếusóttrongcácbáocáotàichínhcủacôngtymẹ, côngtyconriênglẻ nhau

2 Điềuchỉnhđểloạitrừlãivàlỗliêncôngty

3 Điềuchỉnhđểloạitrừlãivàcổtứctừcôngtyconvàđiềuchỉnhkhoảnđầutưv à o côngtyconvềcânđối đầuthờikỳcủanó

4 Loạitrừcáckhoảnđầutưvàocôngtyconvàvốntrongcôngtycontươngquannhau.Phân phốivàkhấutrừsaibiệtcủaphítổn/giátrịsổsách(từbước4)

5 Loạitrừcáccânđốitươngquankhác(nhữngnợphảiđòi,phảitrảliêncôngty, lợi nhuận và chi phí,…)

Cácbúttoánđiềuchỉnhvềlãilỗtronggiaodịchnộibộđượcthựchiệntrênc á c tàikhoản doanhthuvàchiphíđểhạnchếsai sótdothựchiệntừsốliệugốc