A PHẦN MỞ ĐẦU Chuyên đề môn học GVHD PGS TS Nguyễn Minh Tuấn PHẦN MỞ ĐẦU 1 Mục đích nghiên cứu Trong năm 2013, tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn hơn năm 2012 bởi nguồn cung dồ.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Mục đích nghiên cứu
Trong năm 2013, tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam sẽ gặp nhiều khókhăn hơn năm 2012 bởi nguồn cung dồi dào trong khi nhu cầu sụt giảm Bêncạnh đó, một số thị trường truyền thống của Việt Nam như Philippines vàIndonesia đang tăng cường sản xuất, thực hiện chính sách tự cung cấp lươngthực, đã tạo áp lực thị trường cho Việt Nam.Vận dụng những kiến thức để phântích và đánh giá nhằm thấy rõ thực trạng xuất khẩu gạo của Việt Nam trongnhững năm gần đây Trên cơ sở đó, đưa ra giải pháp để khắc phục những khókhăn mà nước ta phải đối mặt
2 Đối tượng nghiên cứu
Thông tin, số liệu, các chỉ tiêu thể hiện thực trạng xuất khẩu gạo ở ViệtNam sang các nước Châu Á và Châu Phi
3 Phạm vi nghiên cứu
Tập trung phân tính thực trạng xuất khẩu gạo ở Việt Nam và giải phápkhắc phục
4 Phương pháp nghiên cứu
Thu thập các thông tin từ sách, báo, các trang web về nông sản…
Sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh các số liệu thực tế quacác tháng, năm Từ đó, đưa ra thực trạng xuất khẩu gạo của Việt Nam
Trang 2PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Giới thiệu tổng quan về quản trị xuất nhập khẩu
1 Giới thiệu về môn học
1.1 Định nghĩa về xuất khẩu
Xuất khẩu là việc bán hàng hoá hoặc dịch vụ cho nước ngoài trên cơ sởdùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán Có 2 hình thức xuất khẩu:Xuất khẩu ranước ngoài, xuất khẩu tại chỗ (bán hàng trong nước nhưng bán cho người nướcngoài và thu ngoại tệ về)
Xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, nó đãxuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển Hoạt động xuất khẩu diễn ra trênmọi lĩnh vực, trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ làhàng hoá hữu hình mà cả hàng hoá vô hình với tỷ trọng ngày càng lớn
1.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu
Đối với nền kinh tế quốc dân.
Xuất khẩu là phương tiện chính góp phần tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhậpkhẩu phục vụ CNH-HĐH đất nước
Nguồn vốn để nhập khẩu có thể được hình thành từ các nguồn như:
-Đầu tư nước ngoài
-Vay nợ, viện trợ
-Thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ thu ngoại tệ
-Xuất khẩu hàng hoá
Trong đó nguồn thu từ xuất khẩu hàng hoá là nguồn vốn quan trọng nhất,chiếm tỷ trọng lớn để nhập khẩu máy móc thiết bị, công nghệ tiên tiến, phươngpháp quản lý …Vì vậy, nguồn vốn huy động từ nước ngoài được coi là nguồnchủ yếu để huy động phát triển Nhưng mọi cơ hội đầu tư hoặc vay nợ từ nướcngoài và các tổ chức quốc tế chỉ tăng lên khi các chủ đầu tư và người cho vaythấy được khả năng xuất khẩu của nước đó vì đây là nguồn chính đảm bảo chođất nước có thể trả nợ được
Để khuyến khích mạnh mẽ xuất khẩu, hướng nhập khẩu phục vụ tốt sảnxuất và tiêu dùng, bảo vệ và phát triển sản xuất trong nước, nâng cao hiệu quảsản xuất, nhập khẩu, mở rộng hợp tác kinh tế-thương mại với nước ngoài, góp
Trang 3phần thực hiện mục tiêu kinh tế – xã hội của đất nước Xuất khẩu và nhập khẩutrong thương mại quốc tế vừa là điều kiện, vừa là tiền đề của nhau, xuất khẩu đểnhập khẩu và nhập khẩu để phát triển xuất khẩu.
Đối với nước ta, để tránh được nguy cơ tụt hậu thì trong chính sách HĐH, Đảng và Nhà nước ta coi nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ hiệnđại là một nhiệm vụ trọng tâm, cơ bản trong chiến lược ổn định và phát triểnkinh tế-xã hội đưa Việt Nam trở thành một nước công nghiệp phát triển
CNH-Đối với doanh nghiệp.
-Thông qua hoạt động xuất khẩu, các doanh nghiệp trong nước có điềukiện tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới Những yếu tố này đòihỏi các doanh nghiệp phải hình thành một cơ cấu sản xuất phù hợp với thịtrường
-Xuất khẩu đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn đổi mới và hoàn thiện côngviệc quản trị sản xuất và kinh doanh cho phù hợp với thời đại Đồng thời xuấtkhẩu còn tạo nguồn thu ngoại tệ cho doanh nghiệp để tái đầu tư vào quá trìnhsản xuất cả về chiều rộng lẫn chiều sâu
-Sản xuất hàng xuất khẩu giúp doanh nghiệp thu hút được nhiều lao động,tạo ra thu nhập ổn định cho họ, tạo nguồn ngoại tệ để nhập khẩu hàng tiêu dùng
Nó vừa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của nhân dân vừa thu được lợinhuận
-Xuất khẩu tạo điều kiện cho doanh nghiệp có cơ hội mở rộng thị trường,
mở rộng quan hệ buôn bán với nhiều đối tác nước ngoài trên cơ sở đôi bên cùng
có lợi Vì vậy, đã giúp doanh nghiệp tăng được doanh số bán và lợi nhuận Đồngthời chia sẻ được rủi ro mất mát trong hoạt động kinh doanh tăng cường uy tínkinh doanh của công ty Từ đó có điều kiện học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm quản
lý tiên tiến từ phía đối tác nước ngoài, góp phần nâng cao năng lực chuyên môncho các thành viên trong doanh nghiệp
1.3 Một số hình thức xuất khẩu
Trang 4-Xuất khẩu trực tiếp là việc xuất khẩu các loại hàng hoá và dịch vụ do
chính doanh nghiệp sản xuất ra hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất trong nướctới khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức cuả mình
Trong trường hợp doanh nghiệp tham gia xuất khẩu là doanh nghiệpthương mại không tự sản xuất ra sản phẩm thì việc xuất khẩu bao gồm hai côngđoạn:
+ Thu mua tạo nguồn hàng xuất khẩu với các đơn vị, địa phương trongnước
+ Đàm phán ký kết với doanh nghiệp nước ngoài, giao hàng và thanhtoán tiền hàng với đơn vị bạn
Phương thức này có một số ưu điểm:
+ Giảm được chi phí trung gian do đó làm tăng lợi nhuận cho doanhnghiệp
+ Có nhiều điều kiện phát huy tính độc lập của doanh nghiệp
+ Chủ động trong việc tiêu thụ hàng hoá sản phẩm của mình
Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực thì phương thức này còn bộc lộmột số những nhược điểm như:
+ Dễ xảy ra rủi ro
+ Nếu như không có cán bộ XNK có đủ trình độ và kinh nghiệm khitham gia ký kết hợp đồng ở một thị trường mới hay mắc phải sai lầm gây bất lợicho mình
+ Khối lượng hàng hoá khi tham giao giao dịch thường phải lớn thì mới
có thể bù đắp được chi phí trong việc giao dịch
-Xuất khẩu tại chỗ: Đây là hình thức kinh doanh mới nhưng đang phát
triển rộng rãi, do những ưu việt của nó đem lại
Đặc điểm của loại hình xuất khẩu này là hàng hoá không cần vượt quabiên giới quốc gia mà khách hàng vẫn mua được Do vậy nhà xuất khẩu khôngcần phải thâm nhập thị trường nước ngoài mà khách hàng tự tìm đến nhà xuấtkhẩu
Ưu điểm:
Trang 5+ Doanh nghiệp cũng không cần phải tiến hành các thủ tục như thủ tụchải quan, mua bảo hiểm hàng hoá …do đó giảm được chi phí khá lớn.
+Việc thanh toán này cũng nhanh chóng và thuận tiện
-Tạm nhập tái xuất: Đây là một hình thức xuất khẩu trở ra nước ngoài
những hàng hoá trước đây đã nhập khẩu, chưa qua chế biến ở nước tái xuất.quahợp đồng tái xuất bao gồm nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu về sốngoại tệ lớn hơn số ngoại tệ đã bỏ ra ban đầu
Ưu điểm của hình thức xuất khẩu này là doanh nghiệp có thể thu được lợinhuận cao mà không phải tổ chức sản xuất, đầu tư vào nhà xưởng máy móc,thiết bị, khả năng thu hồi vốn cũng nhanh hơn
- Xuất khẩu ủy thác: Đây là hình thức kinh doanh trong đó đơn vị XNK
đóng vai trò là người trung gian thay cho đơn vị sản xuất tiến hành ký kết hợpđồng xuất khẩu, tiến hành làm các thủ tục cần thiết để xuất khẩu do đó nhà sảnxuất và qua đó được hưởng một số tiền nhất định gọi là phí uỷ thác
Ưu điểm của phương thức này:
Những người nhận uỷ thác hiểu rõ tình hình thị trường pháp luật và tậpquán địa phương, do đó họ có khả năng đẩy mạnh việc buôn bán và thanh tránhbớt uỷ thác cho người uỷ thác
Đối với người nhận uỷ thác là không cần bỏ vốn vào kinh doanh tạo racông ăn việc làm cho nhân viên đồng thời cũng thu được một khoản tiền đángkể
- Gia công quốc tế: đây là một phương thức kinh doanh trong đó một
bên gọi là bên nhận gia công nguyên vật liệu hoặc bán thành phẩmcủa một bên khác (gọi là bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩmgiao cho bên đặt gia công và nhận thù lao (gọi là phí gia công)
Đây là một trong những hình thức xuất khẩu đang có bước phát triểnmạnh mẽ và được nhiều quốc gia chú trọng
Ưu điểm của phương thức này
Đối với bên đặt gia công: Phương thức này giúp họ lợi dụng về giá rẻ,nguyên phụ và nhân công của nước nhận gia công
Trang 6Đối với bên nhận gia công: Phương thức này giúp họ giải quyết công ănviệc làm cho nhân công lao động trong nước hoặc nhập được thiết bị hay côngnghệ mới về nước mình, nhằm xây dựng một nền công nghiệp dân tộc như NamTriều Tiên, Thái Lan, Singapo….
1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu
- Nhân tố về chính sách vĩ mô
Nhóm nhân tố này thể hiện sự tác động của nhà nước tới hoạt động xuấtkhẩu gạo Trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam mới tham giathị trường xuất khẩu rất cần tới sự quan tâm hướng dẫn của nhà nước Hơn nữahiện nay xuất khẩu gạo gọp phần rất lớn vào phát triển nền kinh tế nhưng đờisống của người nông dân còn gặp nhiều khó khăn yêu cầu nhà nước cần có sựđiều tiết lợi ích giữa nhà nước – doanh nghiệp – người nông dân sao cho thoảđáng và hợp lý nhất
+Nhân tố về cơ sở vất chất – kỹ thuật và công nghệ của sản xuất và tiêuthụ sản phẩm
Các nhân tố về cơ sở vật chất – kỹ thuật đó là hệ thống vận chuyển, khotàng, bến bãi, hệ thống thông tin liên lạc… Hệ thống này bảo đảm việc lưuthông nhanh chóng kịp thời, đảm bảo cung cấp nguồn hàng một cách nhanhnhất, tiết kiệm thời gian và chi phí lưu thông
Các nhân tố về kỹ thuật, công nghệ sản xuất và tiêu thụ đặc biệt quantrọng trong việc tăng khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường tiêu thụ gạo Hệ
Trang 7thống chế biến với công nghệ dây truyền hiện đại sẽ gạp phần tăng chất lượng
và giá trị của gạo
2 Điều kiện để phát triển cây lúa ở Việt Nam
Việt Nam có tiềm năng khá lớn trong việc sản xuất cây lúa, nếu như đượcđầu tư một cách đồng bộ, lâu dài, khắc phục những yếu kém trong khâu trồngtrọt, phát triển thì Việt Nam có thể trở thành một trung tâm trồng trọt cây lúalớn
Về đất đai: Việt Nam có diện tích 330.363 km2, tiềm năng đất nông
nghiệp của nước ta là 10 - 11,157 triệu ha với 8 triệu ha cây trồng hàng năm (đấttrồng lúa khoảng 5,4 triệu ha, 2,3 triệu ha trồng cây lâu năm) hiện nay nước tamới chỉ sử dụng 65% quỹ đất nông nghiệp Trong đó 5,6 triệu ha cho cây trồnghàng năm, cây lâu năm là 0,86 triệu ha, 0,33 triệu ha đồng cỏ tự nhiên và 17triệu ha mặt nước Đất Việt Nam có tầng dầy tơi xốp với chất dinh dưỡng caokết hợp với sự đa dạng và phong phú về chủng loại (có 64 loại thuộc 14 nhóm)đây là một điều kiện rất tốt cho nhiều loại cây trồng phát triển
Về khí hậu: Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa do ảnh hưởng sâu sắc
của chế độ gió mùa Châu á Khí hậu Việt Nam rất đa dạng, phân biệt rõ rệt từmiền Bắc vào miền Nam Miền Bắc có mùa đông lạnh Tây Nguyên, Đông Nam
Bộ và Đồng Bằng Sông Cửu Long có khí hậu kiểu Nam Á Đây là điều kiện khíhậu thuận lợi để đa dạng hoá các loại cây trồng Ngoài ra tiềm năng nhiệt độ, độ
ẩm và gió dồi dào phân bổ khá đồng đều trên phạm vi cả nước Tiềm năng nhiệtcủa nước ta được xếp vào dạng giàu có với số giờ nắng cao, cường độ bức xạlớn, độ ẩm tương đối trong năm lớn hơn 80%, lượng mưa khoảng 1800 - 2000Mỹ/nămlà điều kiện lý tưởng cho nhiều loại cây trồng sinh trưởng và phát triển
Về nguồn nhân lực: dân số nước ta là gần 80 triệu người, cơ cấu dân số trẻ
với trên 50% sống bằng nghề nông Đây là một lực lượng lao động hùng hậucung cấp cho khu vực nông nghiệp Mặc dù chất lượng lao động của Việt Namcòn thấp hơn so với nhiều quốc gia khác trên thế giới nhưng con người ViệtNam với bản chất cần cù sáng tạo, ham học hỏi là tiềm năng lớn góp phần vàochất lượng lao động ngành nông nghiệp Việt Nam
Trang 8Chương 2: Thực trạng xuất khẩu gạo ở Việt Nam hiện nay2.1 Tổng quan về tình hình xuất khẩu gạo
2.1.1 Tình hình chung về thị trường xuất khẩu gạo ở Việt Nam năm 2012
Năm 2012, XK gạo của Việt Nam đã đạt được kết quả vượt mức, đáp ứngđược các yêu cầu đề ra là tiêu thụ kịp thời sản lượng lúa hàng hóa của nông dân;giữ ổn định giá lúa gạo trong nước, góp phần bảo đảm an ninh lương thực; bảođảm lợi ích của người trồng lúa theo giá định hướng đề ra Hiệp hội Lương thựcViệt Nam (VFA) đã đưa ra mức XK gạo tối thiểu của năm 2013 là 7,5 triệu tấn,
và "XK không giới hạn, còn gạo thì còn xuất!"
Trong năm 2012, gạo Việt Nam phải chịu sự cạnh tranh từ Ấn Độ và lỡnhịp bán ra từ cuối năm 2011 đến đầu năm 2012, nên XK quý I/2012 giảmmạnh, do giá trong nước ở mức cao Nhưng từ tháng 3/2012 vào thu hoạch vụĐông Xuân, cung cấp trở lại dồi dào, Việt Nam đã quay lại thị trường mạnh mẽ,tăng cường cạnh tranh với Ấn Độ, đẩy mạnh tiến độ XK đến cuối năm
Có thể nói XK gạo của Việt Nam đã vượt qua một chặng đường khó khăn,chẳng những bù đắp cho sự sụt giảm XK quý I/2012 mà còn tăng vượt mức XKnăm 2011 và đạt mức XK kỷ lục mới trong năm 2012, cả năm 2012 nước ta đãxuất khẩu 8,02 triệu tấn gạo, thu về 3,67 triệu USD (tăng 12,71% về lượng vàtăng nhẹ 0,45% về kim ngạch so với năm 2011) Trung Quốc là thị trường lớnnhất tiêu thụ gạo của Việt Nam với 2,09 triệu tấn, tương đương 898,43 triệuUSD, chiếm 24,46% tổng kim ngạch, tăng mạnh 574,97% về lượng và tăng459,11% về kim ngạch so với năm trước Thị trường lớn thứ 2 là Philipines đạt1,11 triệu tấn, trị giá 475,26 triệu USD, chiếm 12,94% tổng kim ngạch, tăng14% về lượng nhưng giảm 0,22% về kim ngạch; tiếp đến Indonesia đạt 929.905tấn, trị giá 458,39 triệu USD, chiếm 12,48% tổng kim ngạch, giảm 50,62% vềlượng và giảm 55% về kim ngạch; xuất sang Malaysia 764.692 tấn, trị giá403,16 triệu USD, chiếm 10.98%, tăng 44,16% về lượng và tăng 38,02% về kimngạch
Giá XK bình quân FOB đạt 446,86 USD/tấn FOB, giảm 46,85 USD/tấn so vớicùng kỳ Tuy lượng gạo XK cao nhưng trị giá XK tăng không đáng kể do giábình quân giảm Năm 2012, ngoài cơ cấu thị trường gạo XK thay đổi, chất
Trang 9lượng gạo XK đã có sự chuyển biến nhất định, tỷ lệ gạo cao cấp đã chiếm trên46% về lượng và tăng trên 79% so với năm 2011, loại gạo trung bình và cấpthấp đã giảm mạnh, chiếm khoảng 35% và giảm khoảng 32% so với năm 2011
Biểu đồ 1: Xuất khẩu gạo của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc năm 2010
-2011 và 4 tháng năm 2012 (Nguồn:Tổng cục Hải Quan)
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan cho thấy trong tháng4/2012, lượng gạo xuất khẩu đạt 872 nghìn tấn và trị giá đạt 380 triệu USD, tăng39,6% về lượng và tăng 32% về trị giá so với tháng trước Tính đến hết 4tháng/2012, tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước đạt gần 2,2 triệu tấn, trị giáđạt 1,03 tỷ USD, giảm 19,2% về lượng và giảm 23,1% về trị giá so với cùng kỳnăm 2011
Trong 4 tháng đầu năm nay, gạo của Việt Nam xuất sang các châu lục đềugiảm nhưng lại tăng đột biến sang thị trường Trung Quốc Đặc biệt, trong tháng4/2012 xuất khẩu gạo sang Trung Quốc đạt 393 nghìn tấn, tiếp tục tăng mạnh
so với các tháng trước đó Tính đến hết tháng 4/2012 tổng lượng gạo xuất khẩu
Trang 10sang Trung Quốc đạt 680 nghìn tấn, tăng gấp hơn 4,4 lần và chiếm 31% tổnglượng gạo xuất khẩu của cả nước Tiếp theo là sang Malaixia: 258 nghìn tấn,tăng 26,9%; sang Inđônêxia: 255 nghìn tấn, giảm 62,5%; sang Bờ Biển Ngà:
116 nghìn tấn, tăng 2,7 lần so với cùng kỳ năm trước
+ Tình hình xuất khẩu gạo sang châu Phi 9 tháng đầu năm 2012 :
9 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam ra thế giớiđạt 6,231 triệu tấn, tổng trị giá 2,818 tỷ USD, tăng 5% về lượng và giảm 5% vềgiá trị Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA) dự báo khả năng Việt Nam có thểxuất khẩu 7,7 triệu tấn gạo năm 2012 Châu Á vẫn là thị trường xuất khẩu gạohàng đầu của VN khi chiếm tới 67,5% tổng lượng gạo xuất khẩu, tiếp theo là
Trang 11châu Phi (24,7%), châu Mỹ (4,7%) Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhậpkhẩu gạo Việt Nam lớn nhất, tiếp đến là Philippines, Malaysia
9 tháng đầu năm 2012, Việt Nam đã xuất khẩu mặt hàng gạo sang 29quốc gia châu Phi giảm 2 thị trường so với cùng kỳ năm 2011 với tổng kimngạch đạt 680,14 triệu USD, giảm 5% 10 thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất củaViệt Nam là Bờ Biển Ngà (Côte d’Ivoire), Ghana, Senegal, Angola, Cameroon,Algeria, Kenya, Mozambique, Tanzania và Guinea
Trong 3 quý đầu năm nay, Việt Nam đã xuất khẩu sang Bờ Biển Ngà464.855 tấn gạo, đạt 196,40 triệu USD tăng 66% về lượng và tăng 49% về giátrị so với cùng kỳ năm ngoái; sang Ghana đạt 262.578 tấn (+100%) với trị giá124,76 triệu USD (+73%); sang Senegal đạt 178.096 tấn (-56%), trị giá 64 triệuUSD (-62%); sang Angola 96.502 tấn (+73%) đạt 42,94 triệu USD (+61%);sang Algeria 64.268 tấn (+57%), đạt 29,45 triệu USD (+60%)
Các nước châu Phi nhập khẩu gạo Việt Nam 9 tháng đầu năm 2012
Côte d’ivoire (Ivory Coast) 196.401.490
Trang 12Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), cuối năm ngoái đầu nămnay, thị trường châu Phi bị gạo Ấn Độ chiếm lĩnh nhưng do nước này không bảođảm tiến độ thực hiện hợp đồng nên kể từ quý II/2012, thị trường này đã quaysang nhập khẩu gạo từ Việt Nam
2.1.2 Chạy đua xuất khẩu gạo – dự báo sản lượng năm 2013
Cuộc cạnh tranh xuất khẩu gạo đang trở nên sôi động cùng lúc với những
dự báo về tình hình sản lượng có lợi cho các công ty lương thực của Việt Nam.
Nông dân Đồng bằng sông Cửu Long thu hoạch lúa
Dồn dập thông tin trước Tết Âm lịch về khả năng cung ứng gạo trên thịtrường thế giới cho thấy có sự thay đổi vị trí trong danh sách các nước xuất khẩumặt hàng này Những thông tin như vậy từ quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thếgiới khiến các nhà xuất khẩu gạo của chúng ta phải quan tâm