PHÂN TÍCH PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN dự án THIẾT kế xây DỰNG TRONG điều KIỆN VIỆT NAM

GIỚI THIỆU Phương thức thực hiện dự án, như được sử dụng trong bài báo này, được hiểu là cách thức chủ đầu tư tổ chức thực hiện các hoạt động của dự án, từ huy động vốn, thực hiện các h

See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/271830437

PHÂN TÍCH PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN DỰ

ÁN " THIẾT KẾ -XÂY DỰNG " TRONG ĐIỀU

KIỆN VIỆT NAM

Article · December 2014

CITATIONS

0

READS

95

2 authors, including:

Quan Nguyen

Hanoi University of Civil Engineering

14 PUBLICATIONS 0 CITATIONS

SEE PROFILE

Available from: Quan Nguyen Retrieved on: 12 October 2016

1

PHÂN TÍCH PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN DỰ ÁN

“THIẾT KẾ - XÂY DỰNG” TRONG ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM

ThS Phạm Quang Thanh,

TS Nguyễn Thế Quân, Khoa Kinh tế và Quản lý Xây dựng, Đại học Xây dựng

Bài đăng ở Tạp chí Kinh tế Xây dựng, Bộ Xây dựng số 4/2014 (tháng 12/2014)

TÓM TẮT

Trên thế giới, phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” được sử dụng rộng rãi không kém phương thức truyền thống “Thiết kế - Đấu thầu – Xây dựng” Tuy nhiên, ở Việt Nam phương thức Thiết kế - Xây dựng cũng chưa được quan tâm nhiều

và chấp nhận bởi đông đảo những người người làm nghề xây dựng Bài viết đánh giá việc áp dụng phương thức này trong ngành xây dựng Việt Nam thông qua hai hình thức hợp đồng EPC và EC, làm rõ các điều kiện thuận lợi và khó khăn của việc áp dụng phương thức, từ đó chỉ ra một số rào cản và định hướng giải quyết các rào cản này để thúc đẩy hơn nữa việc áp dụng phương thức Thiết kế - Xây dựng trong các dự

án phù hợp ở Việt Nam

Từ khóa: Thiết kế - Xây dựng, Phương thức thực hiện dự án, hợp đồng EPC, hợp đồng thiết kế - thi công (EC)

ABSTRACT

The project delivery method of “Design – Build” has been widely applied as the traditional method of “Design – Bid – Build” However, this method has not been considered and applied by most of the practitioners in the construction industry in Vietnam This paper has reviewed the use of the method in Vietnam under the two types of contract: EPC contract and EC contract It then clarifies the positive and negative issues of its application and articulates a number of barriers and solutions in order to promote the use of this project delivery method in appropriate projects in Vietnam

Keyword: Design – Build, project delivery method, EPC contract, EC contract

1 GIỚI THIỆU

Phương thức thực hiện dự án, như được sử dụng trong bài báo này, được hiểu là cách thức chủ đầu tư tổ chức thực hiện các hoạt động của dự án, từ huy động vốn, thực hiện các hoạt động xây dựng và các hoạt động khác, trong đó chủ yếu là các hoạt động thiết kế và thi công xây dựng Chủ đầu tư có thể tự mình thực hiện các hoạt động của

dự án, hoặc có được tổ chức khác thực hiện các hoạt động này cho mình thông qua

2

phân cấp, ủy quyền và hợp đồng v.v… Trên thế giới hiện nay các chủ đầu tư đã và đang sử dụng rất nhiều phương thức thực hiện dự án khác nhau để tiến hành các dự án đầu tư xây dựng của mình Trong số đó, ngoài phương thức truyền thống “Thiết kế - Đấu thầu – Xây dựng”, phương thức “Thiết kế - Xây dựng” cũng là một phương thức thực hiện dự án xây dựng phổ biến Tuy nhiên, dù có rất nhiều ưu điểm và được áp dụng rộng rãi trên thế giới, ở Việt Nam phương thức Thiết kế - Xây dựng cũng chưa được quan tâm nhiều và chấp nhận bởi đông đảo những người làm nghề xây dựng Bài viết này trước tiên tóm tắt những nội dung chính của phương thức trên, sau đó đánh giá thực trạng việc áp dụng và các điều kiện liên quan đến việc áp dụng phương thức này trên cơ sở phân tích thực trạng quản lý đầu tư xây dựng Việt Nam Từ đó, bài báo đưa ra các đề xuất nhằm thúc đẩy hơn nữa việc áp dụng phương thức Thiết kế - Xây dựng trong các dự án phù hợp ở Việt Nam

2 NỘI DUNG CỦA PHƯƠNG THỨC “THIẾT KẾ - XÂY DỰNG”

Trong phương thức này, chủ đầu tư sẽ làm rõ các yêu cầu đặt ra cho dự án và lựa chọn một nhà thầu duy nhất để ký kết hợp đồng, giao cho họ chịu trách nhiệm toàn

bộ cả việc thiết kế và xây dựng dự án Hợp đồng giao thầu thường dựa trên thiết kế cơ

sở của dự án, tuy nhiên đôi lúc thiết kế cơ sở cũng là một phần của nhiệm vụ của nhà thầu Hình 1 thể hiện các bên có liên quan chính trong việc thực hiện dự án theo phương thức này [1] Theo thông lệ, chủ đầu tư có thể thành lập ban quản lý dự án hoặc thuê tư vấn quản lý dự án/tư vấn quản lý xây dựng để giúp họ quản lý các công việc do nhà thầu thiết kế - xây dựng thực hiện Nhà thầu thiết kế - xây dựng có thể thuê thầu phụ tư vấn và/hoặc thầu phụ thi công để gánh bớt một phần khối lượng công việc giúp họ, tuy nhiên, họ vẫn phải chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động thiết kế và xây dựng của dự án, kể cả phần việc do các nhà thầu phụ thực hiện (Hình 1)

Hình 1 Sơ đồ thể hiện phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng”

Theo thông lệ, phương thức này thường được so sánh với phương thức thực hiện dự án truyền thống là “Thiết kế - Đấu thầu – Xây dựng” trong đó chủ đầu tư thuê

3

hai đơn vị riêng biệt thực hiện hai hoạt động xây dựng thiết kế và xây dựng So sánh với phương thức truyền thống này, phương thức thực hiện dự án Thiết kế - Xây dựng

có khá nhiều ưu điểm, tuy nhiên vẫn có một số nhược điểm

Về ưu điểm, phương thức này có năm ưu điểm chính Thứ nhất, nó có được sự tập trung trách nhiệm trong việc thực hiện hai hoạt động xây dựng quan trọng và có mối liên hệ chặt chẽ của dự án là thiết kế và xây dựng Do chỉ có một đơn vị thực hiện

cả hai hoạt động này, nên các nội dung quản lý dự án tập trung về một mối, hạn chế được việc đổ trách nhiệm và khiếu nại lẫn nhau giữa các nhà thầu thiết kế và xây dựng Thứ hai, phương thức này giúp rút ngắn thời gian vì việc thiết kế và xây dựng có thể gối đầu nhau, bớt được một số thời gian dành cho việc lựa chọn nhà thầu, do đó thời gian của toàn dự án có thể rút ngắn lại Thứ ba, nó giúp tăng khả năng giảm khối lượng công việc hành chính cho chủ đầu tư liên quan đến việc điều phối và phân xử giữa đơn vị thiết kế và thi công, vì họ là một đơn vị duy nhất trong phương thức này Thứ tư, nó giúp giảm rủi ro cho chủ đầu tư vì tổ chức thực hiện các công tác thiết kế - xây dựng sẽ quản lý rất nhiều rủi ro mà đáng lẽ chủ đầu tư phải gánh chịu Thứ năm,

do là cùng nằm trong một tổ chức, nên phần thiết kế và xây dựng có thể phối hợp tốt hơn, việc thực hiện các thay đổi thiết kế dễ dàng hơn, ngay cả trong quá trình xây dựng [1, 2]

Về nhược điểm, phương thức này tồn tại một số nhược điểm liên quan đến chi phí và rủi ro Chủ đầu tư thường gặp khó khăn trong việc tính dự toán chi phí cho dự

án khi lựa chọn nhà thầu do chưa có tài liệu thiết kế chi tiết, bởi việc thiết kế là một nhiệm vụ của nhà thầu thiết kế - xây dựng Cũng vì lý do trên, nhà thầu thiết kế - xây dựng sẽ gặp rủi ro lớn trong việc đáp ứng yêu cầu của chủ đầu tư, vì chưa ước tính được chính xác khối lượng thi công cần thực hiện Để chia sẻ rủi ro với nhà thầu, chủ đầu tư thường phải chấp nhận các khoản chi phí dự phòng do nhà thầu đưa ra, từ đó dẫn đến chi phí cho dự án cao hơn Cũng do đơn vị thiết kế và thi công thực ra là một, đơn vị thiết kế thường đứng về phía nhà thầu thi công để tự bảo vệ mình, vì thế, chủ đầu tư có thể sẽ phải đối mặt với việc trong quá trình thực hiện, nhà thầu thiết kế - xây dựng có thể tìm cách giảm chất lượng, công năng sản phẩm để tiết kiệm chi phí thi công dự án Ngoài ra, do giao toàn bộ cả hai hoạt động cho nhà thầu, khả năng kiểm soát của chủ đầu tư đối với dự án sẽ kém hơn so với phương thức “Thiết kế - Đấu thầu – Xây dựng” [1, 2]

Các chuyên gia ở một số nước phát triển khuyến cáo rằng phương thức này nên được cân nhắc sử dụng khi nhà thầu có các bí quyết công nghệ nhất định có thể cung cấp kèm hợp đồng hoặc việc thiết kế bị ảnh hưởng lớn bởi công nghệ xây dựng [2]

3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ CÁC ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG PHƯƠNG THỨC THIẾT KẾ - XÂY DỰNG Ở VIỆT NAM

4

Phương thức Thiết kế - Xõy dựng thực ra cũng khụng phải là mới ở Việt Nam Với thị trường nhà ở riờng lẻ của dõn cư, phương thức này đó được cha ụng ta sử dụng

từ lõu Do thường khụng cú chuyờn mụn xõy dựng, mặt khỏc cỏc cụng trỡnh nhà cửa dạng này cũng khụng phức tạp, nờn cỏc chủ gia đỡnh thường sẽ thuờ luụn chủ thầu xõy dựng làm cả cụng việc thi cụng và thiết kế theo cỏc mụ tả của chủ đầu tư về cỏc thụng

số kiến trỳc của ngụi nhà

Trong thời kỳ bao cấp, do việc thiết kế thường được thực hiện bởi cỏc Viện chuyờn mụn, việc thi cụng lại do cỏc xớ nghiệp xõy lắp thực hiện, nờn phương thức này khụng cú cơ hội được sử dụng Khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, do những e ngại về tiờu cực xảy ra trong dự ỏn đầu tư xõy dựng, phương thức này cũng khụng được sử dụng trong cỏc dự ỏn sử dụng vốn nhà nước Tuy nhiờn, nú vẫn được

sử dụng trong cỏc dự ỏn sử dụng vốn khỏc như vốn tư nhõn, hoặc cỏc dự ỏn cú vốn đầu

tư trực tiếp nước ngoài, vớ dụ như cỏc dự ỏn nằm trong cỏc khu cụng nghiệp, khu chế xuất của cỏc chủ đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan v.v…

Tổng thầu LILAMA

Xây dựng

(Huyndai

Engineering)

Các hạng mục chính phần công nghệ

Hệ thống bốc

dỡ thân

(FLSmidth)

Hệ thống lò hơi

(Babcok&Wilcox

Beijing)

Hệ thống Tuabin - Máy phát (Toshiba)

Hệ thống xử lý trong xi (Tecpro Ashtech Ltd)

Hệ thống sàn phân phối (ABB)

Hệ thống nước làm mát (Torisshima)

Hệ thống xử lý nước (Boustead Salcon)

(Nhà cung cấp thiết bị thực hiện giám sát lắp đặt hạng mục thiết bị) Tổng Công ty

Bạch Đằng (BĐCC)

Tổng Công ty sông Hồng xây lắp dầu khíTổng công ty

PVC

Hỡnh 2 Sơ đồ tổ chức thực hiện dự ỏn của dự ỏn Nhà mỏy Nhiệt điện Vũng Áng 1 theo

phương thức “Thiết kế - Xõy dựng” Nguồn: [3]

Phương thức thực hiện dự ỏn này được chớnh thức cho phộp sử dụng trong cỏc quy định phỏp luật về đầu tư xõy dựng ở Việt Nam với hỡnh thức hợp đồng EPC (Thiết

kế - Mua sắm – Xõy dựng) Hoạt động mua sắm trong hợp đồng này thường được định nghĩa là “cung cấp thiết bị cụng nghệ”, tuy nhiờn cũng cú một số tỏc giả cho rằng bao gồm cả việc cung cấp vật tư, thiết bị cho dự ỏn Từ năm 1996 – 1997, dự ỏn Nhà mỏy Nhiệt điện Phả Lại 2 được thực hiện thụng qua hợp đồng loại này, sử dụng vốn vay của Chớnh phủ Nhật Bản thụng qua Ngõn hàng Hợp tỏc quốc tế Nhật Bản (JBIC) Sau

đú, cỏc dự ỏn Nhà mỏy Nhiệt điện ễ Mụn 1 (Tổ mỏy số 1), Thủy điện Na Hang, Nhiệt điện Uụng Bớ mở rộng 1 lần lượt triển khai từ năm 2000, 2002 cũng sử dụng hỡnh thức hợp đồng này [4], mới đõy là Dự ỏn Nhà mỏy Nhiệt điện Vũng Áng 1 (xem Hỡnh 2) Ở

5

Việt Nam chưa có con số thống kê đầy đủ về việc áp dụng hình thức EPC nhưng theo một số tác giả, đã có rất nhiều công trình áp dụng hình thức hợp đồng này, tức là sử dụng phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” và chủ yếu tập trung ở các

dự án thượng nguồn thuộc các ngành điện, khai khoáng, dầu khí luyện kim, hóa chất [4], với hình thức chỉ định thầu là chủ yếu Có thể nói, các dự án áp dụng phương thức thực hiện dự án này thông qua hợp đồng EPC đều có yếu tố nước ngoài, hoặc về vốn, hoặc về công nghệ, hoặc trên nhiều khía cạnh Thực tế ở Việt Nam cũng phù hợp với thông lệ quốc tế, hợp đồng xây dựng EPC có xu hướng là hợp đồng trọn gói, tức là giá trị thanh toán khi kết thúc hợp đồng là không đổi so với khi ký kết hợp đồng, ngoại trừ các phần việc phát sinh nằm ngoài phạm vi dự án đã thống nhất

Khi lựa chọn nhà tổng thầu EPC trong các dự án có yếu tố tư vấn nước ngoài như dự án Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1 nói trên, căn cứ để lựa chọn không phải là thiết kế cơ sở, mà là thiết kế FEED (Front-End Engineering Design) – được mô tả là thiết kế chi tiết hơn thiết kế cơ sở, nhưng lại chưa chi tiết bằng thiết kế kỹ thuật theo cách hiểu của Việt Nam Nhà tổng thầu khi ấy sẽ dựa trên thiết kế FEED này để thiết

kế triển khai chi tiết, và sẽ không có bước thiết kế kỹ thuật được thực hiện Đó chính là

lý do nhiều người quan niệm rằng thiết kế FEED này thực ra chính là thiết kế kỹ thuật [5] Tuy nhiên, cách thực hiện dự án này lại tương tự như một biến thể của phương thức thực hiện dự án phổ biến ở Canada và Mỹ, gọi là phương thức “Tài liệu và xây dựng” (Documents and Construct) trong đó dự án cũng sử dụng một (hoặc hai) nhà thầu tư vấn thiết kế để thực hiện hoạt động thiết kế trước và sau khi ký kết hợp đồng với tổng thầu EPC [1] (xem Hình 3) Trong phương thức “Tài liệu và xây dựng” này, chủ đầu tư thuê một đơn vị thiết kế chỉ để nhằm có được tài liệu lựa chọn tổng thầu thiết kế - xây dựng và chấm dứt hợp đồng Sau khi nhà tổng thầu được lựa chọn, lại có hai cách tiếp cận khác nhau liên quan đến đơn vị tư vấn thiết kế Ở Mỹ, một đơn vị thiết kế khác sẽ được lựa chọn để ký kết hợp đồng với tổng thầu để triển khai tiếp hoạt động thiết kế Ở các nước khác như Canada, chính đơn vị thiết kế đã ký hợp đồng với chủ đầu tư sẽ tiếp tục việc thiết kế, tuy nhiên, dưới một hợp đồng ký kết với tổng thầu (Hình 3)

6

Hình 3 Phương thức thực hiện dự án “Tài liệu và xây dựng”, một biến thể của phương

thức “Thiết kế - Xây dựng” Nguồn: [1]

Luật Xây dựng 2003 và một số Nghị định giải thích như Nghị định 85/2009/NĐ-CP, Nghị định 48/2010/NĐ-CP đã đưa thêm một hình thức hợp đồng khác tương ứng với phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng”, đó là hợp đồng tổng thầu thiết kế - thi công (EC) Trong hợp đồng này, việc cung cấp thiết bị công nghệ có thể được chủ đầu tư tách ra thành một gói thầu riêng, cũng có thể coi là

đi kèm với hoạt động xây dựng, nhưng vì tính chất không quan trọng một cách tương đối so với hoạt động thi công xây lắp nên người ta không coi là hợp đồng EPC Tuy nhiên, vì nhiều lý do, trong đó có lý do là chủ đầu tư không có căn cứ để xác định được chi phí cho dự án khi lựa chọn nhà thầu cho cả hai phần việc thiết kế và xây dựng, do không có các hướng dẫn cụ thể, nên việc áp dụng hình thức hợp đồng này trong thực tế hầu như chỉ hạn chế trong các dự án sử dụng vốn nước ngoài hoặc vốn tư nhân nhưng có quy mô nhỏ, do các đơn vị thực hiện các dự án có nguồn vốn nhà nước

có tâm lý “sợ làm không đúng quy định pháp luật” Đối với các dự án sử dụng vốn nước ngoài, cũng thường có tình trạng là đơn vị tổng thầu thực chất không trực tiếp thi công mà chỉ quản lý các nhà thầu phụ thi công xây lắp toàn bộ công trình Ví dụ các công ty xây dựng nước ngoài đến Việt Nam, được trúng thầu làm thầu chính nhiều dự

án lớn như Deawoo, Samsung (Korea) Transfield, Leighton (Australia) Taisei, Nippon (Japan)… đều thuê thầu phụ Việt Nam thực hiện dự án, bản thân các công ty nước ngoài đó chỉ thàn lập bộ máy làm công tác quản lý điều hành Căn cứ hợp đồng ký kết với chủ đầu tư, nhà thầu chính tổ chức thuê thiết kế, chọn các thầu phụ xây lắp và cung cấp thiết bị công trình, sau đó họ điều hành các thầu phụ triển khai thực hiện dự án [4]

Ở một số dự án, lực lượng của tổng thầu/nhà thầu chính còn có thể phải phụ trách cả hoạt động vẽ triển khai (shop drawings) để chỉ dẫn nhà thầu phụ thực hiện hoạt động xây lắp Như vậy, tuy mang danh là nhà tổng thầu/thầu chính nhưng thực tế họ hoạt động như một tư vấn quản lý dự án trong giai đoạn xây dựng [4] Ở các dự án có nguồn vốn nhà nước, việc tổng thầu/thầu chính giao toàn bộ công việc cho nhà thầu

7

phụ như vậy là không được phép do các quy định về quản lý dự án và cụ thể hơn là quy định về quản lý chi phí và chất lượng công trình, do đó các đơn vị tổng thầu bắt buộc phải có lực lượng thực hiện dự án mới được tham gia vào các dự án theo hình thức hợp đồng này

Tuy nhiên, môi trường ngành xây dựng ngày càng trở nên thuận lợi cho việc áp dụng rộng rãi phương thức thực hiện dự án này ở Việt Nam Thứ nhất là việc thừa nhận một cách chính thức phương thức thực hiện dự án này thông qua việc giới thiệu

và áp dụng các loại hợp đồng tổng thầu EPC và EC như nói ở trên Tiếp theo là các quy định thông thoáng của các pháp luật về doanh nghiệp, cho phép các doanh nghiệp được thực hiện nhiều hơn một hoạt động kinh doanh Trước kia, ở Việt Nam, các Tổng công ty xây dựng lớn thường có quy hoạch về hoạt động cho các đơn vị thành viên, phân công mỗi đơn vị thành viên tập trung vào một mảng hoạt động, vì thế các đơn vị

có cả hai chuyên môn về thiết kế và xây dựng đồng thời không có nhiều Trong cơ chế thị trường hiện nay, xu thế phụ thuộc vào các tổng công ty của các công ty thành viên giảm dần, vì thế họ cũng phát triển thêm nhiều hoạt động chuyên môn, từ đó có rất nhiều công ty thi công xây lắp, vốn đã có năng lực thực hiện hoạt động xây dựng, mở rộng thêm hoạt động thiết kế Xu thế này tạo ra một nguồn doanh nghiệp phù hợp với phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng”, vốn yêu cầu nhà tổng thầu phải

có đủ năng lực thực hiện cả hai hoạt động xây dựng trên

Cấu trúc thị trường xây dựng thay đổi cũng tạo ra cơ hội cho việc sử dụng phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” Ngoài các dự án sử dụng vốn nhà nước, vốn dĩ phải tuân thủ rất nhiều quy định chặt chẽ để đảm bảo quản lý nguồn vốn một cách đúng đắn và hiệu quả, hiện trên thị trường có rất nhiều dự án xây dựng có nguồn vốn nước ngoài, hoặc nguồn gốc nước ngoài cũng như các dự án lớn có nguồn vốn tư nhân Các chủ đầu tư loại này có thể không có năng lực xây dựng, vì thế, họ thường tránh sử dụng phương thức truyền thống, với khối lượng công tác quản lý thực hiện dự án rất lớn và tiềm ẩn nhiều bất định, rủi ro Thay vào đó, họ tìm kiếm các đơn

vị họ có thể tin tưởng được để giúp họ thực hiện cả hai hoạt động thiết kế - xây dựng,

họ chỉ lo vấn đề cấp vốn cho dự án Đó là mảnh đất màu mỡ cho các doanh nghiệp xây dựng định hướng vào thị trường này phát triển

Việc giới thiệu và quy định hợp đồng trọn gói là hợp đồng cơ bản trong các dự

án đầu tư xây dựng công trình, theo Luật Đấu thầu (2013) cũng có thể coi là một cơ hội cho việc áp dụng phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” Quy định này đòi hỏi phải có các hướng dẫn cụ thể hơn trong việc tính toán giá hợp đồng trọn gói khi lựa chọn nhà thầu, kể cả khi chưa có được thiết kế chi tiết Các hướng dẫn này

sẽ giúp các đơn vị thực hiện dự án vượt qua được rào cản tâm lý “sợ làm không đúng quy định pháp luật” để áp dụng phương thức thực hiện dự án này Tuy nhiên, ngành xây dựng Việt Nam hiện nay còn chưa có được các hướng dẫn đầy đủ và chi tiết cho loại hợp đồng này để đưa vào thực hiện

8

Việc cân nhắc phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” như là một phương thức thay thế trong các dự án phù hợp cho phương thức “Thiết kế - Đấu thầu - Xây dựng” là điều nên làm, kể cả trong các dự án sử dụng vốn nhà nước Có rất nhiều

dự án sử dụng vốn nhà nước được giao cho các cơ quan cấp tỉnh, ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc các ban quản lý dự án do ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện thành lập quản lý Tuy nhiên, số dự án do ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện quản lý chỉ chiếm khoảng 30% số dự án, 70% số dự án còn lại là giao cho ủy ban nhân dân cấp xã

và các đơn vị quản lý sử dụng công trình quản lý, ví dụ như trong các dự án trường học, bệnh viện, cơ quan hành chính sự nghiệp… [6] Đại đa số các đơn vị làm chủ đầu

tư thành lập các ban quản lý dự án, sử dụng bộ máy kiêm nhiệm để tổ chức quản lý dự

án, vì vậy tính chuyên môn của Ban Quản lý dự án thường không cao, thường phụ thuộc vào nhà thầu tư vấn, dẫn đến cách làm không chuyên nghiệp và thiếu hiệu quả Kết quả là dễ làm nảy sinh tiêu cực, lãng phí, thất thoát về vốn, kiểm soát và quản lý chất lượng xây dựng công trình lỏng lẻo Việc giao cho một nhà thầu có đủ năng lực thực hiện vừa thực hiện vừa quản lý thực hiện hai hoạt động quan trọng của quá trình đầu tư xây dựng là thiết kế và thi công sẽ giúp khắc phục được những hạn chế này Mặt khác, việc áp dụng phương thức “Thiết kế - Xây dựng” có thể đem đến nhiều lợi ích cho cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu, nhà tư vấn; phát huy được đầy đủ vai trò, tính chủ động và sáng tạo của các chủ thể tham gia quá trình thực hiện, nâng cao hiệu quả thực hiện dự án Với chủ đầu tư, việc áp dụng phương thức “Thiết kế - Xây dựng” cho phép tận dụng được trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý của nhà thầu khi thực hiện dự

án và trong quá trình thực hiện, do chỉ có một đầu mối chịu trách nhiệm chính nên chủ đầu tư cần đến ít nhân lực và chi phí cho công tác quản lý dự án hơn Việc cung cấp tài chính cho dự án cũng sẽ thuận lợi hơn do việc tạm ứng và thanh toán vốn chủ yếu theo giai đoạn thực hiện hoặc theo công trình hoặc hạng mục công trình hoàn thành, tiến độ thực hiện dự án cũng nhanh hơn Một phần các rủi ro nếu xảy ra trong quá trình thiết

kế, cung ứng và xây dựng công trình cũng sẽ được phía nhà thầu chia sẻ Đối với nhà thầu, việc áp dụng phương thức “Thiết kế - Xây dựng” tạo điều kiện để nhà thầu chủ động linh hoạt hơn trong việc điều phối, kiểm tra công việc trên hiện trường theo tiến

độ thực hiện hợp đồng mà không bị lệ thuộc nhiều vào sự kiểm tra giám sát thường xuyên của chủ đầu tư cũng như thời gian tiến hành công tác nghiệm thu, qua đó giảm được thời gian gián đoạn, tiết kiệm được một số khoản chi phí do việc kết hợp các khâu công việc trong quá trình thực hiện Bên cạnh đó, phương thức nghiệm thu, thanh toán của hợp đồng EC hoặc EPC đòi hỏi về phía nhà thầu phải tổ chức tốt hệ thống quản lý chất lượng của mình để tự kiểm tra, giám sát và đánh giá chất lượng và tiến độ thực hiện các công việc

Tuy nhiên, việc áp dụng phương thức thực hiện dự án này vẫn còn nhiều rào cản Rào cản lớn nhất là về mặt tâm lý Hiện nay các chủ đầu tư kể cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân đều đã quá quen thuộc sử dụng phương thức truyền thống là “Thiết

kế - Đấu thầu - Xây dựng” Nên việc chuyển đổi sang một phương thức khác chưa thực sự quen thuộc mang đến cho họ cảm giác rủi ro do chưa hiểu rõ bản chất của

9

phương thức Mặt khác, nếu không sử dụng phương pháp chỉ định thầu mà phải đấu thầu để lựa chọn nhà thầu, chủ đầu tư thường có tâm lý kém tin tưởng giao dự án cho nhà thầu chưa quen thuộc, vì sợ họ chiếm được lợi thế nhiều hơn trong dự án, sợ nhà thầu kém chất lượng sẽ gây rủi ro lớn cho dự án, cũng như sợ mất bớt quyền kiểm soát trong quá trình thực hiện dự án so với phương thức “Thiết kế - Đấu thầu - Xây dựng” Tâm lý này cũng dễ hiểu, do thực tế ở Việt Nam việc chủ đầu tư chấm dứt hợp đồng với các nhà thầu trong trường hợp không thực hiện đúng các nội dung trong hợp đồng thường gặp nhiều khó khăn cả về khía cạnh pháp lý cũng như việc dứt điểm các hợp đồng về khía cạnh thanh toán các phần việc đã thực hiện Nếu chọn nhiều nhà thầu tham gia thực hiện, phần việc mỗi nhà thầu tham gia sẽ ít hơn, do đó, nếu có sự cố với nhà thầu thì thiệt hại sẽ giảm hơn Rào cản tiếp theo là về trình độ năng lực của các nhà thầu Trong thời gian qua, Chính phủ đã có nhiều chính sách ưu đãi nhằm tạo điều kiện cho các nhà thầu trong nước tham gia làm tổng thầu EPC các dự án lớn, trọng điểm, dần dần giúp các doanh nghiệp trong nước có thể tự mình đảm nhận các khâu từ thiết kế, mua sắm, xây dựng, lắp đặt, hạn chế sự phụ thuộc vào các nhà thầu nước ngoài, nâng cao nội lực Tuy nhiên, đến nay các nhà thầu trong nước vẫn chưa xứng tầm với tư cách là một nhà thầu EPC độc lập, có thể cạnh tranh với các nhà thầu nước ngoài Rào cản thứ ba liên quan đến các dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn nhà nước Các quy định và hướng dẫn hiện có chưa đủ độ chi tiết để đưa hình thức tổng thầu EC vào áp dụng rộng rãi trong thực tế Các rào cản này cần phải được khắc phục để phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” có thể coi là một lựa chọn rộng rãi cho các bên thực hiện dự án

4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Phương thức thực hiện dự án “Thiết kế - Xây dựng” được áp dụng phổ biến ngang với phương thức truyền thống ở trên thế giới, tuy nhiên lại có phạm vi áp dụng hạn chế ở Việt Nam Dù có rất nhiều điều kiện thuận lợi, nhưng các điều kiện đó chưa

đủ để thúc đẩy việc áp dụng phương thức này một cách rộng rãi trong các dự án phù hợp Để phương thức này trở thành một trong những lựa chọn đầu tiên của các bên thực hiện dự án, trước hết các nhà thầu trong nước có định hướng theo thị trường của phương thức này cần chú trọng nâng cao năng lực thực hiện không chỉ về hai mảng thiết kế và xây dựng, mà cả mảng điều phối, quản lý dự án vì đây là yếu tố quan trọng nhất để đảm bảo các dự án được thực hiện thành công Nhà nước cần có các chính sách nhằm phổ biến rộng rãi hơn các phương thức thực hiện dự án tiên tiến như hình thức này, để các bên thực hiện dự án trở nên quen thuộc hơn với chúng, để dễ dàng vượt qua rào cản tâm lý khi lựa chọn một phương thức mới Các hướng dẫn về các hình thức tổng thầu như EPC, EC và các loại hợp đồng tương ứng với phương thức như hợp đồng trọn gói cần được soát xét và điều chỉnh, chi tiết hóa hơn cho phù hợp hơn với tình hình thực tế Ngoài ra, cũng có thể cân nhắc đến việc cho phép các tổng thầu thiết kế - thi công tham gia dự án giống như thông lệ quốc tế, có nghĩa là không