Các nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng thay đổi thái độ sử dụng thương mại điện tử ở việt nam luận văn thạc sĩ

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠ IHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH ---NGUYỄN ANH MAI CÁCNHÂNTỐẢNHHƯỞNGĐẾNXU HƯỚNGTHAYĐỔITHÁIĐỘSỬDỤN GTHƯƠNGMẠIĐIỆNTỬỞVIỆTNA M Chuyênngành:QuảntrịkinhdoanhMãsố: 60.34.05 LU

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠ IHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH

-NGUYỄN ANH MAI

CÁCNHÂNTỐẢNHHƯỞNGĐẾNXU HƯỚNGTHAYĐỔITHÁIĐỘSỬDỤN GTHƯƠNGMẠIĐIỆNTỬỞVIỆTNA

M

Chuyênngành:QuảntrịkinhdoanhMãsố: 60.34.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINHTẾ

NGƯỜIHƯỚNGDẪNKHOAHỌC:

TS.NGUYỄNTHỊBÍCHCHÂM

TP.HồChíMinh-Năm2007

2.2.2 Cácbộphậncấu thành Thương mạiđiệntử 12

2.2.4 Cácphương thứckinhdoanh của Thương mạiđiệntử 15

(Perceived RiskintheContextofOnline Transaction) 322.4.2.Kếtluận

5 CH ƯƠ NG 5 :KẾT LUẬN VÀĐỀXUẤT 73

5.1 Đánhg i á chungv à n ê u nhữngđóngg ó p chínhcủađ ề tài

5.2 Sos á n h m ô hìnhá p dụngở Việtnamsov ớimôhìnhlý

thuyếtđúckết từnghiêncứucủa nước ngoài 75

:Perceiveusefulness(Nhậ

nthứcsựhữuích):Perceiveease of use

(Nhậnthứctínhdễsửdụng):E-CommerceAdoption Model

(Môhìnhchấpnhận sửdụngthươngmạiđiện tử):PerceivedRiskwithProduct/Service

(Nhận thứcrủiroliênquanđếnsảnphẩmdịchvụ):PerceivedRiskintheContext

283234Hình4 1 : M ô hìnhnghiêncứuc á c t á c đ ộ ngv à o tháiđ ộ muahàngtrên 39

Bảng4.8:Hệsốtincậycácthànhphầnnhậnthứcrủiroliênquanđếngiao 50dịchtrựctuyến

Bảng4.9:Biếnquansátđ olườngnhậnthứcr ủiroliênquanđếnsản 50phẩm/dịchvụ

Bảng4.10:Hệsốtincậycácthànhphầnnhậnthứcrủiroliênquanđếnsản 51phẩm/dịchvụ

Bảng4.11:Biếnquansátđ olườngnhậnthứctínhthuậntiệnt r o n g thanh 51toán

Bảng4.12:Hệsốt i n cậyc á c t h à n h phầnnhậnt h ứctínhthuậntiệntrong 52thanhtoán

Bảng4.13:Biếnquansátđolườngtháiđộmuahàngcủangườidùng 52Bảng4.14:Hệsốtincậycácthànhphầntháiđộmuahàngcủa ngườidùng 53Bảng4.15 Kếtquảphântíchnhântốthangđochính thức 53

- Thươngmạiđiệntửchínhlàmộtnguồntàinguyênkhổnglồ,khôngnhữngnókhôngbịcạnkiệtkhiđượckhaithácnhưcácloạitàinguyênthiênnhiên,màhơnnữa,trongkỷnguyêncôngnghệthôngtinvàviễnthôngpháttriểnnhưvũbão,nóngày

càngphongphúvàđadạng hơn

- ĐốivớiViệtnam,Thươngmạiđiệntửđãbắtđầunổilêntrongnhữngnămgầnđây.Tu

Vấnđềđặtralàtạisaotính“sẵnsàng”vàứngdụngThươngmạiđiệntửtrongcácdoanhnghiệpởViệtnamlạichậmtrongthờiđạicôngnghệthôngtinbùngnổnhưh i ệnnay.Đâulàràocản?

ChúngtacầncónhữnggiảiphápgìđểpháttriểnThươngmạiđiệntử?

Thươngmạiđiệntửđemlạichongườidùngnhữnggiátrịgì?

- Thựctrạngv ềứ ngdụngcôngnghệthôngtin

vàThươngmạiđiệntửcủac á c doanhnghiệpvừavànhỏViệtnam:MơhồtronghiểubiếtThươngmạiđiệntử.Trongmộtkhảosátkháctrên375doanhnghiệpđượcSởThươngMạiTp.HCMthựchiệnvào cuốinăm2005:có 74 % doanh nghiệpđ ãsửdụngemail,88%doanhnghiệpsửdụngInternetđểtìmkiếmthôngtin.Tuynhiên,doanhnghiệpchobiếthọgặpkhókhăntrongứngdụngThươngmạiđiệntửvàohoạtđộngxuấtpháttừsựthiếuhiểubiếtvềkỹthuậttrìnhbàythông tinsản phẩm, biên

quảnlýh ệthốnghậutuyếnnhưmáychủ,băngthông Cònv ớikếtquảkhảos á t

hơn2.000d o a n h nghiệptại5t h à n h phốlớncủaVCCInăm2 0 0 5 v ềThươngmạiđiệntửthìrấthạnchế:7,3%nói“khôngbiếtvềThươngmạiđiệntử”,mặcd ùtỷlệkếtn ốiInternetcao(91%)nhưngtỷlệcówebsitethấp(71,1%),đaphầndùngđểgửinhậnemailchứkhôngdùngđểhỗtrợkinhdoanh.

Nhữngconsốnóit rê n quảlàrấtkhiêmtốnvà phách ọađượcthựctrạngứngdụngcôngnghệthôngtinvàThươngmạiđiện tửcủadoanh nghiệp vừavànhỏ

loạigiaodịchmuabángiữadoanhnghiệpvàngườitiêudùngtrựctiếp).Thôngquađềtàin g h i ê n cứunày,tácgiảmongmuốnphântíchnhữngnhântốảnhhưởngđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntửởViệtnamđểtừ đóđềxuấtnhữnggiảiphápgợiýphù hợpđểpháttriểnlĩnhvựcnày

- Xuấtpháttừyêucầukháchquannêutrên,việcnghiêncứuđềtàicủaluậnvăncóýnghĩakhoahọc,mangtínhthựctiễn,đồngthờiđâycũnglàtàiliệucầnthiếtgópphầnnghiêncứucácnhântốảnhhưởngđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntửnóiriêngvàkhảnăngpháttriểncủaThươngmạiđiện

tửởViệtnamtrongthờigiantớinóichung

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊNCỨUCỦAĐỀTÀI

Từnhữngnhậnxétvàmongmuốnnêutrên,mụctiêucủađềtàisẽhướngvàon g h i ê n cứucácvấnđềcụthểnhưsau:

- Xácđịnhcácyếutốliênquanđếnx u hướngthayđổitháiđ ộ sửdụngThươngmạiđiệntử.Côngviệcnàybaogồmviệckhámphá,phântíchvà

sửdụngThương mạiđiện tửtạiViệtnam

- NhậndạngnhữngvấnđềliênquanđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntửcầnđượcưutiênquantâmvàđápứngđểtừđóđềxuấtmộtsốgiảiphápgợiýphùhợpchoviệcpháttriểnhoạtđộngThươngmạiđiệntửtạiViệtnam

1.3 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

- Đềtàiđượcthựchiệntheohaibước:

 Bước1:Nghiêncứusơbộđượcthựchiệnthôngquanghiêncứuđịnhtínhtrêncơsởnghiêncứucác vấnđềlýthuyếtvềtổngquanThươngmạiđiệntửtrênthếgiới,cácmôhìnhđúckếttừnhữngn g h i ê n cứutrướcđâykếthợpvớiphươngphápthảoluậnnhómnhằmthiếtlậpbảngcâuhỏiđểsửdụngchoviệc nghiêncứuchínhthức tiếptheo

 Bước2:Nghiêncứuchínhthứcbằngđịnhlượngnhằmmụcđíchkhảosátcácđánhgiácủangườiđãtừngthamgiagiaodịchhoặcđãcóýđịnhg i a o d ịchThươngmạiđiệntửhìnhthứcB2Cv ềnhữngnhântốảnhhưởngđếnx u hướngt h a y đổitháiđ ộ sửdụngThươngmạiđiệntửở Việtnam

- Luận văn sửdụngcácphươngphápnghiêncứusau:

 Phươngphápthốngkê,phântích,sosánhvàsuyluậnlogicđểtổnghợpcácsốliệu,dữkiệnnhằmxácđịnhnhữngkếtquảphùhợpđểvậndụngtạiViệtnam

 PhươngphápchuyêngiađểthamkhảoýkiếnnhậnđịnhnhữngyếutốtácđộngvàmứcđộtácđộngcủacácyếutốđốivớixuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiện tửởViệtnam

 Phươngphápphỏngvấncánhân(điềutranghiêncứuvớibảngcâuhỏithiếtkếsẵn)vàxửlýsốliệuvớichươngtrìnhSPSS(StatisticalPachagefor

SocialSciences)

1.4 ĐỐITƯỢNG VÀ PHẠMVINGHIÊN CỨU

- Đềtàimongmuốnxácđịnhđượcnhữngnhântốảnhhưởngđếnxuhướngt h a y đổit

tửđểtạođượctínhkháiquátcao,t u y nhiên,vớithờigiannghiêncứuvàkinhphíhạnhẹp,vốnkiếnthứcvàk i n h nghiệmthựctếkhôngnhiềunêntrongphạmviđềtàichỉkhảosátcácc á nhânđãtừngthamgiagiaodịchhoặcđãcóýđịnh

giaodịchThươngmạiđ iệntửhìnhthức B2C.Thôngquahànhvicủanhữngmẫunghiêncứu

trongviệcthamgiagiaodịchThươngmạiđiệntử,đềtàirútrađượcnhữngtácnhânảnhhưởngđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntửở Việtnam

- Phạmvinghiêncứucủaluậnvănlàkháchhàngcánhân(ứngxử,tháiđộ)đ ố ivớihệthốngThươngmạiđiệntửđangcó.Từđónêurakếtluậnnhânq u ảchomôhìnhnghiêncứuthôngquasốlượng 165mẫukhảo sát

1.5 ÝNGHĨATHỰCTIỄN

KếtquảnghiêncứugiúpchomọingườiquantâmcócơsởbanđầuvềviệcxácđịnhđúngđắnvaitròcủacácyếutốliênquanđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntử.Quađó,tácgiảmuốnđónggópkếtquảnghiêncứucủamìnhvàohiểubiếtchungđốivớiviệcchấpnhậncủangườisửdụngThươngmạiđiệntử.Đâycũnglàmộthoạtđộngkinhtếcòntươngđốimớimẻ,c ò n bỏngõchonênrấtcầncácnghiêncứuchoviệcápdụngthànhcôngtrongthựctế.Cácyếutốtìmthấytrongquátrìnhnghiêncứucóthểđượcvậndụngđ ể tổchứcmộthệthốngThươngmạiđiệntửtrongtừngdoanhnghiệpcụthểsaochophùhợpvớimôitrườngkinhdoanhởViệtnam.Vàcũngnhờđómàc á c d o a n h nghiệpý t h ứchơnvềv a i t r ò củaThươngmạiđiệntửđ ể khôngngừngnângcaohệthốngphụcvụkháchhàngtrongThươngmạiđiệntử(đốit á c , ngườitiêu thụ,

…).Cụthểlà:

(1) Xácđịnhnhữngyếu tốliênquanđếnThươngmạiđiện tử

(2) NhậndạngnhữngvấnđềliênquanđếnxuhướngthayđổitháiđộsửdụngThương mạiđiệntửcầnđượcưutiênquantâmvàđápứng

(3) ĐềxuấtmộtsốgiảiphápgợiýphùhợpchoviệcpháttriểnhoạtđộngThươngmạiđiệntửtạiViệtnam.

(4) Bêncạnhđó,phươngphápnghiêncứusửdụngtrongnghiêncứunàycũnggópphầnđịnhhướngchocácnghiêncứutiếpt h e o v ềphươngphápxácđịnh,đolường,đánhgiácácyếutốảnhhưởngđếnxuhướngt h a y đổitháiđộsửdụngThươngmạiđiệntửnóichung.TừngdoanhnghiệpViệtnamcóthểsửdụngkếtquảnghiêncứu,điềuchỉnhcáct h a n g đ ochotừngtrườnghợpcụthểtổchứcmôhìnhkinhd o a n h Thươngmạiđiện tửcủariêngchínhmình

1.6 KẾTCẤUCỦAĐỀTÀI

Ngoàiphần mụclục,phụlụcvà tài liệuthamkhảo,đềtàigồmcó5 chương:

- Chương1:M ởđầu:T r ì n h b à y l ý d o chọnđ ề tài,mụct i ê u n g h i ê n cứu,phươngphápnghiêncứu,giớihạnv ềđốitượng,phạmv i n g h i ê n cứu,ý nghĩathựctiễnvàkếtcấunghiêncứu củađềtài

ƯƠ NG2:GI Ớ I THI Ệ U T Ổ NG QUAN V Ề TH ƯƠ N

GM Ạ I Đ I Ệ NT Ử , HÌNH THÀNH V Ấ N ĐỀ NGHIÊN C Ứ

U VÀC Ơ S Ở LÝ THUY Ế T

PH

Ầ N A : GI ỚITHIỆUTỔNGQUANVỀTHƯƠNGMẠIĐIỆNT Ử,HÌNHTHÀNH VẤNĐỀNGHIÊN CỨU

2.1 TÌNHHÌNHVÀXUHƯỚNGPHÁTTRIỂNTHƯƠNGMẠIĐIỆNTỬTRÊ

N THẾGIỚI

2.1.1Sựphát triểncủaInternet:

- Internetthườngđượchiểulàmạngcủacácmạngmáytính.TiềnthâncủanólàmạngcủaBộQuốcphòngM ỹxuấthiệnnăm1 9 6 8 dướicáitênlàArpanetdùngchomụcđíchquânsự.Vàonhữngnăm1980,trêncơsởcôngn g h ệcủamạngn à y , tổchứckhoahọcquốcgiaMỹđ ãthànhlậpmạngNfsnetliênkếtnămtrungtâmmáytínhlớncủacáctrườngđạihọcởMỹlạiv ớinhauhoạtđộngvớimụctiêuphiquânsự.Cáctrường,việnđạihọc,cơquan,cácdoanhnghiệpkhôngchỉriêngởMỹmàcảởcácnướckhácbắtđầugianhậpNfsnetvàNfsnetđãtrởthànhmạngtrụcchính củaInternet.Ngàynay,Internet ngàycàng bànhtrướngmà mởrộng ra khắpthếgiới

- Internetlàmộtcôngnghệmanglạilợiíchvôbiênchoxãhộitronghầuhếtcáclĩnhvựccủacuộcsốngtừnghiêncứu,h ọctập,c h o đếnkinhtế,vănh ó a , ytế, giảitrí,

….Internetngàycàngthunhậnthêmnhiềungười

sửdụng.Bảng2 1dướidâylàthốngkê mứctăngtrưởngsốlượngngườisửdụngInternettoàncầutrongnhữngnămgầnđây:

Bảng2.1:Sốngườisửdụng Internettrênthếgiới

Năm 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Người

2.1.2 Sựphát triểncủaThươngmạiđiệntửvàxuhướng:

- MạngInternetmởranhiềucơhộikinhdoanhchocácdoanhnghiệp.Nhiềuloạihình,môhìnhkinhdoanhmớirađời,kéotheonhiềungànhnghề,việclàmmớixuấthiện.Hiểnn hi ên rằng,để biếnnhữngcơhộiđóth àn h hiệnthực,doanhnghiệpphảirấtnăngđộng,phảiluôntìmtòivàsuynghĩsángtạo.C ù n g v ớisựthâmnhậpcủaInternetvàolĩnhvựckinhtế,thuậtngữThươngm ạiđiệntử(e-

commerce)xuấthiệnđ ể chỉc á c hoạtđộngkinhdoanhmớivớisựhỗtrợcủacácthànhtựucủacôngnghệthôngtinnóic h u n g và mạng Internetnóiriêng

- SựxuấthiệnThươngmạiđiệntửkhôngphảilàngẫunhiên.Trongnềnkinhtếngàynay,cácyếutốthịtrường,kinhtếxãhộivàcôngnghệtạoramộtmôitrườngkinhdoanhmangtínhcạnhtranhcao,trongđókháchhànglàt r u n g tâm.Ngoàira,cácnhântốnàycóthểthayđổinhanhchóngvàkhócóthểdựbáotrướchìnhtháithayđổicủachúng.Nhữngthayđổinàygắnliền

vớicácáplựctrongkinhdoanhđốivớidoanhnghiệp.Cóthểliệtkêmộtsốyếu tốgâyáplựctrongkinhdoanhnhưsau:

triểncáchoạtđộngcảitiếnnhư:chuyênmônhóa

cáchoạtđộngcủadoanhnghiệp,tạorasảnphẩmmới,cungcấpcácdịchvụgiátănggiátrị,địnhhướngđếnkháchhàngnhiềuhơn.Vàđểnhữnghoạtđộngnàycóthểp h á t h

u y hếtvaitròcủachúng,Thươngmạiđiệntửchínhlàmộtphươngtiệnhỗtrợhữuhiệu

- Vàonăm1995,doanhthucủacáchoạtđộngthươngmạitrênInternethầunhưbằngkhông.Tuynhiên,sựtăngtrưởngtrongcácnămquađãdiễnrav ớitốcđộchóngmặt,doanhthulênđếnhàngtỉđôlaMỹ.HoạtđộngkinhdoanhtrênInternetđãbắtđầubằngcáctrangWebthôngtingiớithiệusảnphẩm,dịchvụcủadoanhnghiệp(còngọilàdịchvụcataloguetrựctruyến).Vàhoạtđộngnàybắtđầutăngmạnhkhicáctrungtâmbuônbántrựctuyếnrađời,cácgiaodịchcủanhàsảnxuất,nhàcungcấp,nhàphânphối,kháchhàng,….đượcápdụngngaytrênmạngInternet.Hànghóa trênmạng

…;Loạithứhaikhôngthểsốhóađược,đólànhữnghànghóaởdạngvậtlýcụthểnhưxeôtô,thựcphẩm,vải,bấtđộngsản,….Đ ố ivớihànghóasốhóađược, ngườimuacóthểxemthôngtinvềmặthàngđ ótrêntrangWebcủadoanhnghiệp,đặthàng,rồithanhtoánbằngthẻtíndụngcũngt h ô n g q u a mạngInternetnhờcókếtnốiv ớimạngcủangânh à n g Doanhnghiệpkiểmtrađơnhàngvàtàikhoảnngânhàng,sauđósẽchuyểnhàngchongườimuatheophươngthứcchophépngườimuachéptậptinsốhóatrênmạngInternet.Nhiềucôngtyhiệnnaykinhdoanhtheophươngthứcnày.C ụthểnhưl à Amazon.com,mộtcôngtychuyênkinhdoanhsách

vànhạc Nhiềucôngtyphần mềm, tạpchí,báocũngkinhdoanhtheophươngthứcnàytrênmạngInternet.Đốivớihànghóakhôngthểsốhóađược,ởkhâuphânphốichokháchhàng,doanhnghiệpphảisửdụngcácphươngtiệnvậnchuyểntruyềnthống.Cáct r a n g WebđiểnhìnhcholoạihìnhnàynhưlàCarsDirect.comchuyênkinhdoanhvềxeôtô,PCconnection.comchuyênvềmáytính.Ngoàira,còncócácloạihìnhkinhdoanhdịchvụkhácnhưmuatourdulịch,đặtphòngởExpedia.com,muabánđấugiáởebay.com,quảngcáoởyahoo.com,google.com, CácloạihìnhkinhdoanhtrênInternetrấtđadạngvàliêntụcpháttriển.ĐólàmộtđặcđiểmquantrọngcủaThươngmạiđiệntử

- CácgiaodịchkinhdoanhtrênInternethiệnnayphổbiếnnhấtlàcácgiaodịchB2B(business-to-business)vàB2C(business-to-

consumer).B2Blàloạigiaodịchmuabángiữacácdoanhnghiệp,tổchứcvớinhau.CònB2Clàloạigiaodịchmuabángiữadoanhnghiệpvàngườitiêudùngtrựctiếp.TheoIDCResearch(17/10/2001),doanhsốB2Bthếgiớinăm2000là282tỉUSD,vàvàonăm2005đạtkhoảng4600tỉUSDtứccómứctăngtrưởngbìnhquân73%/năm.DoanhsốB2Bđượcđánhgiáchiếmtrên90%trongtổngdoanhsốThươngmạiđiệntử,đồngn g h ĩav ớiviệcB2Cchỉchiếm

khoảngdưới10%d oan h sốThươngmạiđiệntử.Điềunàycũngd ễhiểu,b ởingười

Forrester IDC eMarketer

Total B2B %B2B Total B2B %B2B Total B2B %B2B

Tuynhiên,k h ô n g phảiaicũngt h à n h c ô n g , c ó rấtnhiềudoanhnghiệpk h ô

n g thểđủbùnhữngkhoảnchiphíđãbỏra.Cónhiềunguyênnhândẫnđếnđiềuđó,như:Cáccôngtychưasẵnsàngc h o mộtmôitrườngkinhdoanhmới,vớisựthayđổimạnhmẽtrongphongcáchlàmviệc,trongtưduykinhdoanhvàquảnl ýcủanhânviên;Ngayc ảthịtrườngcũngchưachuẩnbịchosựthayđổiđótrongnếpnghĩ,thóiquen,cũngnhưsựchưađồngđềucủanềnkinhtếởcáckhuvực.Từnăm2004trởlạiđây,vớisựổnđịnhcủakinhtếthếgiới,Thươngmạiđiệntửđãvàđangtiếptụcpháttriểntrởlạiv à ngàycàngkhẳngđịnhlàmộtcôngcụ,mộtphươngtiệnquantrọngnhấtcủathươngmạitoàncầutrongtươnglai

2.2 GIỚI THIỆUTỔNG QUAN VỀTHƯƠNGMẠIĐIỆNTỬ

- Trongkhíacạnhhoạtđộngkinhdoanh,Thươngmạiđiệntửlàứngdụngcôngnghệđ ể tựđộnghóacácgiaod ịchv à côngviệckinhdoanh

- Trongkhíacạnhdịchvụ,Thươngmạiđiệntửlàcôngcụgiúpchocá c d o a n

h nghiệp,k h á c h h à n g cắtgiảmc h i p h í dịchvụ,nângcaochấtlượnghàn

g hóavàtăngtốcđộdịchvụ

ơngmạibằngcácphươngphápđiệntử;làviệctraođổithôngtinthươngmạithôngquacácphươngtiệnđiệntửmàkhôngphảiinragiấytrongbấtcứcôngđoạnnàocủaquátrìnhgiao dịch

TheocôngbốcủaBộThươngmạicácnướcthuộctổchứcThươngmạiquố ctế(WTO):Thươngmạiđiệntửbaogồmsảnxuất,phânphối,tiếpthị,bánhay

giao sản phẩm/dịchvụbằngphươngtiệnđiện tử

Theothươngmạitruyềnthống:Thươngmạitheonghĩathôngthườnglàsựch

uyểngiaogiátrịthôngquabốnhìnhthứccơbản:Mua,bán,đầutư,vaymượn;từđó,ThươngmạiđiệntửđượcđịnhnghĩamộtcáchđơngiảnlàsựchuyểngiaogiátrịquaInternetcủamộttrongbốnhoạtđộng:mua,bán,đầu tư, vay mượn

Tóm lại :Thươngmạiđiệntửlàmộtmôh ì n h k i n h d o a n h đượckíchhoạtt h ô n g q

uacôngnghệthôngtin.Mộtkếhoạchkinhdoanhtrìnhbày“mộtkếhoạchđượctổchứcrõràngchoviệctăngthêmgiátrịkinhtếbằngcáchápdụngbíquyếtchomộttậphợptàinguyênnhằmmụcđíchtạorasảnphẩmh a y dịchvụtiêuthụđược”

Theođềtàinghiêncứunày, tácgiảđề tàivậndụngđịnhnghĩavềThươngmạiđiệntửcủaBộThươngmạiViệtnamvìmụctiêucủađềtàilàkhảosátnhữngnhântốtácđộngđếnThương mạiđiện tửđểứngdụngtại Việtnam

- Hạtầngviễnthông: mạngviễnthông,mạngmáytính,mạngInternet,cácphươngtiệnkỹthuậttruycậpcódây,khôngdây,tốcđộcao, ….

- Hạtầngkênhphânphốithôngtin:đảmbảotraođổithôngtingiữacác ngườithamgiagiaodịchvàantoànthôngtin,nhưcáccôngcụtraođổithôngtinđiệntử,thưđiệntử,đốithoạitrênmạng,giaothứctruyềntinsiêu văn bản

- Hạtầngxuấtbảnthôngtin:cáccôngcụngônngữlậptrìnhchophépxâydựngcáctrangthôngtinđaphươngtiện(vănbản,hìnhảnh,âmthanh,phim, )trênmạng

- Hạtầnggiaodiện:cáccôngcụkỹthuậtchophépgiaotiếpvớicáccơsởdữliệu,cácứng dụngcủađốitáckhácnhau

Hệthốnghỗtrợlàcácthànhphầncóliênquanđểtạoramôitrườnggiúpthựchi

ệncácgiaodịchtrongThươngmạiđiện tửnhư:

- Conngười:làngườibán,ngườimua,cáccấptrung gian,nhânlựccôngnghệthôngtin,ngườiquản lý,…

- Cácchínhsách:làluậtpháp,quyđịnhcủanhànướcvềthuế,bảovệbảnquyền,tínhriêngtư,tínhbảomật,cáctiêuchuẩnkỹthuậtđểcách ệthốngbắttaylàmviệcvớinhauđồngbộ, …

- Cáctổchức:Thươngmạiđiệntửđượcthựchiệnquatoànbộchuỗic u n g cấpcủadoanhnghiệpvàdođócóliênquanđếnnhiềuđốitáck i n h doanh,cáchiệp hội, tổchứcchính phủ

- Dịchvụhỗtrợ:ĐểthựchiệnThươngmạiđiệntửcầncónhiềudịchv ụhỗtrợnhưnghiêncứuthịtrường,c á c chiếnlượctiếpt h ịtrựctuyến,thiếtlậpnộidungthôngtinvàcácdịchvụkháchhàng,thanht o á n , kho

vận,hỗtrợcôngnghệthông tin,

thịtrựctiếp,bánhàngquamạng,tìmkiếmviệclàm,dịchvụngânhàng,đấugiá,dulịch,báođiệntử,muabánchứngkhoán,đàotạotừx a , giảitrí,tròchơiđiệntửtrựctuyến(gamesonline), Cácứngdụngn à y liêntụcpháttriểnd ựat r ê n c á c ýtưởngs á n g tạocủadoanhnghiệpvàcáccôngcụkỹthuật

2.2.3 Cácloại hình Thươngmạiđiệntử:

- Thươngmạiđiệntửcũngđượcchiathànhcáclĩnhv ựcnhưtrongnềnkinhtếkhôngcóInternet Thông thường,Thươngmạiđiệntửđượcphânloạitheobảnchấtcủagiaodịch.CóhaimôhìnhThươngmạiđiệntửchínhyếunhấtlà:B2B(business-to-business)vàB2C(business-to-consumer)

 B2BlàmôhìnhThươngmạiđiệntửmàtrongđóngườithamgialà cácdoanhnghiệphoặccáctổchức.Hiệnnay,phầnlớnThươngmạiđiệntửlàthựchiệntheomôhìnhnày.VídụvềmôhìnhB2B:cácdoanhnghiệpmuahàngcủanhau,cungcấpnguyênvậtliệu,cácdoanhnghiệpbánhàngchohệthốngđạilýcủamìnhquamạng,…

 B2ClàmôhìnhThươngmạiđiệntửtrongđódoanhnghiệpbánhàngchongườitiêudùngtrựctiếp.VídụvềmôhìnhB2C:cáccửahàngảot r ê nmạngnhưc ô n g t y báns á c h q u a mạngAmazon.com,ởViệtnamcónhàsách Minhkhai,FAHASA

Ngoàih a i môhìnhchínht r ê n , hiệnnaytrênInternetcũnghìnht h à n h nhiềumôhìnhmới:



C2C(consumer-to-consumer):cánhânbánhàngtrựctiếpchocánhân.C á c ứ ngdụngc h í

n h nhưbánbấtđộngsản,x e hơi,các



C2B(consumer-to-business):cánhâncóthểtìmkiếmdoanhnghiệpđểbánhàng(hànghóa,phầnmềm)chodoanhnghiệp.Cónhiềuc ô n g t y phầnmềmthựchiệnt

h u ê viếtphầnmềmtrênmạng.Cáccánhânởmọinơiđềucóthểthamgianhậnhợpđồngtr ên mạng, viếtphần mềmtheo yêucầu,sauđógửiquamạngđếncôngty.Côngtysẽkiểmtrachấtlượngsảnphẩmvàthanhtoánchocá nhân quatài khoảnởngânhàng



G2C(Government-to-citizens):cáctổchứcnhànướcthựchiệnmuabánhànghóa,dịchvụ,thôngtinvớidoanhnghiệpvàcôngdân

 Onlinebanking:truycậpvàocácdịchvụngânhàngvềcánhânhay

d o a n h nghiệptừdịchvụthươngmạitrựctuyếnh a y q u a mạngInternet

- Cácmôhìnhnàycòntiếptụcpháttriểntrongtươnglaikhicácứngdụngcôngnghệthôngtincóđủthờigianthâmnhậpvà o các hoạtđộng của xã hội

2.2.4 Cácphươngthứckinh doanh củaThươngmạiđiệntử:

Thông tin:

Thươngmạiđiệntửdựavàotốcđộnhanhchóngvàkhodữliệuphongp h ú củamạngInternetđểthuvànhậnthôngtin Việcquảngcáo,giớithiệusảnphẩmthựchiệnt r ê n mạnggiốngn h ưtrêncácphươngtiệntruyềnthôngcổđiển(báo,đài,truyềnhình,

…)nhưngcólợiđiểmhơnv ềmặtthờigian,bấtk ểgiờgiấc.C á c t h ô n g t i n vềgiácảthịtrường,nhữngthayđổicủathịtrườnghaynhữngyếutốtácđộngđếnthịtrườngđượcđăngtảicấpkỳt r ê n mạngvàngườisửdụngchỉviệccậpnhật

Vấnđềquantrọngnhấtởđâylàviệctruycậpthôngtin,trongđó,việcđịnhhướngt r u y cậpđóngvait r ò quyếtđịnhv à thườngphảisửdụngnhữngcôngcụtrợgiúp,nếukhôngthìngườisửdụngrấtdễbịsavào“mêhồntrận”thôngtinbởiInternetlàmộtmạngthôngtinkhổnglồvàmangtínhtoàncầu

Truy ề ntin:

Việctruyềntinngàynaytrởnênquantrọnghơnbaogiờhết,đặcbiệtlàđ ố ivớigiớikinhdoanhthìthôngtinmangtínhsốngcòn,trongđó,tốcđ ộ truyềntinđóngvaitròchủchốt.ViệctruyềntinquamạngInternetkhôngchỉdừnglạiởcácbứcthưđiệntử,màcònlànhữnghìnhảnh,âmt h a n h minhhọalýthú,…

Chínhư uđiểmnàylàmchocácgiaodịchthươngmạitrênInternetgiữacácvùngđịalýkhácnhaudễdànghơn,chúnglàmtăngkhốilượnggiaodịchvàdođólàmtăngdoanhsố,lợinhuận,gópphầnđẩy mạnhtốcđộtoàncầuhóathươngmại

Giao d ị ch, đ àm phán:

Trướckhixáclậpmộtthươngvụ,cácchủdoanhnghiệpthườngphảil i ê n lạcvớinhaurấtnhiềulầnđ ể nắmbắtthôngtinv ềđ ố itác,t h ịtrường,giácả,hànghóa,phươngthứcthanhtoán,thờigiangiaohàng…

đượccôngbốrộngrãitrêncác

TRANGWEBSẢNP HẨM/DỊCHVỤ 2.Mãhóa

NGÂN HÀNG PHUC VỤ NGƯỜI BÁN

quytrìnhgiaodịchvàtrongnhiềutrườnghợpthanhtoánđiệntửcònl à biệnphápxácthựcviệckýkếthợpđồnggiữangườibánvàngườimuatrongmộtgiaodịchThươngmạiđiệntửtrênmôitrườngInternet.SựkhácbiệtcơbảngiữaThươngmạiđiệntửvớicácứngdụngkháccungcấptrênInternetchínhlànhờkhảnăngthanhtoántrựctuyếnnày.Dovậy,việcpháttriểnthanhtoántrựctuyếnsẽhoànthiệnThươngmạiđiệntử.ĐểThươngmạiđiệntửđượctheođúngnghĩa củanó –cácgiaodịchhoàntoànquamạng, ngườimuachỉcầnthaotáctrênmáytínhcánhâncủamìnhđểmuahàng,cácdoanhnghiệpcónhữnghệthốngxửlýtiềnsốtựđộng.Mộtkhithanhtoánt r o n g Thươngmạiđiệntửantoàn,tiệnlợi,việcpháttriểnThươngmạiđiệntửtrêntoàncầulàmộtđiềutấtyếuvớidânsốđôngđảovàk h ô n g ngừng tăngcủamạngInternet.

- Điều kiện cầnđểpháttriểnhệthốngthanhtoánđiện tử:

 Hệthốngthanhtoánngânhànghiệnđại,trongđóphầnlớncácgiaodịchđượctiếnhànhthôngquaphươngtiệnđiện tử

 Hạtầngkỹthuậtcủaxãhộiđạttrình độtiêntiến,phầnlớncácdoanhnghiệpđượcnối mạngvàkếtnối vớihệthốngngânhàng

 Cơsởpháplýcủathanhtoánđiệntửđượcthiếtlậpđồngbộ,giátrịpháplýcủathanhtoánđiệntửđượcthừanhậnvà cónhữngquyđịnhtàichínhkếtoántươngứng

 Hạtầngantoànbảo mậttrongthanhtoánđiện tửđượcđảm bảo

 Thóiquenmuabáncủangườitiêudùngvàtậpquánkinhdoanht r o n gxãhộiđạttrìnhđộtiêntiến

- Ởgócđộkỹthuật,hiệnnaycórấtnhiềucáccôngnghệ,kỹthuậtliênquanđếnvấnđềnày.Tuynhiên,chúngtacóthểchiarathànhnhữngnhómnhưsau:

 Côngnghệphụcvụkháchh à n g : t h ẻt í n dụng,th ẻchovay,cácmáyrúttiềntựđộng (ATM),thẻlưugiátrịvàngân hàngđiện tử.

 Côngnghệtrợgiúpc h o Thươngmạiđiệntử:tiềnđiệntử,séc

điện tử, thẻthôngminhvàthẻtín dụngmãhóa

 Côngnghệhỗtrợchocáccôngty(doanhnghiệp):cáchệthốngthanht

o á n ngânh à n g c u n g cấpc h o k h á c h hàng,v í dụnhưhệthốngthanhtoánhốiđoáitựđộng

 Thanh toánđiệntửgiữadoanh nghiệp và người tiêu dùng (B2C)

Hìnhsố2.2:MôhìnhthanhtoánB2C

 Thanh toán điện tửgiữa doanhnghiệp và doanh nghiệp (B2B)

Đâylà phươngthứcth an ht oán giữac ác doanhnghiệpcóq u a n hệđốitácthườngxuyên,cókếtnốihệthốngtrêncơsởchuẩntraođổidữliệuđiệntử,chophéphaibêntheodõigiátrịcácgiaodịchđượcthựchiệnvàtiếnhànhquyếttoánđịnhkỳtheohìnhthứcbùtrừtàikhoảnđốiứng.Phươngthứct h a n h t

o á n n à y đòihỏidoanhnghiệp

2.2.6 VaitròcủaThươngmạiđiện tử:

- Thươngmạiđiệntửtácđộngtíchcựcđếnxãhộivànềnkinhtế.Nómởr a c h onềnkinhtếnhữnghướngp h á t triểnmới.N ó tạothêmnhiềungànhnghềmới,nhiềucôngănviệclàm,cắtgiảmchiphíkhôngc ầnthiết,tạovòngqua yvốnnhanhhơn,kíchthíchsựcạnhtranh,kíchcầucủaxãhộivàkíchthíchsựpháttriểncủasảnphẩmnhằm thỏamãntốiđanhucầutiêudùng.Nókíchthíchdoanh

nghiệpl u ô n năngđộngtrongquảnlývàsángtạotìmkiếmcácýtưởngkinhdoanhmới.Cóthểnói,Thươngmạiđiệntửlàđộnglựchoànthiệnv à thúcđẩysựphát triển của nềnkinhtế

- SauđâylàmộtsốtácđộngtíchcựccủaThươngmạiđiệntửđốivớidoanhnghiệp,ngườitiêudùng vàxã hội

TácđộngcủaThươngmạiđiệntửvớidoanhnghiệp:

- Nógiúpmởrộngthịtrườngkhôngnhững trongnước mà cònraquốctế.Vớichiphíthấpnhất,doanhnghiệpcóthểvươntớinhiềukháchh à

n g hơn,tìmkiếmnhàcungcấptốthơn,đốitácphùhợphơntrênkhắpthếgiới

- Nócắtgiảmchi ph í quảnl ý , lưuhànht h ô n g tin,cướcviễnt hô ng, bưuchính,tồnkho,giaonhận

- Rútngắnthờigianđápứngchokháchhàng:đơnđặthàngtrựctuyếnhàngnhanhchóngđượcnhânviênbánhàngxửlýnhờcáccôngcụt i n họchóavàhànghóanhanhchóngđượcchuyểngiaochokháchhàng

- Rútngắnthờigianđưasảnphẩmrathịtrường:vớimạnglướikháchhàngtrựctuyến,doanhnghiệpcót hểtiếpcậnnhiềuđónggópcủa

kháchhàng.Vớicáchlàmviệctrênmạngtrựctuyến,cácbộphậntừkinhdoanhtiếpthị,chođếnnghiêncứupháttriển,thiếtkế,sảnxuấtthửnghiệm,v v n

h a n h c h ó n g t r a o đổit hô ng t i n v ớinhauđ ể hoànthiệnsảnphẩmđưarathịtrường

- Tạora nhiềumôh ì n h kinhdoanhmớimanglạilợinhuận:nhờcóc á c phươngtiệncôngnghệthôngtinmàcácýtưởngmớiluônđượcthựchiệnk ịpthời,giúpchodoanhnghiệptiếpcậnk h á c h hàngtừnhiềuk h í a cạnhk h á c nha

uv à thỏamãntốiđ an h u cầucủakháchhàng

- Côngtácquảnlýkinhdoanhchặtchẽhơnnhờtinhọchóa:cácquyt r ì n h sảnxuất,kinhdoanhđềuđượctinhọc

hóa,quảnlýkhoahọcvàchặtchẽ,manglạihiệuquảquảnlýcao

- Chămsóckháchhàngchuđáohơn:nhờcáccôngcụtinhọcvớidữliệuđầyđủvềkháchhàng,kháchhàng luônđượchỗtrợthôngtink ịpthờinhờcácphương tiệnmáytính

- Xâydựnghìnhảnhdoanhnghiệptốthơn:nhờluônđượcgiaotiếptrựctuyếntrênmạngvớicácthôngtinvàdịchvụphongphú,kháchhàngcảmthấysựgầngũivàđáng tincậycủadoanhnghiệp

Nóichung,ứngdụngThươngmạiđiệntửđặtrayêucầuchocácdoanhnghiệpphảinhanhchóngchuyểnđổicôngnghệ,nhanhchóngnắmbắtnhữngcơhộiđưaracácsảnphẩm/

dịchvụmớichophùhợpvàđápứngthịtrường,hướngcáchoạtđộngcủamìnhđếnkháchhàngmộtcáchtốtnhất.Vìvậy,doanhnghiệpphảiluônhoànthiệnlạicơcấutổchức,dâychuyềnsảnxuất,hệthốngtổchứcsảnxuấtđápứngnhucầuthịtrườngmộtcáchlinhhoạt,cảitiếnphươngpháptiếpthị,bánhàng,nhạybént r o n gchiếnlượckinhdoanh.Bêncạnhđó,hệthốngtàichính,hoạtđộngngânh à n g cũngphảiđượccảitiếnc h o p h ù hợpv ớicácphươngthứct h a n h toánmới

Tácđộngcủa Thươngmạiđiệntửđốivớingườitiêu dùng:

- Kháchhàngmuahàngtiệnlợivềkhônggianvàthờigian:bấtcứlúcn à o , nơiđâu,kháchhàngcũngđềucóthểthôngquamạngInternetđ ể mua hànghóa

- Kháchhàngc ó nhiềulựachọnhơnk h i muahàngv ì có nhiềun h à c u n g cấp,c ó nhiềunguồnthôngtinthamk h ảo.Trênmạng,kháchhàngcóthểtìmkiếmnhanhchóngnhiềunhàcungcấpđểlựachọn

- Giáhànghóathấphơndonhàcungcấpcắtgiảmđượcchiphísảnxuấtvàquảnlý

- Đốivớihànghóasốhóađược nhưsách,báo,phim,nhạc,phầnmềm,tưvấnthông tin,thờigiangiaohàngđược rútngắn

- Kháchhàngđượcchămsóchậumãitốthơnnhờđượctưvấn24/24trênmạng

- Kháchhàngcóđiềukiệnchiasẻkinhnghiệmsửdụngvớinhautrênmạng

Tácđộngcủa Thươngmạiđiệntửđốivớixãhội:

- Tạoranhiềungànhnghề,việclàmmớichoxãhội:Thươngmạiđiệntửpháttriểnthìngànhmáytính,viễnthông,ngànhcông nghiệpphầnmềm,ngànhgiaonhận,v.v.pháttriểnmạnhhơn.NhiềunghềnghiệpmớicũngxuấthiệnđiđôivớicácdịchvụhỗtrợThươngmạiđiệntửvàcácngành nghềnóitrên

- Giảmchiphíchungchoxãhộinhưchiphí quảnlý,sảnxuất,đilại

- Chấtlượngdịchvụđượchoànthiệnhơn:nhiềudịchvụđượccungcấpvớiđầyđủthôngtinhơn,nhanhhơn,sátđốitượnghơn.Vídụ,dịchvụđàotạotừxa,chẩnbệnhquamạngđượccungcấptớivùngxaxôivớicác thôngtinchitiếtnhất

- Nhiềuđốitượngtiếpcậnvớihàngh ó a v à t h ô n g t i n , d o đócótácdụngkíchcầumạnhhơn,làmchosức sản xuấtcủa xãhội tănglên

- Bêncạnhnhữngmặttíchcực,Thươngmạiđiệntửvẫncònnhữnghạnchếcủanó.Cóhailoạihạnchế,mộtnhómmangtínhkỹthuật,mộtnhómmangtínhthương mại.

TheonghiêncứucủaCommerceNet(commerce.net),mườicảntrởlớnnhấtcủaThươngmạiđiện tửtạiMỹtheothứtựlà:

businessready).Tuynhiên,cầnkhẳngđịnhmộtvấnđềlànếun h ưdoanhnghiệpc h ỉđơnthuầnđầutưxâydựngcơsởhạtầngvàứngdụngcôngnghệthôngtinthìcóthểkhôngđủđiềukiệnđ ể đảmbảochodoanhnghiệptồntạilâudài.Vấnđềchínhcầnquantâmlàviệcđiềuchỉnhhànhv i củacánhâncũngn h ưcủadoanhnghiệptrongkhithamgiaThươngmạiđiệntử.ĐểpháthuytốiđalợiíchcủacôngnghệthôngtinvàThươngmạiđiệntử,mộttổchức

phảiđánhg i á n g h i ê m t ú c cấut r ú c v à q u y t r ì n h củan ó , b a o gồm:kinhdoanh,sảnxuất,phânphối,…

đểtừđócósựkếthợphợplýbởiv ì môhìnhkinhdoanh rấtđadạng

- Việcchuyểnđốitừmộtmôhìnhtruyềnthốngs a n g mộtmôhìnhThươngmạiđiệntửđ ư aranhiềuth ách thứclớn.Đốivớitổchức,Thươngmạiđiệntửphảná n h mộtloạihìnhk i n h d o a n h mới,môh ì n h kinhdoanhtheocôngnghệt h ô n g tinmớimàtheođó,doanhnghiệpphảiđiềuchỉnhphươngphápthựchiệnsaochophùhợpvớimôitrườngmới.Ứngdụngcáccôngnghệmới

p h á t sinhmộtsốtháchthứclớn.Trongmộtvàitrườnghợp,nócóthểlàmchovấnđềtrởnê ntrầmtrọnghơn(hiệuquảtráingược)khicác quytr ìn h bắtđầukhókiểmsoát

PH

Ầ N B : M ỘTSỐMÔHÌNHNGHIÊNC ỨUTRƯỚCĐÂYV ỀTHƯƠNGMẠIĐIỆ NTỬ:

2.3 TAM)

MÔHÌNHCHẤPNHẬNCÔNGNGHỆ(TechnologyAcceptanceModel-2.3.1 Giớithiệu tổng quanvềmô hình TAM:

- TrongnửacuốithếkỷXX, nhiềulý thuyếtđãđượchìnhthànhvà đượckiểmnghiệmnhằmn g h i ê n cứusựchấpnhậnc ô n g nghệcủangườisửdụng.Cóthểkểđếncáclý thuyếtsau:

 FishbeinvàAjzen(năm1975)đãđềxuấtThuyếthànhđộnghợpl ý (TheoryofReasonedAction –TRA)

ĐặcbiệtlàmôhìnhTAM-đượcmôphỏngdựavàoTRA-đượccôngnhậnrộngrãilàmộtmôhìnhtincậyvàcănbảntrongviệcmôhình

h óa IT)củangườisửdụng

việcchấpnhậncôngnghệthôngtin(InformationTechnology Có05(năm)biếnchínhsau:

(1) Biếnbênngoài(biếnngoạisinh)haycòngọilàcácbiếncủathínghiệmtrướcđây:Đâylàcácbiếnảnhhưởngđếnnhậnthứcsựhữuích(perceiveusefulness-PU)vànhậnthứctínhdễsửdụng(perceiveeaseofuse-PEU).Vídụcủacácbiếnbênngoàiđólàsựđ àotạo,ýkiếnhoặck h á i niệmkhá c n h a u t r o n g sửdụngh ệthống

(2) Nhậnthứcsựhữuích:Ngườisửdụngchắcchắnnhậnthấyrằngviệcsửdụngcáchệthốngứngdụngriêngbiệtsẽlàmtănghiệuquả/

năngsuấtlàmviệc củahọđốivớimộtcôngviệccụthể

(3) Nhậnthứctínhdễsửdụng:Làmứcđộdễdàngmàngườidùngmongđợikhisửdụnghệthống

(4) Tháiđộhướngđếnviệcsửdụng:Làtháiđộhướngđếnviệcsửdụngmộthệthốngđượctạolậpbởisựtintưởngvềsựhữuíchvàd ễsửdụng

(5) Dựđịnhsửdụng:Làd ựđịnhcủangườidùngkhisửdụnghệthống.D ựđịnhsửdụngcómốiquanh ệchặtchẽđếnviệcsửdụngthựcsự

TheonghiêncứucủaDavis,nhậnthứcsựhữuíchlàyếutốquyếtđịnhviệcconngườisửdụngmáytínhvànhậnthứctínhdễsửdụnglàyếutốquyếtđịnhđặcthùthứh

ai dẫnđến việcconngườisửdụngmáytính

- TAMđượcxemlàmôhìnhđặctrưngđểứngdụngtrongviệcnghiêncứuviệcsửdụngmộthệthốngvìTAMlàmôhìnhđolườngvàdựđoánviệcsửdụnghệthốngt h ô n g t i n ( I S ) Nhưvậy,Thươngmạiđiệntửcũnglàmộtsảnphẩmcủapháttriểncôngnghệthôngtin,do

đó,môh ì n h khảosátcácyếutốtácđộngvàoviệcchấpthuậnITcũngđượcápdụngthíchhợpchoviệcnghiêncứuvấnđềtươngtựt r o n g Thươngmạiđiệntử.

2.3.2 Các nhân tốchính cấuthành:

Nhưvừatrình

bàyởtrên,nh ậ nth ứ cs ựhữ u ích là yếutốquyếtđịnhviệcconngườisửdụngmáyt í

n h v à nh ậ nth ứ c t í n h d ễ sửdụ nglà yếutốquyếtđịnhđặcthùthứhaid ẫ n đế nvi ệ c conng ườ is ửdụ ngmáytính ,c h o n ê n c ó 3 yếutốcầnq u a n t â m cấut h à n h nênmôh ì n h chấpnhậncôngnghệTAMbao gồm:

2.3.2.1Nhận thức sựhữu ích (Perceive Usefulness-PU)

- Kháiniệm: “Làmứcđộmàmộtngườitinrằngsửdụngmộthệthống

đặcthùsẽnângcaokếtquảthực hiện củahọ”

- Yếu tốcấuthànhbiếnnhậnthứcsựhữuích:

 Giaotiếp(communication):Tầmq u a n trọngcủasựgiaotiếpt r o n gviệcvậnh à n h mộth ệthốngthôngtinđ ãđượccácnhànghiêncứutrướcđâythừanhận.Thậtvậy,nếuthiếuthôngtinthìk h ô n g thểl i ê n kếtcácchủthểhoạtđộnglạiv ớinhau.Nếucóthôngtinthìmọingườiđanghoạtđộngtạinhiềubộphậnkhácnhautrongcùngmộttổchứcmớihiểunhauvàhànhđộnghướngđếnmụctiêuchung

 Chấtlượngh ệthống(systemquality):Khôngngừngnângcaochấtlượnghệthốngsẽgiúpviệckhaitháchệthốngthôngtinđạthiệuquảhơn

 Chấtlượngt h ô n g t i n (informationquality):Đóchínhlàchấtlượngđầu racủahệthốngthôngtin:tincậy,đầyđủ,kịpthời

 Chấtlượngdịchv ụ(servicequality):Cóbảohiểm,tincậy,c ó t í n h phả

n hồi

Nhận thức sự hữu íchBiến bên ngoài

Thái độ hướngđến sử dụng Dự định sử dụngSử dụng hệ thống thực sựNhận thức tính dễ sử dụng

 Sựphùhợpgiữacôngnghệv à c ô n g technologyfit):Nhằmđemđếnchongườid ù n g sựtiệnlợinhấttrongviệcsửdụnghệthống thôngtin

việc(task-2.3.2.2Nhậnthứctínhdễsửdụng (Perceive Easy ofUse- PEU)

- Kháiniệm: “Làmứcđộmàmộtngườitinrằngsửdụngmộthệthốngđặcthùsẽkhôngcầnnỗlực”

- Yếu tốcấuthànhbiếnNhậnthứctínhdễsửdụng:

Việcmộtngười sửdụngmáytínhtinvàokhảnăngthựcthi mộtcôngviệctrênmáytínhmộtcáchdễdàngtùythuộcrấtnhiềuvàothiếtkếg ia

o diệncủamáytính,cácchươngtrìnhhuấnluyệncáchsửdụngmáytính,ngônngữthểhiện, phần mềm càiđặttrênmáytính

2.3.2.3Tháiđộhướngđến việc sửdụng

- “Làcảmgiáctíchcựchaytiêucực(cótínhướclượng)vềviệcthựchiệnhànhvimụctiêu”

2.3.3MôhìnhTAM

- MôhìnhTAMđược trìnhbàytronghìnhsố2.3

Tintưởng(Thànhphầnnhậnthức) (Thànhphầncảmtình)Tháiđộ Thànhphầnhànhvi

Hìnhsố2.3:Môhìnhkhái niệm TAM(Davis1989)

- Môtảmôhình:TAMđ ư ợ ctrìnhbàytronghìnhsố3 làmôhìnhđượcgiớithiệu lầnđầu củaDavis(1989)

TAMthừanhậnrằnghaiyếutốnhậnthứcsựhữuíchvànhậnthứct í n h dễsửdụnglànềntảngquyếtđịnhsựchấpnhậncủangườidùngđ ố ivớihệthống.Tầmquantrọngcủahaiyếutốvừanêudựatrênphânt í c h từnhiềukhíacạnh,như:thuyếtmongđợi,thuyếtquyếtđịnh hành vi.

2.4

MÔHÌNHCHẤPNHẬNSỬDỤNGTHƯƠNGMẠIĐIỆNTỬ(E-CommerceAdoption Model–e-CAM)

- Trongl ú c màThươngmạiđiệntửtrởthànhmộtphátminhquantrọngcủasựpháttriểnInternetthìđãcórấtnhiềunghiên cứuliênquan sựchấpnhậncủangườidùngInternet

 Bauer(1960)đềcậprằngniềmtinvềnhậnthứcrủironhưlàyếutốchủyếuvìđốivớihànhvitiêudùngnócóthểlàmộtyếutốchínhảnhhưởngviệcchuyểnđổitừngườiduyệtwebđếnngườimuahàng thậtsự

 CoxvàRich(1964)đềcậpđếnnhậnthứcrủironhưlàtổngcủac á c nhậnthứcbấtđịnhbởingườitiêudùngtrongmộttìnhhuốngmuahàngcụthể

 Cunningham(1967)nhậnthứcrủirotừkếtquảthựchiệnkhôngtốt,nguyhiểm, rủirosứckhỏe vàchiphí

 Roselius(1971)nhậndạngbốnloạitổnthấtl i ê n quanđếnc á c loạirủiro,đólà:thờigian, sựmayrủi,bản ngãvà tiền bạc

 Jacobyv à K a p l a n (1972)phânloạinhậnthứcrủirocủangườit i ê u dùngthànhbảyloạirủirosau:vậtlý(physical),tâmlýhọc(psychological),xãhội(social),tàichính(financial),kếtquảthựchiện(performance),thờigian(time),khôngtínhbằngtiền(non-

monetary)đượcliệtkêtrongbảng2.3

Bảng2.3:Cácloạirủi ro củangườitiêudùng

Các loại rủi ro Địnhnghĩa

Tàichính Rủiro mà sảnphẩmkhôngđánggiátàichính

Tâmlýhọc Rủiromàsảnphẩmsẽcóchấtlượng/hìnhảnhthấp

hơnmongđợi/hìnhdungcủakháchhàngVậtlý Rủirov ềsựantoàncủangườimuahànghaynhữngngư

ờikháctrongviệcsửdụngsảnphẩmKếtq u ảthựchiệ

n

Rủiromàsảnphẩmsẽkhôngthựchiệnnhưkỳvọng

chọnsảnphẩmcóthểmanglạikếtq u ảb ốirốitrướcbạnbè/giađình/đồngnghiệp…

Không

tínhbằngtiền

Chờ đợigiaosảnphẩm

 Taylor(1974)thìchorằngsựbấtđịnhvànhậnthứcrủirocóthểsinhranhữnglongạivàđiềunàysẽảnhhưởngđếnquátrìnhraquyếtđịnhtiêudùngsảnphẩmcủakháchhàng

 CòntheoMurphyvàEnis(1986)địnhnghĩanhậnthứcrủironhưlàsựđánhgiáchủquancủangườitiêudùngv ềkếtq u ảtạor a mộtsailầmmuahàng

€Quađó,tacóthểrútramộtnhậnxét làkhi chúngtakhôngthểthấyha ytiếpxúctrựctiếpsảnphẩm/dịchvụtrongthịtrườngđiệntử(nghĩalàcácđặctínhvôhình)thìngườitiêudùngrấtdễdàngcảmthấybănkhoă

nh a y k h ô n g chắcchắnk h i h ọtiếnh à n h g i a o dịchv ớinhữngngườibánhàngtrựctuyến.Vídụ:sảnphẩm/dịchvụđượccungứng

chongườitiêudùngcóthểkhôngđượcthựchiệnnhưmongđợi;hơnnữa,ngườitiêudùngcót h ểđượcy ê u cầuchịuc á c loạic h i phív ậnchuyểnvàbốcdỡkhitrảlạihayđổisảnphẩm/

dịchvụ.Vànhưvậylàđ ãphátsinhtổnthấtvềkếtquảthựchiệnvàtàichínhnhưcácloạirủir o vừađềcậpởtrên.Chínhcácrủironàylàràocảntrongviệcngườitiêudùng thamgia cácgiao dịchtrựctuyến

Tóm lại, các nhànghiêncứutrướcđâyđịnhnghĩanhậnthứcrủirođốiv ớisảnph

ẩm/

dịchvụ(PRP)nhưtổngchungcủacácbấtđịnhhaylongạiđượcnhậnthứcbởimộtngườitiêudùngđốivớimộtsảnphẩm/dịchvụcụthểkhimuahàng

trựctuyến

2.4.1.2Nhậnthứcrủiroliênquanđếngiaodịchtrựctuyến(PerceivedR i s k int

heContext ofOnline Transaction)

- Vàinghiêncứutrongphạmvigiaodịchtrựctuyếnchorằngsựtincậyhaytínnhiệmcủakháchhàngsẽđượccảithiệnbằngcáchgiatăngtínhtrongsuốtcủaquátrìnhgiaodịch(vídụ:thểhiệntoànbộđặctính, nguồngốcvànghĩavụcủanhàcungcấptrongviệcmuabántrênInternet),lưugiữcácdữliệucá nhântốithiểutừcácyêucầucủangườitiêudùng,tạoratrạngtháirõràngvàhợpphápcủabấtkỳthôngtinnàođược cungcấp

 Bhimani(1996)chỉrasựđedọađốivớiviệcchấpnhậnThươngmạiđiệntửcóthểbiểulộtừnhữnghànhđộngkhônghợpphápnhư:

lộmậtkhẩu,chỉnhsửadữliệu,sựlừa dốivàsựkhôngthanht o á n nợđúnghạn.Dođó,Bhimani(1996)vàRatnasingham(1998)đãđưaracácyêucầucănbảnđốivớiThươngmạiđiệntửl à phảilàmsaothỏamãnnhữngvấnđ ề sau:sựchứngthực(authentication),sựcấpphép(authorization),sựsẵnsàng(availability),sựtincẩn(confidentiality),toànvẹndữliệu(dataintegrity), khôngkhướctừ(non-

repudiation)vàcácdịchvụứngdụngcókhảnăng chọn lựa(selectiveapplication services)

 Swaminathanetal

(1999)khẳngđịnhrằngngườitiêudùngrấtquantâmviệc xemxétđánhgiánhữngngườibánhàngtrực tuyến

Nhận thức rủi ro liên quan đến giao dịch trực tuyến (PRT)

2.4.2 Kếtluận:

- MôhìnhnhậnthứcrủiroliênquanđếngiaodịchThươngmạiđiệntửđểđiđếnhànhvimuahànggồmcó3(ba)thànhphần:nhậnthứcrủiroliênquanđếngiaodịchtrựctuyến(PRT),nhậnthứcrủiroliênquanđếnsản phẩm/dịchvụ(PRP) và hànhvimuahàng(PB)

- KiểmđịnhlạimốiliênhệlýthuyếtcủacácthànhphầntácđộngđếnThươngmạiđiệntửthìhànhvimuahàngbịtácđộngbởihaiyếutố,đ ól à nhậnthứcrủiroliênquanđếng i a o dịchtrựctuyếnv à nhậnthứcrủiroliênquanđếnsảnphẩm/

dịchvụvàtácđộngnàylàthuậnchiều.Điềunàycónghĩalàkhảnăngnhậnthứcđượccácloạirủirol i ê n quanđếnThươngmạiđiệntửtănghaygiảmđềulàmcholònghammuốn dẫnđếnhànhvimuahàngcũng tănghaygiảm

2.5 NHẬN XÉT VỀHAIMÔHÌNHTAMVÀe-CAM

HaimôhìnhTAMvàe-CAMđềulàkếtquảcủacácnhànghiêncứukinhtếnướcngoàivềlĩnhvựcứngdụngcôngnghệthôngtin,trongđóđãđềcậpđếnnhữngmốiquant â m củangườidùngkhikhaithácthôngtin,tiếnhànhmuabántrênmạngInternet.Tuynhiên,đâychỉlàkếtquảnghiêncứuđốivớingườitiêudùngnướcngoàidođótấtyếusẽxảyranhữngvấnđềchưaphùhợpđốiv ớimôitrườngkinhdoanhởViệtnam.Bàitoánđặtrachotácgiảđềtàilàkhiápdụngcácmôhìnhnêutrênđểtriểnkhaihoạtđộnggiaodịch,muabántrênmạngInternetnóiriêngvàThươngmạiđiệntửnóichungtạimôitrườngkinhdoanhcủaViệtnamthìchúngtacầnquantâmnhữngyếutốnàoliênquanđếnx u hướng

thayđổitháiđộsửdụngThương mạiđiện tử đểthànhcông?

HaimôhìnhvừađềcậpđếnđềunghiêncứuvềtháiđộvàhànhvitiêudùngcủangườisửdụngkhigiaodịchtrênmạngInternet,tuynhiên,trongphạmvinghiên cứucủađềtài,tácgiảchỉdừnglạinghiêncứutháiđộcủangườidùngb ởivìnếungườisửdụngcómộttháiđộtíchcựcthìhiểnnhiênsẽcóhànhvit i ê u dùngtíchcựctươngứng

Nhận thức sự hữu ích (PU)

Nhận thứctính dễ sử dụng (PEU)

Nhận thức rủi ro liên quan đến giao dịch trực tuyến (PRT) Thái độ

mua hàng

Nhận thức rủi ro liên quan đến sản phẩm/dịch vụ (PRP)

Nhận thức tính thuận tiện trong thanh toán

2.6 XÂYDỰNGMÔH Ì N H LÝTHUYẾT,CÂUHỎINGHIÊNCỨUVÀGIẢTH UYẾT

2.6.1 Xâydựngmôhìnhlýthuyết:

Trêncơsởcácnộidungtrìnhbàytạimục2.3và2.4-Chương2,sựpháttriểncủahoạtđộngThươngmạiđiệntửđượcphảnánhthôngquatháiđ ộ ,hànhvimuahàngtrênInternet.Nhưđ ãt r ì n h bàyở mục2 5 , nếungườisửdụngcómộttháiđộtíchcựcđốivớihoạtđộnggiaodịchtrênmạngInternetthìtấtnhiênsẽcómộthànhvitíchcựcđốivớihoạtđộngđó.Vìvậy,dựavàocácmôhìnhchấpnhậncôngnghệ(TAM)vàmôhìnhchấpnhậnsửdụngThươngmạiđiệntử(e-

CAM)kếthợpvớinhậnđịnhvềmốiquanhệđồngchiềugiữatháiđộtiêudùngvàhànhvitiêud ù n g cũngnhưtìnhhìnhthựctếvềthóiquenthanhtoántạithịtrườngViệtnam,tác giảđư ara môhì nh lýthuyếtcódạngnhưsau(Hình số2 5 )

Hìnhsố2.5:Môhìnhlýthuyếtcủađềtài