Đánh giá thực trạng bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn thành phố lai châu, tỉnh lai châu giai đoạn từ năm 2015 2019

Để thống nhất công tác bồi thường GPMB trên địa bàn, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 05/2015/QĐ-UBND ngày 16/04/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc Ban hành Quy định về trình tự,

-

PỜ HOÀI SƠN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LAI CHÂU, TỈNH LAI CHÂU

GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2015 - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -

PỜ HOÀI SƠN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LAI CHÂU, TỈNH LAI CHÂU

GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2015 - 2019

Ngành : Quản lý Đất đai

`

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thu Thùy

Thái Nguyên - Năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được ghi rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Pờ Hoài Sơn

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là quá trình học tập để cho mỗi học viên vận dụng những kiến thức, lý luận đã được học trên nhà trường vào thực tiễn, tạo cho học viên làm quen những phương pháp làm việc, kỹ năng công tác Đây là giai đoạn không thể thiếu được đối với mỗi học viên trong quá trình học tập Thời gian thực tập tuy không dài nhưng đem lại cho em những kiến thức bổ ích và những kinh nghiệm quý báu

Trước hết, em xin chân thành cảm ơn đến Ban giám hiệu, Phòng đào tạo cùng các thầy giáo, cô giáo người đã giảng dạy và đào tạo hướng dẫn em và đặc biệt là cô giáo TS Nguyễn Thu Thùy, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt thời gian thực tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp một cách tốt nhất

Em xin chân thành cảm ơn các lãnh đạo và cán bộ UBND thành phố Lai Châu, Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Lai Châu đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thực tập tốt nghiệp

Do thời gian, kinh nghiệm và năng lực của bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn tốt nghiệp của em không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được nhận những ý kiến đóng góp, bổ sung của các thầy, cô giáo và bạn bè để luận văn của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Pờ Hoài Sơn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Quy mô của 03 dự án 36

Bảng 3.2 Tổng hợp kết quả đo đạc, lập bản đồ địa chính của thành phố Lai Châu 40 Bảng 3.3 Diện tích, cơ cấu đất đai phân theo đơn vị hành chính 44

Bảng 3.4 Diện tích đất phân theo mục đích sử dụng 44

Bảng 3.5 Diện tích đất lâm nghiệp theo đơn vị hành chính 46

Bảng 3.6 Tổng hợp diện tích đất phi nông nghiệp 46

Bảng 3.7 Diện tích, cơ cấu đất đai phân theo đơn vị hành chính 47

Bảng 3.8 Bảng biến động diện tích năm 2015 - 2019 49

Bảng 3.9 Bảng tổng hợp kết quả bồi thường về đất của dự án 52

Bảng 3.10 Bảng tổng hợp kết quả bồi thường về đất của dự án 53

Bảng 3.11 Bảng tổng hợp kết quả bồi thường về TS, VKT, hoa màu của 03 dự án 54

Bảng 3.12 Bảng tổng hợp các khoản hỗ trợ của 03 dự án 55

Bảng 3.13: Bảng tổng hợp diện tích, loại đất thu hồi của 03 dự án 56

Bảng 3.14: Kinh phí bồi thường GPMB của 03 dự án nghiên cứu 58

Bảng 3.15 Tiến độ thực hiện bồi thường BPMB của 03 dự án nghiên cứu 58

Bảng 3.16: Tổng hợp ý kiến cán bộ phường về mức bồi thường GPMB 59

Bảng 3.17: Tổng hợp ý kiến của người dân về mức bồi thường GPMB 61

Bảng 3.18 Bảng tổng hợp đánh giá của người dân về đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất 62

Bảng 3.19 Kết quả phỏng vấn chi tiết về thu hồi đất nông nghiệp và bồi thường hỗ trợ của các hộ dân tại 03 dự án 63

Bảng 3.20 Phương thức sử dụng tiền các hộ dân tại 03 dự án nghiên cứu 63

Bảng 3.21: Trình độ văn hoá, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động tại 03 dự án nghiên cứu 64

Bảng 3.22: Tình hình lao động, việc làm của các hộ thuộc khu vực bồi thường GPMB 03 dự án nghiên cứu 64

Bảng 3.23: Thu nhập bình quân của người dân trước và sau thu hồi đất tại 03 dự án nghiên cứu 65

Bảng 3.24 Đánh giá của người dân về cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi thu hồi đất 66

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iii

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

MỤC LỤC v

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Chương 1.TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

1.1.1 Cơ sở lí luận 3

1.1.2 Cơ sở thực tiễn 4

1.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài 5

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 6

1.2.1 Sơ lược về công tác giải phóng mặt bằng 1 số quốc gia trên thế giới 6

1.2.2 Sơ lược về công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong nước 10

1.3 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trên Thế giới và trong nước 13

1.3.1 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trên Thế giới 13

1.3.2 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trong cả nước 13

1.3.3 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng ở tỉnh Lai Châu 14

1.4 Các chính sách thực hiện khi bồi thường GPMB 17

1.4.1 Từ trước Luật đất đai năm 1993 17

1.4.2 Từ sau Luật đất đai năm 1993 đến 01 tháng 07 năm 2004 18

1.4.3 Từ 2004 đến nay 20

1.5 Một số kết quả nghiên cứu về giải phóng mặt bằng 27

1.5.1 Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường GPMB 27

1.5.2 Giá đất áp dụng trong bồi thường GPMB 27

1.5.3 Về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi 27

Chương 2.ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 29

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 29

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 29

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 29

2.2.1 Thời gian nghiên cứu 29

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu 30

2.3 Nội dung nghiên cứu 30

2.3.1 Khái quát việc thực hiện bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu 30

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý và sử dụng đất tại thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

và việc thực hiện bồi thường GPMB của 03 dự án nghiên cứu 30

2.3.3 Đánh giá công tác bồi thường GPMB của 03 dự án lấy kiến của người dân những thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường GPMB 31

2.4 Phương pháp nghiên cứu 31

2.4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp 31

2.4.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp 32

2.4.3 Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu và xử lý số liệu điều tra 32

Chương 3.KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 33

3.1 Khái quát về 03 dựa án GPMB tại thành phố Lai Châu và các chính sách

liên quan đến thực hiện bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu 33

3.1.1 Khái quát chung về 03 dự án 33

3.1.2 Trình tự thực hiện theo quy định bồi thường giải phóng mặt bằng

của thành phố Lai Châu 36

3.1.3 Các văn bản pháp lý có liên quan đến 03 dự án, thành phố

Lai Châu, tỉnh Lai Châu 39

3.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất tại thành phố Lai Châu, tỉnh lai Châu 40

3.2.1 Tình hình quản lý đất đai tại thành phố Lai Châu 40

3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất 43

3.2.3 Biến động đất đai giai đoạn 2015 - 2019 48

3.3 Đánh giá việc thực hiện GPMB các dự án trên địa bàn thành phố Lai Châu,

tỉnh Lai Châu 50

3.3.1 Xác định đối tượng và điều kiện để được bồi thường 50

3.3.2 Kết quả điều tra, xác định các đối tượng và điều kiện được bồi thường

tại 03 dự án tại thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu 52

3.3.3 Loại đất, diện tích thu hồi của 03 dự án nghiên cứu 56

3.3.4 Bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về đất và tài sản trên đất 57

3.3.5 Đánh giá tiến độ thực hiện bồi thường GPMB của 03 dự án nghiên cứu

qua ý kiến người dân 58

3.4 Đánh giá công tác bồi thường GPMB của 03 dự án qua ý kiến của người dân 58

3.4.1 Ý kiến của cán bộ phường 58

3.4.2.Ý kiến người dân về mức bồi thường 60

3.4.3 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất

đến đời sống của người dân 62

3.5 Thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường

GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu 66

3.5.1 Thuận lợi 66

3.5.2 Khó khăn, tồn tại 67

3.5.3 Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, GPMB,

hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Lai Châu 68

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 71

1 Kết luận 71

2 Kiến nghị 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội,

an ninh và quốc phòng Đất đai được coi là một loại bất động sản, là một loại hàng hóa đặc biệt vì những tính chất của nó như: Cố định về vị trí, giới hạn về không gian,

vô hạn về thời gian sử dụng Cho nên việc bảo vệ nguồn tài nguyên đất đai là một vấn

đề hết sức quan trọng

Từ ngày Đảng ta có chủ trương đổi mới, nền kinh tế nước ta phát triển theo xu thế hội nhập khu vực và quốc tế, đời sống nhân dân được cải thiện không ngừng nâng cao Những năm gần đây việc đô thị hoá, xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và các khu đô thị mới diễn ra ở diện rộng có tốc độ phát triển nhanh, cơ sở hạ tầng, diện mạo đô thị ở nước ta không ngừng thay đổi, kinh tế đất nước phát triển làm cho đất đai ngày càng có giá trị Đi đôi với tình hình phát triển đất nước như vậy, việc thu hồi đất để phục vụ việc quy hoạch và thực hiện các dự án xây dựng ngày càng phát triển trên phạm vi toàn quốc

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội của nhiều người, của cả cộng đồng dân cư Công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các dự án Việc làm này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, ảnh hưởng đến đời sống vật chất, tinh thần của người bị thu hồi đất, góp phần thu hút vốn cho đầu tư phát triển

Thành phố Lai Châu là thành phố mới được thành lập, do đó việc thu hồi đất

để phục vụ phát triển kinh tế xã hội của thành phố trong những năm qua trên địa bàn thành phố tương đối lớn Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, vẫn còn khiếu kiện, tố cáo trong thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, có những vụ khiếu kiện kéo dài Một số quyết định giải quyết chưa đạt được

sự đồng thuận của nhân dân Một số cán bộ, công chức, viên chức có thẩm quyền còn lúng túng trong xử lý, giải quyết Trong điều kiện kinh tế thị trường, đất đai

ngày càng có giá trị cao thì các tranh chấp, khiếu kiện đất đai có xu hướng ngày càng gia tăng Với ý nghĩa đó thì việc nghiên cứu, tìm hiểu và đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các cơ quan hành chính nhà nước xem xét trong phạm vi cụ thể như thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu là một việc làm có ý nghĩa cả về mặt lý luận, thực tiễn Với ý nghĩa đó, để nhìn nhận đầy đủ về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thành phố Lai Châu, dưới sự hướng dẫn của Giảng viên TS Nguyễn Thu Thùy tôi lựa chọn xây

dựng đề án "Đánh giá thực trạng bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại

một số dự án trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu giai đoạn từ năm

2015 - 2019"

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá tình hình thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của một số dự án trên địa bàn thành phố Lai Châu

- Đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

Luận văn sẽ đóng góp cơ sở khoa học vào việc hoàn thiện chính sách bồi thường đất đai khi nhà nước thu hồi đất hiện hành, nhằm tạo sự đồng thuận đảm bảo lợi ích Nhà nước và người dân bị thu hồi đất

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả của đề tài sẽ đóng góp để giải quyết vấn đề thực tiễn bức xúc đang đặt ra hiện nay và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn dự án nghiên cứu nói riêng và tỉnh Lai Châu nói chung

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Cơ sở lí luận

Nhà nước ta đã ý thức được rất sớm việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất, đã có những văn bản quy định, hướng dẫn việc thực hiện từ những thập

kỷ 60 của thế kỷ trước Đến nay tổng kết lại công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư cũng đã đạt những hiệu quả nhất định, giải quyết được rất lớn mặt bằng cho công cuộc xây dựng đất nước hiện đại Đẩy nhanh công cuộc CNH-HĐH, bên cạnh đó vẫn đảm bảo quyền và lợi ích của người bị thu hồi đất, giúp sử dụng tiết kiệm và đúng mục đích quỹ đất hiện có Đã thể hiện được tính toàn diện của các chính sách bồi thường, hỗ trợ, quy đinh rõ ràng về trình tự thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với Hiến pháp và các văn bản luật

Thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án trọng điểm của đất nước đảm bảo tiến độ như: Xây dựng các Công trình thủy điện lớn, các cụm công nghiệp, các tuyến đường cao tốc góp phần vào công cuộc cải cách đất nước thì tại nhiều địa phương có nhiều dự án được triển khai không đạt tiến độ với nguyên nhân chủ yếu vướng mắc về GPMB nhất là các dự án về phát triển kinh tế

Có những dự án không thể tiếp tục triển khai công tác GPMB do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó chủ yếu vẫn là vấn đề giá đền bù

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc quản lý nguồn tài nguyên thiếu chặt chẽ và hợp lý đó là do các văn bản pháp lý liên quan đến vấn đề quản lý đất đai thiếu tính ổn định và chưa thực sự hoàn chỉnh Chính điều này gây khó khăn cho người thi hành đồng thời làm mất lòng tin trong dân Là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chậm trễ, ách tắc trong công tác giải quyết các mối quan hệ đất đai nói chung và GPMB nói riêng Tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ đã làm cho công tác bồi thường, GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Vì vậy chúng ta cần phải quan tâm hơn nữa đến việc ban hành văn bản và tổ chức hướng dẫn thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và

sử dụng đất.Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về

quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB (Tôn Gia Huyên và Nguyễn Đình Bồng 2007)

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Công tác GPMB góp phần đẩy nhanh tốc độ đầu tư, khai thác các nguồn lực

từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nước ta Trong thời gian qua Đảng và Nhà nước đã quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng, miền trên

cả nước, đặc biệt tại các vùng kinh tế động lực đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò không nhỏ để triển khai thực hiện các dự án phát huy được hiệu quả

Công tác GPMB thực hiện đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí

và sớm đưa dự án vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Ngược lại, công tác GPMB kéo dài sẽ làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án, làm mất cơ hội thu hút các nhà đầu tư có thế mạnh về tài chính

Làm tốt công tác GPMB sẽ góp phần giảm chi phí đầu tư, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu

tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng làm tăng chi phí

và ảnh hưởng tới chất lượng công trình

Đảng và Nhà nước ta đã ban hành các chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các thời kỳ thể hiện tính đúng đắn là đảm bảo mọi công dân Việt Nam đều có quyền lợi chính đáng khi có nhà ở, đất ở bị thu hồi Trong quá trình phát triển các chính sách bồi thường, hỗ trợ do yếu tố khách quan đã chưa thể hiện được tính toàn diện tuy nhiên đã phần nào đáp ứng được quyền lợi cho người bị thu hồi dất

Việc triển khai thực hiện xây dựng các công trình đường xá, trụ sở, khu trung tâm, cụm công nghiệp được mở rộng thể hiện rõ chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của chúng ta đã đáp ứng được lợi ích, mong mỏi của đa số người dân

Cuộc sống của người dân có đất bị thu hồi được ổn định, tình hình an ninh, chính trị được giữ vững, thể hiện tính đúng đắn trong công cuộc đổi mới

Để đáp ứng thực tế khách quan tốc độ CNH-HĐH nhanh đòi hỏi chính sách

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của chúng ta phải luôn hoàn thiện cơ sở pháp lý

để đáp ứng với thực tiễn của thị trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường 2012)

1.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài

- Quyết định số 33/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 34/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định trình tự thực hiện thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định hạn mức giao đất, hạn mức công nhận đất ở; kích thước, diện tích đất tối thiểu được tách thửa; hạn mức giao đất trống, đồi núi trọc, đất có mặt nước thuộc nhóm đất chưa sử dụng, đất xây dựng trụ sở cơ quan, đơn vị

sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 46/2015/QĐ-UBND ngày 21/11/2016 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 33/2015/QĐ-UBND, Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND; bãi bỏ một

số điều Quy định kèm theo Quyết định số 34/2015/QĐ-UBND, Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND; bãi bỏ Quyết định 30/2013QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 19/12/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định bảng giá đất của các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2015-2019;

- Quyết định số 21/2016/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về việc ban hành bổ sung giá đất trong bảng giá đất của các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Lai Châu ban hành kèm theo Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 19/12/2015 của UBND tỉnh Lai Châu ngày25/7/2016;

- Quyết định số 36/2012/QĐ-UBND ngày 27/11/2012 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 42/2015/QĐ-UBND ngày 16/12/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn tỉnh Lai Châu (thay thế quyết định 36/2012/QĐ-UBND ngày 27/11/2012);

- Quyết định số 30/2019/QĐ-UBND ngày 14/8/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn tỉnh Lai Châu (thay thế Quyết định 42/2015/QĐ-UBND ngày 16/12/2015)

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Sơ lược về công tác giải phóng mặt bằng 1 số quốc gia trên thế giới

1.2.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hàn Quốc

Đối với các dự án do Nhà nước đầu tư như đường cao tốc, khu đô thị, khu công nghiệp và các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng khác thì Nhà nước quyết định trưng mua đất đai của người đang có quyền sở hữu Diện tích đất Nhà nước quyết định trưng mua thực hiện theo qui hoạch sử dụng đất Tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường thực hiện hiệp thương với người sở hữu đất và tài sản gắn với đất trên cơ

sở giá đất và giá tài sản do tổ chức hoặc cá nhân hành nghề định giá xác định Trường hợp chỉ hiệp thương được với đại bộ phận chủ sở hữu đất (trên 85%) thì phần diện tích đất còn lại Nhà nước thực hiện cưỡng chế thu hồi

Luật phát triển đô thị của Hàn Quốc quy định các dự án phát triển đô thị do tư nhân là chủ đầu tư sẽ thực hiện bằng cách tái cơ cấu đất (tự chuyển đổi mục đích sử dụng đất), thu hồi quyền sở hữu hoặc kết hợp cả hai hình thức này Theo đó, nếu dự

án này phục vụ lợi ích cộng đồng, chủ dự án sở hữu hơn 2/3 diện tích mảnh đất hoặc được sự đồng ý của 2/3 các chủ đất khác thì có thể được cho quyền thu hồi quyền sở hữu phần diện tích còn lại, đối với các loại dự án còn lại thì chủ dự án phải là chủ sở hữu của 95% diện tích hoặc phải được sự đồng ý của 95% các chủ sở hữu khác mới được phép thu hồi phần diện tích còn lại để thực hiện dự án

Chính sách thu hồi và bồi thường tại Hàn Quốc được điều tiết bởi các đạo luật: Luật thu hồi đất năm 1962; Luật thu hồi đất cho các dự án công và bồi thường năm 2000; Luật bồi thường đất đai

Luật thu hồi đất và bồi thường của Hàn Quốc là bộ luật chung quy định các nguyên tắc và thủ tục thu hồi đất, bồi thường và tái định cư Nó được áp dụng cho mọi trường hợp, trừ khi có điều khoản đặc biệt nào nằm trong đạo luật khác Việc thực hiện

cụ thể sẽ được quy định chi tiết hơn trong Quyết định của Tổng thống

Toàn bộ chi phí thu hồi đất và tái định cư, bao gồm bồi thường, di dời, phục hồi sinh kế (nếu có) sẽ thuộc chi phí của dự án Chủ dự án phải trả trước những khoản trên Để tính toán mức bồi thường Hàn Quốc sử dụng hệ thống chính thức giá bất động sản, theo đó giá trị gần đúng với giá thị trường Giá trị đất và tòa nhà được định giá bởi 2 thẩm định viên tư nhân Người bị thu hồi có thể khuyến nghị thêm một thẩm định viên nữa Giá trung bình do các thẩm định viên đưa ra là giá để quyết định mức bồi thường

Đối với trường hợp tái định cư, ngoài khoản bồi thường, người bị di dời có thể chọn khu vực nhà, nhà ở hoặc khoản trợ cấp di dời Một khu vực tái định cư phải có đầy đủ dịch vụ, do chủ dự án chi trả, kể cả chi phí di chuyển Đất cấp cho người tái định cư có mức giá bằng 80% chi phí phát triển (Đào Trung Chính, 2015)

1.2.1.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định của Ngân hàng phát triển Châu á (ADB)

Khung chính sách của Ngân hàng phát triển thế giới được xây dựng với mục tiêu tránh việc tái định cư bắt buộc bất cứ khi nào có thể được hoặc giảm thiểu tái định cư nếu không thể tránh khỏi di dân; đảm bảo những người phải di chuyển được giúp đỡ để ít nhất họ cũng đạt mức sống sung túc như lẽ họ sẽ có được nếu không

có dự án hoặc tốt hơn

Với các nguyên tắc cơ bản là:

- Cần tránh hoặc giảm thiểu tái định cư bắt buộc và thiệt hại về đất đai, công trình, các tài sản và thu nhập bằng cách khai thác mọi phương án khả thi

- Tất cả các hộ đều được quyền đền bù theo giá thay thế cho tài sản, thu nhập

và các công việc sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng, được khôi phục đủ để cải thiện hay ít nhất cũng hồi phục được mức sống, mức thu nhập và năng lực sản xuất của

họ như trước khi có dự án

- Trong trường hợp di chuyển cả một khu vực dân cư phải cố gắng tối đa để duy trì các thể chế văn hoá và xã hội của những người phải di chuyển và của cộng đồng dân cư nơi chuyển đến

- Việc chuẩn bị các kế hoạch giải phóng mặt bằng (được coi như một phần trong công tác chuẩn bị tiểu dự án) và thực hiện các kế hoạch này sẽ được tiến hành với sự tham gia và tư vấn của những người bị ảnh hưởng

- Phải hoàn tất việc chi trả đền bù các loại tài sản bị ảnh hưởng và kết thúc di dân tới nơi ở mới trước khi thi công tuyến tiểu dự án

- Việc đền bù cho người dân tộc thiểu số, hộ gia đình do phụ nữ làm chủ, gia đình có người tàn tật và các hộ dễ bị ảnh hưởng khác sẽ được thực hiện với sự tôn trọng các giá trị văn hoá cũng như sự bảo vệ các nhu cầu riêng biệt của họ

Khi triển khai thực hiện công tác giải phóng mặt bằng ADB quan tâm đến hầu hết các vấn đề liên quan đến chủ hộ như nghề nghiệp, thu nhập hàng tháng, nguồn thu nhập của gia đình, số người trong độ tuổi lao động, có trong diện chính sách hay không và cả trình độ học vấn….cùng tính pháp lý của đất đai, tài sản trên đất

Về vấn đề tái định cư, mục tiêu chính sách tái định cư của ADB là giảm thiểu

tối đa tái định cư và phải bảo đảm cho các hộ bị di chuyển được bồi thường và hỗ trợ sao cho tương lai kinh tế và xã hội của họ được thuận lợi tương tự trong trường hợp không có dự án (Ngân hàng phát triển châu Á năm, 2005)

1.2.1.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Australia

Luật đất đai của Australia quy định đất đai của quốc gia thuộc sở hữu Nhà nước

và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế theo di chúc

mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích luỹ đất đai Theo Luật về thu hồi tài sản của Australia năm 1989 có hai loại thu hồi đất, đó là thu đất bắt buộc và thu đất tự nguyện Trong đó: Thu hồi đất tự nguyện được tiến hành khi chủ đất cần được thu hồi đất Trong thu đất tự nguyên không có quy định đặc biệt nào được áp dụng mà việc thoả thuận đó là nguyên tắc cơ bản nhất Chủ có đất cần được thu hồi và người thu hồi đất sẽ thoả thuận giá bồi thường đất trên tinh thần đồng thuận và căn cứ vào thị trường Không có bên nào có quyền hơn bên nào trong thoả thuận và cũng không bên nào được áp đặt đối với bên kia; thu hồi đất bắt buộc được Nhà nước Australia tiến hành khi Nhà nước có nhu cầu sử dụng đất cho các mục đích công cộng và các mục đích khác Thông thường, nhà nước có được đất đai thông qua đàm phán

Nguyên tắc của bồi thường được quy định tại điều 55 Đạo luật quản lý đất đai như sau: Nguyên tắc “giá trị đối với chủ sở hữu” thừa nhận rằng MBT cao hơn giá trị thị trường Giá trị đối với chủ sở hữu bao gồm: Giá trị thị trường của lợi ích BAH; giá trị đặc biệt do sở hữu hoặc việc SDĐ bị thu hồi; thiệt hại về tiếng ổn hoặc các thiệt hại khác; không tính đến phần giá trị tài sản tăng thêm hay giảm đi do bị thu hồi Giá tính mức bồi thường là giá thị trường hiện tại, được quyết định với cơ quan quản lý với sự tư vấn của người đứng đầu cơ quan định giá Giá thị trường được xác định là mức tiền mà tài sản đó có thể bán được một cách tự nguyện, sẵn

sàng ở một thời điểm nhất định giá là công bằng và theo giá thị trường (Bộ Tài nguyên và môi trường, 2012)

Theo Luật về thu hồi tài sản năm 1989 và Luật quản lý đất đai Australia chỉ

có một hình thức bồi thường duy nhất là bồi thường bằng tiền mặt Như vậy, so với Trung Quốc hình thức bồi thường của Australia có phần hạn chế hơn Hàn Quốc

cũng sử dụng một hình thức bồi thường bằng tiền mặt, tuy nhiên nếu người dân không đồng ý nhận tiền mặt thì việc bồi thường sẽ được trả bằng trái phiếu do chủ thực hiện dự án phát hành

1.2.2 Sơ lược về công tác giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong nước

1.2.2.1 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng ở tỉnh Tuyên Quang

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế của tỉnh, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động Để thống nhất công tác bồi thường GPMB trên địa bàn, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 05/2015/QĐ-UBND ngày 16/04/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc Ban hành Quy định về trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triền kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; Quyết định số 06/2015/QĐ-UBND ngày 16/04/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân tỉnh khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang;

Từ năm 2015 đến nay, do nguồn vốn đầu tư cho phát triển của tỉnh còn hạn chế, tốc độ đô thị hoá chưa cao nên công tác bồi thường GPMB của tỉnh chưa nhiều Để tạo điều kiện giúp người dân có đất bị thu hồi phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống UBND tỉnh đã chỉ đạo áp dụng chính sách bồi thường đúng quy định, giá bồi thường ở mức cao trong khung giá quy định chính phủ, đáng chú ý là tỉnh đã chỉ đạo triển khai chủ trương bố trí đất ở và dịch vụ cho các hộ dân có đất thu hồi trước khi thực hiện các

dự án nên đã tạo sự đồng thuận của người có đất thu hồi Ngoài ra, tỉnh còn hỗ trợ các địa phương có đất nông nghiệp bị thu hồi xây dựng các công trình đường giao thông,

bê tông hoá kênh mương trong khu vực có đất thu hồi Đối với các dự án có đất thu hồi lớn, tập trung như: Nhà máy thuỷ điện Tuyên Quang có chính sách bồi thường riêng Tuy nhiên, hiện nay theo quy định của Luật đất đai đối với những dự án nhà nước không thu hồi đất, các chủ đầu tư nhận chuyển nhượng, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các hộ dân, do vậy để có đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh một số chủ đầu tư đã bị một số người dân ép nâng giá đất; trong cùng một dự án giá

chuyển nhượng quyền sử dụng đất của các hộ khác nhau, cá biệt có một số hộ không nhất trí chuyển nhượng cho nhà đầu tư đã dẫn đến tình trạng dự án dở dang, chậm thực hiện do không đủ mặt bằng để xây dựng, điều này đã gây không ít khó khăn cho các dự

án đầu tư khi nhà nứơc thu hồi đất

1.2.2.2 Các quy định về thu hồi đất

Bồi thường giải phóng mặt bằng là: Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn theo quy định của Chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu

tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất thu hồi

1.2.2.3 Các quy định về bồi thường khi thu hồi đất

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh huyện trực thuộc Trung ương có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định và công bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định trong Nghị định 47/2015/NĐ-CP ngày 15/5/ 2015 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.2.2.4 Các quy định về hỗ trợ khi thu hồi đất

Đối với các chính sách hỗ trợ khi thu hồi đất: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản

xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đoà tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại

vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch; Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

(Thông tư số 37/2015/TT-BTNMT ngày 30/06/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất) 1.2.2.5 Các quy định về tái định cư khi thu hồi đất

Chính sách tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các

dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo

đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật đất đai năm 2013 và các văn bản dưới luật mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì người bị thu hồi đất đều

được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai

(Thông tư số 37/2015/TT-BTNMT ngày 30/06/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất)

1.3 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trên Thế giới và trong nước

1.3.1 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trên Thế giới

Sự phát triển công nghiệp và quá trình đô thị hoá là một tiến trình tất yếu trên toàn thế giới Và thu hồi đất là cách thức thường được thực hiện để xây dựng khu công nghiệp và đô thị Quá trình thu hồi đất đặt ra rất nhiều vấn đề kinh tế - xã hội cần được giải quyết kịp thời và thoả đáng Để có thể hài hoà được lợi ích của nhà nước, xã hội, lợi ích tập thể và lợi ích cá nhân; mỗi quốc gia đều phải đặt ra cách thức của riêng mình trong quá trình tổ chức thực hiện

1.3.2 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng trong cả nước

Hiện nay, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở các địa phương luôn

được được chính quyền các cấp quan tâm chỉ đạo tổ chức thực hiện công khai, dân chủ; đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật Đặc biệt là từ khi Luật Đất đai năm 2013, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân có đất bị thu hồi ngày càng được đảm bảo, đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án nhất là các dự án trọng điểm như Quốc lộ 1A, dự án đường Hồ Chí Minh, cao tốc Nội Bài – Lào Cai góp phần ổn định kinh tế, xã hội Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báo cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm

2015, các địa phương đã triển khai thực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là: Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên (146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là 7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ gia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất được thu hồi đã đáp ứng được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơ chế

quản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Trung tâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu

"đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tư nhất là các dự án đầu tư nhằm mục đích công cộng (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2015)

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công kể trên vẫn còn những tồn tại, vướng mắc khi tiến hành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong đó đặc biệt là vấn đề giá bồi thường, gây ra những khó khăn trong quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư Bên cạnh đó, yếu tố văn hóa, tập quán, thói quen của đồng bào các dân tộc khi xây các khu tái định cư, chất lượng công trình quy hoạch chưa được đảm bảo Năng lực thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các ban, ngành ở địa phương và các đơn vị tư vấn, cũng như tinh thần trách nhiệm, sự tuân thủ trình tự thủ tục theo quy định của pháp luật, của cán bộ thực thi trong việc kiểm kê, kiểm đếm, lập phương

án bồi thường còn hạn chế

1.3.3 Sơ lược về kết quả giải phóng mặt bằng ở tỉnh Lai Châu

Công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất được các cấp

ủy Đảng, chính quyền hết sức quan tâm chỉ đạo tổ chức thực hiện; UBND tỉnh đã ban hành các văn bản:

- Quyết định số 33/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 34/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định trình tự thực hiện thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND ngày 05/11/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định Hạn mức giao đất, hạn mức công nhận đất ở; kích thước, diện tích đất tối thiểu được tách thửa; hạn mức giao đất trống, đồi núi trọc, đất có mặt nước thuộc nhóm đất chưa sử dụng, đất xây dựng trụ sở cơ quan, đơn vị

sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 46/2015/QĐ-UBND ngày 21/11/2016 của Ủy ban Nhân dân

tỉnh Lai Châu về việc sửa đổi, bổ sung một số điềucủa Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 33/2015/QĐ-UBND, Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND; bãi bỏ một

số điều Quy định kèm theo Quyết định số 34/2015/QĐ-UBND, Quyết định số 35/2015/QĐ-UBND; bãi bỏ Quyết định 30/2013QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 19/12/2015 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu về việc Quy định bảng giá đất của các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2015-2019;

- Quyết định số 21/2016/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về việc ban hành bổ sung giá đất trong bảng giá đất của các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Lai Châu ban hành kèm theo Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 19/12/2015 của UBND tỉnh Lai Châu ngày25/7/2016;

- Quyết định số 36/2012/QĐ-UBND ngày 27/11/2012 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lai Châu;

- Quyết định số 42/2015/QĐ-UBND ngày 16/12/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn tỉnh Lai Châu (thay thế quyết định 36/2012/QĐ-UBND ngày 27/11/2012);

- Quyết định số 30/2019/QĐ-UBND ngày 14/8/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Quy định về đơn giá bồi thường về nhà, công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi và các tài sản khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn tỉnh Lai Châu (thay thế Quyết định 42/2015/QĐ-UBND ngày 16/12/2015)

Việc xây dựng cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư được thực hiện chặt chẽ, kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh Các chính sách hỗ trợ đã góp phần cải thiện cuộc sống của người dân sau khi bị thu hồi đất, giải quyết cơ bản vướng mắc trong bồi thường, GPMB, hạn chế phát sinh tiêu cực, được người dân và doanh nghiệp đồng tình ủng hộ Do chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thường xuyên thay đổi, điều chỉnh theo hướng có lợi cho người bị thu hồi đất vì thế

công tác GPMB vốn đã phức tạp, nay còn phức tạp hơn Điều này dẫn đến tình trạng, người có đất bị thu hồi trước thiệt hơn so với người có đất bị thu hồi sau nên có hiện tượng, người dân đã nhận tiền quay về cản trở, đòi quyền lợi Cũng do nguồn ngân sách bồi thường, GPMB các dự án phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị, hạ tầng kinh tế-xã hội của tỉnh còn hạn hẹp nên đã ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án và đời sống người dân bị thu hồi đất Hơn nữa, điều kiện địa hình của tỉnh phức tạp, quỹ đất ở, đất phi nông nghiệp rất hạn chế, chi phí cải tạo mặt bằng rất lớn, nhưng mức hỗ trợ, bồi thường của Nhà nước khi thu hồi còn thấp, việc đào tạo nghề nghiệp gặp nhiều khó khăn, do đó nguy cơ tái nghèo đối với những hộ bị thu hồi đất còn cao

Những hạn chế này có nguyên nhân từ công tác tuyên truyền về pháp luật đất đai, chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất chưa thường xuyên, sâu rộng; sự hiểu biết về pháp luật của một số người dân còn hạn chế nên có sự so sánh, khiếu nại

về chính sách, giá đền bù giữa người được áp dụng tại thời điểm đã ban hành chính sách cũ và người đang được hưởng theo chính sách mới Cơ chế, chính sách thường xuyên thay đổi, nên việc giải quyết thủ tục, hồ sơ các dự án phức tạp Nguồn vốn bố trí chưa đáp ứng tiến độ, một số quy định pháp lý trong công tác giải ngân còn phức tạp, ảnh hưởng chung đến tiến độ triển khai các dự án Công tác quản lý Nhà nước về đất đai của một số địa phương còn yếu, chưa thực hiện tốt việc công bố, tuyên truyền

và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; chưa quản lý chặt chẽ, cập nhật kịp thời biến động đất đai, đặc biệt là chuyển đổi mục đích sử dụng đất; một số chủ dự án chưa thực sự quan tâm đầu tư xây dựng khu tái định cư cho người dân bị thu hồi đất

Quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư thời gian qua bộc lộ nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến kết quả thực hiện dự án di dân tái định cư Trên thực tế, chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư không nhất quán, thay đổi liên tục gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý và tổ chức thực hiện, có những quy định chưa kịp triển khai thực hiện đã phải sửa đổi thay thế Do thay đổi chính sách quá nhanh, nên trong một dự án có thể áp dụng hai chính sách khác nhau dẫn đến tình trạng đơn thư kiến nghị, khiếu nại nhiều

1.4 Các chính sách thực hiện khi bồi thường GPMB

1.4.1 Từ trước Luật đất đai năm 1993

Kể từ sau khi cách mạng tháng 8 thành công, chúng ta tiến hành xóa bỏ chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, thiết lập quyền sở hữu ruộng đất cho nhân dân và ban hành Hiến pháp năm 1959 thì Nghị định số 151/TTg ngày 15 tháng 04 năm 1959 của Hội đồng Chính phủ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất trong đó có quy định

về bồi thường thiệt hại về đất Để hướng dẫn thực hiện Nghị định số 151/TTg, Liên bộ

Uỷ ban kế hoạch Nhà nước và Nội vụ đã ban hành Thông tư liên bộ số 1424/TT-LB ngày 06 tháng 7 năm 1959 đã quy định cụ thể về bồi thường khi Nhà nước trưng dụng ruộng đất như sau:

- Về nguyên tắc thu hồi, trưng dụng ruộng đất:

+ Đảm bảo kịp thời và đủ diện tích cần thiết cho công trình xây dựng đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất

+ Chỉ được trưng dụng số ruộng đất thật cần thiết, không được trưng dụng thừa, hết sức tiết kiệm ruộng đất cày cấy, trồng trọt; tận dụng những đất hoang để không phải trưng dụng hoặc chỉ trưng dụng ít ruộng đất của nhân dân

+ Tránh những nơi dân cư đông đúc, nghĩa trang liệt sĩ, nhà thờ, chùa

- Về nguyên tắc bồi thường:

+ Bồi thường bằng đất (là cách tốt nhất và là chủ yếu): Vận động nông dân điều chỉnh hoặc nhường ruộng đất cho người có đất bị thu hồi

+ Bằng tiền: Giá bồi thường căn cứ vào sản lượng đã dùng để tính thuế nông nghiệp và tình hình thực tế tại địa phương (đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng ít hay nhiều, tốt hay xấu) để bồi thường cho thích đáng Giá bồi thường tương ứng bằng 1- 4 năm sản lượng thường niên

+ Chỉ bồi thường cho những người có chứng thư hợp pháp

Ngày 11 tháng 01 năm 1970, Thủ tướng Chính phủ ban hành Thông tư số 1792/TTg quy định một số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai và cây cối lâu năm, hoa màu cho nhân dân xây dựng vùng kinh tế mới, mở rộng thành phố trên

nguyên tắc: "Phải đảm bảo thỏa đáng quyền lợi hợp pháp của Hợp tác xã và của nhân dân"

Hiến pháp năm 1980 quy định về đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước

thống nhất, quản lý Điều 19 Hiến pháp 1980 quy định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa…cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định là của Nhà nước - đều thuộc sở hữu toàn dân” Ngày 01 tháng 07 năm 1980 Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 201/CP về việc "Không được phát canh, thu tô, cho thuê, cầm cố hoặc bán nhượng đất dưới bất cứ hình thức nào, không được dùng để thu những khoản lợi không do thu nhập

mà có, trừ trường hợp do Nhà nước quy định" Trong thời kỳ này, những quan hệ

đất đai chỉ đơn thuần là quan hệ “Giao - thu” giữa Nhà nước và người sử dụng (Phạm Phương Nam, 2015)

Luật Đất đai năm 1988 không nêu cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi

đất, mà chỉ nêu tại phần nghĩa vụ của người sử dụng đất (Điều 48): "Bồi thườngthiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật "

Sau khi Luật Đất đai năm 1988 được ban hành, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định số 186/HĐ-BT ngày 31 tháng 5 năm 1990 quy định về việc bồi thường đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang mục đích khác: Mọi tổ chức,

cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Người có đất bị thu hồi chỉ được bồi thường tài sản trên đất

1.4.2 Từ sau Luật đất đai năm 1993 đến 01 tháng 07 năm 2004

Tại Hiến pháp năm 1992 Điều 23 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do

- Luật Đất đai 1993 có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 và thay thế cho Luật đất đai năm 1988 Điều 12 của luật này quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất ” Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được đền bù thiệt hại”

Chính phủ ban hành Nghị định số: 90/NĐ-CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích

an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và thay thế tất cả các quy định đền bù đất đai, tài sản được ban hành trước đây, đồng thời ban hành Nghị định

số 87/NĐ-CP ngày 17/8/1994 quy định khung giá các loại đất làm cơ sở xác định giá đất tính đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất

Tại Nghị định này đã thể hiện được tính toàn diện trong việc tính đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Như đề cập đến tính hợp pháp của đất để tính đền bù thiệt hại cùng với tài sản trên đất Tại Nghị định này cũng quy định người được Nhà nước giao đất sử dụng vào mục đích nào thì được đền bù bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng hoặc trả bằng tiền với giá trị cùng mục đích sử dụng Đất được Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất mà nguồn tiền từ ngân sách Nhà nước thì không được bồi thường nhưng được cấp lại đất Đền bù thiệt hại đối với tài sản bằng giá trị hiện có của công trình

Nghị định cũng xác định vai trò cấp xã, phường trong công tác đền bù thiệt hại đối với việc xác định tính hợp pháp của đất, đề cập đến quyền khiếu nại của người bị thu hồi đất khi thấy quyền lợi chưa được thoả đáng

- Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998, (thay thế Nghị định số: CP) theo đó quy định rõ phạm vi áp dụng, đối tượng phải bồi thường, đối tượng được bồi thường, phạm vi bồi thường, đặc biệt người có đất bị thu hồi có quyền được lựa chọn một trong ba phương án bồi thường bằng đất, bằng tiền hoặc bằng

90/NĐ-đất và bằng tiền Với những nội dung chính như sau:

+ Đối với đất bị thu hồi là do Nhà nước giao sử dụng tạm thời, đất cho thuê, đất đấu thầu, thì người bị thu hồi đất chỉ được bồi thường thiệt hại chi phí đã đầu tư vào đất Đất công ích của xã, phường được bồi thường thiệt hại về đất bằng tiền cho

ngân sách xã, phường và chỉ được bồi thường thiệt hại chi phí đã đầu tư vào đất nếu có

+ Điều kiện và mức độ bồi thường về tài sản thì đối với tài sản trên đất hợp pháp và có khả năng hợp pháp hoá được bồi thường 100% giá trị tài sản

+ Đối với đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất làm muối, nuối trồng thuỷ sản thì phương thức và mức bồi thường bằng đất có cùng diện tích và chất lượng, nếu không có đất thì bồi thường bằng tiền

+ Đất được quy hoạch để xây dựng đô thị nhưng chưa có cơ sở hạ tầng thì không được bồi thường như đất đô thị Bồi thường bằng đất chỉ được thực hiện khi

có dự án tái định cư được phê duyệt

+ Đối với đất ở nông thôn, người bị thu hồi đất được bồi thường bằng đất

có cùng mục đích sử dụng, mức tối đa được bồi thường bằng đất nơi ở mới không qúa 400m2 hoặc không qúa 800m2 cho những vùng nông thôn có tập quán nhiều thế hệ cùng chung sống trong một hộ hay điều kiện tự nhiên đặc biệt

+ Về cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo, nếu người bị thu hồi đất thấy quyết định bồi thường không đúng với quy định của pháp luật, thì được quyền khiếu nại và được giải quyết theo quy định của Pháp lệnh khiếu nại và tố cáo Tuy nhiên, trong khi chờ giải quyết khiếu nại vẫn phải chấp hành di chuyển GPMB và giao đất đúng kế hoạch

Nhìn chung Nghị định này đã đưa các nội dung về công tác tổ chức thực hiện, quy định trách nhiệm của UBND các cấp và Hội đồng bồi thường GPMB cấp huyện trong việc chỉ đạo lập phương án bồi thường, xác định mức bồi thường hoặc trợ cấp cho từng tổ chức hộ gia đình, cá nhân và tổ chức thực hiện bồi thường theo phương

án đã được phê duyệt, tạo sự chủ động cho các địa phương trong việc lựa chọn phương án bồi thường phự hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, quỹ đất của địa phương

- Thông tư số: 145/1998/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định 22/1998/NĐ-CP bao gồm các phương pháp xác định hệ số K, nội dung và chế

độ quản lý, phương án bồi thường và một số nội dung khác

1.4.3 Từ 2004 đến nay

Luật đất đai năm 2003 được thông qua ngày 26/11/2003 tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khoá IX trên cơ sở Nghị quyết về việc tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước của Hội nghị lần thứ 7

Trung ương Đảng khoá IX Xuất phát từ yêu cầu đổi mới đó, Luật đất đai năm 2003

đã được ban hành có phạm vi điều chỉnh bao quát với rất nhiều nội dung mới, trong

đó tập trung vào các vấn đề trong quản lý sử dụng đất đai như:

+ Hoàn chỉnh chính sách khu vực đất nông nghiệp; quy định chính sách đất đai đối với khu vực công nghiệp; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, đây là căn cứ quan trọng khi thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích khác

+ Quy định chính sách thu hồi và trưng dụng đất, quy trình thu hồi đất và công tác giải phóng mặt bằng Cùng đó quy định rõ việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi đất, những trường hợp không được bồi thường Bổ sung quy định về thẩm quyền giao đất, cho thuê và cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất với thẩm quyền từng cấp, đề cao vai trò cấp xã, phường, cán bộ địa chính xã phường đảm bảo công tác quản lý và sử dụng đất chặt chẽ, hợp lý và hiệu quả

+ Đổi mới công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai theo hướng khuyến khích các bên tự hoà giải và nâng cao vai trò hoà giải cấp cơ sở xã, phường

Luật đất đai 2003 được ban hành, đã đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn; Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản dưới luật như: Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, theo đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư được thể chế tại Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, hiện tại đây là văn bản quy phạm quan trọng để dùng áp dụng cho công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cho các địa phương áp dụng, với những nội dung chủ yếu sau:

+ Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồi thường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định Mặt khác Nhà nước khuyến khích người có đất, tài sản tự nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn bộ đất, tài sản cho Nhà nước

+ Đối với đất được bồi thường bồi thường theo hình thức đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử

dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền, với những điều kiện để được bồi thường về đất

+ Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố theo quy định của Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng Trường hợp bồi thường chậm theo quy định mà nguyên nhân do cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường gây ra hoặc do người bị thu hồi đất gây ra thì hoàn toàn chịu trách nhiệm thực hiện theo giá đất mà giá đất đó bất lợi hơn so với giá đất tại thời điểm thu hồi hoặc giá đất hiện tại

+ Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ tài sản Nhà, công trình khác gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép xây dựng hoặc trái với mục đích sử dụng đất sau ngày 01/7/2004 thì không được bồi thường Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi

có quyết định thu hồi đất được công bố thì không được bồi thường

+ Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân, được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương do Bộ Xây dựng ban hành

+ Mức bồi thường đối với cây hàng năm được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch đó Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại Đối với vật nuôi mà tại thời điểm thu hồi đất đó đến thời kỳ thu hoạch thì không phải bồi thường

+ Quy định về một số mức hỗ trợ như hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm và hỗ trợ khác đó là căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định biện pháp hỗ trợ khác để bảo đảm ổn định đời sống và sản xuất cho người bị thu hồi đất; trường hợp đặc biệt trình Thủ tướng Chính phủ quyết định

+ Chính sách tái định cư căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ

ở Với hình thức bố trí tái định cư như bồi thường bằng nhà ở, bồi thường bằng giao đất ở mới, bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Nhà nước ưu tiên tái định cư tại chỗ cho người bị thu hồi đất tại nơi có dự án tái định cư, ưu tiên vị trí thuận lợi cho các hộ sớm thực hiện giải phóng mặt bằng, hộ có vị trí thuận lợi tại nơi ở cũ, hộ gia đình chính sách Các biện pháp hỗ trợ sản xuất và đời sống tại khu tái định cư do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định các biện pháp và mức hỗ trợ cụ thể để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư căn cứ vào tình hình thực tế ở địa phương Quy định quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở

+ Quy định việc giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, theo đó Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh giao việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp quận, huyện và Tổ chức phát triển quỹ đất Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất

có trách nhiệm chi trả trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Nghị định này và được trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp; Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được xác định thành một mục riêng trong tổng vốn đầu tư của dự án

+ Trường hợp người được giao đất, được thuê đất hoặc tổ chức phát triển qũy đất thoả thuận được với người bị thu hồi đất về mức bồi thường, hỗ trợ theo quy định tại Nghị định này thì thực hiện theo sự thoả thuận đó; Nhà nước không tổ chức, thực hiện bồi thường, hỗ trợ

+ Quy định rõ trách nhiệm của các sở, ban ngành, Uỷ ban nhân dân các cấp trong phối hợp thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, trong giải quyết khiếu nại,

tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền được giao;

ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

Nghị định 197/2004/NĐ-CP là văn bản quy phạm về bồi thường, hỗ trợ và

tái định cư đã phần nào đáp ứng được lợi ích của người bị thu hồi đất Tuy nhiên để giải quyết một số vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần cụ thể hoá và bổ sung một số điều thuộc Nghị định góp phần hoàn thiện chính sách khi Nhà nước thu hồi đất, đẩy nhanh tiến độ GPMB

và ổn định đời sống của người bị thu hồi đất, Bộ tài chính đã ban hành các Thông tư

số 116/2004/TT-BTC, ngày 17/12/2004 và Thông tư số 69/2006/TT-BTC, ngày 02/8/2006 sửa đổi, bổ sung Thông tư số 116/2004/TT-BTC

- Chỉ thị số 11/2006/CT-CP ngày 27/3/2006 của Chính phủ về giải pháp hỗ trợ dạy nghề và việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp Theo đó giao cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, huyện trực thuộc Trung ương

có định hướng quy hoạch, kế hoạch về chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp, chủ động xây dựng kế hoạch hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm từ dự án dạy nghề cho lao động nông thôn và vay vốn giải quyết việc làm cho người lao động ngay trong quá trình xây dựng quy hoạch và kế hoạch thu hồi đất nông nghiệp; hướng dẫn và vận động nhân dân chủ động tham gia học nghề để chuyển nghề và tìm việc làm phù hợp để nhanh chóng ổn định cuộc sống

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền

sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai Theo đó quy định một số điều về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như:

+ Quy định cụ thể đối với một số trường hợp thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư về đất khi Nhà nước thu hồi đất đối với đất đang sử dụng trong từng giai đoạn trước ngày 15/10/1993, từ ngày 15/10/1993 trở về sau và người sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2004 là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định tính pháp lý cho việc bồi thường hỗ trợ và tái định cư trong công tác GPMB

+ Quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư để các ngành, các cấp thực hiện công tác GPMB đúng quy định, công khai và dân chủ, đáp ứng lợi ích, góp phần ổn định đời sống của người bị thu hồi đất Quy định quyền lợi, nghĩa vụ của người bị thu hồi đất như quyền được khiếu

nại, nghĩa vụ phải chấp hành quyết định thu hồi đất và bàn giao mặt bằng

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư, theo đó nội dung cơ bản được thể hiện như sau:

+ Quy định về giá đất: sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường trong điều kiện bình thường

+ Sửa đổi, bổ sung chính sách bồi thường, hỗ trợ đất nông nghiệp (nâng mức

hỗ trợ đất nông nghiệp vườn ao, đất nông nghiệp trong đô thị, khu dân cư)

+ Đa dạng các hình thức hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, đồng thời quy định thẩm quyền của UBND cấp tỉnh trong việc quyết định hình thức

hỗ trợ (bằng tiền hoặc giao đât, căn hộ)

+ Bổ sung một số chính sách hỗ trợ khác (hỗ trợ tái định cư cho trường hợp các hộ đủ tiêu chuẩn được tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua nhà, đất tái định cư; hỗ trợ kinh phí học nghề cho lao động trong độ tuổi lao động có nhu cầu học nghề khi thu hồi đất nông nghiệp)

+ Toàn bộ tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chi phí tổ chức thực hiện do người được giao đất, thuê đất ứng trước được khấu trừ vào tiền thuê đất, giao đất; mức tối đa không vượt tiền phải nộp khi được thuê đất, giao đất

+ Thay đổi toàn bộ trình tự bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo, cưỡng chế thu hồi đất

+ Thành lập quỹ phát triển đất (trích từ 30% đến 50% nguồn thu hàng năm từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tiền đấu giá quyền sử dụng đất)

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP đã phần nào đảm bảo hài hoà ba lợi ích: Người

bị thu hồi đất được nhà nước quan tâm nhiều hơn - Nhà đầu tư - Nhà nước

Ngày 29/11/2013, tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa VIII, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đất đai năm 2013 Luật Đất đai năm 2013 có 14 chương với

212 điều trong đó có 14 điều (từ Điều 74 đến Điều 87) quy định về chính sách bồi

thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai năm 2013 quy định

cụ thể và đầy đủ từ việc thu hồi đất, BT,HT&TĐC đảm bảo một cách công khai, minh bạch và quyền lợi của người có đất thu hồi nhằm khắc phục, loại bỏ những ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất và những trường hợp thu hồi đất mà không đưa vào sử dụng, gây lãng phí, tạo dư luận xấu trong xã hội

Về thu hồi đất, BT,HT&TĐC, luật quy định: "Nhà nước chỉ thu hồi đất với các dự án đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư; Dự án được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư và một số trường hợp được HĐND cấp tỉnh xem xét qua chủ trương thu hồi đất"

Luật Đất đai năm 2013 cũng quy định chế tài mạnh để xử lý các trường hợp không đưa đất đã được giao, cho thuê vào sử dụng hoặc chậm sử dụng;

Quy định đầy đủ, rõ ràng về trường hợp thật cần thiết mà Nhà nước phải thu hồi; quy định giá đất bồi thường không áp dụng theo bảng giá đất mà áp dụng giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Sau khi Luật Đất đai 2013 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất, cụ thể:

- Nghị định số 43/2015/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2015 của Chính phủ

về thi hành Luật Đất đai

- Nghị định số 44/2015/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2015 của Chính phủ

về giá đất

- Nghị định số 104/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ

về khung giá đất

- Nghị định số 47/2015/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2015 của Chính phủ

về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 30/2015/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2015 quy định về

hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất

- Thông tư số 37/2015/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 quy định chi tiết về BT, HT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 01/2019/NĐ-CP ngày 06/01/2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ

sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành luật đất đai

1.5 Một số kết quả nghiên cứu về giải phóng mặt bằng

1.5.1 Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường GPMB

Đề tài về điều tra nghiên cứu xã hội học chính sách bồi thường GPMB đã

được Viện Nghiên cứu Địa chính- Tổng cục địa chính thực hiện năm 2012 (nay là

Bộ Tài nguyên và Môi trường) Mục tiêu của Đề tài là thông qua kết quả điều tra

nghiên cứu xã hội học để tổng hợp, phân tích và đánh giá những mặt tích cực, tiêu cực trong quá trình áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và TĐC; đồng thời xác định nguyên nhân của những mặt tiêu cực làm hạn chế hiệu quả của việc áp dụng chính sách và ảnh hưởng của nó đối với đời sống xã hội trong giai đoạn hiện nay và từ đó đưa ra những luận cứ phù hợp trong việc xây dựng chính sách bồi thường GPMB (UBND tỉnh Lai Châu, Năm 2019)

1.5.2 Giá đất áp dụng trong bồi thường GPMB

Giá đất áp dụng để bồi thường là một vấn đề rất khó, nhạy cảm bởi việc tăng giảm giá không chỉ ảnh hưởng đến người dân bị thu hồi đất mà nó còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, uy tín của nhà nước Bộ tài nguyên và Môi trường trong đề tài

“Nghiên cứu những vấn đề kinh tế đất trong thị trường” Luận văn thạc sỹ nông nghiệp của tác giả Vũ Thị Hương Lan (2003) cũng đã đi sâu tìm hiểu việc thực hiện giá bồi thường về đất và các tài sản trên đất tại một số dự án trên địa bàn các huyện của thành phố Hải Phòng, từ đó thấy được những vấn đề còn tồn tại và đưa ra đcược các giái pháp khắc phục những vấn đề cần tháo gỡ trong công tác bồi thường và GPMB

1.5.3 Về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi

a Tình hình chung

Vấn đề đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi đang được khá nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu Do tốc độ đô thị hoá nhanh cùng với việc tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp và đô thị ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong những năm gần đây nên một diện tích lớn đất nông nghiệp đã phải chuyển sang để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới và các công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật… Việc chuyển mục đích đối với đất nông nghiệp nêu trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi

Việc thu hồi đất thời gian qua đã góp phần rất lớn vào việc phát triển nền kinh tế- xã hội của đất nước Các khu công nghiệp, đã thu hút được hàng chục ngàn

dự án đầu tư của các nhà đầu tư ở trong và ngoài nước với số vốn vài chục tỷ USD

và hàng trăm ngàn tỷ đồng Hàng triệu lao động được giải quyết việc làm với thu nhập cao hơn, ổn định hơn Việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp chính

là điều kiện và thời cơ tốt nhất để chuyển một bộ phận quan trọng lực lượng lao động nông nghiệp, là khu vực có năng suất lao động thấp, sang công nghiệp và dịch

vụ Tuy nhiên, nhiều nông dân thiếu việc làm là do sự thất hứa của các chủ sử dụng lao động trước và sau khi đầu tư tại địa phương chiếm tỷ lệ sử dụng lao động thấp,

do nhiều nguyên nhân khác nhau

b Một số đề tài nghiên cứu về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi

- Năm 2005, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tiến hành khảo sát về tình hình

sử dụng đất nông nghiệp xây dựng các khu công nghiệp và đời sống việc làm của người có đất bị thu hồi Đây mới chỉ là khảo sát sơ bộ, tập trung vào việc thu hồi đất

để phát triển các khu công nghiệp Đề án được triển khai trên địa bàn 15 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

- Trường Đại học kinh tế quốc dân phối hợp với một số Bộ, ngành có liên quan thực hiện đề tài cấp Nhà nước “Thực trạng thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhu cầu công cộng và lợi ích quốc gia”

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- 03 dự án: dự án chỉnh trang đô thị(San gạt mặt bằng, tạo quỹ đất bố trí tái định cư và đấu giá quyền sử dụng đất) tại trục đường Lê Duẩn, phường Tân Phong,

thành phố Lai Châu; dự án cải tạo ao cá Bác Hồ thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

và dự án đường số 4(cạnh chợ Quyết Thắng nối QL4D với đường 58m)

- Hộ gia đình, cá nhân, tổ chức có đất bị thu hồi trên địa bàn để thực hiện 03

+ Dự án 2: Dự án đầu tư xây dựng công trình cải tạo Ao cá Bác Hồ (phường Tân Phong, thành phố Lai Châu)

+ Dự án 3: Dự án Đường số 4 (cạnh chợ Quyết Thắng nối QL4D với đường 58m) thuộc phường Quyết Thắng, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

- Phạm vi thời gian nghiên cứu: Từ năm 2015 đến năm 2019

- Thời gian nghiên cứu: Tháng 8/2019 đến tháng 8/2020

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.2.1 Thời gian nghiên cứu

- Thời gian thực hiện đề tài luận văn: Từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020

- Thu thập số liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; việc thực hiện công tác quản lý nhà nước về đất đai; công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại địa bàn nghiên cứu: Từ năm 2015 đến Năm 2019

- Thu thập số liệu sơ cấp liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư tại dự án nghiên cứu: Từ năm 2015 đến Năm 2019

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu trong khu vực dự án thuộc địa giới hành chính của các phường thuộc thành phố Lai Châu có đất bị thu hồi gồm 03 dự án: dự án chỉnh trang

đô thị (San gạt mặt bằng, tạo quỹ đất bố trí tái định cư và đấu giá quyền sử ụng đất) tại trục đường Lê Duẩn, phường Tân Phong, thành phố Lai Châu; dự án cải tạo

ao cá Bác Hồ thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu và dự án đường số 4(cạnh chợ Quyết Thắng nối QL4D với đường 58m)

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí nghiên cứu 2.3 Nội dung nghiên cứu

2.3.1 Khái quát việc thực hiện bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý và sử dụng đất tại thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu và việc thực hiện bồi thường GPMB của 03 dự án nghiên cứu

- Hiện trạng sử dụng đất

- Tình hình quản lý và sử dụng đất tại thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

- Xác định đối tượng và điều kiện để được bồi thường

- Kết quả điều tra, xác định các đối tượng và điều kiện được bồi thường ở 03

dự án, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

- Loại đất, diện tích thu hồi của 03 dự án GPMB, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

- Bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về đất và tài sản trên đất

2.3.3 Đánh giá công tác bồi thường GPMB của 03 dự án lấy kiến của người dân những thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường GPMB

- Mức giá bồi thường cây cối hoa màu và tài sản vật kiến trúc trên đất của người dân

- Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất đến đời sống của người dân

2.3.4 Đánh giá công tác bồi thường GPMB của 03 dự án qua ý kiến của người dân 2.3.5 Những khó khăn, tồn tại và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Lai Châu

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp

- Số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - Xã hội thu thập tại Chi cục Thống kê thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu

- Số liệu về tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất được tổng hợp trên cơ sở số liệu báo cáo các năm của Phòng Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố Lai Châu

- Số liệu về bảng giá đất của UBND tỉnh ban hành, giá quy định của Nhà nước và giá bồi thường được áp dụng cho thành phố Lai Châu thu thập tại Phòng Tổng hợp – Kế hoạch – Tài chính, Sở Tài nguyên và Môi trường Lai Châu, Phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các văn bản liên quan đến Dự án nghiên cứu thu thập Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Lai Châu, Trung tâm Phát triển quỹ đất thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường Lai Châu

- Số liệu về việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của cả nước

và một số nước trên thế giới được thu thập từ các báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, từ các sách, báo, tạp chí và các kết quả nghiên cứu đã được công bố của các cơ quan nghiên cứu, các nhà khoa học trong và ngoài nước