Luận văn Thạc sĩ Khoa học xã hội và nhân văn: Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Lê Khâm qua Bên kia biên giới và Trước giờ nổ súng

Quan việc nghiên cứu về Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Lê Khâm qua Bên kia biên giới và Trước giờ nổ súng, luận văn góp phần đi sâu nhận diện chằng đường đầu trong hành trình sáng tác của Lê Khâm nói riêng và của nền văn xuôi cách mạng nước ta nói chung.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

EHUYÊN

THẺ GIỚI NGHỆ THUẬT

TIEU THUYET LE KHAM QUA

BEN KIA BIEN GIOI VA TRUOC GIO'NO SUNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHẪN VĂN

ĐÀ NẴNG -2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO AI HỌC ĐÀ NẴNG

BÙI THỊ LỆ HUYỆN

THẺ GIỚI NGHỆ THUẬT

Mã số: 6022.0121 LUẬN VĂN THAC SI KHOA HQC XA HOI VA NHAN VAN Người hướng dẫn khoa học: TS.PHAN NGỌC THỦ,

ĐÀ NẴNG -2016

Ti cơm đoun đậ lồ công trinh nghiên ein ia rng tb

Các sổ liệu, kb quả nêu trong luận tân là trung dhực vã chưa từng được a cũng bổ rong Bằ kỹ công trình nào Kh

Tie gi ud vin Bài Thị Lệ Huyền

'CHƯƠNG 1 VÈ KHÁI NIỆM THẺ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH

LL VE KHALI NIEM THE GIGI NGHE THUAT 9

12 CUOC BOL, QUAN NIEM NGHỆ THUẬT VẢ HÀNH TRÌNH

L21 Cuộc đồi của một nhà văn chiến 0

'CHƯƠNG 3 BỨC TRANH HIỆN THỰC VÀ HÌNH TƯỢNG NHÂN VẶT TRONG BEN KIA BIỂN GIỚI VÀ TRƯỚC GIỜ NÓ SÚNG 35

3.11, Hiện thực chiến tranh khốc liệt 2»

2.2 NHONG HINH TƯỢNG NHAN VAT NOL BAT a7

'CHƯƠNG 3 NHỮNG PHƯƠNG THỨC NGHẸ THUẬT NÓI BẬT

TRONG BÊN KIA BIEN GIOI VÀ TRƯỚC GIỜ NÓ SÚNG +

31 KHÔNG GIAN VÀ THÔI GIAN NGHỆ THUẬT n

3/21 Nghệ thuật xây đựng nhân vặt thông qua tinh buồng kịch ính S8 3/22 Nghệ thật xây dựng nhân vặthông qua ngôn ngữ và hành động 92

33.1 Sử dụng hợpí các phương ngữ vàếng nước ngoài 97

3132 Sử dụng kết hợp nhiều thẻ lại văn học 100

1, Lý do chọn dỀ tài

CCing với Vồng mỏ (1951) của Võ lHuy Tâm, Xung hich (1951) eta Nguyễn Định Thị, Con er (1959) của Nguyễn Văn Bổng, ĐẮ: nước đing lồn (1955) của Nguyên Ngọc bai lúc phẩm Ben kia bién giới (1958) và Tước giờ 1nd sing (1960) của Lê Khâm là những hiện tượng nỗ bậi, mở đầu báo hiệu cho sy uất hiện đồng chây của tễuthuyt viết v hai cuộc chiến ran quắc

lá của dân tốc ta trong gin suit cd thé ky XX Do vậy, việc m hiểu,

"nghiên cứu thể giới nghệ thuật của máng săng tác nãy không chỉ để tếp tue

“hận điện một đặc diễm nỗi bật cin én ình văn xuôi Việt Nam hiện đi; mà qua đó côn thấy được những đóng gốp lớn ao của các thế hệ nhà vn-chiế sĩ

"tt tong sự nghip cao ã bảo vệ Tổ quốc và xy dựng nễn văn học mới TIữn nữa, trờng những thành tựu buổi đầu văn xuôi nước tà sáu Cách mạng tháng Tâm 1945, hai tấc phẩm én Sia ign giới Và Trước gi nổ sống, của Lê Khim đã góp phần phản ánh kịp thời và bổ sung một mảng thể giới biện thực về cuộ chiến đầu vớ muôn vân gian khổ b sinh của những chiến

sĩ quân nh nguyện Việt Nam dễsắ cánh cũng nhân dẫn các bộ tộc Lào ding lên chống thục dẫn Pháp xâm lược Có hễ nói được tẳng, vào tời điểm hai

ắc phẩm nảy ma đồi, văn xu ước ta chưa cổ si viết về để ải nảy: thể nhưng

ch ến nay những dạc điểm nội bật về thể giới nghệ thuật của ai tắc phẳm Ben kia bién giới và Tước giờ nổ síng dường như cũng chưa được giới

"nghiện cửu quan tâm dũng mức,

"Mặt khác, rong dội ngũ nhà văn - chiến tên dất ước la, LẺ Khẩm - Phan Tổ (1930

‘Quang a thục sự sống ht mình cho cuộc đi, cho quế hương và cho sing a0 nghệ thuật, Với ôn, trang văn và trang đời là một, ngôi bột là vũ Khí chiến

9), lã một trọng những người son tụ tì của qué hương đắt

dấu và cũng chính là ý nghĩa của sự sống Vi vậy, tim hễu về đề di Thể giới nghệ tuật tu thớt lẽ Khẩm qua "Bên Ka Biển giới” và “Trước giờ nỗ súng” trang toàn bộ sự nghiệp cao cả củ ông qua từng chẳng đường, sề mãi vẫn là những bài họ lớn dẫy sức bắp dẫn và bổ ch

3 Lịch sự vấn để

.-1.Một số bà vig lin quan gi fp én đ tài

[Nam 1983, Lê Thị Đức Hạnh tong bài vit Pham Tie (L2 Kham) cho ing "L2 Khôm là một rong số các nhà vẫn mã cách mạng Vit Nam dB sin xinh và môi ưỡng tài nũng vũ sự nghiệp của anh gỗn lên với quá trình phá:

"yiển của công cuộc giải phỏng độn tc, giải phòng đẫt nước "60, tr 328]

“Sau kh điễm qua những tác phẩm của Phan Tứ túc gi bài vế chỉ ra đặc điễm sing túc của nhì văn từng giai đoạn, Những tác phim vide về chiến tưởng Lio "Lê Khôm dht sự say sưu xúc động KH ãi Mện những người

"hững việc, những tình huổng chứa chan th thận hỉ sinh dũng cản của quân tình nguyện Viet Nam về tính thần Bắt Hhuất li cường của quốn dâm Lâo đẳng thời là nh thản quốc tễ vỡ sản chân chỉnh giữa lai dân tộc anh em” (60, 312) Nhà văn đã gởi gắm những suy nghĩ, âm huyết của mình trong

“những tang viết ở chiến tường mién Nam-"Phan Tit rét nhay ben nen kh

vế về cuộc chiến tranh cách mạng dã d sâu thé hiện tâm trang, vai trả và vị 9i của các tẳng lớp quấn chúng, những con người làm nên leh sử" |6), 6333|, Theo Lê Thị Đức Hạnh, những rang vit của Lê Khâm đã làm hiện ra một cuộc chiến đẫu đây cam ao, gian khô, căng thing, 6 lệ, khẩn rương,

"những tỉnh cảm nhng âm yêu thương: inh thn la quan cfc mang, vi cf tinh yêu quê hương, yêu đất nước, yêu đân tộc chân tnh sâu sắc,

Trần Đăng Suyễn ung “Piaw Tí rới những iễu duyết ấ vẻ chiêm tăm 1983, cho rằng: "Hạt nhân cơ bản chỉ phối toàn bộ sảng tác của

tranh

Phan Til quan nit của anh vẻchn tranh vẻ con người rong chỗn tranh: cách mạng Với Phan Tú, chắn ranh không chỉ là iễu kin để con người bộc

1 phầm chất ắt dẹp, anh hùng mà củn là môi trường sẵn lọc phn hea con

"gười Quan miệm đồ về chiến anh cũng nất quản với guan nệm vễ chốc đời chung của nhỉ ăn” |6D, tr 373) Từ cải nhịn về hiệ thực chiến anh và con người của nhà vẫn, the tác giả bi vế thì Phan Từ là ngubi 68 “phon cách hiện dực tính do” 60, T3]

Trong bầu hết các sing tác của Phan Tứ, bệ thẳng nhân vật đều được sảng lọc từ chiến trình, Nhân vật trưởng thành hơn từ chin tranh sách mạng

“Tr ds te giả nhận xt "Cách nhấn chiến ranh thả toàn diện và su sắc đã góp phản co tác piẩm của anh có chu sâu hiện thực, phản ánh được những

Hổ kiên gian Khổ phóc tạp của cách mạng trình được cái hin don giản chiến diễn một chẩu vẻ chiến tanh” (60, 383] Nhờ ấn bỏ vửi hiện thực,

"bám sắt cuộc sống, ễu thuyết Phan T phát hiện rà những vẫn đề mới mẽ ong tư tường và vốn vẫn hôa sâu rộng của mộ tâm hồn nghệ st

(Cig ti hiễu về đề bi hiến anh rung ing tác của Phạm Tứ, năm,

1984, Trân Ngọc Tuần tong “Phan Tứ - vii suy nghĩ nhỏ về những trang viếtchiến ranh“ viết "Phan Tí là một rong số nhà vấn đi đến cùng với đễ dài duấn tranh và cách mạng Và dĩ bằng cả chỉnh cuộc đổi cổng hiễn đây

“hi huyễ của minh [60, tr 390), Từ truyện ngẫn đầu tay Một ngày Bên in

“dịch đến những trang viết cuấ cũng của bộ iễu thuyết Ngưới cũng quố, Pham

“Tứ cũng chí theo đuỗi để ti chiến tranh, Trong các tác nhằm của mình, ông Ign quan niệm *Khỏng có cÖỞ đúng giầu trong chiết traal! Con người Bị sảng ắc đề đạt đề ri phải chọn một í đất ioft giãa bi đu sng" 60, 10390], Quan niệm đô đã tạo ra ngôi it qu 1 sink tio của nhà văn nh

“một số nhà phê bình nhận xé, nhưng theo ác giả bài viết chính sự lí tí th tảo và ạeh tồi của Phan Tứ đã phản ánh chính xác bản chất, quy lut của chiến tranh eich mang

`2 Những bài viết trực iếpiên quan dén đ tài

(C6 lề do sáng tác của Lê Khẩm-Phăn Tứ cảng về sau cảng hắp dẫn, cho

sên, nha chung, những công tỉnh nghiền cứu và những bài viết về bai tên thay Ben Ka ign gid va Te giờ nổ súng không nhiều

[Nam 1962, Hữu Hồng tong bài viết “Trước giờ nỗ sống của EZ

“Nhôm” dt nêu nhận xế ấn lúa biên giới và Trước gi nổ sống "ợ thuộc

loại hồng tác phầm đâu tụ, nhưng tử chủ đã nội dụng tự tưởng đến các:

bi ign hi thức nghệ duật đề tương đối có nhu sảng tạo đúng chủ hin thy ở một xà văn trẻ 6, tr 13] Chủ đ chính của tác phẩm Trước

iở nỗ sing đồ là "piẫn chất anh hùng của những người chin sĩ cách mạng, ông phân bit fa Lao hay Vier 60, t 17], Trong áe phẩm, nhà văn đ “ca

ng bin chất anh hùng, tâm hỗn dep đỡ củ quý vổ cùng của các chỗn sĩ cách nang tác phầm tyẫn dẫn cho người dọc sức cảm thông, Kính phục mốt iu” và "gậy cho người đọc một lông tin mạnh nề vào tiền đổ t thẳng của

se nghiệp cách mạng“ |6, 21] Thành công của Trước gi nổ dũng là ở những điềm sàu

“Thứ nhấ, tác phẫm có giá tĩ giúp người đọc nhận thức được bản chất

tố đẹp của các nhân vật mã còn "kích dc, di đúc lọ phái sy nội, phải

wơ lên pả với ới một cả gi” (60 1.24]

Thứ bai ròng quế tình xây dụng nhân vặt tác giả đã tạo ra được những shin vat sing cu thể, cỏ tim hỗn phong phú, cổ cánh rõ nết vì phục vụ đắc lực cho chủ đ tác phẩm

ĐỀ cập đến nội dung của tiêu thuyét Trude gid nd sing, năm 1972, thang Lê tang Mấy sấy để văn xui Việt Nam 1948 - 1970 viết Trong Trước gi nỗ sửng, LẺ Khẩm miễu tả những gian KHỔ của một đơn vị tình

"nguyên quân chin đấu trên đấ Lào, Nhà văn cho tế thấy khung cảnh của đất

"rắc Tảo, ca ng mỗi tì hữu nghị của nhận dân ai đâ tộc Vit Lo Ping

‘thei gua hoàn cảnh có ÿ nghĩa điền hình trong nyện, ác giả còn đặ ra yửu cầm hiệt sem cơn người đã được thứ thách như tiể nào, những phầm chấn

“mới của lọ dã dược hi thành rạ sao [40,794]

[Nam 1974, trong Tiểu thuyết Việt Nam, hiện di, Phan Cự Đệ kh vớt

về sự phát tiễn mạnh mẽ của tu duyổt hiện thực xã hội chỉ nghĩa đã nhận Xx& về về đẹp của người chidn st wong udu thuyết Trước giữ nổ súng: Tác phẩm dã nổi lên được những gian kd hi sinh diẫm lặng của bộ dội ta tên

“một chin trường mênh mông, xa lạ rững nữi hoang tu wi hong wich

“dong đứng, những rừng tranh cấy, những vực sâu tim, những cơn mưa là

"út ngữ Lê Kham đã ca ngợi mi tập thể anh hùng của đội chun id 3 (CC), những chỗn sĩ trnh sất qong tiếp 48 vượi qua một hoàn cảnh phí ñường với những thử tách cao độ [I3 118-119}

'Nguyễn Văn Long, năm 2000, đánh giả về thể giới nhân vật của dên thuyê Trước giờ nỗ súng trong bài viết Sự vân động và những thành su văn xuôi Vigt Nam giải đạn 194-1975, hư sau: Phân Tứ ng từ những tic phim dẫu vào nghề văn lí tên hạt là Lẽ Khôm, nhất là cuẩn tu “hot Trước giữ nỗ súng, đã bộc ộ một cách nhìn hiện thực tinh táo, chặ chế Nhà

ăn thường đạt nhân vật của nình vào những cảnh ngỏ căng thẳng, soy sắt để

"bộc lộ chiều su tính cách và phẳm chắc Nhân vội của Phan Tứ cũng thường

“được si it rong nhiều mỗi quan hệ xã hội Nhã vận Mông nẻ tính vậc để cập những phic tp trong mỗi quan he gilt những con người trong cứng

“àng ngữ cách mạng và phầh nào củ những mặt tiêu cực, những tôn tt Mỏ

"ảnh thôi rong cuộc chiến đầu, Những nhân ve bib cia Phan Ti nhục

“đại đội trường Lương (1 ước giờ nd sing), Them (An vi tô) dẫu là những:

co ngư giảu ngh lực, có ÿ chí vượt lên những thử thách củ hoàn cảnh để Tân tại [44 tr 175]

"Năm 2001, Mai Hương rùng bài viết *Pham TẾ ~ nhà văn chến sĩ" đã giúp người đọc cảm nhận: “Phan Tứ thứ tônh công vẻ đ tôi Máng chẩn đồng Pháp đặc Mậtvối ai tiêu duy: Bên ki biên giới (1958) và Trước giữ

cỗ súng (1960) đi bút dnh Lê Khám” [60, l4] Theo tác gi bà viết, trang hai tác phẩm, nhà văn đã đặt ra những vẫn dễ cổ ý nghĩa su sắc đô

chính là tinh hin dng cm, bi sinh, bản chất nh hùng cách mạng của người chiến sĩ và tính thần quốc tế vô in, nh đoàn kết của ha dân tộc Việt Lio,

én can dd, hiện thực trong hai iễu (huyết không đơn giản phiến diện mã cỏ chiều âu, bởi nhà vấn dã phản ảnh hiện thục tính táo với những mặt da điện

ca no, Hign thực chân thực ấy khiển người đọc "cảm nhận (im Ha âm

‘ong hom ban chit ech mang, sự lí sinh vã phẩm chất anh hùng của người chiến sĩ" [60,tr3§] Vì thể “cổ la tiểu th: đều được nh giá là nhờng Tác phẫm có giả tị tong nẫn văn hỏa cách mạng, thông chin ching Pháp

ca dân (60, 1.14}

“Tiếp nỗi các công trình nghiên cr, nim 2011, Pham Ngoe Hi tong bài vết Thị pháp không gian ~ thời gian trong tiếu thuyét Trước giờ nỗ sing cia Phan Tử ã khái quất Xói tôm lạ thông - thời gian cân ở là mới

“đặc diễn của cất tmy‡n phiêu uu, và khi sắng tác Trước giữ nổ súng Phan Tie thức rấ rõ đều đá Tác giả ông chỉ x" dàng thành công xuất sắc ông gian vàtiờt gian nghệ thuật mồ cò tổ ra có tài rong nghệ thud phan ich tâm ï nhân vặc Giọng vẫn lnh hoạt son chuyến, Kế hợp nhiễu giọng

“Trên cơ sở tham khảo cổ chọn lọ, kế thửa kết quả nghiền cứu của những tác giả đi bước đồng thời ùn hiểu, khảo sắt hai túc phầm đón Ma Biển giới và Trước giờ nỗ súng, người viễt sẽ cỗ gắng đi sâ tìm hiểu về th giới

"nghệ (huật tiểu thuyết Lê Khâm qua Bản Aiø bin giới và Trước gi nỗ

sing dé pit hiệ thêm đông gộp của nhàn và tiến ình phát biển của vẫn

xu eich mang ni sig vt vin hoe Viet Nam nói chung,

3, Đi tượng và phạm vĩ nghiên cứu

.3.1.Đỗi tượng nghiên cứu

Đi trợng nghiên cứu chính ca luận văn là thể giới nghệ thuật Hi thuyết Lê Khâm qua ha ác phẩm, đơn iu biển giới và Trước gi nd sing 3.2 Pham vi nghiên cứu

Luận văn giới hạ ở hai iễ thuyết Bội hia biên giới và Trước giờ nỗ singin wong cub Phan Tế toàn tập ấp 1) do Mai Hương sa tằm, biên soạn

và giới thiệ [Nxb Văn học, Hà Nội, 2003) và cổ để cập t nhiễu đến các ác phẩm khác khi cần thiế so ánh

4, Phương pháp nghiên cứu

.41- Phương pháp lịch sử:

Phuong pháp này gắn cảm hứng nội dung của túc phẩm với bối cảnh lich sử tác phẩm ra đời để nhận diện đúng đặc điềm nội dang và nghệ thuật gia ác phẩm,

-44 Phương pháp thống kê phân tích, ng hợp

Diy 1a phuong pháp chủ yếu đỂ người viết phát hiện những phương ciện ơ bin về nội dung v nghệ thuật của ai tiếu thuyết Trên cơ sở dó, luận

phẩm, đồng thời nhân diễn sự

văn có thể dịnh giá những thành tựu và sự dòng góp của nhà vẫn Hong tiến trình vận động và phát iễn của nên văn xuôi cách mạng Viet Nam quá hai

su chiến tranh vệ quốc (193-1915)

"di ch mạng của nước ta ni chung

XKẾt quả nghiên cỉu của luận văn có thể bổ sung lâm tà liệu tham khảo

‘ie hye cho vige day hoe phn văn học Việt Nam hiện đại trung nhà tường,

ic big i rong vige tim hiễu về những đông gp của một nhà văn xử Quảng

6 Cầu trúc của luận văn

Ngoài phẫn Mở dẫu, phần

được ida Khai hình 3 chương

Chương Ì: VỀ khi niệm th gửi nghề thuật và hành tnh sing tc của

Le Khim

luận và Tài liệu tham khio, luận văn

“Chương 2: Bức ranh hiện thực và hình tượng nhân vậ rong đớn kia ign giới và Tước giỏ nỗ ing,

Chương 3: Những phương thúc nghệ thuật nỗi bật wong Bén ki biển iỏi và Thước gir md sing

CHƯƠNG!

'VÈ KHÁI NIỆM THÉ GIỚI NGHỆ THUẬT

VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA LÊ KHÂM

1L1-VỀ KHÁI NIỆM THỂ GIỚI NGHỆ THUẬT

‘Theo Tir dién uật ngữ vân lọc: «Thể giới nghệ thất là khái niệm đăng để chỉ ính chỉnh thỂ của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, mắt loi ình túe phẩm, sáng tác của tác giả, mộ trào lưu) Thể giới nghệ thuật nhẫn

"mạnh rằng sáng tc nghệ thuật là một thể giới riêng, được tạo ra (heo các

"nguyên ắc tự tường khác với th giới thực tại vật chất bay th giới dâm ỉ của con người, mặc dù nó phần ảnh các thế giới Ấy Thể giới nghệ thuật cỏ không gian ềng, thời gian tng có quy Tut tâm (riêng cổ quan hệ xã hội in,

«quan nigm do di, thang bie gi tị êng chỉ xuất hiện một cách cổ ước lệ trong sắng ác nghệ tuật Khái niệm thể giới nghệ (huậ giúp ta hình dung tính độc đâo về "Hư duy nghệ thuật” cũa ing tác nghệ thuật, cổ cội nguồn trang

bi cả ính sáng tạo của người nghệ sĩ, vừa bắt nguồn từ thể giới quan đặc điểm văn hỏa và ảm hứng của thời đại Ấy Tìm hiễu thể giới nghệ thuật là tim,

"iểu cả những yế tổ cấu ạo nên tác phẩm như búc ạnh hiện thực dược phân ánh tong tác phẩm, cất ruyện, nhân vật, kế ấu, không gian, thời gian,

“Đgôn nữ và các thủ pháp nghệ thuật

5

12 CUỘC ĐỜI, QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA LỄ KHẨM

1.21 Chộc đi của một nhà văn = chiến sĩ

Lê Khim sinh ngày 20 thẳng 12 năm 1930 ti hành phố Quy Nhơn, tính Bình Định Tuy sinh ở Bình Định nhưng suỗt thời nin thiểu, Lê Kham sống ở quê ch: Quế Phong, Qu Sơn, Quảng Nam Ông xuất thân rụng một gia định mã cả bên nội và bên ngoại đều có tuyển thông văn hêa, tuyễn thống yêu nước và tính thân cách mạng Ông nội của Lê Khim là cụ Lê Tự, từng đỗ cũ nhân nhưng không ra làm quan mà tham gi ích cực phong trà

uy Tân, Thân phụ là cổ gi sự toán học 12 Âm (897-1976), một nhà gio

gừng là đố học ở trường Quốc học Huế, một người vừa điểm dạm vừa nghiêm túc và có nh thần trách nhiệm cao rung nghề nghiệp, Vì th nhà giáo Lê Âm được abu thé bg bọc ở ở các trường trung học Vính, (Qui Nhon yéu gui, kinh rong Ong ngoại Lê Khim là cụ Phạm Châu Tránh —

“một nhà thơ, nha vn gp phn thie ỉnh nhân tâm con người tong giả đoạn

li sử dẫy bin động, người làm dẫy lên phong rảo yêu nước si nỗi rong những thập niên đầu thể kỉ XX; một nhà nho, một chỉ ĩ cách mụng có lư tưởng tiến bộ vàlã người con ưu tử của quế hương Quảng Nam - Đã Nẵng,

Thân mẫu Lê Khim là bà Phan Thị Châu Liên tạ gọi là cổ Đặu, con g dầu cùa cụ Phạn Châu Trinh - vốn là người phụ nữ cương trực, c nh, hiểu biết nhiễu, Lê Khim là con thir tu cing lễ con tra duy nhất rong gia định cổ bây

nh chị em đều tham gia Cách mạng

“Truyện thông yên nước và làm Cách mạng của gia nh đã tác động đến

Sự lựa chọn lẽ sống cho cuộc đời của chính nhà ăn Từ nhỏ, Lê Khẩm đã vớm, giấc ngộ cách mạng và cổ ý thức hoạt động xã hội Ông hăng há làm i ae chuyên bảo chí, liệu bí mật cho Việt Minh huyện Qu Sơn (Quảng Nam)

ti tam gia khỏi nghĩ giành chính quyền ở quê nhà khỉ Cích mạng thẳng 8

“năm 1945 bùng nỗ, Mười sáu tuổi cới khốn quảng mơ ước, ông tiếp tục lâm

"

cân bộ tiểu nhỉ

"Nam, Quảng Ngĩi, Hà Tính, Học ết cấp ai tại rường Lê Khi, Quảng Ned Khi Trung Ương mổ trưởng trung học Huỳnh Thúc Kháng ( Hà Tĩnh ), Lễ [Khim vượt Trường Sơn ra Đức Thọ dễ học, Học xong rừng học, năm 1950

ng gia nhập quân đội, được kết nạp Đăng vào 20231950 Sau mười tắm thắng học lại Trưởng Lục quân Trần Quốc Tuần phân hệu Trung Bộ (Cần Kênh,

“Thọ Xuân, Nơng Cơng, Như Xuân, Thanh Hĩa ), cuỗi năm 1951, ơng được phần cơng theo đội quản tình nguyện Việt Nam tham gia chiến đầu ở chiến tường Hạ lào

“Thing 11-1984, 18 Khim tr Ha Lâo hành quân về cảng Quy Nhơn và tập kết ra Đắc Với âm hồn yêu văn chương, hơn học hơi và khái khao tí thức, thắng 8 năm 1958, dng due ei theo hục khoa Ngữ văn khĩa 3 gường

"Đại học Tổng hợp Hà Nội Lớp bọ cỗ 25 sinh viên, 6 lưu học snh, duy nhất

Lê Khim là người cĩ ác phẩm đã xuất bản Ơng được bầu lm tổ tường tổ sảng tác với bày tổ viên ban đầu gồm: Nun Trinh, Hing Tin, Doan Minh, Tuần, Võ Văn Trực, Nguyễn Gia Nùng, Ngõ Văn Phú, Trần Nguyễn Vấn Mỗi thành viên rong tổ đều chân nh, cới nĩ, giúp đỡ lẫn nhau Lê Khim nổi tiếng "khe khơ, điều độ, mực thước” Tuy lã án bộ đã học nhưng ơng châm,

Su dộn thuộc các nh dôn Thánh niên cứu quốc Quảng

Xà gu làng nhân Vì thể nhiễu người yêu tễn ơng Tinh yêu của Lê Khâm

và bà Phương Thảo - cơ nh viên khoa Sử cùng khơa, sau này nên duyên cùng ơng đĩ chốm nổ đưới mái trường Đại học

Xăm 1961, sau khi tt ghifp Da bos, ng Up tục vết văn và làm báo tưng quân đội Giữa năm 196l, tiếng gọi tha iết đồi gii phơng của quế tương - nơi dang bị kể (hủ giấy xếo - dã thúc giục ơng trở về Ơng tinh

“những năm thắng ông theo sit từng đơn vị cơ sở để phát động quần chúng, đẳng khỏi, hết lên rừng lại xuống đồng hằng bảm trụ để sinh hoạt và chỗng căn cảng cần bộ, cùng nhân in Lới Bùn và vượt suới là Làm nhỏ, nhồ có số:

vũ suất lúa nẫy sốt rất lạc rồng, đối neo liên miên bị địch plục ick, sập Xúc, bắn pháo, nóm bom [41 8-82] Nhà văn ~ người chiến sĩ Ấy dã sống với đồng bảo Thượng rừng các lăn chiến đầu dy de ching bly an Khost sẵn qua ngây dễ dành muỗi cho cách mạng hay ống với dồng bảo Kinh rong cắc làng mới giải phóng, hằng ngày nghe máy bay dịch gầm ri, oanhtge da đội Sẳng và chiến đầu giữa bao hiểm nguy, gian khỗ nhưng Lê Khâm đã vượt lên tt cả dễ hoàn hành xuất sắc nhiệm vụ của mình bồi những (oan di riêng:

tae chi véo dị bên những gương anh hùng chủ rực |6, trš38| Ước mong được rỡ vỀ quế hương, được sống và chiến đầu nga tin mảnh đất mã ông luồn thương nhớ lúc này di ở thảnh hiện thực, Lê Khẩm cảm thẤ tự hảo vĩ

"mình đã trục tiếp góp phẫn vào sự nghiệp giải phông quê hương Đi đổ được nhà văn tâm sự hết si cảm động và chân thục: Tôi thông băn (hoãn gỉ

"rước những Mỏ van Áp, bởi tực tễ Cách mạng miễn Nam cuồn hú tô lết sức đề đội Ti đang sng lại những năm thắng vu chiến đấu vu xây dưng

cơ sở ở Hạ Lào hỗi chẳng Pháp, nhưng sung sướng hơn tước nhu là tới đong loại động ng trên đắ quê bương mà tối luôn hương nhớ [ÁI, tr]

“Thời gian sống và chiến dẫu gì vùng dễ này có ý nghĩa hết sức quan Họng,

`Nổ ở thành chất liêu hiện thực sống động, thình nguễn tư liệu để nhà văn ung nu vi sing ti

"Nam 1970, ống được kế nạp âm Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam,

Đủ chữa bệnh và công tá tại miễn Bắc nhưng tím lòng người con miễn [Nam vẫn đau đầu hướng về quê hương, Năm 1974, Lê Khâm tở li chiến trường miễn Nam, cũng anh em đithựctỄ ở vàng sâu, cô mặt trong trận chiến đấu tến vào giải phóng mảnh đất thân yêu - quế hương Quảng Năm - Dà

‘Ning (29.03.1975) Ông kịp thôi góp phẫn vào cuậc Tông tiên công mùa xuân

1915 chiến dịch Hỗ Chí Minh lịch si

Đắt nước hỏa bình, Lê Khẩm trở về sống và làm việc ngay trên mảnh dất quê hương của mình Nhà văn đâm nhiệm nhiễu chúc vụ quan rọng tròng Tội Nhà văn cũng như Hội Văn học nghệ thuật Quảng Nam - Dà Nẵng

âu quả của những năm tháng trực tiếp ham gia chiến trường đã để li cho Lê XKhâm những di chúng nặng nỄ, từ 1983 đến 4-1995, ông phải lên lục nằm viện dễ chữa bệnh Vừa vậ lộn với nỗi dau bệnh tặ, chạy đua với từ thần, giành gừng phất giãy của sự sống vữa ing tác bộ tiễu thuyết Ngưới công

cu Chỉnh lông quyết tâm cao và nghị lục phí thường vượt lên hoàn cảnh, Lễ Khâm ~ Phan Tứ đã hoàn thành bộtều thuyết đến hết tập 3 với gắn hai nghìn trang sich Nguyện vọng cuối cũng của nhà văn chưa kịp hoàn thình và bộ Liễu thuyết vẫn côn dang đổ

Ngày Ì7 tháng 4 năm 1995, người con yêu quý của quê hương Quảng [Nam - Dã Nẵng „ nhà văn Lê Khâm - Phan Tứ đã từ git ede đời khỉ ban hiên đự định côn dang đổ, đi bao sige thương co gia định, người thân và biết bao bạn dọc, Cảm dông biết baol Khi wong dim lang di tí lắp dường

ph, giữa ao nhiều vòng hoa có một vòng hoa mang dòng chữ “Âfổ vử rồi

sing maint

“

(Ci, si a tong md gà ảnh cổ nyễn ẳng yê nước và cảnh

mạng, lớn lên trên mảnh đất quê hương của những anh hùng cùng với nghỉ

I ia bn hind in LE Khim ~ Phan thin nội nhà ăn ~chn

Ca cuộc dời ông dã luôn sống và chiến dẫu không một moi cho sự nghiệp

Cảnh nong sự nghập gái hông dẫ hước và hạnh phức của tiến đi Ông

1 can tm gong ci nộ hệ vấn diễn chon tH Tim song

cảnh vn dc hit Ogun hy ht nh cho cae ng da sơ bit lat iy pit cb cing Ning dng gốp og nh cla L® Khim

ho nin vn oe men Ae hi hn xe ing Ki Bg eh ase

trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000 Bút lực dỗi dào ấy còn được

"bạn đọc biết đến khi bộ nhật kỉ Tử chiến trưởng Khu J” ra mắt độc giả vào ngày

26 thắng năm 2011 với 500) ang nt ki ag hi chp từ hến trường được c dong cin 2500 rang ung 3 ip sich

1.22 Quam aio ght thud

Thuệc Để kỹ các nh vn eng thin omg th ki la t bạ

‘cuge chiến tranh cách mạng vĩ dại: chống Pháp và chẳng Mỹ của dân tộc, hiện

thy ước hn hn poh v= hi 4, tang đã có lê Khẩm

_Sắng đã rồi hãy viết, hãy hỏa mink vào cuộc sống vĩ dại của nhân dẫn, những

nhà vn ũng tời vi Lê Khâm nữ Ngyên Ngúc~ Ngyễn Tnng Thàn

ri hi tường vừa ầm bú dng ức Nguyễn Nc quan iện : “ống hức

vo ệc, lần điển lực sự ham i it minh wong cue sg nin bit

‘cit nguisi chiến sĩ nào, không Lim nha văn chuyên nghiệp ghi chép va quan sit,

đăng bên co, đứng ngữ” Ngyễn Tự nghi :“Mh ch cn

_Anh Đức thì: “ người cằm bút chúng tôi có một thời vận khá đặc biệt, chúng tôi hầu như lọt gọn vảo cuộc chiến trường kỉ kéo dải ba thập kỉ” Lê Khẩm.

Is cing viy, tong Nag A chấn trường nhà văn viết: Mới sau nếu dến mới lc

ôi cảm thấy chi chan Kang dom lao vào chổ thé kn nhất của cuộc sng,

em thấy muỗn đứng ngoài ra để quan st lạnh lòng hơn là sẵn tay đo đổ góp phần dũng sức của mình xây dụng cuộc sông, ấu dẫn một lúc nào đồ tối bie

âu loài nghỉ bai chủ bí sinh, bit au eho php mink dé dt trong sing tie

"vặt lọ tôi sở vắt bất di không viễ nữa, vi Hững câu tôi vide ra 58 mt te sống, lạc hậu vử gi (q0 Dường như các nhà văn ~ chiên sĩ đều thông nhất quan niệm sống và ing tác gẵn ln với hiện thục cuộc chiễn, ph vâo cuộc

để phản ảnh trung thực hiện thự và không cho phếp bản thản dễ đi trong quá trình sống tác

"Những trấn bử su tự dy trách nhiệm của Lê Khẩm đã th hiện kh tường những tang văn của ông Niềm say mê với nghỄ, ái độ nghiêm khắc với chỉnh bản thân và những tả nghiệm coộ ống đã cho ông những triệu cquý giá Nhà văn đã th hiện tên rang viết của mình không chỉ là hiện thực chiến tranh, những biển động của lịch sử rong hai cuộc kháng chiến thin thánh của dân tộc mà đồ côn à những nhận thú, uy nghi, uẫn ở của bản thân mình trước vận mệnh của đất nước, của dẫn tộc Ông quan niệm phái

“"Yắm mình trong cuộc sống", "rửa chưng ty xây đọng nd vita von gia mink, đắc chủu gạn lọc mỗi ngây đến Lấy vài nét độc đáo của nó, thông ngừng sa"

"gi cảm súc vẻ nó, nghi ngẫm tìm cách ti iện nổ” 60, tr403]

Suit cuge doi LE Khim đã cổ gắng thục hiện điều tâm niệm ấy Ông

‘tim minh tong cuộc sống bằng cách xông pha ăn lận tiếp xúc với nhiu lớp

"người, đặc biệt là qun chúng cách mạng, tìm hiểu nhiễn cảnh huỗng, sống cuộ sống của người ưung cuộc để sé chia những đầu thương mắt mái, để hào

"hứng với những chiến thắng hảo hùng Và rỗi ngồi trước trang viết, nhà văn

‘nb tưởng vỀ nó dễ ch lọ, sắp xếp, ái hiện tạo nền những tình huồng sông động chân thực và chứa chan cảm xe

tEmet Heniagway- hả văn MI~ người từng làm phỏng viền mặt trận

"6 tiên chiến rường và tham gia cả ba cuộc chiến vĩ dại của th giới Đại chiến thể giới lần thứ nhất chiến anh chẳng phát xí Tây Ban Nha và Dại chiến thể gi lần thứ ha, khi bản về những nhà văn chiến tranh đã cho rẳng muốn tim duge chin Ii cia chin tanh, ni vn phi the sự nếm ti tt ả những hiểm nguy của nó Và nêu cỗ 13 người m đi mà chỉ còn 2 người trở về th lúc

đồ hân í họ mang về ẽ thục sựlà chân lí chữ không như những lời đồn dại

đt bị bốp mo xuyên te

Lê Khâm cũng vậy, đi qua những năm tháng chiến tranh, ngôi bất của ông hỏa ào động chủy sĩ thí của văn xuối Việt Nam viết về chiến tranh song cũng thểhiện một bản nh sảng tạo riêng biệt cls một người chin ĩ rực tiếp thăm giá vào chiến rường đẫy mua bom bảo dạn Trong “Tấp bán thio dy”

"hà văn từng âm sự ng sau thoi gian xâm nhập thực tế để phát động quần chủng từ miễn núi dén ding bằng, ông thấy thục tế không bŠ đơn gin như những suy nghĩ của ông lúc còn công tác ở miễn Đắc rằng: cả miễn Nam như

“một kho thuốc sing đang châm ngời, chỉ cần một mỗi lửa là MỸ ngụy sẽ an

xe mà nơi ây số ồn nhân din yéu nước song cũng không người chưa in vào cách mụng, một số cán bộ bì quan, dánh mổ la làng Lúc này những

‘sing te tr min Nam gởi ra Bắc để in và phát Ễn đải đã phân ánh ắt đúng

gương hình dũng cảm của dỗng chí, dồng bảo ta ở miỄn Nam, gy xúc động mạnh mế trung cả nước và trên thể giới Song nhà văn vẫn nghỉ rằng ném

có những bài vi về một một khắc ca hiệ tực: quả trăn vươn tối chỉ nghĩa

“nh hùng cách mạng của những con người hình thường cả những người lẻ

‘hin nia [41 83-84) Theo dng cn sa đổi cách nhìn đơn giản một chiên

hỉ sing tác Bức tanh hiệt thực cân cá màu sáng lẫn màu tố, bản nhạc cẩn

cả nỗ han Kn nd ran [60 tr S6]

“Sẽ lũ khấp ~ nhà văn Nga lỗ lạc ừng nhận giải Nộ-ben vấn học năm

1965 quan niệm; viết văn à phải viết dũng sự thải, nhì văn không nẻ tránh sự thật đã sự thật Ấy cô khắc nghiệt Và những tốc phm ni bỗng của ông như

„

“Sông Đăng ôn dẫn, SỐ phản con người tưuớc sau déu viết heo quan niệm

ấy, Phả chăng giữa Lê Khẩm và Sồô-khỦp có sự gặp gữ về quan niệm sing

‘tc? Di chién tanh da di qua hon bin mươi năm nhưng quan niệm sông tác

Ấy, người viết thiết nghĩ cho đến nay vẫn côn nguyễn g

1:23 Những chặng đường sáng tác

~ Chặng đường gửn với bút danh Lê Khâm (từ năm 19% đến 1963)

"Những năm cùng bộ đội tỉnh nguyện Việt Nam tham gia chiến đầu ở chiến trường Hạ Lâo, xuống cơ sử cảng các bạn Lâo gây đựng phong tro và

tổ hức kháng chiến là tiêu để nhà văn ích lãy cho mình vẫn sông và vẫn sing ie

Nam 27 tui, Lê Khim đã tình làng bằng truyện ngắn dẫu ty Một

“gây Bên đẫn địch Tuyên được n chung với 13 truyện ngẫn chọn lục khíc

ca tap chi Van nghệ Quân đội dong tập Cu chon một Bài ca (1987),

“Truyện ngn này là một nết chẳm phá nhỏ về chiến tường Hạ Láo, Trong truyền, nhà văn đã nó lên lông yêu nước của nhân ân Láo vành cảm khăng

kh giữa quân dân Lào Viậ Tác phẩm chưa gấy dược sự chủ ý của bạn dục Song ph đến kiêu thuyết Bến Mu iền gii (1958) xuất hiện thì bạn đọc mới biết đến tên Lê Khăm, Trong tác phẩm, nhà văn đã để cập dễn bản chất cách mạng của quân đội Viết ~ Lào và tinh thin doin Et sta hai dn Ge

trọng công cuộc khng chiến chẳng Phân

"Hong bit it Phan Từ những nữ ở trường dại lc, Nguyễn Gia Nông

đi hi Sau những năm thâm gia hiển đấu chống Phập tên nước bn Tân,

ng bị thương và ó một thời gan đài nằm điều t trong bệnh viện Thời giữa

Ây Lê Khăn cổ điễ kiện dọc dược nhiễu síh nhắc Tủ sách ca bệnh viế và

sả những sách hờ bạ tim mur ng AB de it mg dng ga min vt hua @ sich mio vid v9 Ui nh nguyện Việt Nan chiến dẫu ei trưởng Là Vay mi pi vit ly ml đọc Thể là tê giường bệnh ông đâm hầm thải én, hit ay vio vide an Aa in git [61] Ki nhà văn

“ công nối: Tiểu thuyết tôi ng ÿ nhấ là cuốn để khổ nhấ, Vì không định viết

để im, lại viết ong khi dang công tác 109% thờ gian, trình độ học văn rất

‘kém, ãnh dạo không in và bạn bè chế giễu, ỗi chỉ có th viết hốt hà ong

"những giờ nhí hiểm hoi của cuộc sống doanh tại Ti nhấ nh tắt ả những,

‘Hoang Minh Nhân phòng xắn Phan T

cuốn ầu tay Đón Kí Biển giới cũng

101 Dit vi thích vBo một bản tảo ấy tên là Whang mga inh nguyen quân,

‘nin ra hải tới hơn 400 trang, The lôi khuyên của anh bạn lâm trợ lí cân lạc Độ ôi gối bản thảo vit tay duy nhất ấy đến phông Văn nghệ quân đội Hồi ấy tưởng phông là nhà thơ Chính Hữu và cín bộ biên tập là nhà văn Vũ Tú

"Nam đã đạc bản (hảo và thấy cổ iển vụng nên làm công văn để nghịch tôi ve trả sảng ác của quần đội 3 tháng để sữa bản thio, sau thêm mội thắng nữa di thực tế bồ sung ở Thượng Lào Bản viết cuối cũng là bản thứ năm Hy tên là

“Bên ki biên gid, agin gon lam abi so với bản tháo dầu tên |6, 04 - 05)

"Những năm hục ở trường Dại học, nhà văn UÊp ue viết iễu thuyết ước giờ nỗ sáng Theo Nguyễn Gia Nang thi thi gian họ ở trường Dại học Lê [Khim ty guy dink cho minh mi twin dink ba bul: ci th ha, thứ năm và chủ nhậ từ 21 gi én 22 gid 30 cho Trước giờ nổ súng Cứ ròng tã bằn bì

‘hur vay ding hai nam dng dn thành bẩn thảo như dự định 6T]

Xăm 1960 Lê Khim xuất bản Trước giờ nổ sảng ĐỀ tài cũng là cuộc ghiễn đâu của bộ đội ính nguyện Việt Nam trên nước bạn Lào trong cốc hăng chiến chống Pháp, Qua Tước giờ nd sing, LE Khim đì ải hiện được tính thin hi sinh ding dm iia quan nh nguyện Việt Nam, nh thân bắt hut, kiến cường của quân đân Lâo và tỉnh câm quc tễ võ sản giữa hai dân tộc Lào -Việt Tắc phẩm không chỉ đánh dầu buớc hình công ưong sự ngh

‘ing te en nhà văn mà côn được xem là một trung những cái mỗc nỗi hật của itu thuyết năm 1960, năm dược mùa dầu iên của thể loại này t su hôn bình lặp lại (1959), Thi tiêu thuyết Bón la iớn giới và Trước gi nổ sing rà

ôi đã khẳng định vụ trí của Lê Khẩm rên vấn dân

“Không chỉ thành công với hai êu huyết Bên tia in gi và Trước giờ

‘nd sting, Lé Khim ebm thử nghiệm ngời bi của mình qua thể bút ki, phóng sự Ông viết Từ cảnh đằng Chu dẫu bản Bạn và Lòng đân n chúng rong tập bất ký, phông sự Trấn đất Lảo (1961) cũng với Nguyên Ngọc và một số c giả khác,

Cô thế nối bút danh Lê Khẩm là chăng dưỡng nhủ vẫn cim bút săn tắc

đổ tứ nghiệm, cũng ễt về đồ ti chiến tranh như những tác gi cũng thời đại sang ông đã mạnh dạn chọn cho mình một hướng đi mới, mớ rộng phạm vi sing the d6 18 viết về cuộc khing chiến chẳng Pháp của những chiến sĩ tình

"guyện Việt Nam và nhân đân Lâo trê đất bạn, Bằng để ti mới mộ ấy, Lê Khim đã gứp tiếng nói êng làm phong phú nội dung tiểu thuyết trong thi ki

‘ny vi khẳng định vi tí của mình tên văn đân cũng những nhì vn có tên tuổi

- Chặng đường với bút danh Phan Tử (0 năm 1964 dân 1995)

‘ge xong Dại học Tổng hợp Văn Hà Nội năm 1961, ri lim yêu quê

"hương đã thúc giụe nhà văn trở về chiến trường Xhu V, từ miễn Nam nông bồng, Phan Tứ viết tập truyện ngắn Về lông gốm 13 truyện ( MỚI Buổi chợ, Nha tdi, Tim dh, Con đị Nữa đôn, Clẻ đầu xuân, Mở cửa, Khô hiu, V lông, Sức mạnh mới, Chống ba lá ) xiẫt bản năm 1961 với bút ph hiện thực gả dặn, kết cấu gọn ng, lõi văn tong sảng Trong tấp ch, mỗi câu huyện là một bác kí họa nhô thể hện quá tỉnh chuyên biển, giác ngộ của hing ting lop ahin din ở nông thôn khu V trong quả tỉnh đến với cách mạng, Họ không chịu khuất phục trước những vụ thâm sét, những buổi tổ sông hay bị im kẹp trong Ấp chin lược của giác Đồ là tâm lông của bà Tư Lang trong Mớ cửa, bà thương yêu chờ đợi những chế s cách mạng ủm cách cấp lúa, cắp muôi cho bồ đội mà không đ cho bọn đân vệ phá biện Bồi tong vũng, địch côn khẳng chế nên bà luôn nơm nóp lo sợ bọn bệ kích giả

âm người của cích mạng, Song tẩm lòng yêu thương những ciển sĩ cách

“mạng như con của một bà mẹ đề khiẾn bà vượt qua nỗi sợ ải mà mỡ cứa đôn

nhận bộ dội

Tip Vé ling con viét về những cơn người châm giác ngộ như các nhân

ất ong hai tuyện ngắn VỀ ông và iu đếm Bác Tâm Sành nghe theo địch,

Ai dio nương xây ấp chiến lược, ông Sẵn chạy ra ấp ciền lưp dễ tốn pháo

ca dich khi chúng bắn vào ling Song nhà văn không đánh giá những con

"người này ở hình động tưởng chứng như họ d eo địch lúc bạn dẫu mã ông

đi sâu vào tim hiểu bản chất của họ để phá hiện ra quá tỉnh nhân vật giác ngô

‘i du trình cich mạng, ĐiỄu sâu thắm mà những người nông đân nghề khổ

"uôn khát hao luôn hướng đến àgì? Họ ẵn sảng đứng lên đầu tranh bắt chấp

‘i quyễn hy của địch hâm chỉ ỉnh để bảo vệ mảnh đất, mảnh mộng mÌnh gieo ung, bm try bao dồi, Nối bước phẩm chất anh hùng của những người

"ông dân Cần Giuộc thuở trước rừng Vấn rể nghĩa ĩ Cửn Giuộc của Nguyễn inh Chiếu, Bảo vệ mảnh dất cha ông cũng chỉnh là biểu hiện của lòng yêu

“quê hương yê đất nước

Tuy côn một vải bạn ch vì tôi gian vi di, son tập truyền ngắn Về lông có ý nghĩa thục sự với bạn đục miễn BÍc bởi nó mang bơi th, sức nông

và tính thần củ cơn người miỄn Nam dau thương anh ding dang vùng lên chống li kế thủ đ tự giả phông chính mình, giải phỏng quế hương

Sau khi gối tập truyện ngắn VỂ lồng ra miễn Bảo, cuỗi năm 1962 dẫu căm 1963, Phan Tứ viết bản tháo tuyện via M Bấy, bạn đầu khoảng 70 tang, Được sự gốp của anh cm, mặc di bị chấn thương cột sống khá nặng

hải điều ị nứa năm mới ngồi đậy được nhưng nhà văn vẫn quyết định viết

ng, được hoàn thành vào thẳng 12 năm 1965 Ý tưởng cho tác phẩm tiếp tuc được hình thành rong chuyến đĩ bộ hàng ngân cây số bãng rừng vượt nồi ra Bắc để chữn bệnh của nhà văn, Giữ vững quan lại ban tháo lẫn hai đã T0)

idm sing tc, gp thu những đóng góp và dũng cảm vượt qua những phê Dinh, chỉ ích, nhà văn viết hi lẫn thứ ba bản (hảo ong thời gian bốn tháng san dưỡng, Từ Má đấy 1TU trang đến tiêu thuyết Gia dink Mé Bay win 400

ma trăng ra mắt bạn dọc năm 1968,

Gia nh

lắp phản ánh hiện thục cuộc chiến anh dũng của đồng bào

"miễn Trung Trung Bộ mã cụ thể là ở xã Kỹ Hường Nhân vật rung tâm của Liễu huyết là Má Bày - diễn hinh cho người phụ nữ nông dẫn Việt Nam trả của bai cuộc Kháng chiến chẳng Pháp và chẳng MĨ của dân tộc Cuộc đời và

‘x thay dội ong nhận thúc của Mã Hy lã diễn hinh cho quần chúng cách mạng trước và sau đồng khởi Bị đây đọn ong cơ cực tối tăm, má tải qua những dau thương, thứ thách khắc nghiệt rong cuộc đồi Mã chứng kiến địch tra hn da com gi Sim: “ms ymin” vib age iễng Sâm tả lên khí địch đồng dẫu đồ rực chấy xêo xảo trên da tịt con Má không khác, không van xin chỉ dùng ảnh mắt khuyên cun cổ gắng chịu dụng Mi tr thành một

"người phụ nữ cương nghỉ vững vàng wut qua những thử thích khắc nghiệt

cua hiện thực khi nhận thức được lề sống tốt đẹp rong cuộ dõi là phảt tham,

gu ách mạng — con dưỡng duy nhất dễ chẳng lại bạo ta, ễ giải phóng gia đính giả phông quế hương Mã vạch ôi tên ác ôn Phổ, lĩnh đạo công tác bình

ăn, giao con mind cho Đăng Cuỗi cũng ia đình má cũng như bạo người khác nhận ra rằng chỉ có con dưỡng duy nhất là vùng lên dòng khới giảnh chính quyền, giải phóng lâng xóm mới tìm được ánh sáng thoát khôi cuộc đồi

in ti,

"Mã Bấy được đặt trong mỗi quan he vice con nhu Ut Sim, Tw Séi

‘vi quin chủng nhân dân và với cách mạng, Thông qua đổ nhà văn đụng nên

"bức tranh xã hội rộn lớn, ự đối ập giữa kẻ thù độc ác bo tàn với những con

"gưi tín ân lương tầm và những người con cách mạng yêu nước đùng cảm dấu tanhvì một dắt nước độc lập

Nam 1965, MT tve tp đỗ quân khu căn cứ quân sự Chu Lái và tiến ảnh chiến banh cục bồ ở miễn Nam Chi trường miễn Nam trở nn nông bổng, áciệc Tháng 6 năm 1966, Phạm Tú phải rà Bắc chữa bệnh Trøng nỗi

hữ quê hương tha tht va hig thực chiến dẫu từ những năm thắng ham gia

n trực ếp ở chiến uường Trung Trung Bộ dã tạo cảm hông cho nhà văn vi têu thuyết Min vôi Giữa năm 1968, ông bắt dầu khởi tho, thẳng 10 năm 1971 tác phẩm hoàn thành và được xuất bản lẫn dẫu vào năm 1972 Mẫn sở rối được

"xen liễu thuyt hội dù sự chín muỗi ung sự nghiệp sng tức của Phan Ti

"Bảng chất liệu hiện thực, ử những hãi nhiệm của bản thần, Phan Từ để

ải hiện sinh động cuộc chiến dẫu của những người dân lăng Cả giữa xã Tam,

“Sa huyện Nũi Thành tỉnh Quảng Nam, ơi giáp khu căn cứ Chu Tai ~ một căn

sứ gm cả không quân, hãi quân vả ục quân của ME Trong tá phẩm, nhà văn

đã xây dụng hình tượng những người anh hùng trẻ mi lớn lên từ Hung thử thách cách mạng như Mẫn, Thiêm và một số nhân vật khác., Mẫn từ nhỏ đã

cỗ nợ nước, thủ nhà, sớm đảm nhiễm những họng trách gia nh và xã hội Cô trải quả nhiều giy go thử tách "Trong chấn lý lớn của cách mạng Mẫn phải

ùn những cái chân lộ nhỏ của từng vie, từng ngày phải dâm quyết nh và gánh hế trách nhiền đối tỉ quá năng phái biế làm cho cú đúng thẳng cái sai” [4,119] va nn vit Thiém - cần bộ quân chủ lự, người chiến ĩ cách:

"mạng r tuổi mang phẫm chất anh hùng, Họ sẵn sàng pính lẤ trách nhiệm, lịch sử nặng nề nhưng cũng ht ức vịnh quang mà lớp chà anh táo hi Quá

đồ nhà văn khái quất bức tranh hiện thực khốc it cua chin trường miễn Trang dầy thứ tách và một bản nh ea ngọt ngào của tính yêu thời khối i, Main và tôi đánh dẫu sự chín lạ và thình sông cò ngủi bút Phan Tử trong sự

"nghiệp sẵng te, Tắc phẩm cũng tiêu biểu cho iễu thuyết Việt Nam ti kỹ ching Mt

[Nam 1972, cing vái Mẫn i 08, Phan Tứ sho xuất bản bút kí Mông

“mọc trong lea

Bức tranh tia thuyết Phan Tứ được tô điểm bảng một nột vẽ mới Khi Trại S118 (1914) a dời Tác phầm là cuẳn têu thuyết vế dưới dạng nhật kí của một đồng chí phóng viên bảo Giải phóng Phan Tứ sing tc Trại 672/8

‘wong thời gian ông dược phần cổng công ác tại một am tù bình Mỹ Trong

” Trqi S.7.18 oh văn không ti hiện cuộc chiến dẫu ác lệt như Gia dnh Má

Bi, Min vit nhưng dây là một cuộc hiến mới, cuộc chiến âm thầm, gian khổ của các chiến cách mạng khi phát hun uyện từ bình MỸ ại tại S118

= kha

st được mữ rộng hơn, ông viết về những nhân vặitù binh MTỆ Tác phẩm năm biệt lập giữa rừng Tường Sơn Thể giới nbn vat wong Trai xây đựng hình trợng ba tên tù bình MT: Tôm, Xam và Bêu Trang đô chủ yên

"ối đổn quá trình nhận thúc đểđi đến chân í của hai nhân vật Tôm và Xam

Có thể nối Tại S7: 8 đi ca ngợi tư tưởng nhân ngha, đã âm sing ngời tắm lông nhân đạo cao cả của quân đội cách mạng Việt Nam thời chẳng MI

“Tác phẩm thể hiện quan niệm của nhà vi "To cảng đổ mu Vi công ao

Li thim bon bit thi, ta cing nm chắc phần thẳng thỉ cùng đất xử can lượng với lĩ đang loặc sẽ na tận, ta cũng nhân đạo th chi nghĩa của ta căng tóa sảng trên túi đẫ này” 60, 366,

gi phông, Phan Từ vế ty bút Xí cuộc sống vượt

xa mơ tức và hàng loạt bút kí, phông sự phản ánh kịp tời không khí hoi

ơi vui của miễn Nam rong những ngày dẫu dắt nước thống nhất

“Tập hồi kí Trong mg nấi (1988) ra dời sau khi đất nước bon toàn thống nhất Tác phẩm thể hiện những kí niệm không thể nào quên tong đời

ăn cũng như cuộc dời hoại động cách mạng dy gian khổ của chính nhà vẫn,

`Ngoài m Phan Tử cà là dich gi cud iễu thuyết Ấn Độ Sông Hng mẹ tôi

ca Bhairava Praad Cup ta (1986)

“Theo Phạn Tứ thì Người công quê là tiến thuyết được nhà văn đình nhiễu công ức nhất Ông muốn nhân ảnh cả một chăng đường lịch sử của quế

"hương, nơi ông sinh a, Kn Kn, nơi ông từng chiến đẫu không iếc máu xương

để bảo về Trong Di Bút của nhà văn viết ngly 1/8/1990 cỗ đoạn: Tới đỡ chuẩn bị viết bộ tiấu thuế Người cùng quê từ năm 1974, cổ thu thập vốn sống rực tấp và gián tấp y rất nhu người bọn và nhi người quen lường chế trúc tô là dại, lãi hậu, vế về dễ chi ranh viễ dit tối

a

"gi vẻcuỗi dời cằm bù nên có một cái gì đầh ơn trú nghĩa đi với đẳng hào đẳng chí nên cứ lợn theo đuổi tác phim nay (68, 743] Qu ein hin thành cốt truyện và kế cấu bạn dẫu được nhà văn inh dung: Chung gh dm qua

“Cổ thế nở rộng phạm vĩ Một gia định đắn dẫu Cách mang thing Tâm được hang? Bằng mới vào tanh in PẪan Anh Cam ciẩn trâu chạy the biển

‘inh, Bang vd Mat rn Nha Trang, Cam di lọc, Buới công te phụ nữ Thanh Yen wo sid nhí Ông Chanh nông + thợ vặc Bà Chơnh gây Khó khôn cho

nụ hề: Bo lấp một du Me chế: Bông ra Bắc ân I, lọc lục quân 30 Cũm cây đến 39, dc ích, đi anh niên xung phòng nảy the bộ đội Diễn quản iới về đồng gần ị thương tô, lận Bưới Làng Hành vũng dự ch giáp rơnh

tử đã Si lầm tổng động viên 5= S1 Bing din vo v8 cui $3, quế hương giải phóng Cụ Chanh sào Hội đồng nhân dị, lờn tủ qui nhận tu lúa I0 mẫu công đền củo dự kế [AT t0), Ông dự dnh về dụng lượng ác phẩm: "Phản kháng chiến chiếm đổ L3 Thanh niên chấm 23 hoặc hom ảngchní nhất 00 tung Thanh niền 1000 rong đã không? Chắc Không

di Hòa bình 4 giai dạn Địch chiên dẫn sập Kết + Những năm 54~ 57 + Giai đam 8 6l + Thẳng lợi Ngha là gắp mười số dự D số đến Nghĩ

ỹ xem súc lầm nỗi Chiến ranh vủ Hầu bình Ấp không? 1ð năm?” |X1, 671), nh yêu quê hương tha thế, tắm lòng tí ân dành cho những người sơn của mảnh đất nghào khô nhưng kiên sường này để tối thúc ông sâm bút

Nhà văn dự định viết bộ tiêu thuyết Ngưới cũng qué gdm bỗn tập đễ đền ơn

đp nghĩa cho đồng bảo, cho quê hương, nơi đã cưu mang ông Và cuỗn tiêu thuyẤt dy m đời tring hoàn cảnh ngặt nghềo: viết rên giường bệnh trong sự vất lộn với nỗi dau bệnh tật viết rong sự chay đưa với tử tần, gnh git từng hút gi8y của sự sông để àm nên ý nghĩa cho cuộc đồi Và ng chất chỉu, gan lọc để viế với nguyện vọng trả môn nợ ân inh cho quê hương Tiêu thuyết

"Người cùng quê vớ ự định bốn tập để gối rợn những biến cổ lịch sử lớn shit cua dắt nước Ba tập dẫu đã boàn thành vả xuất bản (1985, 995, 1996)

as (Ong lo ling vi tim sự với cơ ti "la chỉ sợ rằng la Khang ci di sited han tinh tp 4 Newb cing qué, 6 là món nợ cuối cùng của ba với quế

“ương” |6, tr598] Vã ông sắng tá cho đến phốt cuỗi cũng, Những dáng Hễc

3 ông không thể hoàn tình ập 4 -tậpcuỗi cũng của ác phẩm như dự dịnh Vi thể tga thuy cũng như sự nghiệp sing te ea nhà văn vẫn côn đang đỡ

"Mới sâu năm sau kế từ ngây Phan Từ mắc độc giá tếp tục dôn nhận

“hà văn với khổi dĩ bút vô cùng đổ sỹ Từ chiến trường Khư $ gồn 3 tp,

“3500 trang được nhà xuất bản Văn học giới thiệu vào thng 7 năm 2011 Từ

500 tang sách, 5L tập được vi bằng năm thứ iễg: Anh, Nga, Lio, Phip, tiếng Việt được nhà văn sử đụng rắt Í vi li do bảo một và có cả những kí hiệu

"Độ sich dược bà Phan Thị Minh ( Lê Thị Kinh chị gái của Phan Tử và một

‘sb dich giá, nhà văn kiên địch thật, giải mã và chnh í su gần Š năm làm vig tích cục mới hoàn chính, Phan Tử vết nhật kỉ rung H năm, từ thẳng 7 năm 196I đến những ngày dắt nước thông nhất năm 1975, Những rang viết trong Từ chiến tường KH Š mỡ ra từ những năm nhà văn rời Ban Tuyển huấn khu V về dồng bằng mở vùng giả phúng dầu iên ở Tự Mỹ (Nam KỶ)

‘KEL thie tang sich là lúc nhà văn chấm dất hình ình di bộ gian khổ rung, thời gian ha thẳng mi rông rà trên đường món Hỗ Chỉ Minh gi Lệ Thủy —

“Quảng Bình và về Hã Nội sau Š ngày đêm tên chuyển xe dội bom khốc it

"Bộ nhật kí chiến trường lã kho tr liệu sống ngôn ngộn ghí lại những sự kiện iễn ra ỡ chiến trường miễn Nam trong thời Khang chién ching MI dg thời khắc họ thành công súc ch

ấn khu V, Họ sn sàng bi nh ắt cả để thẳng nhất đất nước, giải phông dân tộc Những trang viết rùng Từ chiến trường kh $ không chỉ à những trang

sử hảo hùng của dân tộc mả còn là cuộc hành tình đẩy cam go của bản thân

đứng gian Khổ và tính kiên tì của người

hà văn với nghị lực ph thưởng khi phải vượt qua muôn vàn khó khân dễ có

“hững rang liệu quý gi về cuộc đầu anh hào hùng của dân tộc Vì th ác phẩm vừa có gi lịch sử, văn hỏa vữa cổ gi i vin hoe Ong Nguyễn Văn

Pa (Ci sim dde NXB Văn học nhắn mạnh “Cùng với Nhất hid eran ca

‘Chu Cin Phong, Nhột ký Dăng Thủy Trâm và Mi Mũ mi lai mươi của quid Van Thạc, Từ chắn tưởng khu 5 của Phon Từ sẽ tếp tục khẳng địt: alo cia “van liệu “= th loại vẫn học sung lịch, mới mé va dng góp to lớn

“rong sự nghiệp giải phông đắ nước" [TT]

(Cage inh rinh khong met moi rong săn tác của Lẽ Khẩm đã được gh

“hận bằng nhi giả thưởng văn học cao quý: Giải thường văn học Nguyễn

"Đình Chiêu (năm 1965), Giải thưởng 30 năm (1945 - 1975) của tinh Quang

"Nam - Dà Nẵng (năm 1979), Gii thưởng văn họ loại A mười năm (1915 1985) ca ỉnh Quảng Nam - Đã Nẵng (xăm 1985), Gái thưởng văn học loi

AA mười năm (1985 - 1995) của nh Quảng Nam - Di Ning (nim 1995), Người cùng quê - Thường ích hay năm 1995 của Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, Giả thường Hỗ Chỉ Minh về văn học nghệ huậ dợlÍ năm 2009

"Nhìn hi cu dời và sự nghiệp ng tức của Lê Khâm (Phan T) người

vi không khỏi nghiêng mình thân phục trước một con người ti năng một bút lực dội đảo, một nghị lục hi thường vượi lên mọi hoàn cảnh dễ chây hết mình cho Í lưỡng, chủ cuộc ng và cho văn nghiệp Sự nghiệp singtc của ông gắn lin với ông cuộc đầu tranh giải phóng dẫ tộc của đắt nước Những đứa con tink din ein nhà văn ra dời từ sự tải nghiệm của chính bản thần ống trong

“những tháng năm bên bí tham gia chiến đầu anh đùng tiền mất trận tuyến đầu

kiện thực cuộc sống tri do tr dam dtd vo trong td phẩm của ông khôn

ho những trang it của ônghiệ lên hỗ sc chân thực, sinh động và p dẫn đối với người đọc Từ truyền ngẫn đầu try Một ngậy hôn đn địch, những tiêu

‘thay ly Bien giới, Trước giỏ nổ súng, Gia đnh Mã Bảy, Mẫn sử tớ, Troi

ST 18, cho đến hộ tiểu thuyết Người cũng quế, nhật kí Từ chiến trường Äâu dã phân ánh chân thực và âu sắc những bude di ea eich mạng Việt Nam tưng hai cuộc khíng chiến chẳng Phip và ching ME Ở đồ những vẫn để lớn lao cia lich sử được dạt ra: vấn đỀ chiến tranh cách mạng miễn nam, vấn dễ mái

m phông dẫn tộc hoái khỏi ích thống ị của thục dẫn và đ quốc, về bản chất anh hùng và tư tưởng nhân đạo cách mạng Viết Nam, tỉnh thẫn qi tẾ vỗ sản can

gà Ở độ côn đặt rã những vẫn đỀc ÿ nghĩa nhân sinh sâu sắc nhự tin you đội

la tung hoàn cảnh chiến anh, nh bạn, nh dồng chỉ, sự kế thửa và tếp ni giữa các thể hệ, ự quan tâm chỉa sẽ ca người với người Cùng với sự thành cing thong iệc chuyên ti những vấn đề ã hộ Ấy, ng tác cũa ông ngày cảng đạt đến trình độ nghệ thuật điều luyện, đi su vàn những chuyển biển rong tâm, Wann vat mt ch t vì

“Cuộc đời và sự nghiệp Ấy mai là bài học cho bao thể bệ Ti bay một tải năng, một ngồi sao chat tt khi sự nghiệp và bộ tiếu thuyết mã Lê Khim (Phan

“Tứ)dình nhiều tâm huyết côn dang dang dõi

id nd sing Chai túc phẫm đều ti hiện búc tranh hiện thực về cuộc chiến khắc hệ, về cuố sống dẫy gian khổ nhưng anh dũng kiên cường, chữa chan

1954) đã giấp ông vit nên hú tiểu thuyết Bến hia biển giới va Te

lỉnh nghĩa của những cơn người tên chiến ường Hạ Láo qua một số hàn: tượng nỗi bật

3.1.BỨC TRANH HIỆN THỰC,

2.4.1 Higa thực chiến tranh khốc iệt

Cổ mặt trùng đội quân tỉnh nguyện tham gia hiến đẫu ở chiến trường Lâo,ần mắt chứng kiến hiện thục chiến tình trên mảnh dt Lào l ư liệu quý giả để Lê Khâm đụng lại iện thực cuộc chiến đấy khốc iế trong các tác phim Bến ta biện giới và Trước gi nỗ súng một cách sống động

“Trong túc phẩm đến a biển gi, người đọc thấy được âm mm thâm đốc của thye dn Pháp ữ chiến tường Lâo trên vũ đải chính tị Chúng tiễn

"ảnh chiến anh âm lý, Lời tình by của Mắt Mèo rung cuộc họp với đại tí toàn quyên Dinacđð ni về chiễn lược của Pháp “CẬn đ cao ciền tranh tầm,

lý lên hơn nữa Phải cắt rời dịch ra khỏi dân chúng, Muốn thể thì rước hột

ph cắt tờ phiến loạn all khỏi Việt Minh Diễu này quan trọng bậc nhất" [32, 1140], Nhân thức được sự kết hop g0a bộ đội tỉnh nguyện Việt với tô chức cách mạng Lio Ita rong cuộc chiến chẳng Phập tạo nên bắt lợi cho chúng, thực dân Pháp tền hành chiến anh tâm lí âm mưu chữ din We, et

”

nd quan hộ giữa Việt Minh va tala

‘Va ching true tiếp thục thì chiến lược Ấy tên đất Lào Trước khi mở trận

cn vio ling Na Bu

“Kinh thưa các bậc cha mẹ, nh chị, các bạn thin mén! Quin

"mở cuộc hành bình lớn

4o bên Việt Nam, phải chạy sang cướp bóc nhấn dẫn Láo dễ mưu toan sống

„ Mắt Mộo tập tung dân lồng và hùng hỗn dễn thuyết

tay Xây và cảm ơn đồng bảo chịu khó cho hắn biế sự thật việc lính

"Pháp cusp bc, him hiếp dân Và việc Mắt Mèo lên đạn súng le, thết tồi

“một tên Linh Lio vi Joi quit dữ dội: "Mày là người Lo li cướp của người

‘Lio! Ding bie kh dé cing ewe vi bon Keo, my mù không thy &? Tạo tha

143], Hắn còn nồi với quân nh: "Côn chúng mày nữa, đồ oi cơn! Liệu ồn, cũ gi trổ

"mạng ần này làm phủế Củt ngay! Hai ngày tù cơm muds” [32

“quỷ ác với đồng bảo, tao cho máy bay đến nêm bom giết sạch" [33 r 43] {Li ni vi hana dong th uy cia Mit Mo lim cho din lang vita svi lo, Họ

‘sr hn gi ính tì cả lăng không sông sốt

Bên cạnh việc trực tp rêu rao nhân nghla giả tạo, thuyết phục dân Lào chống li Việt Minh và những người Lâo ong bội loa, (hục dân Pháp còn mượn tay nhân dân để sắt hại những người Tảo yêu nước làm cách mạng Đó

18 việc chúng cho bọngin đềp phao ủn anh Dun - thôn đội tướng Thông Nod đánh giặc như hùm là phì pọp Theo quan niệm của người lào phi pp cũng nhự ma cả rồng ở Việt Nam, Người phí pọp ban ngày làm ăn sinh sống như

0 những người bình thường, bạn dễm lạ biến thành ma di ăn ruột của người

"Người bị ăn ruột bụng dau quẫn qưá Dân làng thường tìm cách wit phi pop

Ể tử hậu họ Lợi dạng diễu ny, ching tung tin anh Bun la phi pop, din ing tin ngay Ho khigp dâm và nhao nhao dời giết anh ấy, Nu không dược

Ph Phun sắp xắp cho Bun về rốn ở cơ quan huyền thì tính mạng anh Bun khô được an toàn

Hiện thực chiến tranh khốc iệ rong ác phẩm được ti iện khí Pháp thâm sất đân lãnh Tội ác của chủng cả người Lào và người Việt không thể

"ảo quên Trong cầu chuyện giữa Tiến anh bộ đội Việt sang âm nhiệm vụ

ip bộ đi áo và XÂy c anh chẳng người Lào, khiển XÂy nhớ li hâm cảnh

‘nim xu di tig say ra với quê hương, với gia dình anh: "Ngày 21 thing 3 căm 1946, Pháp làm có thành Tha Khạt, máu đân Lào và Việt kiểu chấy tình, suỗt tên dưỡng phổ, xác lnh bềnh tủ trên sông Năm Khỏong Xác vợ và con tai Xây gi đã rã từng khúc xương ngoài biển Đông ” 32, tr69] hay trong lồi của Tiên “Anh Xây ạ, Pháp đốt những làng nào 6 Xay-thi-von che

nh còn nhớ Hai tăm uot tu bi bin én dng ling Thong Noi, tương côn Tải trắng, MỖI chuyến cân quất, Pháp mang về hàng xâ ti người, cả tí dân

tả tể con Rồi đến bây giớ, mỗi năm dân lãng Na Bua di phú mắt ba bốn thắng, nộp thuế bằng bi nươi lẫn năm 1946, gan làm ra tha mia mi vin hông được ăn no Những cảnh ấy bên Vi

[Nam côn ghế sớm hơn (52, 169] RO ring bie tanh biện thực về cuộc chiến xâm lược của thực đâm

"Pháp đã ấm ảnh trong tâm trí mỗi con người về những vụ thâm sắt nhân đân

‘hai aude Lio Vist, ain chim ho trong biển máu, Bạo nhiều người đân vô tội, báo phụ nữ và trẻ em đã bị giếc Tội ác ấy khiến muôn đồi su côn

“nguy tủa Ching od thi rụ lăng mạc, bác lột tró nã, hiễn nhân đân

di khổ, khôn cũng

Tên cạnh cảnh thảm sá git h những người dân Lâo Việt vô tội nói chúng tốc phẩm côn dụng hi bú tạnh cụ hễ về những tận cân của giấc Pháp

au

‘bi ching dé quin vé ce ling Lio Hogchdinh ciga luge của thye in Pip

‘ai Ny Tha Von 1a “ein thải lu qué hit va “mg cue in in theo ida con bạch tuộP, Tác gid migu toy thể cách tến quân cũng như những chiến thuật của thực dân Pháp dội với vũng bị cn quất "hập tập rung ba tu doin tiễn tùng bước chậm chạp, đồng cứ điểm lưu động, tung những cảnh quản nhỏ spe kip các ngô ngách, Với chến thuật mới địch giống như con thung luỗng Xhông ỗ xuất hiện trang nạn hng thủy, năng n ẽ thân tử làng này sang làng Xhắc, thọc những chic vải ngoẳng nguẫng im mắn tơi” [S2 tr 141] Xây Thả

‘Von - ci lăng to và giảu bộc nhất ưng vùng, bị Phíp cần quá mẾy lẫn đã rở thành nơi hoang tản, điều ph, Tắt cả đều bị tiện

"mấy thân cột nhà cháy nham nhớ nhỗ lên giữa dâm bồ xí ken dây

ức trnh cản quế vả tôi ác cửa thực dân Pháp được ái hiện cụ thểhơn khi chúng cân ti lãng Na Bua cái làng bị chiếm làm cơ sở chỉ huy ngay tử

¡ chấy ti chí côn lấp lồ

dầu trận cần, Mắt Mèo — ên quan ba, ừa bước vào làng dã hụ lệnh nghiêm,

"gt với đân "Ai ra rùng lên ạc với phiến loạn sẽ xử bẵn, Gia định nào dọn

ở tại lâm ruộng phải về lăng ngay ức khác" 32, 12] Mặc cho Mắt Mèo điễn huyết, bọn quan quân và ki lut như lĩ cướp ngày, "chúng sục tim gi

ẫn loạn, bản tầu liên tấp, ắt lợn mỗ gà khắp nơi” 32, 1431 Nhân dân không thể chịu ni, họ sợ hãi, án thản Trong cảnh hỗn độn ấy mẹ Kham chỉ

‘big gu con gi minh trong buồng và cài then cũa thất chặt "Nhà thốc hai trầm min bị cướp sẵn hỗ Con lợn con gà cuỗi công bị lính Pháp nướng ăn ngay di sin, vit sương lông tổi đn lộn mửa" 32, tr 44]

tặc trấn vào làn, chúng phục ích suốt đêm, Không gi yên ĩnh của tìng đền bị xẽ tang, những iễng gào rũ định , ng đạn xố liên ấp, tới

tp, nh i Đêm đêm “các họng ng của giấc chớp le Tin hi như một đân com dồm cuống cuồng dập cính ròng gúc tối Những chùm dây lửa lũng

“hẳng lưới trên mặt đường, đạn cắm và cây đã chan chấ te ta đô” [39,

6174 Không gian phi in âm anh, sắc mẫu của chến anh, của sự chết

2 chốc, Nó cử vang lên, hiến hiệu khiến bào người phải nơm nóp lo sợ Din lồng còn hứng chịu thảm cảnh khí bọn quan quân Pháp được "một gi không

‘lu Ching Kp te da vio nh dn, tự do cướp bóc, ảnh đạp, hãm hiếp Bao nhiêu âm thanh hỗn lon dan xen: dag thế, Lông kêu van, ng khốc

oo, ig eu hồ hỗ điền cuồng và cả tẳng súng nỗ đình đoảng khi một số lính nguy ra mắt chẳng lại những hành động đì man của chúng, Như những

‘con bach tut tô cái vôi đi ngoàng ngoàng bắt ngờ chộp vâo những người

<n v6 18 khiến họ phái chịu thâm cảnh khôn cùng, Lãng Ne Bua trải qua trận cân kéo đi 'nột tháng lẽ bi ngày” đã rữ nên xơ xá tiêu điều, túc rêu bị cướp, nhiều người chất cái đố cặn kẻ

Không chỉ iêng làng Na Bua (Bén kia biến giới) mà làng Cá (Mẫn và

109, Yang Ding Dita (Gia din Ma By) cũng trải qua vô số tận cân Kẻ thù không chỉ sử dụng vũ khi hủy diệ tử xa chúng còn xông vào làng bắt bổ, giết bại dân lành

hi ehidn thuật thất bại, Mắc Mèo cho dời sử ci huy cuộ hình bình về

“Đã Đăm, Trước hi ra di viên tam mưu trường vẫn một luận điệu gi dối, ích động gián ình căm của dẫn với Việt Minh và Íoal Hn khuyên dân làng

Na Bua: “Trong ling ta, đội người côn nhẹ dạ cả tí thẳng Việt x ti, thẳng

"Xu, thing Đeng Tôi dã nắm được tên những người

sn đợi họ hỗi cải Các bậc cha mẹ nên răn bảo họ chứ đại đặt như thể nữn sẽ , nhưng chữa ra tay vi

khiến cho cả lãng chịu vạ ly Bổ vi bi vi dù mắt ron mt ling Na Bua my,

"nước Lào chưa phải đã hết người" [32 tr 186], Lêi nồi của tên quan ba trước

ân làng l nào cũng chứng tô là người đc cao vọng trọng, đổy làng nhân ái uôn dạy dân những điều hay lẽ phải Nhưng bành động của hắn h tổ áo bản chất thự sự của con nguời hin, Trude mst dn ng, hắn bắt ty Xây vui về vì CXÂy đã dừng về pha dân êu cầu hấn ra lệnh dàng ngạy việ cuớp bóc, băm, iếp song tối đến, một bọn người mặc thường phục bắt cóc Xây tổng giam vàn

"gục Ai là chủ mưa rong bảnh động Ấy? Ai ra lệnh cho những kể kh bắt Xây?

3

‘Bin chit cia ti de được dẫy lên đ dịnh cao khi người dọc chúng kiến cảnh

ấn ến nhà Bua Kham, nềm ba tầm bục với ý nghĩ con gi

Không đụ đỗ được bằngtễn, bắn phẩt cảu,dạp tung cửa bung và lao đến như con mảnh thú dang thềm thuồng một miếng mỗi béo bở "Kỗi dội ngột hắn chốm tới ahr con cop vỗ mỗi" 32, t 187] MB cho Kham "gio Khan tin”

“da ehét vat in, cin ty hin"; nguin me gt i nphigp bin thy con gấ bị

‘sam hai, 1, 8p ripe in iu luới bon ính nguy; phố Pử chạy đến cứn

"bằng bị một phát sũng ngắn ngã ngay trên vũng máu

tưong buồng Kham kêu nghẹn dẫn Một ếng soạt xé vải Tiếng cười bằnh

"hệt lợm giọng" [32 tư I7] Người đọc rợn người trước bộ mặt ghê tổm của tên ác ôn, của loi qu sử hỉ ắn lộ rũ nguyên hình

“Trade ed chết bí thương của phô Đ, dân làng phẫn nộ, họ mang xác

ng cụ đến đôi dẫn mạng Ngày nà viên quan Pháp cao giọng tuyễn bổ “lõi hông ưa những phương phập khủng bổ Trăng ị là hạ sich" "Phải thụ phục Tông người Thể bắn đã lâm gì để thu phục lông người? Mắt Mèo cho nh, tấn lên Hời dọa dẫm và gầm lên gi sing vio ngye my Kham Nab ring din

hing ein dn

iy định sm sằm

làng sợ hãi ước những hình động bạo lục dy sơng một điều khiển hắn không

"nữ lã thi độ kiên cường và ánh mắt căm thủ của họ Biết mình rơi vào tính thế nguy cp, hắn bắp lấp rút quản như chạy tấn mặc dù ấn thủ hận họ

"hưng bắt lực Và bản chất tân ác của quân xâm lược cũng lộ rổ tròng ý nghĩ cota Mit Méo “vai chục quả bom đủ hóa kigp ching miy! song of mot du viên tham mưu trường nhận ra nhưng không thể nào cứu văn được tình tế đồ

là “nẻ lưới tung ra để chụp bọn Ioala và Việt Minh đã rơi vào khoảng không,

"ngược li chính hẳn và bọn st quan Pháp dang bị vậy trong một tắm lưới âm

mm đang dẫn dân thất lại” [32, tr 185], Mặc đù sử dụng nhiễu mưu sâu chước

iểm nhưng bắn đã tát sự tất bại

Hiển thự chiến tranh khốc liệt tong ác phẫm còn được Lê Khim dựng lại rong những cuộc đổi di diy cam go va cing thing git thục dân Phận

„ với bộ dội nh nguyện Việt kết hợp cũng nhân dân Láo Những ngày Pháp mới trận cân về Xây Thả Vn "Bộ đội, dụ kích và nhân đân Xây Thả Vơn đang -quẳn nhau với con thung luỗng Ấy Một tận dẫu si lục và ảnh thần kéo dã

đc ệc Trong những ngày dẫu chống củn, cc ực lượng khẳng chiến bị dồn ép

‘i tiêu hao liên tấp, như một người chấy máu qua tắt cả các lễ chân lông mà vẫn không chịu ngã quy” |32, 1411 Con thung luỗng tung haành khẩp ơi trên đắt Xây Tha Von, ching bit mg, iê iếp kbo quan thọc xuỗng các Khu

đu ích hy tổ chúc cướp thốc của dân lăng sư: mỗi mùa gặt Đi đâu với chiến thuật "cân thật sâu quế thật kỹ, bộ đội Lào - Việt ẫn kiên cường bám trụ eơ sỡ, một mặc đồn quân luỗn lên quốc lồ đánh úp một vải đội quân của giặ tồi nhanh chông quay tử về vùng giặc cn Mặt khác đánh chặn liên lục

“những vụ cướp thúc của chúng Vì vây thúc vẫn vào đẫy ấp các kho lúa bí mật trong rừng vi nhân dân an âm hở v làng,

“Trong trận đánh úp dồn Suối đỏ, tung đội Dš và bộ đội Ioala đã lập nên kỳ Ích lâm dân làng ngạc nhiền bởi gì dồn này giác có cả tăm quân

“Giặ và a chênh lệch về số lượng Thể nhưng Pháp nhanh chóng thất bại khí nhiễu bộ đội lọt vào đôn, đánh bất ngờ Cả ầm tù bình bị bắt và đặc biệt là Mông Phai

nhất ở Xây Thả Von bị giải dến tước dân Sự phẫn nỗ và lòng cẩm thủ bắc lên quan một cụt tay, hiện thân của con quý độc ác và sớm ghiếc lên ngùn ngụ, hàng trăm người đân tập trung đến nháo nhảo tổ cáo những tội

đc hẳn đã sấy ra cho họ và những người thân quá cổ của họ như cất cổ, giết

"gười, hãm hiễp con gái nhà lành, đến hốt và muốn “thủ” cho hôn khối tất e bị đẫn nên: người giơ can vấy cũ quất ên mặt hẳn, người nêm đã đinh,

"hự vào ngục hắn Khi tòa án quyết định xử bắn hn, nhân dân còn kê ca tội

đc ấy phải xê từng miễng th, cho voi xế xác chủ đỡ tổn đạn, thậm chí cổ

"gười còn đến in muỗng thị của bẵn, Rõ à họ căm thù kẻ cướp nước dến tận

"ương ty

Có thể thấy ong tiễu thuyết đến lí biên giới, nhà văn đã ti hiện bức

38 anh hện thực về cuộc chiến chẳng Php its chin thục và sống động,

“Trông tiêu thuyết Tước giờ nổ súng, tội ác của thục dẫn Pháp không chỉ ở tiệc chúng giá nhân, giá nghĩa, kích động đẫn Lâo cha rẽ đân tộc tiêu

ig tual va bg dBi tinh nguyện mã cuộc chiến khốc hội đã di vào chễu su

`Nhà văn chủ ý rong việ thiện những hành động cụ thể ca giặc Bắt đâu là những ngày giặc nhắn nháo đỗ quân về, qun lính đông đã đ đi lạ lạ trên sắc con đường Cùng với lính là các phương tiện xe phục vụ ciển tranh tiếp

"nhau không đất “Đoàn xe kêo từ tr đến giữ chưa đứt, Lại quân ở Sài Gòn lên, nhưng không hết là Tây trắng Tây đen hay lính Việt lính Miễn Chic xe

ủy lên din din de, chide khác đưới chân đôi nhô ra như cả một y bạ hung

bẻ bắ đt đồ nội nhau dưới lổ chu lên, mai không thấy hắt” [32, tr266] Giác còn hướng dẫn cho các ĩ quan mới đến Đông Dương rằng: Người Lào không bid sống cho hiện ại mà luôn sống với quả khứ nhẫn nhục, lười bếng, vô lo, dân tộc Lào dang chết min rong cơn mổ gắt gà với nụ cười tên môi Chúng

tổ thấi độ hình miệt và sẵn sàng xúc phạm cả một dân tộc

Chúng dụng ên đc khu căn cử với nhiễu lớp bàng rảo đây th gai lui tủa, Ông bơ và mủ chẳng chị Những sợ dây nhỏ gải min dày đặc, min nhày

hn chi chit theo hin anh cả iu, chi ein một ngỏ tay chạm mạnh vào quả thấp bằng bắp chuỗi dã tổn lên ồi nổ ang, Hình nh dễn bắt với những

hủ căn í của giác xế nát không gian yên bình của đắt nước Trệu Voi

Trong trang văn của Lễ Khẩm "Cảnh đồn bọ thếp gi, nhe lổ mắt chân mai nhìn ngang ngửa, những toán quản Xứa pả (sop rồng) áo đồ loang lỗ đi sặc làng, những chuỗi người rách tướp công lưng khiến gỗ xảy lô cốt, những, -e tăng Séeman và xe bọc sắt Cöventii của Mỹ nghiền mi đường xào x30" [52, 240 Từng chữ, từng cân dẫn năng bởi cảm xc đau thương, căm giản [N6 tao sie im inh di với người đục về những nổi dau mà nhân dân Lào phải gánh chịu rong chiền tranh

Ciặc Pháp xâm lược, dẫu ấn ki

li của chế ran bao hủ khắp ni