I MỞ ĐẦU Bạo lực gia đình là hành vi bạo lực đi ngược lại với truyền thống đạo đức và quy định pháp luật của nước ta, tuy nhiên, nó vẫn đang hàng ngày hiện hữu và tồn tại, đe dọa xâm phạm đến quyền co.
Trang 1I MỞ ĐẦU
Bạo lực gia đình là hành vi bạo lực đi ngược lại với truyền thống đạo đức và quy định pháp luật của nước ta, tuy nhiên, nó vẫn đang hàng ngày hiện hữu và tồn tại, đe dọa xâm phạm đến quyền con người, quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp bảo đảm và bảo vệ, xâm phạm đến các giá trị đạo đức tốt đẹp
trong xã hội Thực trạng bạo lực gia đình, đặc biệt là Bạo lực gia đình giữa cha mẹ
và con đang có chiều hướng tăng và được dư luận xã hội hết sức quan tâm trong
khi đó vì nhiều nguyên nhân mà pháp luật chưa thể xử lí hết được các vụ việc này
II NỘI DUNG
1 Khái niệm
Theo quy định tại Luật Phòng chống bạo lực gia đình (PCBLGĐ) 2007 thì Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình 1 Trong phạm vi giới hạn của đề bài đó là bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con thì
ta có thể hiểu “thành viên gia đình” mà khái niệm đã đề cập đó chính là cha mẹ và
con cái Mối quan hệ giữa cha mẹ và con là một trong số các mối quan hệ có thể xảy ra bạo lực gia đình
Cũng theo quy định tại Luật PCBLGĐ 2007 thì các hành vi bạo lực gia đình
bao gồm: Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng; Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông,
bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau; Cưỡng ép quan hệ tình dục; Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính; Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở 2
2 Các hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con
a, Chủ thể của hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con:
1 Khoản 2, điều 1, luật PCBLGD
2 Khoản 1, điều 2, Luật PCBLGD 2007
Trang 2Chủ thể của hành vi bạo lực gia đình này bao gồm có hai chủ thể đó là cha mẹ
và con cái Cụ thể:
Mối quan hệ giữa cha mẹ và con được tạo nên chủ yếu trên cơ sở sinh đẻ hoặc nuôi dưỡng, đây là một trong số các mối quan hệ có thể xảy ra bạo lực gia đình Trên cơ sở là sự kiện sinh đẻ, sự kiện nhận con nuôi hoặc thậm chí là sự kiện kết hôn (quan hệ giữa con riêng cửa vợ/chồng với cha/mẹ kế) thì quan hệ giữa cha
mẹ và con được hình thành Qua đây ta cũng có thể nhận thấy hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con là hành vi bạo lực gia đình xảy ra giữa các đối tượng: cha
mẹ ruột với con cái và ngược lại, cha mẹ nuôi với con cái và ngược lại, cha mẹ chồng với con dâu và ngược lại, cha mẹ vợ với con rể và ngược lại, cha dượng -
mẹ kế với con cái và ngược lại
Tương tự với các chủ thể khác của bạo lực gia đình, các chủ thể ở đây là cha
mẹ và con với tư cách là người có hành vi bạo lực và nạn nhân bạo lực cũng có các quyền và nghĩa vụ riêng của mình quy định trong Luật PCBLGĐ 2007:
-Người có hành vi bạo lực gia đình có nghĩa vụ: Tôn trọng sự can thiệp hợp pháp của cộng đồng; chấm dứt ngay hành vi bạo lực; Chấp hành quyết định của
cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; Kịp thời đưa nạn nhân đi cấp cứu, điều trị; chăm sóc nạn nhân bạo lực gia đình, trừ trường hợp nạn nhân từ chối; Bồi thường thiệt hại cho nạn nhân bạo lực gia đình khi có yêu cầu và theo quy định của pháp luật 3 -Nạn nhân bạo lực gia đình có quyền: Yêu cầu cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền bảo vệ sức khỏe, tính mạng, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp khác của mình; Yêu cầu cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn, bảo vệ, cấm tiếp xúc theo quy định của Luật này; Được cung cấp dịch vụ y tế, tư vấn tâm lý, pháp luật; Được bố trí nơi tạm lánh, được giữ bí mật về nơi tạm lánh
và thông tin khác theo quy định của Luật này; Các quyền khác theo quy định của pháp luật.
Nạn nhân bạo lực gia đình còn có nghĩa vụ: cung cấp thông tin liên quan đến bạo lực gia đình cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền khi có yêu cầu 4
b, Hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con:
3 Điều 4, Luật PCBLGD 2007
4 Điều 5, Luật PCBLGD 2007
Trang 3Các hành vi bạo lực gia đình đã liệt kê tại khoản 1 điều 2 Luật PCBLGĐ 2007, theo quan điểm của tác giả Nguyễn Tiến Đạt5 thì có thể chia thành 4 nhóm:
-Nhóm hành vi bạo lực về tinh thần: có thể bao gồm các hành vi như lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi hoặc gây
áp lực thường xuyên về tâm lý; ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình; cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ Cha mẹ hoặc con đều có thể là chủ thể thực hiện hành vi
này, đối tượng của hành vi thường là bên có sự phụ thuộc vào tinh thần và có thể
là cả về kinh tế với bên kia, thường là con cái còn nhỏ hoặc cha mẹ già Đây là nhóm hành vi một bên sử dụng những lời nói, cử chỉ, hành động gây tổn thương
về tinh thần cho bên kia Con cái khi còn nhỏ thường chịu sự áp đặt về ý chí từ cha
mẹ và điều đó gây ra những mâu thuẫn trong mối quan hệ, cha mẹ khi đó có thể
có lời lẽ xúc phạm, có hành vi đuổi con ra khỏi nhà hoặc cũng có thể sự bất đồng
về ý chí gây ra hành vi cưỡng ép hoặc cản trở đối với hôn nhân của con Ngoài ra hành vi này cũng có thể thực hiện bởi con cái hướng tới đối tượng thường là cha
mẹ già
-Nhóm hành vi bạo lực về thể chất với các hành vi như: Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng Đây là hành vi
cha mẹ dùng bạo lực, dùng sức mạnh thể chất tác động đến thân thể của con cái hoặc ngược lại con cái dùng bạo lực tác động vào thân thể của cha mẹ Hành vi này có thể đã gây ra những tổn thương, thương tích cho nạn nhân hoặc chưa Đây
là dạng hành vi bạo lực rất phổ biến, thậm chí còn được coi là một cách dạy con thường được cha mẹ áp dụng ở nhiều gia đình và có thể được coi như là nhóm hành vi bạo lực gia đình phổ biến nhất
-Nhóm hành vi bạo lực về kinh tế như: Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính Cha mẹ có thể
bắt buộc con cái nhỏ tuổi, con cái ép buộc cha mẹ đã lớn tuổi, già yếu phải lao động quá sức, nặng nhọc, ở môi trường làm việc nguy hiểm, hoặc có thể kiểm soát tài sản một cách quá hà khắc và vô lý hoặc chiếm đoạt tài sản thuộc quyền sở 5
Bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con theo Luật PCBLGD Việt Nam: Luận văn thạc sĩ luật học/ Nguyễn Tiến Đạt: Phó GS TS Hà Thị Mai Hiên hướng dẫn
Trang 4hữu của những người này Trẻ em và người cao tuổi do là các đối tượng yếu thế
và phụ thuộc về kinh tế, hạn chế hơn về sức khỏe nên dễ phải chịu sự chi phối từ thành viên khác
-Nhóm hành vi bạo lực về tình dục: Cưỡng ép quan hệ tình dục Hành vi cưỡng
ép quan hệ tình dục này có thể thực hiện bằng các thủ đoạn tương tự như thủ đoạn của các tội phạm của tội hiếp dâm hay cưỡng dâm Hành vi này thường xảy
ra do cha mẹ thực hiện với con, đây là hành vi không chỉ trái pháp luật, xâm phạm danh dự, nhân phẩm, sức khỏe của nạn nhân mà nó còn trái với luân thường đạo
lí, truyền thống của dân tộc ta
-Ngoài ra, xét trên khía cạnh tâm lý của nạn nhân, có hành vi bạo lực gia đình tuy không trực tiếp tác động vào nạn nhân nhưng vẫn trực tiếp gây ra tổn thương cho tinh thần của họ, đó là việc nạn nhân mà cụ thể ở đây là cha mẹ hoặc con phải chứng kiến hành vi bạo lực giữa các thành viên khác (con chứng kiến bạo lực giữa cha mẹ, cha mẹ chứng kiến các con xung đột, đánh nhau), thường việc phải chứng kiến lặp đi lặp lại nhiều lần làm cho họ đau khổ, buồn bã, lo lắng
Các hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con có thể do nhiều nguyên nhân (do ảnh hưởng từ truyền thống; do tâm lý, đặc biệt là tâm lý gia trưởng; do trình
độ dân trí, trình độ kinh tế- xã hội gây ảnh hưởng đến trình độ nhận thức về tầm quan trọng của các thành viên trong gia đình, ảnh hưởng đến cách ứng xử và dẫn đến hành vi bạo lực; do định kiến giới, đặc biệt là định kiến giới với trẻ em gái do
tư tưởng trọng nam khinh nữ, )6, xuất phát từ các động cơ, mục đích khác nhau nhưng chúng đều là các hành vi trái pháp luật, bị Nhà nước nghiêm cấm thực hiện
Các hành vi bạo lực gia đình nói chung và cụ thể hơn ở đây là hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con là hành vi bị cấm theo quy định tại điểm h khoản 2 điều 5 của luật Hôn nhân và Gia đình 2014 Các hành vi bạo lực gia đình xâm phạm quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con quy định tại điều 69, 70 của luật Hôn nhân và Gia đình; xâm phạm đến các quyền con người, quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp 2013 ghi nhận như quyền được bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, ; một số hành vi bạo lực gia đình trong trường hợp gây ra hậu quả còn có thể bị coi là tội phạm theo quy định của Bộ luật hình sự,
6
Một số vấn đề pháp lý về bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay: luận văn th.s luật học/Đinh Thị Hồng Minh; T.S Nguyễn Thị Lan hướng dẫn
Trang 5như tội loạn luân, tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình hoặc cấu thành các tội phạm khác
c, Hậu quả của hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con:
-Đối với nạn nhân của bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con: Do đối tượng chủ yếu của hành vi bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con là trẻ em và người cao tuổi nên hâu quả xảy ra cũng chủ yếu với hai đối tượng này:
Đối với trẻ em: Phải chịu những tổn thương về thể chất, tâm lý (phải chịu thương tích, tổn hại về sức khỏe, phải sống trong tâm lý lo lắng, sợ hãi thường xuyên, ) và sự phát triển nhân cách của trẻ (dẫn đến lối suy nghĩa lệch lạc, bạo lực, sự bế tắc về hành vi và suy nghĩ) và bạo lực gia đình mà các em phải chứng kiến, chịu đựng hàng ngày có thể trở thành nguyên nhân khiến các em trở thành người thực hiện hành vi bạo lực gia đình trong tương lai
Đối với người cao tuổi: phải chịu đau đớn về thân thể và tinh thần, bị tổn thương về sức khỏe và thậm chí cả tính mạng
-Đối với gia đình: làm cho mối quan hệ giữa các thành viên, cụ thể ở đây là giữa cha mẹ và con xảy ra nhiều mâu thuẫn, ảnh hưởng đến sự bền vững và tồn tại của gia đình Đồng thời cũng gây ra thiệt hại về kinh tế cho gia đình (do những
ch phí phải chi ra để điều trị cho các thành viên)
-Đối với xã hội: Đây là hành vi vi phạm quy định pháp luật, làm suy thoái
nghiêm trọng đạo đức xã hội và tác động xấu đến trật tự xã hội
3 Thực trạng bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con
a, Bạo lực gia đình của cha mẹ đối với con:
Bạo lực gia đình của cha mẹ đối với con là hành vi bạo lực gia đình của chủ thể
là cha, hoặc mẹ hoặc cả cha và mẹ hướng đến con cái, đó có thể là hành vi bạo lực của cha mẹ ruột đối với con cái , của cha mẹ nuôi đối với con, cha mẹ chồng với con dâu, cha mẹ vợ với con rể, cha dượng - mẹ kế với con cái
“Con cái” là đối tượng của bạo lực gia đình ở đây thường là trẻ em mà theo
quy định tại Luật Trẻ em 2016 thì đó là “người dưới 16 tuổi7” do đối tượng này là những người này chủ yếu bị phụ thuộc kinh tế vào cha mẹ và hạn chế về sức khỏe
7 Điều 1 Luật trẻ em 2016
Trang 6hơn so với những người trưởng thành Tháng 4/2014, Tổng cục thống kê dưới sự trợ giúp của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc UNICEF đã công bố rằng 75% số trẻ em
ở Việt Nam trong độ tuổi từ 2- 14 tuổi từng bị cha mẹ, người chăm sóc và các thành viên khác trong gia đình thực hiện hành vi bạo lực gia đình Bạo lực gia đình ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của trẻ chiếm 91%; gây tổn hại về sức khỏe, thể chất chiếm 87,5%; gây tổn thương về tâm lý, tinh thần chiếm 89,4%; gây tan vỡ gia đình chiếm 89,7%; làm rối loạn trật tự an toàn xã hội chiếm 89%
Ở nước ta, bạo lực của cha mẹ đối với con cũng bị phát hiện ngày càng nhiều
và nhanh chóng, theo điều tra trên 2209 học viên ở trường giáo dưỡng, có tới 49,81% số học viên bị chính cha mẹ của mình đối xử thô bạo, hà khắc 23% số trẻ
ở đây bị cha bạo hành (gấp khoảng 6 lần số trẻ bị mẹ bạo hành); 20,3% số trẻ bị cha dượng, mẹ kế bạo hành
Hành vi bạo lực gia đình của cha mẹ đối với con cái có thể là bất cứ hành vi nào trong bốn nhóm hành vi đã phân loại ở trên:
-Nhóm hành vi bạo lực về tinh thần: Đây là hành vi bạo lực diễn ra rất phổ biến trong các gia đình với các mức độ khác nhau, tuy nhiên việc phát hiện, khắc phục
và ngăn chặn lại hết sức khó khăn do những biểu hiện phức tạp của nó Theo nghiên cứu và thống kê ở nước ta năm 20108 thì khoảng 1/3 số phụ nữ bị bạo hành gia đình cho biết họ đang sống với con trong độ tuổi từ 6-11 và họ cho biết con của họ phải chịu tác động tiêu cực do bạo lực gia đình gây ra, cụ thể biểu hiện
đó là các em thường buồn bã, lo lắng, sợ hãi, thiếu động lực học tập dẫn đến kêt quả học tập kém, hành vi của các em có xu hướng bạo lực hóa,
Một dạng hành vi bạo lực tinh thần của cha mẹ đối với con cũng xảy ra tương đối phổ biến đó là hành vi cản trở hôn nhân do những lí do như không hợp tuổi, gia đình không môn đăng hộ đối, , điều này gây ra mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái, gây ra sự dồn nén tinh thần làm cho cha mẹ có thể buông ra những lời nói xúc phạm danh dự, nhân phẩm của con cái mình
Ngoài ra còn một số hành vi cụ thể khác của cha mẹ làm xâm hại đến tinh thần của con cái xuất phát từ nguyên nhân chủ yếu là sự áp đặt về tư tưởng gây ra những mâu thuẫn
8 Nghiên cứu quốc gia về bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2010
Trang 7-Nhóm hành vi bạo lực về thể chất: Đây là hành vi mà cha mẹ dùng sức mạnh vật chất tác động vào thân thể con cái và có thể gây ra hâu quả là thương tích, tổn hại về sức khỏe, thậm chí nghiêm trọng hơn là xâm hại đến tính mạng của con cái Gần đây, Tháng 11/2020, vụ án Nguyễn Thị Lan Anh và Nguyễn Minh Tuấn là
mẹ ruột và cha dượng bạo hành con gái 3 tuổi đến chết xảy ra trên địa bàn quân Hai Bà Trưng, Hà Nội đã được đưa ra xét xử Các bị cáo đã liên tiếp có hành vi đánh đập đã khiến cho cháu M (con gái 3 tuổi) bị chấn thương sọ não dẫn đến tử vong Qua các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và diễn biến phiên tòa có thể thấy hành vi cụ thể của hai bị cáo, đó là, Lan Anh cùng Tuấn sử dụng ma túy, sau đó cả
2 đã nhiều lần đánh đập, bạo hành bé Tuấn đánh vào đầu và dùng cán chổi bằng kim loại đánh vào người bé, còn Lan Anh lấy kim khâu quần áo đâm vào bắp tay, đùi con gái Hành vi đó đã cướp đi tính mạng của cháu M mặc dù cháu còn rất bé Ngoài ra nhiều vụ bạo lực gia đình mà nạn nhân là con trẻ cũng đã gây ra những hậu quả đáng tiếc, đó là những thương tích, tổn thương về thân thể và thậm chí là tính mạng của các em cũng bị xâm phạm
-Nhóm hành vi bạo lực về kinh tế: Nhóm hành vi này chủ yếu biểu hiện thông qua hành vi cha mẹ ép con cái phải lao động nặng nhọc, quá sức dù cho các em còn chưa đến tuổi và cũng chưa đủ khả năng lao động
Hiện nay, trên địa bàn thị xã SaPa, tỉnh Lào Cai, tình trạng các em nhỏ người dân tộc thiểu số bị cha mẹ bắt phải ra đường để bán đồ lưu niệm cho du khách diễn ra rất phổ biến, thậm chí các em mới chỉ khoảng 4-5 tuổi đã phải địu thêm
em nhỏ và mang đồ đi bán giữa thời tiết giá rét Cha mẹ không chỉ bóc lột lao động từ các em mà còn lợi dụng lòng thương cảm của du khách để trục lợi cho mình
Có trường hợp con cái bị cha mẹ bắt phải đi ăn xin để trục lợi từ số tiền ăn xin
đó Mới đây, công an huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Đào Thị Gái về hành vi “ngược đãi hoặc hành hạ con ruột của mình”, cụ thể, Gái đã có hành vi bắt 5 đứa trẻ (từ 5- 10 tuổi) là con của mình phải nghỉ học và chăn dắt các em đi ăn xin để trục lợi
-Nhóm hành vi bạo lực về tình dục: Ở nước ta, nạn nhân và đối tượng bị tổn thương bởi hành vi này chủ yếu là các trẻ em gái Người có hành vi bạo lực về tình dục có thể sử dụng các thủ đoạn tương tự thủ đoạn của các tội hiếp dâm, cưỡng
Trang 8dâm như dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc hành vi khác để qua đó thực hiện hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác với nạn nhân
9/2020, TAND huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang đã xét xử bị cá Nguyễn Thành L về
hành vi ”Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi” Nạn nhân của hành vi là cháu G là con gái ruột của L., L.
đã thực hiện hành vi giao cấu với cháu G tổng cộng 65 lần trong khoảng thời gian
từ 9/2019 đến 2/2020
Các hành vi thuộc nhóm này xâm phạm nghiêm trọng đến quy định của pháp luật, đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tinh thần, tâm lý của trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái, vi phạm truyền thống, luân thường đạo lí của dân tộc
Nhìn chung, trong khoảng thời gian hơn 10 năm kể từ ngày Luật PCBLGĐ 2007
ra đời và có hiệu lực, đi vào đời sống, nhiều hành vi bạo lực đã được phát hiện và ngăn chặn, xử lý kịp thời Tuy nhiên, bạo lực gia đình, đặc biệt ở đây là bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con vì nhiều lí do mà vẫn còn tồn tại và diễn biến phức tạp trong đời sống và là hình thức bạo lực vẫn hết sức phổ biến ở nước ta
b, Bạo lực của con cái đối với cha mẹ
Bạo lực gia đình của con đối với cha mẹ là hành vi bạo lực gia đình của chủ thể
là con cái hướng đến cha, hoặc mẹ hoặc cả cha và mẹ của mình, đó có thể là hành
vi bạo lực của con cái với cha mẹ ruột, của con cái với cha mẹ nuôi, con dâu với cha mẹ chồng, con rể với cha mẹ vợ, con cái với cha dượng- mẹ kế của mình
“Cha mẹ” là đối tượng của bạo lực gia đình ở đây thường là người cao tuổi mà
theo quy định tại Luật Người cao tuổi, họ là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên9 do đối tượng này là những người có sức khỏe yếu, không còn sức lao động, đóng góp cho gia đùnh, đặc biệt là về mặt kinh tế tương đối hạn chế, một số người già yếu còn cần người chăm sóc trong khi con cái lại không có và không muốn giành nhiều thời gian chăm sóc họ
Bạo lực gia đình của con cái đối với cha mẹ có thể thể hiện dưới hình thức hành động hoặc không hành động Các hành vi bạo lực hành động có thể được thể hiện cụ thể như: đánh đập, lăng mạ, chửi bới, chiếm đoạt tài sản của cha mẹ, một số trường hợp người cao tuổi do bệnh lý nên bị lẫn vì vậy bị con cái trói, nhốt
9 Điều 2 Luật người cao tuổi 2009
Trang 9trong nhà, cô lập với bên ngoài, Ngoài ra còn một số hành vi bạo lực không hành động như bỏ đói, không cho cha mẹ ăn uống, bỏ bê, không quan tâm chăm sóc cha mẹ, Hậu quả của các hành vi bạo lực này đó là nạn nhân bị ảnh hưởng về sức khỏe, thậm chí là tính mạng, phải chịu những đau đớn, tổn thương về tinh thần, không còn tài sản và thậm chí có những người trở thành người vô gia cư dù vẫn đang có con cái, phải mưu sinh trong khi bản thân không còn sức lao động
Theo kết quả điều tra, nghiên cứu trên địa bàn 3 tỉnh Phú Yên, Đắk Lắk và Quảng Trị10, có đến 18% người cao tuổi bị con cái đánh đập, 90% người cao tuổi bị con cái mình bỏ bê, không chăm sóc và khoảng 50% cho biết họ bị con cái đe dọa nhốt trong nhà
Trên thực tế, rất nhiều vụ việc bạo lực gia đình của con cái đối với cha mẹ đã xảy ra và gây ra những hậu quả đáng tiếc, đau lòng Các hành vi bạo lực của các vụ việc này đa phần thuộc ba nhóm hành vi, đó là bạo lực về thể chất, bạo lực về tinh thần và bạo lực về kinh tế Cụ thể:
-Nhóm hành vi bạo lực về thể chất: Đây là nhóm hành vi xảy ra tương đối phổ biến, biểu hiện chủ yếu qua các hành vi như đánh đập, hành hạ, nhốt, trói, bỏ đói ,
Tháng 9/2020, mạng xã hội xuất hiện những đoạn video, hình ảnh về vụ việc Nguyễn Thị Hoa (huyện Cần Đước, tỉnh Long An) đã có hành vi ngược đãi, hành hạ
mẹ ruột của mình là cụ Nguyễn Thị Đường Cụ Đường bị chấn thương, không thể
đi lại, Hoa là người trực tiếp chăm sóc, tuy nhiên do bực tức vì không được mẹ chia tài sản, Hoa thường xuyên mắng chửi cụ bằng lời nói tục tĩu Đoạn video ghi lại hình ảnh Hoa đổ rác vào người mẹ mình và sử dụng chổi liên tục đánh vào các
vị trí khác nhau trên người cụ Đường
Không chỉ có hành vi hành hạ xâm hại về sức khỏe với cha mẹ, có những người con nhẫn tâm tước đoạt đi mạng sống của cha mẹ mình
Tháng 11/2020, TAND Tp Hồ Chí Minh đã xét xử đối với Bùi Văn Yên về hành
vi giết người, nạn nhân chính là mẹ đẻ của Yên, Yên giết mẹ do nguyên nhân muốn tìm bản di chúc của bà
10 Điều tra nghiên cứu về thực trạng bạo lực gia đình của Viện nghiên cứu người cao tuổi năm 2009
Trang 10-Nhóm hành vi bạo lực về tinh thần: Các hành vi ở nhóm này có thể là chửi mắng, sỉ nhục, đuổi cha mẹ ra khỏi nhà, bỏ bê không quan tâm cha mẹ,…
Ngoài ra, hành vi bạo lực về tinh thần của con cái với cha mẹ còn có thể biểu hiện qua hành vi cản trở cha mẹ kết hôn, ly hôn, Người lớn tuổi do tuổi tác đã cao nên có thể họ mong muốn được tìm một người bạn đời để có thể chung sống, chia sẻ, tâm sự Tuy nhiên, con cái, vì nhiều lí do, có thể do định kiến, không muốn cha hoặc mẹ mình yêu thương người khác nên đã có hành vi ngăn cấm, cản trở việc cha mẹ kết hôn, chung sống, kết bạn với người khác
-Nhóm hành vi bạo lực về kinh tế: Ngoài các hành vi bạo lực về thân thể và tinh thần, con cái còn có thể có thể bạo lực về kinh tế đối với cha mẹ Bạo lực về kinh
tế có thể biểu hiện thông qua các hành vi:
Con cái có hành vi chiếm đoạt tài sản của cha mẹ: Đa số hành vi này được thực hiện là để nhằm mục đích trục lợi từ tài sản của cha mẹ Hành vi chiếm đoạt này
có thể thực hiện bằng nhiều thủ đoạn như dùng vũ lực, đe dọa, lừa dối, cưỡng ép, Ví dụ như vào thời điểm năm 2015, trên địa bàn huyện Tây Hồ, thành phố Hà Nội đã xảy ra một vụ việc đó là con dâu trưởng đã tiến hành việc làm sổ đỏ, sang nhượng đất của cha mẹ chồng cho mình và các anh chị em khác dù cha mẹ chồng vẫn còn sống Để bán được đất, người con dâu đã kê khai thừa kế tại phòng công chứng với nội dung là cha mẹ chồng đã chết
Con cái có hành vi bóc lột sức lao động của cha mẹ: Hành vi này có thể được biểu hiện thông qua việc con cái ép buộc cha mẹ phải làm việc, lao động nặng nhọc, bắt cha mẹ phải ra đường ăn xin Hiện nay, trên đường phố, đặc biệt là ở các thành phố lớn, không khó để bắt gặp hình ảnh những cụ già vô gia cư, phải ăn xin hoặc mưu sinh bằng những công việc rất vất vả để sống qua ngày
4.Nguyên nhân của thực trạng bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con cái
Để có thể tìm ra được giải pháp để hạn chế thực trạng bạo lực gia đình giữa cha mẹ và con cái thì trước hết cần phải tìm hiểu về những nguyên nhân gây ra thực trạng đó
a, Nguyên nhân từ phía những người trong cuộc (người có hành vi bạo hành
và nạn nhân, cụ thể ở đây là cha mẹ và con cái):
*Từ phía người có hành vi bạo hành: