Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tài chính các tổng công ty 90 do ủy ban nhân dân thành phố hồ chí minh quản lý

MỤC LỤC MỞĐẦU...Trang1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ VÀ TỔNG CÔNG TYTrang3 1.1.LýluậnchungvềTậpđoànkinh tế...Trang3 1.1.1.. Khái niệmvề Tổng công CÁC TCT 90 DO UBND TP.. Mô hìn

MỤC LỤC

MỞĐẦU Trang1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ VÀ TỔNG CÔNG TYTrang3 1.1.LýluậnchungvềTậpđoànkinh tế Trang3

1.1.1 Khái niệmvềTậpđoànkinh tế Trang3 1.1.2 Nguyên nhân hình thành các Tập đoàn kinh tế Trang3 1.1.2.1 Liên kết để tồn tại và tăng trưởng Trang3 1.1.2.2.Liênkếtđểgiatănglợiíchvềtàichính Trang4

1.1.2.3 Liên kết do xuthế toàncầuhóa Trang5 1.1.3 Cáchìnhthái tiêu biểu của Tập đoàn kinh tế Trang6 1.1.3.1 Phân loại dựa vào phương thức hình thành Trang6 1.1.3.2 Phân loại dựa vào phương thức liên kết Trang8 1.1.4 Một số mô hình Tập đoàn kinh tế lớn trên Thế giới Trang9

1.1.4.1 Mô hìnhTĐKTởcácnướcphát triển Trang10 1.1.4.2 Các mô hình TĐKT ởcác nước đang phát triển Trang11

1.2.Khái quát về mô hình Tổng công ty nhànước Trang151.2.1 Khái niệmvề Tổng công

CÁC TCT 90 DO UBND TP HCM QUẢN LÝ Trang23

2.1 Thựctrạnghoạtđộngcủa các TCT 90 do UBND TP HCM

kiệnrađời Trang232.1.2 Ngành nghềkinhdoanh Trang232.1.3 Doanh thu Trang252.1.4 Lợi

nhuậntrước

thuế Trang272.1.5.NộpNSNN Trang27

d.Mối quan hệ giữa TCT và các đơn vị thành

viên Trang302.2.1.2.Cơ chế quảnlý, sử dụng vốn Trang31a V e à nhậnvà giaovốn Trang31 b.Về điều hòa vốn trong TCT Trang31 c.V e à khaithácvàsửdụng vốn, tài sản trongTCT Trang32 2.2.1.3.C ơ chếtổchứcvàhuyđộngvốn Trang33 2.2.1.4 Cơchếvềlợinhuậnvàtríchlậpcácquỹ Trang33a.Quỹ

dự phòng tài chính Trang34b.Quỹ đầu

tư phát triển Trang34c.Quỹnghiên cứu khoa học Trang34d.Quỹphúc lợi Trang34e.Quỹkhen thưởng Trang34

f Quỹ dự phòng trợ cấp mấtviệclàm Trang34 2.2.1.5 Cơ chế tài chínhDoanh nghiệp thànhviênTCT Trang35

a.DNTV hạch toánđộclập Trang35 b.DNTV hạch toán phụ thuộc và đơn vị sự nghiệp Trang36

2.2.2 TìnhhìnhápdụngcơchếtàichínhhiệnhànhởcácTCT90doUBNDTP.HCM

quản lý Trang36

2.3.2.1 Hiệuquảhoạt động của một số TCT còn yếu kém Trang43 2.3.2.2 MốiquanhệliênkếttrongnộibộTCT chưa chặt chẽ Trang43

2.3.2.3 Quymô vốnSXKDcònthấp, mức độtíchtụvàtậptrungsảnxuất,kinh

doanh chưa cao Trang43 2.3.2.4 Sứccạnhtranh chưa cao, tốc độ tăng trưởng còn thấp Trang44

2.3.2.5 CơchếtàichínhhiệnhànhđốivớiTCTcũngcònmộtsốnhượcđiể

m Trang45 2.3.3 Nguyên nhân yếukém của các TCT Trang46 2.3.3.1.Nguyênnhânvềcơchếtổchức quản lý Trang46

2.3.3.2 Nguyênnhânvềcơchếtài chính Trang47

CHƯƠNG3:MỘTSỐGIẢIPHÁPHOÀNTHIỆNCƠ CHẾTÀICHÍNHCÁC TCT90 DO

UBND TP HCM QUẢN LÝ Trang50 3.1 Các giải pháp về cơ chế tàichính Trang50 3.1.1 Khẩn trương thành lập các Công ty tài chính thuộc các TCT Trang50

3.1.4.Mở rộng cơ chế tự chủ trong hoạt động tài chính của các TCT Trang 583.1.5 PháttriểnmôhìnhTổngcôngtyđểtiếntớihìnhthànhcáctậpđoànkinht e á mạnhtheohình thức Công ty mẹ–Công ty con Trang 58

3.1.51 Mô hình TĐKT theo hình thức Công ty mẹ–Công tyconT r a n g 58

3.1.5.2.CơchếtàichínhTổngCôngtyhoạtđộngtheomôhìnhCôngtymẹ–

Công ty con Trang61 3.1.6 Ban hành luật chống độcquyền Trang66 3.2 Một số giải phápkhác Trang66

3.2.3 ĐadạnghóacácloạihìnhTậpđoànkinhtế,Tổngcôngtyđểtăngcườngkhả năng

cạnh tranh Trang68

KẾT LUẬN Trang71 TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang72

Trongxuhướngtoàncầuhóa,nềnkinhtếnướctacàngngàycànggắnbó,hoànhậpvàonềnkinhtếthếgiới.Quátrìnhhoànhậpnàydiễnraởmọilĩnhvực:Đầutư,thươngmại,khoahọckỹthuật… vàcảvềlĩnhvựctàichính.Cácmôhìnhkinhtếmớinhư:Côngtyliêndoanh,côngtycổphần,Tổngcôngtynhànước,tậpđoàn kinh tế…xuấthiện

Ngày07/03/1994,ChínhphủđãthànhlậpcácTCTNhànướccóquymô kinht e á l ơ ù n ( Q u y e á t đ ị n h số9 0 / T T g v a ø 9 1 /

T T g c u û a T h u û T ư ơ ù n g Chínhp h u û ) , nhằmnângcaosứccạnhtranhchonềnkinhtếđồngthờithúcđẩyđượcquátrìnhtíchtụtưb a û n phụcvụchoquátrìnhcôngnghiệphóatạiViệtnam.Thựctếsaumộtthờigianhoạtđộng,cácTCTnàyđãcóbướcpháttriểnkhámạnhmẽ,tăngtrưởngliêntục,hoànthànhnghĩavụnộpngânsáchnhànước, ổnđịnhviệc làmvànângcaođờisốngcánbộcôngnhânviên,đóngvaitròquantrọngđốivớisựtăngtrưởngcủanềnk i n h tế

Tuynhiênbêncạnhcáckếtquảvàthànhtíchnóitrên,môhìnhTCThiệnnayvẫncòntồntạinhiềubấtcập,vướngmắc;TrongđóvướngmắcvềmặtcơchếtàichínhlàmộttrongnhữngcảntrởcóảnhhưởngquantrọngđếnviệchoànthiệnmôhìnhTCTởnướcta,trongđịnhhướngtiếntớiviệchìnhthànhcácTậpđoànkinhdoanh mạnh có khảnăng vươn ranước ngoài

TừthựctếvàđịnhhướngpháttriểncủaDNNNnóichungvàcácTCTnóiriêng,việchoànthiệncơchếtàichínhđốivớicácTCTởnướctahiệnnayđanglàmộtđòihỏicấpthiết

Đềtài:“MộtsốgiảipháphoànthiệncơchếtàichínhcácT o å n g côngt y 9 0 d oU Ûy BanN

h a â n DânThànhphốH o à ChíM i n h quảnlý”đ ã đ ư ơ ï c hình thànhtừnhững bức xúc,

bấtcậpnêutrên

 Mục đích – ý nghĩa của luận văn :

Quathựctrạnghoạtđộng,đánhgiámặtmạnh,mặtyếuvànguyênnhânyếuk e ù m củacácTCT Từđóđưaracácgiải phápnhằm hoànthiệncơchếtàichínhtrongmôhìnhTCTcủanướcta,từngbướcxâydựngcácTCTthựcsựlớnmạnh,đủsứccạnhtranhvớicáctậpđoànkinhtế củacác nước trong khuvựcvàthếgiới

 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :

- NghiêncứucơchếquảnlýtàichínhthựctếtạicácTCT90doUBNDTP.HCM quản lý

- Nghiêncứucácchếđộ,thểlệ,quyđịnhcủanhànướcbanhànhvềquảnlýtài chính.

 Phương pháp nghiên cứu :

- Phươngphápnghiêncứuduyvật biện chứng, so sánh và khảo sát thực tiễn

- Phươngphápthốngkêvàphântíchđểgiảiquyếtvấnđề

- Phươngphápdiễn dịchvàquynạp

 Nội dung của luận văn :

Nội dung chính của luận văn gồm3chương:

- Chương I: TổngquanvềTậpđoànkinh tế,Tổngcôngty.

- Chương II:Thực trạng hoạt động và cơ

chếtàichínhhiệnhànhcủacácTổng công ty 90 do UBND TP

HCM quản lý

- Chương III:Một số giải pháp hoàn thiện cơchếquản

lýtàichínhcácTổngcông ty90doUBNDTP.HCMquảnlý

CHƯƠNG MỘT TỔNGQUANVỀTẬPĐOÀNKINHTẾ,TỔNGCÔNGTY

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TẬP ĐOÀN KINHTE Á.

1.1.1 KháiniệmvềTậpđoànkinh tế.

Tậpđoànkinhtếlàmộtcơcấutổchức,trongđónhữngthànhviênlànhữngphápnhânđộclập,ngangbằngvềmặtpháplý,cónhữngmốigắnkếtlợiích;lợiíchởđâycóthểlàtàichính,thịtrường,dịchvụ,chiphí…

Vềcơcấutổchức,nótheomôhì nh đacôngtykhôngtrựcthuộcvàmôhìnhmạnglưới

vàkhôngchịutráchnhiệmvềnhữnghoạt động của các côngtycon

Nhưvậycóthểthấynhữngđặctrưngc ơ b a û n c u û a T Đ K T l a ø : V e à q u y mô,TĐKTphảilàmộttậphợpnhữngcôngtymạnhcóvốnlớn,nhiềucôngnhân,trìnhđộnănglựcsảnxuấtkinhdoanhcao;vềphạmvi hoạtđộng,nócóthểlà ở mộtnước(Phạmviquốc gia)hayvượt khỏiphạmvimộtnước(Xuyênquốc gia–

phạmviquốctế);vềchứcnăngngànhnghề,nó cóthểkinhdoanhchuyênsâumộtngànhhoặcđangành;vềcơcấutổchức,TĐKTphảilàmộttổhợpbaogồmcôngtymẹvàcáccôngtycon,cháu,chinhánhtồntạidướinhiềuhìnhthứckhácnhau.Tậpđoànkinhtếthườngdocôngtymẹlãnhđạovàcáccôngtyconchịusựthanhkiểmsoátcủacôngtymẹthôngquaquyềnbiểuquyếtdosởhữumộttỷlệkhốngchếcổphầntrong tổng số cổ phầnđanglưuhànhcủacôngtycon

Cáctậpđo à n kinhtếtrongcôngn gh i e äp nắmgiữphầnlớnnguồnlựcsảnxuấtcủamỗiquốcgia,làtâmđiểmchútrọngcủahệthốngkinhtế.Sựpháttriểnhaylụitàncủatậpđoànkinhtếvàcáchứngxửcủanócóảnhhưởngtolớnđếnhệthống kinh tế, không chỉtrong phạm vi quốcgia mà còn ở phạm vi quốc tế

1.1.2 Nguyên nhân hình thành cácTậpđoànkinhtế.

Cáctậpđoànkinhtếthếgiớingàymộtpháttriểnvàlớnmạnh,vươntầmhoạtđộngtoàncầuthànhnhữngtậpđoàncáccôngtyđa

quốcgia.Nguyênnhâncáct ập đoànkhôngngừngtậptrunghóabằngcáchliênkếtcácdoanhnghiệpthôngquacác hình thức sáp nhập, hợp nhất, mua lại…là do:

1.1.2.1 Liên kết để tồn tại và tăngtrưởng:

Chínhsựthayđổithườngxuyêncácphươngpháp sảnxuất,nhucầuhoànthiệnsảnxuấtvàmởrộngquymôsảnxuấtđểduytrìsựtồntạicủadoanhnghiệptrongnềnkinhtếcạnhtranhkhốcliệtlànguyênnhâncơbảntạonênsựkếthợpcácdoanhnghiệp.Hiệuquảkinhtếthuđượctừcáchoạtđộngmualạihaysápnhậpđểpháttriểnsảnxuấtchủyếuxuấtpháttừlợithếcủasảnxuấtquymôlớn.Khiquy

môs a û n x u a á t p h a ù t triển,sựh o a ï t đ o ä n g sảnx u a á t p h o á i h ơ ï p đ e m lạihiệuứngcộnghưởngkhiếnhiệuquảsảnxuấttoànbộlớnhơnhiệuquảriêngrẽtừngcôngtyđemlại.Điềunàyđúngvớiliênkếttheo hàng ngang, hàng dọcvàcảliênkếtngành:

 Trongnhữngngànhkinhdoanhmàthịtrườngsảnphẩmdocácdoanhnghiệpsảnxuấtrađãgầnnhưđượcthỏamãnthìviệcmualạihaysápnhậptheoh a ø n g ngangsẽlàmchothếvàlựccủacôngtysaukhihợpnhấtmạnhhơntrongcạnhtranh.Sứcmạnhđượctạorabởisựkhốngchếgiácảthịtrườngvàsựhợplýhóasảnl ư ơ ï n g cungứng.Sựkếthợp này tạo

kỹthuậtvàphươngthứcphụcvụkháchhàng,đồngthờimanglạichocáccôngtynhiềulợiíchnhờ tiết kiệm chi phí nghiên cứu,pháttriểnvàchiphíkhác

 Sựkếthợptheohàngdọctrướchếttạođiềukiệnđểhợplýhóaquytrìnhquảnlýcôngnghệ,giảmchiphísảnxuấtđặcbiệtlàchiphíquảnlýcôngty.Ngoài ra,nhucầuvề hợplý hóacungứnghànghóa,nguyênvậtliệucũng đượcđảmbảo, làm giảmchi phí do giảm nguyên liệu và thành phẩm tồn kho

 Đốivớicáccôngtyhoạtđộngđangành,mụctiêucủaviệcliênkếtlàđiềuchỉnhsựcânđốitrêndanhmụcvốnđầutư của họ Bằng cách tham gia vàomộtsốlĩnhvựckinhdoanhmới,cáccôngtymongmuốncóthêmnhữnghoạtđộngtiềmnăng,hoạtđộngsinhlợicao,cắtgiảmbớtnhữngngànhnghềhiệuquảkém.Nhữngtrườnghợpmualạidoanhnghiệpđanghoạtđộngổnđịnhhoặcđangdẫnđầungànhlàcáchtốt

nhấtđểtranhthủthờigianchiếm lĩnh thị trường và tạoralợinhuận

Trongnhiềutrườnghợpkhác,cácdoanhnghiệpápdụngphươngthứcbỏramộtlượngvốntươngđốinhỏđểtiếpnhậnnhữngdoanhnghiệpđangởtrongtìnhtrạngkinhdoanhthualỗ.Sauđó,táisửdụngnhântài,tậndụngthịtrường,tintức…

cộngưuthếquảnlýcủamình,côngtymuatiếnhànhcảitạotriệtđểcôngtyvừatiếpquảnđểkíchnóhoạtđộngtốtlên,tiếntớigiảmlỗ,tănglợinhuậnvàmởrộngkinhdoanh.Vídụvềmualạithànhcôngcôngtykháctheohìnhthứcnàylàtậpđoàn Daewoo của HànQuốcvàtậpđoànHansonTrustPLCcủaAnh

1.1.2.2 Liên kết để gia tăng lợi íchvềtàichính:

Khisápnhậphoặcmualạimộtcôngty,vềcơbảndoanhnghiệpmuacóthểtạo ranhững lợi ích tài chính như sau:

Giảmthuế:làtrườnghợpdoanhnghiệpmualạimộtcôngtyđangthualỗ.Donguyênnhânthualỗnêncáccôngtybánkhôngthểkhấutrừlỗvàothuếnhưngkhoảnlỗcủacôngtybánđượcchophépkhấutrừvàolợinhuậncủanótrongnămt i e áp theovàhiểnnhiênphầnlợinhuậndogiảmthuếkếtchuyểnvàonămtiếptheođó rơi vào tay chủ mới làcông ty mua

Giảmchiphípháthànhchứngkhoánmớidoquymôpháthànhcủacôngtysau khiđược sáp nhập tăng lên.

Tăngkhảnănghuyđộngvốnvàgiảmchiphísửdụngvốnvay.Saukhisápnhậphaymualạicôngtykhác,uytíntíndụngcủacôngtyđượcnânglên,côngtycókhảnăngđềxuấtvay,đượcgiảingânnhiềuhơnvàdođómàkhoảntiếtkiệmthuếthunhậpdotăngchiphítrảlãivay chínhlàlợi nhuận thấy trước của công ty

1.1.2.3 Liên kết do xu thế toàn cầu hóa:

Cóthểnóivớisựsụpđổcủachínhsáchthuộcđị a, ne àn k i n h tếcácn ươ ùc côngnghiệpbuộcphảipháttriểnvàtăngtrưởngchiềusâudẫnđếnnhữngthànhtựurựcrỡđượcphátminhvàápdụngtriệtđể.Khiđạtđượctốiưuhóaquảnlývàtầmảnhhưởngthôngquauytínthươnghiệucáccôngtythấyrằngthịtrườngtiêuthụsảnphẩmvànguồnlựcsảnxuấtphạmvimộtquốcgiađãtrởthànhnhỏbé,nhấtlàđốivớicôngtykhổnglồvớichiếnlượcdàihơiđầythamvọng Chínhđiềuđó khiếnphátsinh xu thếtoàncầuhóakinhdoanhtrongbốicảnhhàngloạtrào cảnthuếquanphảidỡbỏdocácnước nhỏ béchịu lép vế trước kinh tế và chính trị nước lớn

Cáccôngtyđaquốcgiahìnhthànhvàmởrộngquymôbằngcáchxâydựngcácchinhánh,liênkếtvớicáccôngtykhácởnướcngoàitạothànhcáccôngtyliêndoanhliênkết.Sựliên kếtbằngcách kết hợp giữa khoahọc,công nghệhiệnđạivớinhữngnguồnlựctàinguyênthiênnhiênphongphú,nguồnvốnlaođộngdồidàovàrẻmạtởcácnướckhácnhau,nhấtlàởcácnướcthếgiớithứba,hìnhthànhnênmốiliênkếthàngdọc.Còngiữacáccôngtyhoạtđộngcùngmộtlĩnhvựcởnhiềunướckhácnhauthìsựkếthợpnàylàdokếthợpthươngquyềnkhaitháctrênlãnhthổcủam o ã i nướcvàdochiaxẻthịtrườngđểcùngtồn tại và tăng trưởng

Quátrìnhsápnhập,hợpnhất,mualạigiữacáccôngtycủacácnướckhácnhaucũngtheoxuthếtoàncầuhóamàhìnhthành.VídụThomspon(Pháp)mualạic ơ sởsảnxuấtTVcủaGeneralElectrics(Mỹ),côngtySanyo(Nhật)mualạicôngtyWarwickElectronics(Mỹ),hãngxeRenault(Pháp)mualạiSamsungMotors(HànQ u o á c ) , hãngxeFord(Mỹ)mua lạiNissanMotors(Nhật)…

1.1.3 Các hình thái tiêu biểu của Tập đoàn kinh tế.

Tăngtrưởnglàsứmạng,làmụctiêuquantrọngnhấtcủamỗidoanhnghiệp.Tăngtrưởngthểhiệnquaviệcpháttriểnquymôsảnxuấthoặcđiềuchỉnhkếtcấu,c h u y e å n dịchngànhnghềhoạtđộngcủadoanhnghiệp.Tăngtrưởngbằngcáchtựtạo

doanhn gh i e äp mớiđo øi ho ûi phảim ất r a át nh i e àu t h ờ i g i an v a ø côngsứcđ ể m u a sa é

m thêmmáymócthiếtbị,xâydựngnhàxưởng,đàotạocôngnhânkỹthuật,tìmkiếmthêmthịtrườngtiêuthụsảnphẩm…

làcảmộttiếntrìnhdàivàbấpbênh,lợinhuậnthấptronggiaiđoạnđầuvàxácsuấtthànhcôngkhôngcao.TheonghiêncứucủaEdwinMansfield(Đaih o ï c Pensylvania):chỉcótừ12%đến20%côngtytựtạodoanhnghiệpmớidựavào nghiêncứuvàpháttriểnlàthựcsựthànhcôngvềlợi nhuận

Dođó,trongnềnkinhtếcôngnghiệp,khuynhhướngcủamộtcôngtyđangtồntạimuốnkhuếchtrươngquymôrộnglớnthànhtậpđoànkinhtếsẽkhôngđầutưtạora

nhữngcôngtymớimàbằngcáchsáp

nhập,hợpnhấthoặcmualạicáccôngtynhỏđanggặpkhókhănhoặchoạtđộngtrongcùnglĩnhvựcngànhnghề.Đâylàphươngánhiệu quảvàtốiưu nhất,íttốnthời giannhất,cũnglàthônglệtrưởng thànhtưbảnquốctếngàynay

1.1.3.1 Phân loại dựa vào phương thức hình thành:

 Sáp nhập:

Làmộthoặcnhiềucôngtytừbỏphápnhâncủamình(gọilàcôngtybán)đểgianhậpvàocôngtykháccóđiềukiệnhơnvàsửdụngphápnhâncủacôngtynàyđểhoạtđộng(gọilàcôngtymua).Côngtymuasẽthunhậntấtcảvàcôngnợc u û a cáccôngtybánvớimộtgiánhấtđịnhnàođó.Côngtysẽtrảchocáccổđôngcủa công ty bán bằng tiền mặthoặcbằngchứngkhoáncủachínhcôngtymua

0Vídụ:Mộtsựsápnhậpgiữa2côngtyXvàY,nếuXđượcgiữlạinhưmộtcôngtyhợpphápnhư trước kia thìYchấm dứt sự tồn tại

CôngtyX

CôngtyXCôngtyY

Hình1-1:Môhình sápnhậpHìnhthứcnàythườngxảyragiữabênbánlàdoanhnghiệpnhỏhơn,yếuthếhơntrongcạnhtranhthịtrườngvàviệcsápnhậpvàodoanhnghiệpmuasẽtạođiềukiệnthuậnlợichocảđôibên

 Hợp nhất:

Làcáccôngtycósứcmạnhtươngđươngnhauhoặcdothỏathuậnđượcvớinhaukếthợplạidướimộtphápnhânhoàntoànmới.Cáccôngtyđồngýhợp

nhấtsẽtừbỏphápnhâncủamình.Nóichodễhiểu,đólàsựrađờicủamộtcôngtymớitừsựkếthợpcủamộtsốcôngtycũ.Sựhợpnhấtphầnnàocũnggiốngnhưsựsápnhập.TrongsápnhậpnếucôngtyXmuacôngtyY,côngtytồntạilàcôngtyX…

cònkhihợpnhấtgiữaXvàYthìmộtcôngtymớisẽrađờilàcôngtyZ.Nghĩalànhữngcôngtythunhậnsẽkhôngcòntồntại,việcxemxétvànhậndạngcôngtymuavàcôngtybánlàkhôngcầnthiết.Trongtrườnghợpnày,côngtyZsẽtồntạiv a ø tiếptụcthựchiệnnhữnghoạtđộngcủacôngtyXvàY

CôngtyX

CôngtyZCôngtyY

Hình1-2:Môhìnhhợpnhất

Nhưvậy,sựsápnhậphayhợpnhấtsẽđạtđượccác mụctiêunhưtăng vốnhoạtđộng,giảmsốlượngcôngtyđểtậptrunghỗtrợkhicầnthiết,tăngcườngkhảnăngcạnhtranhvớicáccôngtykhácvàtạosựtínnhiệmcaohơnđốivớikháchh à ng

 Mua lại:

Việcmualạixảyracũngdựatrêncănbảnhaihìnhthứcsápnhậpvàhợpnhấtnhưngkhôngmangtínhquyếtliệtnhưhaihìnhthứcnêutrên.Việcmualạisẽkhông tạo ra mộtcôngtymới,đượcdiễnradưới hai dạng sau:

-Mualạicổphần:d o a n h nghiệpm u a mual a ï i c o å phầnc u û a doanhnghiệp bántrựct

iếptừdoanhnghiệpbán.Việcmuabánnàykhôngphụthuộcvàosựđồngýhaykhôngđồngýcủalãnhđạodoanhnghiệpbánvàthườngkhócóthểmualạitoànbộsốcổphầncủadoanhnghiệpbán.Thườngkhódẫnđếnsựsápnhậphoặchợpnhấthoàntoàn;doanhnghiệpbánvẫnhoạtđộngvớitưcáchphápnhânc o â n g tyriêngbiệt.Quyềnlợicủadoanhnghiệpmualúcnàylàquyềnlợicủanhàđầu tư

Sựkiểmsoátvàquyềnlợicủadoanhnghiệpmuađốivớidoanhnghiệpb a ù

n phụthuộcvàotỷlệgiữasốcổphầnmàhọmuađượctrênsốcổphầncủadoanhnghiệpbán.Trườnghợptỷlệnàytrênmức50%thìquanhệgiữahaidoanhnghiệpt r ở thànhquanhệcủacôngtymẹ–côngtycon

-Mualạitàisản:doanhnghiệpmuamualạitàisảncủadoanhnghiệpbán trựctiếptừdoanh

nghiệpbán.Vớihìnhthứcnày,doanhnghiệpmuakhôngcầnt h i e á t phảiđánhgiácáckhoảnnợcủadoanhnghiệpbán,vìhọkhôngcótráchnhiệmgìđốivớicáckhoảnnợấy.Nhiềutrườnghợp,dokhôngcòntàisảnđểhoạtdộng,

Hìnhthứcphổbiếncủacácnướctrênthếgiớilàmualạicổphần.Tuynhiên,nếucôngtymuamualớnhơn50%sốcổphầncủacôngtybánthìquanhệgiữahaicôngtynàyđượcxemlàquanhệcôngtymẹ–

côngtycon.Côngtymẹ(ngườiđầutư)làcôngtythunhậnvàcôngtyconlàcôngtybịthunhận.Cònnhữngco ân g tyliênquangọilànhữngcôngtychinhánh:Mỗicôngtychinhánhđềutồntạ

in h ư mộtđơnvịhợpphápriêngbiệt,lúcnàycôngtymẹxemquyềnlợicủamìnhởcôngtyconnhưmộtkhoảnđầutư

Vídụ:Côngtymẹsởhữu65%côngtycon,35%cònlạithuộcvềnhữngchủsởhữukhác(quyềnlợi nàygọilàquyềnlợithiểusố)

1.1.3.2 Phân loại dựa vào phương thức liên kết.

 Liên kết theo hàng dọc:

Làtrườnghợpcácdoanhnghiệpm u a l a ï i c a ù c doanhnghiệpkháct r o n g c u ø n

g mộtlĩnhvựchoạtđộng,nhưngsảnxuấtrasảnphẩmởcáccông đoạnkhác nhau.Quanhệgiữacácthànhviênchủyếulàtheoquytrìnhcôngnghệvàcungứngs a û n p h a å m c h o n h a

u S ư ï liênkếtdọcthườngdẫnđếnpháttriểnngànhnghềtheochiềusâu.Liênkếtdọccòntạođiềukiệnđểcáctậpđoàncủngcốvịthếcạnhtranhc u û a hoạtđộngchính,quảntrịchấtlượngtốthơn,bảovệđượcquyềnsởhữucôngnghiệp hữuhiệuhơn

Vídụ:sựkếthợpcủacáccôngtykhaithácdầu,lọcdầuvàphânphốisảnphẩmtrongngànhcôngnghiệpdầumỏ.HayviệchợpnhấthaitậpđoànkhổnglồtronglĩnhvựctruyềnthôngcủaMỹlàcôngtyAmericaOnline–côngtydịchvụmạngvàTimeWarner–Côngtybáochítruyềnthông.Trongđó,AmericaOnlinechi162tỷUSDđểmualạiTimeWarner.Việchợpnhấtchophépmỗiloạihìnhsẽtậnd u ï n g đ ư ơ ï c mũinhọnvàthịphầncủaloạihìnhk i a đ e å đ ư a đ e á n k e á t quảtăngtrưởnglợinhuậnnhờvàokháchhàngrộngkhắp,nộidungthôngtinphongphú,hấpdẫn cộng với các phương thức truyền tải thôngtin cựctốt

 Liên kết theo hàng ngang:

Làsựkếthợpcủanhữngdoanhnghiệphoạtđộngtrongcùngmộtngànhsảnxuấtkinhdoanhvàthườngxảyratrongnhữngngànhcómứccạnhtranhcaovàxuhướngchunglànhữngdoanhnghiệpcóưuthếsẽnắmvaitròchủđạo.Cácnhàsa ûn xuấtthỏahiệpvớinhauđểấnđịnhgiácả,chiasẻthịtrườnghoặcđịnhmứcsảnlượngđ e å h a ï n c h e á cạnhtran

hv a ø tăngl ơ ï i n h u a ä n Ơ Û m ư ù c đ o ä caoh ơ n , cácdoanhnghiệpcóưuthếsẽbỏtiềnramualạimộtphầnhoặctoànbộdoanhnghiệpkhácđ an g làđốitượngcạnhtranhcủanó

Sựkếthợpnàyđặcbiệtphổbiếntronggiaiđoạnsuythoáikinhtếsauthếchiếnthứnhất,từ1920đến1930.Vídụ:ởĐức,sựkếthợpcủabacôngtyhóachấtl ơ ùn nhấtthếgiớilàBayer,Basf,Hoechstsáp nhậpthànhcôngtymẹI.G Farbentrướcđ a â y Hoặchiệnnayơ û Anh,việchợpnhấthaitậpđoàndượcphẩmGlaxoWellcomevàSmithKlineBeechamhình thành nên tập đoàndượcphẩmlớnnhấtthếgiớiGlaxoSmithKlinecógiátrịthịtrường tới 177 tỷ USD.

 Liên kết theo phương thức liên ngành

Làmộtdạngkếthợpgiữacácdoanhnghiệpkhông cùnghoạtđộngtr ong mộtlĩnhvựckinhdoanh,khôngcạnhtranhnhaumàcũngkhôngcómốiliênhệvớinhauvềquytrìnhsảnxuấthaycungứngsảnphẩm.Đâylàmộthìnhthứckếthợpphongphú,

phổbiếnhiệnnaynhằmđadạnghóangànhnghề,hạnchếrủiro.Cóthểthấyhìnhthứcliênkếtnàyqua:tậpđoànHyundai(HànQuốc)–

từmộtxínghiệpxâydựngđãnhanhchóngpháttriểnthànhmộttậpđoànlớnhoạtđộngtrongnhiềulĩnh vực ngành nghề khác nhaunhư đóng tàubiển,sảnxuấtxehơi,điện,điệntử…

1.1.4 MộtsốmôhìnhTậpđoànkinhtế lớn trên Thế giới.

TĐKTđãrađờivàtồntạitừlâuởnhiềunước.KhởiđầucủaviệchìnhthànhTĐKTcóthểkểtừkhixuấthiệnđầutàuhỏachạybằnghơinướcvàocuốithếkỷXVIII,donhucầuvềvốnrấtlớnđểxâydựngcáctuyếnđườngsắtởchâuAâucủacácnhàtưbảnngànhđườngsắtmànếumộtnhàtưbảnchỉdựavàoviệctíchlũyvốntừchínhhoạtđộngcủamìnhthìsẽrấtlâunênhọphảitậptrungnhaulại.Từđóđ e á n naycòncónhiềumôhìnhTĐKTkhácnhauhì

kếtgiữacácthànhviênvớinhau.NhữngTĐKTmỗiquốcgiacótêngọivàđặctrưng riêngphùhợpvớicác điều kiện kinh tế của từng quốc gia đó

1.1.4.1 Môhình TĐKTởcácnướcpháttriển.

TuyTĐKTởmỗinướcpháttriểncótêngọikhácnhaunhưCartel,Group,Syndicate,Consortium,Trust,Conglomerat…nhưngTĐKTởcácnướcpháttriểnđềucó điểmchung là được cấu trúc theo chế độ tham dự

Cấutrúctậpđoàntheochếđộthamdựlàkiểucấutrúchỗnhợp,nókếthợpcảloạicấutrúctheobộphận,theochứcnăng,theosảnphẩmvàtheokiểumatrậnvà cókhingaytạitrungtâmđiểmcủatổchứclạiđượccấutrúctheokiểuđơngiản.NhìnchungmộtTĐKTbaogồmmộttrungtâm(Tổnghànhdinh–Headquarter)vàcác bộ phận, các công ty con

Cấu trúc của TĐKT theo chế độthamdựđượcthể hiệntrongsơđồsau:

Công ty mẹ

Công ty A

(Công ty mẹ sở hữu 100% vốn) (Công ty mẹ sở hữu 100% vốn)Công ty B (Công ty mẹ sở hữu 90% vốn)Công ty C (Công ty mẹ sở hữu 75% vốn)Công ty D (Công ty mẹ sở hữu 25% vốn)Công ty E

Hình 1-3: Cấu trúc TĐKT theo cơ chế tham dự

ếcạnhtranhlẫnnhautrongn h o ù m ; thôngthườngđólàviệcquyđịnhmộtmứclãisuấtthốngnhất,cácđiềukiện

ƠûAnhcócácGroupofcompaniescòngọilàHoldingcompanies.ĐâylàmộtTĐKTgồmcôngtychính(hoặccôngtym e ï) cùngvơ ùi các công t y con.M ột côngtygọilàcôngtyconcủacôngtykhácnếucôngtymẹnắmgiữhơn½vốncổphầncủanóhoặcnắmđượcmộtsốcổphầncủanóvàđiềukhiểnBan Giámđốc

Cùngv ơ ù i M y õ v a ø T a â y Aâu,Nhậtc u õ n g c o ù c a ù c TĐKTv ơ ù i têng o ï i riêngl a ø

“Keiretsu”.“Keiretsu”cũngcónhữngđặcđiểmchungnhưmôhìnhTĐKTđãnêut r e â

n nhưngcóđặcđiểmkhácđólà:hầuhếtcác“Keiretsu”đềuhoạtđộngtronglĩnhv ư ï c hoạtđộngkinhdoanhchuyênngành

1.1.4.2 Các mô hình TĐKT ởcác nước đang phát triển.

Trongnhữngthậpkỷgầnđây,TĐKThìnhthànhvàpháttriểnmạnhtạicácn ư ơ ù c đangpháttriển.Tuymôhìnhhoạtđộngvàtiềmlựctàichínhkhôngthểbằngvới cácTĐKTlớncủacácnướcpháttriển,nhưngnhữngTĐKTcủacácnướcđangpháttriểnđãgópphầnrấtlớn,vềnhiềumặtchonềnkinhtếcủaquốcgianày.ĐặcthùcủacácTĐKTởcácnướcđangpháttriểnlàsựpháttriển,bànhchướngdựavàoliêndoanhvớicáccôngtynướcngoài.Điềunàyđượcđánhgiálàsựthểhiệnsựphảnứnglinhhoạtcủacáccôngtykinhdoanhởcáccôngtyđangpháttriểnnhằmt h í c h ứngvớisựvậnđộngcủanềnkinhtếthếgiớitronggiaiđoạnhiệnđại.Phátt r i ể n cáccôngtyliêndoanhchophépkhaithácđượccácnguồnvốnđầutưvàcôngnghệnướcngoàiđểpháttriểnsảnxuấtkinhdoanhphụcvụnhucầutrongnướcvàxuấtkhẩu.Hầuhếtcáccôngtyliêndoanhcủacáctậpđoànđềucósảnphẩmxuấtkhẩurathịtrườngnướcngoài.Bằngcáchnày,nhữngTĐKTởcácnướcđangphátt r i e å n cónhiềuđiềukiệnhơnđểxâmnhậpdầnvàothịtrườngthếgiới

NhữngmôhìnhTĐKTởcácnướcđangpháttriển, vềđạithểcũnggiống nh ư cácnướcpháttriển,nghĩalàđaphầncócấutrúctheochếđộthamdựnhưngởm ư ù c độthấphơndocácđiềukiệnnộitạicủanềnkinhtế.Sauđâyxinđưaramộtsốví dụ:

Mô hình TĐKT ở Trung Quốc

TĐKTởTrungQuốccótêngọilàtậpđoànxínghiệp(TĐXN).Đâylàmộthìnhthứccủaquầnthểxínghiệprađờidoyêucầucạnhtranhcủamộtsốxínghiệpv a ø trêncơsởtựnguyện,bìnhđẳng,liênhiệplạivớinhauthànhmộtthựcthểkinhtến h ư côngtyliênhợpchẳnghạn.TĐXNlàmộtloạihìnhthứctổchứccủaxínghiệphiệnđại,cũnglàmộtphápnhânkinhtếcóđặcđiểm: lấyxínghiệplớnvàtrọngtâm,cóthựclựckinhtếhùnghậu,cóvịtrítươngđốiquantrọngtrongnềnkinhtế

làmcốtlõi.TĐXNởTrungQuốccónhiềuchứcnăng:sảnxuất,nghiêncứukhoahọc,sảnxuấtsảnphẩmmới,tiêuthụvàphụcvụ,cónănglựccạnhtranhnhấtđịnht r ê n t h ị t r ư ơ ø n g n ư

ơ ù c n g o a ø i C a ù c T Đ X N k h o â n g c h ị u s ư ï h a ï n c h e á c u û a v u ø n g , c u û a c ơ quan,vàdođóthuđượchiệuquảkinhtếlớn.CácxínghiệpthànhviêntrongTĐXNcómốiquanhệtraođổiriênglẻ,tuynhiênv a ã n thựch i e ä n nguyêntắclãicùnghưởng,lỗcùngchịutrongphạmvimộttậpđoàn.Nhưvậy,hoạtđộngcủaTĐXNsẽchặtchẽvàtậptrunghơn,đạthiệu quảkinhtếcaohơn

SựrađờicủacácTĐXNởTrungQuốc,theodiễnđạtcủacáchọcgiảtrungQuốc,là“sựpháttriểnquantrọngtrongviệcliênhợpkinhtếngang,nóthíchứngvớiyêucầuhiệptácsảnxuấtlớn,nângcaohiệuquảkinhtế,tỏ rasứcsốngkhámạnh trong nền kinh tế thịtrường XHCN”

Từn a ê m 1 9 9 8 đ e á n n a y , c h í n h p h u û Trungquốcđưaraphươngáncảicách“nắmtobỏnhỏ”vàthựchiệnrộngrãichếđộcổphầnhóavớicamkếttrong3nămsẽxoay chuyểnđược tìnhtrạnhthualỗ củaxínghiệpquốcdoanh(XNQD).ThựctiễnđãchothấycôngcuộccảicáchdoanhnghiệptạiTrungquốctừkhirađờicácTĐXNđãmanglạinhữnghiệuquảđángkể.Trongcuộchọpbáocủachínhphủngày25/1/2000,ChủnhiệmUûybanKinhtếBuônbánnhànướcTrungQuốcThịnhH o a Nhânchobiếttheophươngchâm“nắmtobỏnhỏ”,năm1999TrungquốcđãđẩynhanhđượcbướcđộtphácảitiếnmangtínhchiếnlượcđốivớicácXNQD.Vềp h ư ơ n g châm“nắmto”,trêncơsởthànhlậphaitậpđoànlớnlàtậpđoàndầukhí,tậpđoànhóadầuvàtậpđoàngangthépBảoChươngnăm1998,trungQuốclạitiếpt u ï c thànhlập10tậpđoànlớnvềcôngnghiệpquốcphòngvà3tậpđoànlớnkimloạimàuđangtiếnhànhxâydựng4tậpđoànlớntrongngànhthôngtin,trongđóphươngánxâydựngtậpđoànthôngtindiđộngTrungQuốcvàcôngtytráchnhiệmhữuhạnthôngtinliênngànhTrungQuốcđãđượcchínhphủphêchuẩnvàhiệnđangđượcthực thi

Theobáo”Wall-streetA S I A N ” ( t i n t ư ø BắcKinh), chínhphủTrungQuốcm ơ ù i đâyđãcókếhoạchcơcấulạingànhhàngkhôngtrongmộtnỗlựcnhằmcảicách khuvựcxínghiệpquốcdoanh(XNQD)kémhiệuquảthôngquaviệcsátnhập34côngtyhàngkhôngthànhmộtsốTĐXNlớntheophươngchâmquenthuộc”khikhôngchắcchắnthìcànglớncàngt ốt ”, tiếptheosựsátnhậpm an g tínhchất ép b u o ä c diễnratrongngànhthép,ngànhmaymặcchođếnngànhbáochí.Vềmặtlýthuyết,điềunàygiúpchocácTĐXNcó“cơmay”đểcạnhtranhvớinướcngoài:đồngthờivớichínhsáchnàycũngdựavàocáccôngtylớnđểcưumangcáccôngtynh

ỏ hơn, do đó tránh được việc sathải công nhân với số lượng lớn

Mô hình TĐKT ở Hàn Quốc

Mô hình TĐKT ở Thái lan

HoạtđộngdoanhnghiệpởcácnướcTháiLanđãcónhữngbướctiếnđángkểvớinềnkinhtếthếgiớivàchínhsựpháttriểncủacácTĐKTTháiLanđãchứngminhchoquátrìnhhộinhậpnày.CóthểđơncửsựpháttriểncủatậpđoànximăngSiam làm ví dụ

XimăngSiamlàmộttậpđoàndạngconglomeratelớnnhấtvàlâuđờinhấtởTháiLan.TiềnthâncủanólàcôngtyximăngSiam.Vớitổngsốthànhviêngồm4 c o â n g t y s a û n xuấtk i n h doanh,t a ä p đ o a ø n h i e ä n đangsảnxuấtv a ø k i n h doanht r e â n

20.000loạisảnphẩmkhácnhau.TậpđoàncóvănphòngđạidiệntạiLosAngeles,Singapore,SydneyvàTokyo.Hiện naytổngsốlaođộngtrongtậpđoànnàygồm

20.1 người

HoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủatậpđoànSiamtậptrungvàocáchướngchínhsau:

- Sảnxuấtximăngvàgạchchịulửa,gồmbacôngty:Côngtyximăngtráchnhiệmhữuhạn(TNHH)Siam(côngtymẹcủatậpđoàn);côngtyTNHHsảnxuất,kinhdoanhcácvậtliệutổnghợpvàđặcbiệt;côngtyTNHHcôngnghệkínhAsahiSiam(liêndoanhgiữacôngtyTNHHximăngSiamvàcôngtykínhAsahi–Nhật Bản)

- Pháttriểncácvậtliệuxâydựng,gồm13côngtytrong đócó6côngtyliêndoanhvớinướcngoàichủyếulàNhậtvàMỹ.Cácvậtliệuxâydựngđượcsảnxuấttừcáccôngtynàylà:sắtthép,bêtông,cácloạitấmlợp,vậtliệulátnền,sứ vệsinhcaocấp,cácloạikínhchịulựcvà không chịu lực,gỗ dán, gỗ ép v.v…

- Sảnxuấtvàkinhdoanhcácloạimáymóc,thiếtbị,gồm14côngtytrongđó7c o â n g trìnhliêndoanhvới nướcngoài.Cácloạisảnphẩmhếtsứcphongphúnhưcácloạimáyxâydựng,thiếtbịnặng,ôtô,máynôngnghiệp,xilanh,nồihơi,đo än g cơ diesel,ắ cq u y, m a ù y nghiền,ép,đènhình,tivi,vidéo…

Cácsảnphẩmcủacáccôngtyliên doanhcóchấtlượngcaocònthamgiaxuấtkhẩutrên thị trường thếgiới

- Sảnxuấtgiấybộtvàcácsảnphẩmtừgiấytừcácnguyênliệusẵncótrongnước.Nhómnàybaogồm14côngty,phầnlớncáccôngtyđượcthànhlậpvàpháttriểnmạnhtrong nhữngnămgầnđâynhằmbảođảmgiấychonhucầut i e â u d u ø n g h a ø n g n g a ø y , c h o s

a û n xuấtc u û a cácc o â n g t y k i n h d o a n h v a ø c a ù c sảnphẩmgiấycaocấpchonghệthuật,vàchonhucầucủa các công ty xuất khẩu

Ngoàinhữnghướngchínhtrên,tậpđoàncònmởrộngkinhdoanhsangcácsảnphẩmchấtdẻotổnghợpnhân tạo vàhiệnnaycó 4côngtykinhdoanhtronglĩnhvực này

Sựphát triển của tập đoànđượcthựchiệnchủyếubằnghaicách:

Thứnhấtlàcácbộphậncủacáccôngtylớndosựpháttriểncủasảnxuất,tựlớnl

ênvàkhicóđủkhảnăngsảnxuấtđãtáchthànhnhữngcôngtyđộclậpnhưngvẫnlàthànhviêncủatậpđoànđểđápứngnhucầutrongnướctăngnhanhtrong những năm gần đây

Thứhailàhàngloạt cáccôngtythành viêncủatậpđoànđượcthànhlập t

heokiểucôngtyliêndoanhvớinướcngoài

SựpháttriểnvàmởrộngsảnxuấtkinhdoanhcủatậpđoànximăngSiamchủy e á u t a ä p t r u n g v a ø o 2 0 n a ê m t r ơ û l a ï i đ a â y Hàngloạtcáccôngtymớiđượchìnhthànhvàcáccôngtyliêndoanhrađờisaunhữngnăm80.Điềuđóphảnánhmộtthựctếkháchquanlàsựpháttriểncủatậpđoàngắnchặtvớitìnhhìnhpháttriểnvàt a ê n g trưởngkinhtếcủaTháiLan,đồngthờinógópphầnthúcđẩynềnkinhtếTháiLanpháttriểnnhanhhơn

Mô hình TĐKT ở Đài Loan

CácTĐKTcủaĐàiLoancótêngọilà“Jituanque”.Đólàcáctổhợpcôngnghiệplớn,vềđặcđiểmkhôngkhácgìlắmsovớicácTĐKTcủaNhậtvàcủaHànQuốc

1.2 KHÁI QUÁT VỀ MÔ HÌNH TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC

1.2.1 KháiniệmvềTổngcôngty.

DNNNcónhiềumôhìnhkhácnhau,tùytheomôhìnhkinhd o a n h , chứcnăng nhiệmvụ,mứcđộliênkếtkinhdoanh,mứcđộđộclậphoạtđộng…

màcótêngọiphùhợpnhưDNNNđộclậpquymôlớn,TCTnhànước,DNNNcóquymôvừavànhỏkhôngtổchứcHĐQT.TCTlàmộtmôhìnhmớicủaViệtnamcónguồngốchọchỏitừsựcảitổ của“nềnkinhtếmongmuốnđạinhảy vọt” của Trung Quốc

Kháiniệm“Tổngcôngty”làloạihìnhDNNNđặcbiệthaycòngọilàTCTnhànước.Theotinhthầnđiều43vàđiều44,chươngVI,luậtdoanhnghiệpthìTCTnhàn ư ơ ù c c o ù Hội

đ o à n g quảntrị,đ ư ơ ï c thànhlậpv a ø hoạtđ o ä n g t r e â n c ơ sởl i e â n k e á t n h i e à u đơnvịthànhviêncóquanhệgắnbóvềlợiíchkinhtế,côngnghệ,cungứng,tiêuthụ,đ a ø o tạo,n g h i e â

n c ư ù u

tiếpthị,hoạtđộngtrongmộthoặcmộtsốchuyênngànhkinhtế-kỹthuậtchính,nhằmtăngcườngkhảnăngkinhdoanhcủacácđơnvịt h a ø n h viênvàthựchiệ

n nhiệmvụchiếnlượcpháttriểnkinhtếxãhộitừngthờikỳ

TCTnhànướclàtổchứckinhdoanhcótưcáchphápnhân,cócondấu,cótàisảnvàcócácquỹtậptrungtheoquyđịnhcủachính phủ,đượcnhànướcgiaoquảnlývốn,tàinguyên,đấtđaivàcácnguồnlựckhác,cótráchnhiệmbảotoànvàpháttriểnvốn,sửdụngcácnguồnlựcđượcgiao,thựchiệnquyềnvànghĩavụcủaDNNNnhưquyđịnhtạichươngIIcủaLuậtdoanhnghiệp.TùytheoquymôvàvịtríquantrọngmàTCTnhànướccóhoặckhôngc

ócôngtytàichínhvàdoanhnghiệpthànhviên.Chếđộtàichínhvàhạchtoán

củaTCTnhànướcdochínhphủquyđịnh

CơcấuTCTnhànước

cóthểcócácđơnvịthànhviên:Đơnvịhạchtoánđộclập;hạchtoánphụthuộc;Đơnvịsựnghiệp.ĐơnvịthànhviêncủaTCTnhànướccótênvàcondấuriêng,đượcmởtàikhoảntạingânhàngphùhợpvớiphươngthứchạchtoáncủaTCTnhànước.Đốivớicácđơnvịthànhviênhạchtoánđộclậpthìcócơc h e á quảnlýnhưnhữngDNNNđộclậpkhác,tứclàdoanhnghiệpđócóđiềulệriêngdo HĐQT phê chuẩn phù hợp với nhữngquyđịnhcủaphápluậtnhànước

1.2.2 Hoàn cảnh ra đời và mục đích thành lập.

1.2.2.1 Hoàn cảnh ra đời.

Ngày07tháng03năm1994ThủtướngChínhphủđãbanhànhQuyếtđịnhsố90/TTgvà91/

TTgtạocơsởpháplýchoviệchìnhthànhcác TCTnhànướcởnướcta.Ngày20tháng4năm1995QuốchộiđãthôngqualuậtDNNN,trongđódànhmộtchươngđềcậpđếnmôhìnhTổngcôngtynhànước,quađómôhìnhnàyđãđượcnângcaovềcơsởpháplý

Nhưvậy,xétvềmặtthờigianxuấthiện,cácTCTnhànướcởnướctanóichungvàTP.HCMnóiriêngđược hìnhthànhtrongquá

trìnhcải cáchcác DNNN,vi ệc xuất hiệnchúng xuất phát từnhữngnguyênnhânsau:

- DonhucầutáchmộtsốcácDNNNtrướcđâydocácsởngànhhoặcquậnhuyệnquảnlýđểhìnhthànhcácTCTnhànướcvớimụcđíchtrướchếtlàtáchchứcnăng quảnlýkinhdoanhkhỏichứcnăngquảnlýnhànướccủacácngành,cáccấp;nhưTCTThươngmạiSàiGòn,TCTNôngnghiệpSàiGòn,TCTĐịaốcSàiGòn,TCT Bến Thành

- Don h u c a à u đ o å i mớic ơ c a á u tổchức,cơchếtổchứccácTCTtheoluậtDNNNđốivớinhữngcôngtyđãhìnhthànhtrướckhicóluậtDNNNnhằmlàmchocácTCTnàythựcsựhoạtđộngtheomộtcơcấutổchứcvàcơchếtổchứccủamộtdoanh

nghiệp;nhưTCTXâydựngSàiGòn

MôhìnhTCTnhànướclàmộtmôhìnhtổchứckinhdoanhmới,Tp.HồChíMinhlạilàđịaphươngđầutiêntrêncảnướcthànhlậpvàtrựctiếpquảnlýcácTCTnhànước,cácTCTvừarađờilạichịuảnhhưởngcủakhủnghoảngtàichính,tiềntệkhuvực,nêngặpkhôngítkhókhăntrongviệctổchứccáchoạtđộngquảnlývàđiềuhànhkinhdoanhcủamình.Từđó,việcđánhgiámộtcáchđầyđủvềmôhìnhTCTtrởnênphứctạphơn

1.2.2.2 Mụcđíchthànhlập.

ViệcthànhlậpcácTCT nhànướcởnước ta nhằmnhữngmụcđíchsau:

- Tạođiềukiệnthúcđẩyquátrìnhtíchtụvàtậptrungvốn,hìnhthànhcácđơn vị chủlực của nền kinh tế

- Tạoranhữngtổchứckinhdoanhchuyênngànhhoặcđangànhcótầmvócquốcgiatiến tớicótầm vóc quốc tế

- Nângcaou y tínv a ø khản a ê n g c a ï n h tranhtrênthịtrườngtrongnướcvàngoàinướccủa các doanh nghiệp đầu đàn

- Thựchiệnchủtrươngxóabỏdầnbộchủquản,cấphànhchínhchủquảnđốivớiDN

NN vàsựphânbiệtdoanhnghiệp TW, doanh nghiệp địa phương

- Tăngcườngquảnlýnhànướcđốivớidoanhnghiệpthuộcmọithànhphầnkinhtế, nâng caohiệuquả của nền kinh tế

- Tạoranhữngphươngtiệnkinhtếtậptrungđ e å n h a ø nướcchủđ o ä n g h ơ n trongviệcthựchiệnchứcnăng điều tiết nền kinh tế của mình

Mụcđíchcaonhất,tổngquátnhấtcủaviệcthànhlậpcácTCTnhànướclàtrêncơ sơ ûl i e â nk e át tậptrungcácDNNNđangtồntạivànângcaonănglựccạnhtranhvàhiệu quả kinhdoanhcủatoànTCTvàtừngthành viên

- TCT90:làloạihìnhTCTđượcthànhlậptheoquyếtđịnhsố90/

TTgcủaThủtướngchínhphủngày7/3/1994 về việc tiếp tục sắp xếpDNNN

Cả hai loại TCT đều đượchình thànhtheohaihướng:

 CácTCTtrongngànhđặcthù(TCTBưuChính–ViễnThông,TCTCaoSu, TCTHàng Không, TCT Xăng Dầu, TCT Thuốc Lá…)

 CácTCTtheodạngmôhìnhcácTĐKThoạtđộngtạiđịaphươngnhấtđịnhnhư(TCTThươngMạiSàiGòn,TCTThươngMạiBếnThành,TCTĐịa ốc Sài Gòn…).Sự khác biệt giữa mô hình Tổng công ty ởViệtnamsovớiTậpđoànkinhtếởcácnước

Nhìnchung,m o â hìnhT C T ơ û V i e ä t N a m í t n h i e à u đ a õ mangd a ù n g d a á p c

u û a TĐKT.SovớiTĐKTcủacácnướcmôhìnhTCTởViệtNamcónhữngkhácbiệtrấtcơ bảnnhư sau:

- CácTCTViệtnamthuộcsởhữuNhànước,phầnlớnhoạtđộngtrongcùngmộtlĩnhvựckinhdoanh(vídụ:TCTdệtmay,TCTthan,TCTXimăng…),trongkhicácnướccácTĐKTphổbiếnlàdạngsởhữuhỗnhợp(đasởhữu)vàvềbảnchấtdựa trênsởhữutưnhân,hoạtđộngkinh doanhtrongnhiềungànhhoặc lĩnhvựckhácnhau.PhầnlớncácTĐKTtrênThếgiớiđềuđượctổchứcdướihình thức công ty cổphần hoặc công tyTNHH

- ViệchìnhthànhcácTCTởViệtnamtrướchếtvàchủyếuxuấtpháttừyêucầutổchức,sắpxếplạicácDNNNtrongquátrìnhchuyểnđổicơchếquảnlýtheohướngkinhtếthịtrường,doNhànướcđứngratổchứcthànhlập,liênkếtbằngquyếtđịnhhànhchính,cótínhchấtgomđầumốichứchưaphảilànhucầutựthân,xuấtpháttừsựpháttriểnbêntrongcủacácdoanhnghiệpđòihỏiphảicóhìnhthứctổchứcsảnxuất,liênkếtsảnxuấtphùhợp.Vìvậy,saukhithànhlập,nhiềuTCTgặpphảikhôngítkhókhăntrongđiềuhànhvàquảnlý,chưa

đápứngđượcyêucầunângcao hiệu quảSXKDvànănglựccạnhtranhtrênthịtrường.

- VềcấutrúccácTCTcủaViệtnamthườngcócầutrúc2cấp(TCTvàdoanhnghiệpthànhviênhạchtoánđộclậphoặcphụthuộc),trongkhicácTĐKTcủaca ùc nướccóthểcónhiềucấpkhácnhau(Côngtymẹ,cáccôngtycon,côngtycháu…),giữanhữngcôngtymẹvàcôngtythànhviêncómốiquanhệsởhữulẫnnhau

rấtđadạngvàphứctạptùythuộc vào mối quanhệ đầu tư tài chính

- CácTĐKTthườngcóquymôkhổnglồ,phạmvihoạtđộngtrênnhiềunước, cònđốivớicácTCTởViệtnamquymôcũngcònrấthạnchế,hoạtđộngchủyếu trongphạm vi quốc gia

- MốiquanhệgiữaTCTvàcácđơnvịthànhviêncònmangnặngtínhchấthànhchínhvàtổchức,thiếusựgắnkếtbằnglợiíchthôngquacácquanhệtàichính.TronhmôhìnhTCT,sựchiphốicủaTCTđốivớicácdoanhnghiệpthànhviênmangnặngtínhchấtmệnhlệnhhànhchính,cấptrêncấpdưới.TCTtrởthànhmộtcấpquản lýtrunggianđốivớicácdoanhnghiệpthànhviên.Ngượclại, t r o n g môhìnhTĐKT,sựchiphốinàychủyếudựatrêncácquanhệđầutưtàichínhvàlợiíchkinhtế.TrongcácTĐKThoạtđộngtheomôhìnhcôngtymẹ–

côngtycon,côngtymẹnắmcổphầnchiphốiđốivớicáccôngtyconvàtạot h a ø n h mộtcấutrúc“mạngliênkết”trongđócócôngtymẹlàhạtnhânvàcáccôngtyconlàcáccôngtyvệtinhxoayquanhhạtnhân.Khithịtrườngtàichínhđượcpháttriểnđếntrìnhđộcaothìquanhệsởhữuvềvốngiữacôngtymẹvớicác côngtyconcũngnhưgiữacáccôngtyconvớinhausẽtrởnênrấtđadạng,tạorasựgắnkếtvàphụthuộclẫnnhaurấtchặtchẽbởicácquanhệđầutưtàichính, lợiíchkinhtếvàchiếnlượckinhdoanhcủacảtậpđoàn.Cáccôngtytrụcột(côngtymẹ)thườngnắmgiữmộtsốlượnglớnvốn(hoặccổphiếu)đủđểkiểmsoátvàchiphốicáccôngtycon,đồngthờingaygiữacáccôngtycon cũngcósựnắmgiữ vốn (hoặccổphiếu)vàchiphốilẫnnhau

- TCTlàmôhìnhtổchứcDNNN,TCTlàmộtphápnhânnênhoạtđộngcủanóchịusựchiphốicủaLuậtDNNN,trongkhiTĐKTcủacácnướckhôngphảilàmộthìnhthứctổchứcdoanhnghiệpmàchỉlàkháiniệmchỉmốiliênkếtcủacácp h a ù p nhânđ o ä c lậpcómốiq u a n h e ä sởh ư õ u , c h i phốilẫnnhau.Dovậy,TĐKTkhôngphảilàmộtdoanhnghiệp.MứcđộliênkếtchặtchẽhaylỏnglẻotrongTĐKTkhôngchỉtùythuộclợiíchkinhtếcủatừngthànhviên,màcònp h u ï t h u o ä c v a ø o n a ê n g lựctàichính,ýchívàchiếnlượckinhdoanhcủatừngdoanhn g h i e ä p t r o n g quanh e ä k i n h d o a n h V ì v a ä y hìnhthứctổchứccủacácTĐKTởcácnướcrấtphongphú,đadạng

Nhữngnhậnxéttrênchothấyrằng,thựcchấtmôhìnhTCTởViệtNamlànhữngTĐKTởdạngsơkhai,quymônhỏ,phạmvihoạtđộnghẹp,môhìnhvàcơ

1.2.4 CácmôhìnhTổngcôngtytrongbướcquáđộtừTổngcôngtythànhcácTậpđ

oàn kinh tếmạnh.

Gồm các mô hình như sau:

- TCT là một DNNN hoạch toán tập trung

- TCTlàmộthệthốngcôngtymẹ–côngtycon.Trườnghợpnàycóthểphân biệtrahaidạngTCTcụthể:

 TCTlàmộthệthốngcôngtymẹđơnsởhữu(sởhữunhànước)vàcáccông tycon đa sở hữu

 TCTlàmộtcôngtycổphầnđasởhữu,trongđókhôngloạitrừcảviệcliêndoanhvớinướcngoài Việcli ên doanhvới cácnhà sảnxuấtởnướcngoàimộtmặttranhthủđượcnguồntàichính(thườngl à ngoạitệmạnh–

thứmàhiệnnaychúngtarấtcần)vàmặtkháclàcôngnghệsảnxuấttiêntiến của phía đối tác

Tùytheotínhchấtvàquymô,cóthểlựachọnloạimôhìnhphùhợpchocácT C T Điềuđánglưuýlàkhôngcómôhìnhnàocóthểápdụngchungchotấtcảcáctrường hợp,chẳnghạn:

1.2.4.1 MôhìnhTCTlàmộtDNNNhạchtoántậptrung:cóthểápdụngcho c a ù c

T C T h i e ä n đ a n g c o ø n h o a ï t độngm a ø s ư ï gắnk e á t g i ư õ a c a ù c DNTVkhôngmangtínhhữucơ,hoặc làgắnkếtcótính chấtbạnhàng;môhìnhnàycũngcóthểápdụngđểsátnhập,hợpnhấtcácDNNNkhôngphảilàDNTVcủaTCTnhằmgiảmsốlượngDNNNđanghoạtđộngnhằmmộtlýdovềmặthiệuquảnàođó.CácTCTápdụngmôhìnhDNNNhạchtoántậptrungtrongtươnglaisẽdầnchuyểnthànhmộtDNNNbìnhthườnghoặcmộtcôngtycổphần,…

chứkhôngcònlàmộtTCTnhànướcnữa,cónhữngtrườnghợpnếuđượccấutrúclạivàhoạtđộngcóhiệuquả,mộtsốTCThoạtđộngtheomô

hìnhnàycó thể pháttriển thành cácTĐKTmạnh

1.2.4.2 MôhìnhTCTlàmộthệthốngcông ty mẹ–công ty con:

a Khái quát về mô hình công ty mẹ–công ty con.

- Môhìnhcôngtym ẹ–

công tycon làm ôhì nhtổ chứckinhdoanh đượcthựchiệnbởisựquanhệvềvốncủanhiềuphápnhânkinhtếhoàntoànđộclập, hoạt động trên nhiềulĩnhvựcvàđịabànkhácnhau

o ä n g t ư ï c h u û t h e o s ư ï điềuc h ỉ n h c u û a p h a ù p luậtt ư ơ n g ư ù n g v ơ ù i t ư ø n g l o a ï i hìnhdoanhnghiệp,dođógiữacôngtymẹvàcôngtyconkhôngcóquanhệtrêndướit h e okiểutrậttựhànhchính

- Mốiquanhệgiữacôngtymẹvàcôngtyconnóichunglàquanhệsởhữu vốnđiềulệ,Côngtymẹsởhữumộtphầnhoặctoànbộsốvốnđiềulệcủacôngty con Tùytheo tỷ lệ vốn sởhữuởcácCôngtyconmàCôngtymẹthựchiệnquyềnchi phối hoạtđộng đối vớitừngCôngtyconcụthể

ThôngquatiềmlựccủaCôngtymẹvềvốn, côngnghệ,uytín,thịphần,quảntrị…

CôngtymẹđóngvaitròhạtnhântronghoạtđộngcủanhữngCôngtyconmàCôngtymẹcóphầnvốnđầu tưchiphối

Côngtymẹsẽưutiênđầutư(tăngvốnđiềulệ,bảolãnhvốnvay,tìmthịtrường,hỗtrợ

vềquảntrị…)chocácCôngtyconhoạtđộngcóhiệuquả,từđógắn đượcquyềnlợivà tráchnhiệmcủaCôngty mẹvớihiệuquả kinhdoanhcủaCông tycon

- CôngtymẹtácđộngvàocáchoạtđộngcủaCôngtyconthôngquangườitrựctiếpquảnlýphầnvốncủaCôngtymẹđượccửthamgiatrongHộiđồngquảntrị,Hộiđồngthànhviên của Công tycon

QuyềnquyếtđịnhcủaCôngtymẹ,mứcđộảnhhưởngcủangườitrựctiếpquảnlýphầnvốncủaCôngtymẹtạicôngtyconphụthuộcvàotỷlệvốnđầutưcủaCôngtymẹtạiCôngtycon

- HiệuquảhoạtđộngcủaCôngtymẹtừnguồnlợinhuậndoCôngtymẹtrựctiếptổchứckinhdoanhvàtiềnlãidoCôngtymẹđầutưvàocácCôngtycon

Công ty mẹ(mộtthực thểpháp

Sởhữuquyề

n kiểmsoát

Công ty con(mộtthực thểpháp

Công ty mẹ và công ty con (một thực thể kinh tế hợp nhất

- Thứba, côngt ym ẹ chi phốiđối với ca ùc quyết địnhliênquanđếnho

gtyconphảithựchiệntheomộtcamkếtnàođógiữacôngtymẹvàcông ty con thì công

tymẹphải chịu tráchnhiệmliênđới

Ngoài ra, theoluậtphápcủanhiềunướcvàtheochuẩnmực

HĐQT

Công ty con Kiểm soát

Hình1-4:Mốiliênhệgiữa Công ty mẹ–Công tycon

Hiệnnay,UBNDTP.HồChíMinhđãthànhlập07TCT90sau:Bảng2-1:CÁCTCT90DOUBNDTP.HCMTHÀNHLẬP

4 TCT Vật liệu xây dựng TP HCM (CMC) 20/02/1997

g i a M o ä t ngànhkháccũngcónhiềuTCTkinhdoanhlàcáchoạtđộngkinhdoanhtàisảnvàt ư vấncó4/6TCT.Tínhchấtđangànhnàycònthểhiện ngaycảởcácdoanhnghiệpthànhviên.ĐặcbiệtmộtsốngànhcấpII,cấpIIInhưchếbiếnnôngsản,chếbiến

thườngđượcnhiềudoanhnghiệpthànhviênởnhiềuT C T khácnhaukinhdoanh.TínhchấtkinhdoanhđangànhcủaTCTvàthànhviênt h e å hiệnkhárõ,nhưngtínhchấtchuyênmônhóavàphốihợpởcácTCTchưađượctổchứcthốngnhấtmangtínhchiếnlược.Vìvậy,ưuthếphốihợpcủamộtđơnvịkinh doanh lớn chưa đượckhaithácvàpháthuy

Bảng2-2:NGÀNHNGHỀKINH DOANH CỦA CÁC TCT

TMSG

TCT NNSG

TCT XDSG

TCT VLXD

TCT ĐOSG

TCT BT

Từthựctiễnđó,trêngiácđộThànhphốcầnsắpxếplạicácthànhviêngiữacácTCT.TrongphạmvitừngTCTcầnxácđịnhngànhhàng,mặthàngchủlựccủat ư ø n g TCT,cầntiếnhànhphânnhómdoanhnghiệptheongànhkinhdoanh,thựchiệnchuyên mônhóachocác thànhviênnhằm tránhcạnh tranhlẫnnhautrênthươngtrường,tạochocácdoanhnghiệpthànhviêntậptrungnguồnlựckinhdoanhchuyênsâu vàomộtsốmặthàngcólợithếcạn

h tranh

2.1.3 Doanh thu.

Doanhthucủa6TCT(chưatínhTCTDuLịch)chiếmkhoảng47,5%sovớitoànbộDNNNdoUBNDTP.HCMquảnlý;trêncảnướctỷlệnàylà49,8%.Trong3nămquatỷtrọngnàyhầu như ít thay đổi

Năm2000doanhthutăng16.6%,năm2001tăng2.5%vànăm2002tăng 8.1

%.CácTCTtăngmạnhvềdoanhthulàTCTTMSG,TCTĐOSG.TCTĐOSGcócácdoanhnghiệpthànhviênvớidoanhthuhàngnămchiếmtỷtrọnglớnlàCôngtyXâydựngvàKinhdoanhnhàSàiGòn,CôngtyPháttriểnvàKinhdoanhnhà,CôngtyCổphầnĐầutưvàKinhdoanhnhàvàCôngtyXâydựngvàKinhdoanhnhàChợL ớ n thôngquacáchoạtđộngkinhdoanhnhà,kinhdoanhxâylắp–

nhậnthầu,kinhdoanhvậtliệuxâydựngïtrongnhữngnămqualàmchodoanhthucủacáccôngtynày gia tăng

Bảng2-3:BÁOCÁODOANHTHU CỦACÁC TỔNG CÔNG TY

Nguồn:-Chi cục Tài chính doanh nghiệpTP.HCM

-Báo cáocủa các TCT

Nhìnchung,v i e ä c t a ê n g d o a n h thucủacácTCTtrongthờigianquadocácnguyênnhânsau:

Lĩnh vực nội thương:

- Pháttriểnsảnxuấthàngtiêudùngtrongnướctừngbướccóthịphầnđángkể tạithị trường trong nước

- Mởrộngthịphần bằngnhữnghìnhthứcphụcvụkháchhàngvănminh,mởrộngmạnglướitiêuthụ,hỗtrợnhaucủan h ư õ n g d o a n h nghiệpcóc u ø n g chứcnăng, ngànhhàng

Lĩnh vực xuất nhập khẩu:

- Dotậptrungvàohoạtđộngxuấtkhẩu,lấyhoạtđộngxuấtkhẩulàmtrungtâmkhaithác,tạonguồnhàngổnđịnhđểcókhảnăngnângkimngạchxuất

- Docácdoanhnghiệpthànhviênmạnhdạnđầutưđổimớithiếtbịcôngn g h

e ä tiêntiếtđểsảnxuấtcácmặthàngcóchấtlượngcaodựavàotàinguyêntrongn ư ơ ù c (hạnchếxuất thô): lương thực, nông lâm thủy hải sản,…

Lĩnhvựcthươngmại,dịch vụ trong nước:

- Thựchiệntriểnkhaicácdịchvụmớitheophươngchâmđadạnghóacácloạihìnhdịchvụ.Tăngcườngnângcaochấtlượngdịchvụvàgiảmgiáthànhsảnphẩm

- Hoạtđộngkinhdoanhvàchothuênhữngnămgầnđâycóchiềuhướngtích cực,lượng kháchhàng có nhu cầu thuêvănphòngvàcăn hộngày càngcao

- Tăngcườngcôngtácđiềutranghiêncứuthịtrường,côngtáctiếpthịđểnắmbắtkịpthờinhucầuvàthịhiếu của người tiêu dùng

Lĩnh vực kinh doanh địa ốc:

- PháthuythếmạnhtronglĩnhvựckinhdoanhđịaốcvàđãmanglạinhữnghiệuquảđángkểgópphầnvàoviệcquyhoạchvàxâydựngnhàởcủaThànhphố,gópphầngiảiquyếtnhàởphụcvụ người dânsốngtrên địa bànthànhphố.CụthểlàTC TĐOSGtrong2nămquađạtđượcsựtăngtrưởngkhá caovềdoanhthu:năm2001tăng30.6%,năm2002tăng37.2%;Cácchươngtrìnhxâydựngnhàởđểgiảitỏacáckênhrạch,giảitỏacáckhudâncưtrongtổngthểchỉnhtrangđôthị,…

đãgópphầnchoTCTĐOSGđạtđượctốcđộtăngtrưởng cao

TCTTMSGvàTCTĐOSGlà2TCTcódoanhthuliêntụctănglêntrongnhữngnămgầnđâykểcảtrướcvàsaukhithànhlậpTCT.TCTXDSG,TCTNNSGvàTCTB e

án Thànhđangcó xu hướngđạtbằngvàvượtmứctrướckhithànhlậpTCT.TCTXDSGvàTCTĐOSGtăngdoanhthulàdonhucầuxâydựngcủaTPtănglêntrongnhữngnămgầnđây.Ngoàira,nhữngnỗlựccủalãnhđạocácTCTtrongviệcxácđịnhchủtrươngvàđiềuhànhkinhdoanhcũngđãdầndầnpháthuytácdụng.TCTNNSGvàTCTTMSGlàhaiTCTđượcthànhlậpsớmcủaTP,nêntrongthờigianđầucácTCTnàythườngtậptrungvàoviệcổnđịnhtổchức,màchưachútrọngthíchđángđếncôngtácđiềuhànhkinhdoanh.Hiệnnay,TCTTMSGđãt a ä p trungvàonhiệmvụchínhcủamìnhvàđãbướcđầupháthuytácdụngthểhiệnquasự tăngdầncủachỉ tiêu kinh doanh

2.1.4 Lợi nhuận trước thuế.

TổngmứclợinhuậntrướcthuếcủacácTCTsovớicácDNNNdoTPHCMquảnlýdaođộngtrongkhoảng30%-

34%.Trongbanămquatỷlệnàykhôngcónhữngthayđổiđángkể.Hầuhếtcá

c TCTđềubị giảmmạnhvềlợi nhuậntrong năm2001,đếnnăm2002bắtđầucótănglên.Năm2002,cácTCTđềugiatănglợinhuận Riêng TCT TMSG và TCT ĐOSG đạtmức lợinhuận cao

NếusovớithờiđiểmkhithànhlậpTCT,mứclợinhuậntrướcthuếcủacácTCTTMSG,TCTĐOSGvàTCTBếnThànhđềucótănglên.RiêngTCTVLXDgiảmdầnquacácnăm,đếnđầunăm2002TCTVLXDđượcsátn h a ä p v ơ ù i T C T XDSGthànhTCTXDSG,thờigiannàyTCTXDSGđangtậptrungvàoviệcổnđịnhc ơ cấutổ chức

Nguồn:-Chi cục Tài chính Doanh nghiệp TP HCM

-Báo cáo hàng năm của các TCT

2.1.5 Nộp NSNN.

TổngmứcnộpngânsáchcủacácTCTchiếmkhoảng35%–

41%sovớicácdoanhnghiệpnhànướcđịaphươngquảnlý.Trongnhữngnămquatỷlệnàycóxuhướng tăng dần

Bảng2-5:BÁOCÁONỘPNGÂN SÁCH CỦA CÁC TỔNG CÔNG TY

Đơn vị tính: triệu đồng

- Tổng công ty Bến Thành 153,100 150,100 143,023 149,042

Tổng nộp ngân sách 821,73

9

955,96 2

885,07 5

926,76 8

Nguồn: Chi cục Tài chính Doanh nghiệpTP.HCM

TCTThươngmạiSàiGòn,TCTBếnThànhvàTCTĐịaốcSàiGòncómứcnộpngân sáchkhácao,đặcbiệt là TCT Thương mạiSàiGòn.QuađóchothấyđónggópvàongânsáchcủacácTCTBếnThành,TCTThươngmạiSàiGònvàTCTĐịaốcSàiGònchủyếulàcáckhoảnthuếvớicácngànhkinhdoanhchịuthuếsuấtcaonhưhoạtđộngdulịch,nhàhàngkháchsạn,kinhdoanhvàngbạc,xuấtnhậpkhẩu,địa ốc…

2.1.6 Vai trò của các TCT về tạo việc làm.

CácTCTđóngvaitròquantrọngtrongviệctạoviệclàmchongườilaođộng.LaođộnglàmviệctrongcácTCTchiếmtừ38%-

41%sovớicácDNNNdođịaphươngquảnlý.MặcdùhoạtđộngkinhdoanhgặpnhiềukhókhănnhưngcácTCTvẫncốgắngtạoviệclàmchongườilaođộng.Thểhiệnquaviệcchỉtiêunày

trongnhữngnămquahầunhưcóxuhướngliêntụctăngdần,đặcbiệtlànhữngTCTcó liên quannhiều đến ngành xây dựng

Bảng2-6:BÁOCÁOLAOĐỘNG CỦA CÁC TỔNG CÔNG TY

Nguồn:-Chi cục Tài chính Doanh nghiệp TP HCM

-Báo cáo hàng năm của các TCT

2.1.7 Cánbộquảnlý.

TheokếtquảđiềutracủaViệnkinhtếTPsốcánbộquảnlýcácTCTchiếmkhoảng0,8–1%sovớilaođộngcủacácTCT.Xétvềchuyênmôn15.7%cótrìnhđộ trênđạihọc,66% đạihọc và 9,3% trunghọcchuyênnghiệp.Xétvềđộtuổi7,3%dưới30t uổi ; 69, 2%t ừ 30– 50t u ổi ; 18,7%t ừ 50–

60t uổi va ø4, 8 %t r ên60t u ổi (Theotàiliệuđiềutradoanhnghiệpnăm1998củaViệnkinhtếTP)

Nhìnchung,lựclượngcánbộquảnlýcótrìnhđộchuyênmôn,ởđộtuổiđangpháthuytốt,cókinhnghiệmquảnlývàtổchứchoạtđộngtrongnhữnglĩnhvựccụthểnhấtđịnh.Tuynhiên,domôhìnhTCTlàmộtmôhìnhtổchứcdoanhnghiệpmới,nềnkinhtếnướctamớimởcửachưađượcbaolâu,nhiềucánbộquảnlýđượcđàotạotrongthờibaocấpvàchưacóđiềukiệnđểbổsungđầyđủnhữngkiếnthứcvềkinhtếthịtrường,chonêncáccánbộquảnlýTCTnhìnchungcònthiếukiếnthứcvàkinhnghiệmvềquảnlýTCTtrêncáclĩnhvựcnhư:kiếnthứcvềmôhìnhtổchứccácTCT,xâydựngchiếnlượcTCT,nghiêncứuthịtrường ởtrongvà ngoàinước,dựbáotìnhhình,xâydựngcácdựánđầutưcóhiệuquảvàđặcbiệtlànhữngkiếnthứcvàkinhnghiệm hoạtđộng trênthịtrườngtài chính,…Dođóchấtlượnghoạtđộngquảnlýcónhữnghạnchếnhất định

2.2 CƠCHẾTÀICHÍNHHIỆNHÀNHCỦACÁCTCT90DOUBNDTHÀNHPHỐHỒCHÍ MINH QUẢN LÝ

2.2.1 Cơ chế tài chính hiện hành của mô hình TCT 90.

2.2.1.1 Cơchếtổchứcquảnlý.

a Hội đồng quản trị

Hộiđồngquảntrịcótừ5-7thànhviêndoChủtịchUûybannhândânThànhphốHồChíMinhbổnhiệm,miễnnhiệmtheoquyđịnhcủaChínhphủ.TiêuchuẩncủathànhviênHộiđồngquảntrịđượcquyđịnhtạiđiều32LuậtDoanhnghiệpnhànước.Hộiđồngquảntrịgồmmộtsốthànhviênchuyêntrách,trongđócóChủtịchH ộiđ o à n g quảntrị,m o ä t thànhviênkiêmTổnggiámđốc,mộtthànhviênkiêmtrưởngBankiểmsoátvàmộtsốthànhviênkháclàcácchuyêngiavềngànhkinhtế

- kỹthuật,kinhtế,tàichánh,quảntrịkinhdoanh, phápluậtcóthểlà thànhviênc h u y e â

n tráchhoặckiêmnhiệm

b Tổng Giám đốc điều hành

TổnggiámđốcdoChủtịchUûybannhândânThànhphốHồChíMinhbổnhiệm,miễnnhiệm,khenthưởng,kỷluậttrêncơsởđềnghịcủaHộiđồngquảntrịt h e o quyđịnhcủaChínhphủ.TổnggiámđốclàđạidiệnphápnhâncủaTổngcôngtyvàchịutráchnhiệmtrướcHộiđồngquảntrị,ChủtịchUûybannhândânThànhphốHồChíMinhvàtrướcphápluậtvềđiềuhànhhoạtđộngcủaTổngcôngty.Tổng giám đốc là ngườicó quyền điềuhành caonhất trong Tổng công ty

c Bankiểmsoát

Bankiểmsoátcó3- 5 thànhviên, trongđómộtthànhviênHộiđồngquảntrịlàmtrưởngbantheosựphâncôngcủaHộiđồngquảntrịvàcácthànhviênkhácdoHộiđồngquảntrịquyếtđịnhbổnhiệm,miễnnhiệm,khenthưởng,kỷluật;gồmmộ

tt h a ø n h viênlàchuyênviênkếtoán,mộtthànhviêndoĐạihộiđạibiểucôngnhânviênchứcTổngcôngtygiớithiệu,mộtthànhviêndoSởchuyênngànhThànhphốH ồ ChíMinhgiớithiệuvàmộtthànhviêndoCụcquảnlývốnvàtàisảnnhànướctại doanhnghiệpgiớithiệu

HộiđồngquảntrịthànhlậpBankiểmsoátđểgiúpHộiđồngquảntrịthựchiệnviệckiểmtra,giámsátTổnggiámđốc,bộmáygiúpviệcvàcácthànhviênTổngcôngtytronghoạtđộngđiềuhành,hoạtđộngtàichính,chấphànhĐiềulệTổngcôngty,nghịquyếtvàquyếtđịnhcủaHộiđồngquảntrị,chấphànhphápluậtc u û a Nhànước

d Mối quanhệ giữa TCT và các đơn vị thành viên

Mộtsốđơnvịthànhviênlàcôngtyhạchtoánđộclập,hạchtoánphụthuộcv a ø mộtsốđơnvịsựnghiệp.TheođềnghịcủaTổnggiámđốc,HĐQTquyếtđịnhbổnhiệm,miễnnhiệm,khenthưởngđốivớicácGiámđốcthànhviên.TùyvàovịtrípháplýcácđơnvịkhithànhlậpmàTCTxácđịnhrõquyềnhạn,tráchnhiệmtrongt a ù c nghiệp,đặcbiệtlàtronghoạtđộngsảnxuấtkinhdoanh

Côngtyhạchtoánđộclậptiếpnhận,bảotoànvàpháttriểnvốn;thựchiệnq u y e á t đị

nhcủaTCTvềđiềuchỉnhvốnvàcácnguồnlựcphùhợpvớicácnhiệmvụcủadoanhnghiệpthànhviên;đượcTCTủyquyềnkýkếtvàthựchiệncáchợpđồngkinhtế;đượcgiaotổchứcthựchiệncácdựánđầutưpháttriểntrêncơsởsửdụngcác nguồn lực TCTgiao

Côngtyhạchtoánphụthuộcđượckýkếthợpđồngkinhtếtheophâncấpcủa

kinhdoanh,hoạtđộngtàichính,tổchứcnhânsựtheosự phân cấp hoặc ủy quyền củaTCT

Cácđơnvịhànhchínhsựnghiệpchủyếulàmchứcnăngđàotạohoặcnghiêncứuk

hoahọcphụcvụtrựctiếpchocácnhucầucủaTCT,thựchiệnlấythubùchi,đượctạonguồnthutừviệcthựchiệncácdịchvụ,cáchợpđồngnghiêncứukhoa học và đào tạovới các đơn vị trong và ngoài TCT

2.2.1.2 Cơ chế quản lý, sử dụng vốn.

a Vềnhậnvàgiaovốn

NhànướcthựchiệngiaovốnthuộcsởhữuNhànướcchoHĐQTTổngcôngty,việcgiaovốnđượcthựchiệntheocácquyđịnhtrongQuychếquảnlýtàichínhvàhạchtoánkinhdoanhđốivớidoanhnghiệpNhànước

BộtrưởngBộtàichínhhoặcngườiđượcủyquyềnkýgiaovốnchoTCT.NgườikýnhậnvốnlàChủtịchHĐQTvàTổnggiámđốcTCT.ĐạidiệnUûyBanNhânDânTP.HCMchứngkiếnviệcgiaovốn

TừđóTổnggiámđốcTCTgiaovốnchocácđơnvịthànhviêntheophươngán đãđượcHĐQT phê duyệt, giám đốc doanhnghiệpthànhviên TCT ký nhận vốn

Chậmnhấtlà30ngàysaukhinhậnvốncủaNhànước,TCTphảitiếnhànhgiaovốnchocácdoanhnghiệpthànhviên.Trong

thờigian15ngàysaukhigiaovốnxong c ho ca ù c doanhnghiệpthànhviên,TCTphảitổngh

ơ ï p b á oc a ù oc h o c ơ quanquảnlývốnvàtàisảnNhànướctạidoanhnghiệp,vàUûyBanNhânDânThànhphốbiết

b Về điều hòa vốn trong TCT

TCTđượcquyềnthayđổicơcấuvốn,tàisảnphụcvụchoviệckinhdoanh;đ i e àu hòavốnNhànướcgiữadoanhnghiệpthànhviênthừasangdoanhnghiệpthànhviênthiếutươngứngvớinhiệmvụkinhdoanhđãđượcTCTphêduyệt.Tổnggiámđốcxâydựngphươngánđiềuđộng,báocáobằngvănbảnHĐQTphêduyệtvàraquyết địnhđiềuđộngtheonguyêntắcghitănggiảmvốn.Trongthờigian10ngày

saukhiđiềuđộng,TCTbáocáobằngvănbảnchocơquanquảnlývốnvàtàisảnN h a ø nướctạidoanhnghiệp, và cơquan quyết địnhthànhlậpdoanh nghiệpbiết.

TCTđượcquyềnsửdụngvốnvàcácquỹcủamìnhđểphụcvụkịpthờinhucầukinhdoanhtheonguyêntắcbảotoànvàpháttriểnvốn,trườnghợpsửdụngvốnvàcácquỹkhácvớimụcđíchquyđịnhthìphảitheonguyêntắchoàntrả.Việcsửdụngvốn,quỹđểđầutưxâydựng phảichấphànhđầyđủcácquyđịnhcủaNhàn ư ơ ù c vềquảnlýđầutưvàxâydựng

c Vềkhaithácvàsửdụng vốn, tài sản trong TCT

TCTđượcquyềnsửdụngvốn,tàisản,quyềnsửdụngđấtthuộcquyềnquảnlýcủaTCTđểđầutưrangoàiTCT.RiêngviệcsửdụngquyềnsửdụngđấtđểđầutưrangoàiTCTphảithựchiệntheoquyđịnhcủaLuậtđấtđai.ViệcđầutưrangoàiTCTphảiđ ả m b ả o n g uy e â nt a é

c có h i e äu qu a û, b a ûo t o a ø n vàphátt r i ể nv o án tăngt hu nhậpvàkhônglàmảnhhưởngđế

n nhiệmvụkinhdoanhcủaTCT

CáchìnhthứcđầutưrangoàiTCTbaogồm:muatráiphiếu,cổphiếu;Liêndoanh,gópvốncổphầnvớidoanhnghiệpkhácvàcáchìnhthứcđầutưkháctheophápluậtquyđịnh

Trườnghợpđầutưvàocácdoanhnghiệpkháctrongnước,HĐQTphêduyệtphươngánđầutưdoTổnggiámđốcđềnghị.Trongthờigian15ngàysaukhiquyếtđịnhphảibáocáobằngvănbảncơquanquảnlývốnvàtàisảnNhànướctạidoanhnghiệp vàcơquanquyết địnhthành lập doanh nghiệp biết

Trườngh ơ ï p l i e â n doanhv ơ ù i n ư ơ ù c ngoài,HĐQTbáocáobằngvănbảncơquanquyếtđịnhthànhlậpdựánliêndoanh.TrườnghợpđượccơquannàyủyquyềnthìHĐQTquyếtđịnh.Trongthờigian15ngàysauk h i q u y e á t đ ị n h , T C T báo c a ù o bằngvănbảnchocơquanquảnlývốnvàtàisảnNhànướctạidoanhnghiệpvàUûyBan NhânDânThànhphốbiết

TùytừngtrườnghợpcụthểTCTcóthểủyquyềnchodoanhnghiệpthànhvi ê nhạchtoánđộclậpnhândanhTCTthựchiệnmộtsốhìnhthứcvàmứcđộđầutưrangoàiTCT.HĐQT,Tổnggiámđốckiểmtra,giámsátviệcsửdụngvốnđầutưvàocácdoanhnghiệpkhác,chịutráchnhiệmvềhiệuquảsửdụng,bảotoàn,pháttriểnvốnđầutưrangoàiTCT,thulợinhuậntừviệcđầutưnày,cửngườitrựctiếpquản lý phần vốn góp tạidoanhnghiệpkhác

Tổngcôngtycóquyềnchothuê,thếchấp,nhượngbántàisảnthuộcquyềnquảnlýcủaTCTđểtáiđầutư,đổimớicôngnghệtheonguyêntắccóhiệuquả,bảotoànvàpháttriểnvốn,đảmbảocácthủtụctheophápluật.Khichothuê,cầmcốthếchấpphảiđượcUûyBanNhânDânThànhphốHCMxemxét,quyếtđịnhsaukhicósựthẩmtracủacơquanquảnlývốnvàtàisảnNhànướctạidoanhnghiệp.Khinhượngbánchotổchức,cánhânngườinướcngoàiphảiđượcThủtướngChínhphủchophép

2.2.1.3 Cơ chế tổ chức và huyđộng vốn.

Tổngcôngtyđượchuyđộngvốndướimọihìnhthứctheophápluậtquyđịnhnhưvayvốnngânhàng,cáctổchứctíndụng,doanhnghiệp,tổchức,cánhântrongvàngoàinước;pháthànhtráiphiếu,vaykhácđểphụcvụnhucầuhoạtđộngkinhdoanh.Việchuyđộngvốnphảituântheophápluậthiệnhànhvàkhôngđượclàmthay đổihìnhthứcsởhữuNhànướccủaTCT.HạnmứcmộtlầnvaydoHĐQTquyếtđịnhnhưngtổngdưnợcủaTCTvàcácdoanhnghiệpthànhviênkhôngđượcvượtmứcvốnđiềulệcủaTCTtạicùngthờiđiểm,trừtrườnghợpphápluậtcóquyđịnhkhác.TCTphảichịutráchnhiệmvềmụcđíchvàhiệuquảsửdụngvốnhuyđộng,hoàntrảvốnvàlãitheođúngcamkết trong hợp đồnghuy động vốn

TCTđượcvayvốnvàquỹnhànrỗicủacácdoanhnghiệpthànhviêncũngnhư chocácdoanhnghiệpthànhviênvaylạivớilãisuấtnộibộ.Việcvay,trảtheoc a ù c

q u y địnhcủapháp luậtvàđiềulệtổchứchoạtđộngcủaTCT.HĐQTquyếtđịnhmức lãi suấtnội bộ

Cácd o a n h n g h i e ä p t h a ø n h v i e â n đ ư ơ ï c h u y đ o ä n g v o á n t h e o sựphâncấp,ủyquyềncủaTCT.Hạnmứcmộtlầnvaydogiámđốcquyếtđịnhvàtổngdưnợkhôngvượtquámứcvốnđiềulệcủadoanhnghiệpthànhviênđó.TCTđượcbảolãnhchocác doanhnghiệpthànhviênvayvốntrongnướctheoquyđịnhcủaphápluậthiệnhành

2.2.1.4 Cơchếvềlợinhuận vàtríchlậpcácquỹ.

a Quỹ dự phòng tàichính

Tổngcôngtyđượcđiềuđộngquỹdựphòngtàichínhđượctríchhàngnămcủacácdoanhnghiệpthànhviênhạchtoánđộclậpđểthànhlậpquỹdựphòngtàich í n h tậptrungcủaTCT,tỷlệlệtríchnộpdoHĐQTTCTquyết

định.Quỹnàyđượcsửdụngđểbùđắp,hỗtrợtrongcáctrườnghợpbịthiệthạivềvốndothiêntại,địchhọa,rủirotrongkinhdoanhcủaTCTvàcácdoanhnghiệpthànhviênnếucáckhoản dự

củacáctổchức,cánhângâyratổnthấtvàcáctổchứcbảohiểmkhôngđủ

b Quỹđầutưpháttriển

Đượchìnhthànhtừcácnguồnsau:Huyđộngkhônghoànlạitừquỹđầutưpháttriểnđượctríchtrongnămcủadoanhnghiệphạchtoánđộclập,mứctốiđalà60%sốtríchđượctrongnămcủađơnvịthànhviên;LợinhuậncònlạisauthuếcủadoanhnghiệpthànhviênhạchtoánphụthuộcvàphầnlợinhuậnđượcchiatừliêndoanhdoTCTtrựctiếpquảnlý;TCThuyđộngdướihìnhthứcvayvớilãisuấtnội