CHƯƠNG X MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN I Môi trường Môi trường xung quanh hay môi trường địa lí là không gian bao quanh Trái Đất, có quan hệ trực tiếp đến s.
Trang 1CHƯƠNG X: MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
I Môi trường
- Môi trường xung quanh hay môi trường địa lí là không gian bao quanh Trái Đất, có quan hệ trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người
- Môi trường sống của con người là tất cả hoàn cảnh bao quanh con người có ảnh hưởng đến
sự sống phát triển của con người
- Môi trường sống của con người gồm:
+ Môi trường tự nhiên: Gồm tất cả những gì thuộc về tự nhiên ở xung quanh con người,có mối quan hệ trực tiếp hay gián tiếp đến sự sinh trưởng,phát triển và tồn tại của con người
+ Môi trường xã hội: Bao gồm các mối quan hệ xã hội trong sản xuất, trong phân phối, trong giao tiếp
+ Môi trường nhân tạo: Bao gồm các đối tượng lao động do con người sản xuất ra và chịu
sự chi phối của con người
- Con người là sinh vật đặc biệt, tác động vào tự nhiên một cách có ý thức, làm biến đổi tự nhiên ở quy mô ngày càng lớn và sâu sắc
* Sự khác nhau giữa môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo:
- Khái niệm:
+ Môi trường tự nhiên: xuất hiện trên bề mặt trái đất không phụ thuộc vào con người,con người tác động vào môi trường tự nhiên thay đổi, nhưng các thành phần tự nhiên vẫn phát triển theo quy luật tự nhiên
+ Môi trường nhân tạo: là kết quả lao động của con người,phụ thuộc vào con người,con người không tác động vào thì các thành phần của môi trường nhân tạo sẽ bị hủy hoại
- Nguồn gốc:
+ Môi trường tự nhiên: từ tự nhiên
+ Môi trường nhân tạo: do con người tạo ra
- Sự phát triển:
+ Môi trường tự nhiên: vừa theo quy luật tự nhiên, vừa theo quy luật của xã hội
+ Môi trường nhân tạo: theo quy luật của xã hội
II Chức năng của môi trường, vai trò của môi trường đối với sự phát triển xã hội loài người
1 Chức năng
- Là không gian sống của con người
- Là nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên
- Là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra
2 Vai trò
Trang 2Môi trường tự nhiên có vai trò rất quan trọng với xã hội loài người nhưng không có vai trò quyết định đến sự phát triển xã hội loài người (vai trò quyết định sự phát triển xã hội là phương thức sản xuất bao gồm sức sản xuất và quan hệ sản xuất)
III Tài nguyên thiên nhiên
1 Khái niệm: Là các thành phần của tự nhiên mà ở trình độ nhất định của sự phát triển lực
lượng sản xuất chúng được sử dụng hoặc có thể được sử dụng làm phương tiện sản xuất và làm đối tượng tiêu dùng
2 Phân loại:
- Theo thuộc tính tự nhiên: đất, nước, khí hậu, sinh vật, khoáng sản
- Theo công dụng kinh tế: tài nguyên nông nghiệp, công nghiệp, du lịch
- Theo khả năng có thể hao kiệt trong quá trình sử dụng của con người:
+ Tài nguyên có thể bị hao kiệt:
.) Tài nguyên không khôi phục được: khoáng sản
.) Tài nguyên khôi phục được: động thực vật, đất trồng
+ Tài nguyên không bị hao kiệt: năng lượng mặt trời, không khí, nước
MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
I Sử dụng hợp lí tài nguyên,bảo vệ môi trường là điều kiện để phát triển
1 Hiện trạng của tài nguyên và môi trường
- Các nguồn tài nguyên có hạn, đang bị cạn kiệt (khoáng sản, sinh vật)
- Môi trường sinh thái đang bị ô nhiễm, suy thoái (môi trường nước, không khí, đất), sự nóng lên của Trái Đất do các khí thải làm tăng hiệu ứng nhà kính
2.Sự phát triển bền vững
- Sử dụng hợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường để cho sự phát triển của xã hội hôm nay không làm hạn chế cho sự phát triển của ngày mai, phải tạo nền tảng cho sự phát triển tương lai
- Mục tiêu của sự phát triển bền vững: Sự phát triển phải đảm bảo cho con người có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng cao,trong môi trường sống lành mạnh:
+ PTBV về kinh tế
+ PTBV về xã hội
+ PTBV về môi trường
+ An Ninh Quốc phòng
- Cơ sở của sự phát triển bền vững:
+ Giảm đến mức thấp của sự cạn kiệt tài nguyên môi trường Đảm bảo sử dụng lâu dài các tài nguyên tái tạo lại được bằng cách tái chế, tránh lãng phí, tìm ra nguyên liệu mới thay thế
+ Bảo tồn tính đa dạng sinh học, quản lí tốt phương thức và mức độ sử dụng
+ Bảo vệ, duy trì các hệ sinh thái tự nhiên,phục hồi lại các môi trường đã bị suy thoái, giữ gìn cân bằng các hệ sinh thái
Trang 33 Hướng giải quyết các vấn đề môi trường
- Phải có sự phối hợp,nỗ lực chung của các quốc gia,mọi tầng lớp trong xã hội
- Chấm dứt chạy đua vũ trang,chấm dứt chiến tranh
- Giúp các nước đang phát triển thoát khỏi đói nghèo
- Áp dụng các tiến bộ khoa học – kĩ thuật để kiểm soát tình trạng môi trường, sử dụng hợp tài nguyên
- Phải thực hiện các công tác quốc tế về môi trường, luật môi trường
II Vấn đề môi trường và phát triển ở các nước phát triển
- Sự phát triển công nghiệp, đô thị hóa nhanh,dẫn đến vấn đề môi trường toàn cầu (mưa axit,
thủng tầng ô dôn, hiệu ứng nhà kính), (chủ yếu ở Hoa Kì)
- Nhiều nước công nghiệp phát triển đã bảo vệ tốt hơn môi trường của nước mình, nhưng lại chuyển các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm sang các nước đang phát triển, khiến các nước đang phát triển trở thành “bãi rác công nghiệp của các nước phát triển”
III Vấn đề môi trường và phát triển ở các nước đang phát triển
1 Các nước đang phát triển là nơi tập trung nhiều vấn đề môi trường và phát triển
- Chiếm ½ diện tích các lục địa, chiếm 3/4 dân số thế giới
- Chủ yếu là những nước nghèo, KT-XH chậm phát triển, thiếu vốn, KH-KT, nợ nước ngoài, hậu quả chiến tranh, sức ép về dân số
- Giàu tài nguyên thiên nhiên: khoáng sản, đất trồng, rừng nhưng đang cạn kiệt, môi trường
bị hủy hoại nghiêm trọng
2 Khai thác và chế biến khoáng sản ở các nước đang phát triển
- Khai thác và chế biến khoáng sản:là nguồn xuất khẩu chủ yếu để thu ngoại tệ
- Sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật làm giảm chi phí sử dụng nguyên nhiên liệu, tìm được các nguyên nhiên liệu rẻ tiền thay thế, làm cho các nước đang phát triển giảm nguồn thu ngoại tệ, nợ tăng lên
- Việc khai thác mỏ mà không chú ý đến bảo vệ môi trường, thì môi trường dễ bị ô nhiễm
- Các nước phát triển lợi dụng khó khăn ở các nước đang phát triển để bóc lột tài nguyên
3 Việc khai thác tài nguyênrừng ở các nước đang phát triển
- Tài nguyên rừng rất phong phú
- Việc đốt rừng làm nương rẫy, phá rừng lấy củi, lấy lâm sản xuất khẩu, mở rộng diện tích canh tác, dẫn tới rừng bị suy giảm về diện tích, chất lượng, thúc đẩy quá trình hoang hoá ở vùng nhiệt đới