Luận văn Thạc sĩ Khoa học xã hội và nhân văn: Nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư

Luận văn Nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư trình bày các nội dung: Điểm nhìn và phương thức trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư; kết cấu trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư; ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư.

BO GIAO DUC VA DAO TAO

DALHQC DA NANG

TRAN TH] THANH

NGHE THUAT TRAN THUAT

TRONG VAN XUOI MANH PHU TU’

KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS Tôn Thất Dụng

Đà Nẵng - Năm 2012

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cửu của riêng tồi Các s liệu,

Âết quả nêu trong luận văn là trung thực và chua từng được công bồ trong bắt

Ái công trình nghiên cứu nào khác

Tác giá luận vẫn

Trần Thị Thành

2 Lich sử vẫn để nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6 Cấu trúc của luận văn

CHƯƠNG EM NHIN VA PHUONG THUC TRAN THUAT

‘TRONG VAN XUOI MANH PHU TU

1.1 Điểm nhìn trần thuật

1.1.1 Trần thuật khái quát với điểm nhìn bên ngoài

1.1.2 Trân thuật theo điểm nhìn bên trong

1.2 Các phương thức trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư

1.2.1 Trần thuật theo ngôi thứ nhất và trần thuật theo ngôi thứ ba

1.12 Sự đan xen các dạng thức trần thuật

CHƯƠNG

PHÙ TƯ

2.1 Kết cấu theo tuyển tính thời gian

22 cấu đáo trình tự thời gian

2.3 Kết cầu trần thuật theo diễn biển tâm lí của nhân vật

3.2.3 Giọng suồng sã tự nhiên

3.2.4 Giọng trải nghiệm

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIÁO ĐÈ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)

MO DAU

1 Lý do chọn để tài

Mỗi loại hình văn học đều cõ một phương thức biểu hiện riêng Tho được nói bằng thứ ngôn ngữ biểu cảm và trùng điệp, còn trong văn xuôi là sự lựa chọn ngôi trần thuật, cách tổ chức điểm nhìn, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu của mỗi nhà văn sao cho hiệu quả để tạo nên cảm nhận riêng, cách nhìn, cách đánh giá độc đáo về hiện thực thế giới bên ngoài và bao nỗi khắc khoải nội tâm của con người

“Trần thuật là một phương diện cơ bản của nghệ thuật tự sự - một phương thức biểu đạt thông dung ma văn học lựa chọn để khám phá và phản

ánh đời sống Nghệ thuật trằn thuật giúp người nghiên cứu đi sâu phát hiện

những đặc sắc nghệ thuật kể chuyện của mỗi nhà văn Trên cơ sở đó, người đọc tiếp nhận và giải mã cầu trúc bên trong tác phẩm, đồng thời có thể đănh giá những sáng tạo, những đóng góp của nhà văn đối với sự phát triển văn

"xuôi Việt Nam nói chung

“Từ những năm 30 của thể kỹ XX văn học biện thực phê phán ra đời và đánh dấu một mốc quan trọng, đạt được nhiều thành tựu rực rỡ Một đội ngũ nhà văn khá đông đảo, vô cùng nhiệt huyết lâm trụ cột cho một trào lưu văn học như: Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Mạnh Phú Tư, Tô Hoài, Bui Hiển,

"Nguyễn Đình Lạp Họ đã làm ra những cách tân nghệ thuật "khơi những nguồn chưa ai khơi va sing tao những cái gì chưa ai cớ” (Nam Cao)

“Xuất hiện rong trảo lưu văn học đó, Mạnh Phú Tư cũng có cái nhìn như các nhà văn cùng thời là miêu tả cuộc sống tối tăm, khổ cực không lối thoát của người nông dân và cuộc sống bể tắc mòn mỗi của người tí thức tiểu

tư sản Song bên cạnh đó, Mạnh Phú Tư có một địa hạt riêng và một cách thức thể hiện riêng "Nếu như Nguyễn Công Hoan sở trường về những mảnh

sống trào lộng, Vũ Trọng Phụng thiên về những u nhọt xã hội, Ngô Tắt Tổ

"Tư không tìm những đề tài, những cốt truyện kỹ dị, ghê gớm, khốc liệt hay sây cắn Nhà văn đường như chẳng cần thêm hiểm, săn tìm gì cả Ông lấy

ngay những sự việc mã ai cũng biết, cũng có thể chứng kiến Ông không dắt

độc giả đi du lịch đâu xa, đến những nơi bí mật kỳ lạ nào hết, mà ông đưa họ

đi chơi trong cuộc sống xung quanh ho, ngay ở đường phố của họ, ngay trong những ngôi nhà của họ Và trong cuộc đi chơi ấy không hề buồn tẻ chán phèo

mà đầy hứng tha” [59, tr.5-6] Mạnh Phú Tư đã kịp thời nhặt một mảnh đời rit binh thường của những con người và cuộc sống xung quanh ấy đặt dưới

"kính lúp nghệ thuật” cho xem, ta mới giật mình thấy cả một thể giới phức tap

không đơn giản như ta tưởng Văn xuôi Mạnh Phú Tư không chỉ hấp dẫn

vì những lí

ddo trên, chủng tôi đi vào nghiên cứu đề ải "Nghệ thuật trần thuật trong vin

người đọc ở câu chuyện kế mà còn ở nghệ thuật trần thuật CỊ

xuôi Mạnh Phú Ti” với mong muỗn được khảo sắt một số phương điện tiêu biểu của nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi của ông và khẳng định về sự đồng góp của nhà văn vào thành tựu chung của văn học

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

.3.1 Những công tình, bài viết nói về Mạnh phú Tự và tác phẩm của ông Mặc dù Mạnh Phú Tư xuất hiện trên văn đản từ năm 1930 - 1945,

igt Nam hiện đại

nhưng nhà văn đã ra đi rất sớm “ở cải tuổi mã theo lẽ thường đang rit sung sức, sung sức cả tuổi đời lẫn tuổi nghề” Chính vì vậy, bạn đọc và các nhà nghiên cứu ít chú ý đến tác phẩm của ông Những công trình, bài viết về tác phẩm và tác giả Mạnh Phú Tư không nhiều, qua sự thống kê của chúng tôi thì

có những công trình sau đây:

'Ngay từ khi cằm bút, Mạnh Phú Tư đã may mắn thu hút được sự quan tâm của nhà phê bình văn học có tên tuổi Vũ Ngọc Phan Trong công trình

nghiên cứu đồ sộ Nhà văn hiện đại, tác giả đã đề cập tới 79 nhà văn và Mạnh

Phú Tư được xếp vào những

“Vào năm 1983, nha xuất bản Văn học cho tái bản lại lần thứ hai cuốn

tiểu thuyết như: Lâm lẽ, Nhat tinh, niên ở trong 46, ông

tiểu thuyết Sống nhờ, trong phần lời giới thiệu, nhà xuất bản đã đưa ra những

nhận xết đảnh giá một cách cô đọng, sóc tích về giá tị của tác phẩm: “Sống nhờ khai thác những mẫu thuẫn dai đẳng bên trong những gia đình nông dân .do chế độ tư hữu và tâm lí cỗ hi của người sản xuất nhỏ gay ra ” [58, 30],

“Trong cuốn Từ điển văn học ~ tập 2, của nhà xuất bản Khoa học xã hội

1984, tác giả Nguyễn Hoành Khung cũng đã có những lời đánh giá nhận xét như sau:

“Sống nhờ không phản ánh hiện thực trên bình diện đầu tranh giai cấp và chưa đặt ra những vấn để có ý nghĩa xã hội lớn Việc thể hiện người nông dân trong tác phẩm còn lệch lạc, hạn chế Tác phẩm chủ yếu đi vào những quan hệ gia đình ở nông thôn, nghiêng về sinh hoạt, phong tục và ở phương diện này, Sống nhở là một tiểu thuyết đặc sắc, có tính chân thực cao Tác phẩm không chỉ gợi lên niềm thương cảm xót xa đối với một đứa trẻ mỗ côi mà còn phơi trần và

lên án lỗi sống tư hữu sau lũy tre [16, tr312]

"Phan Cự Đệ trong Tuyển tập Phan Cự Đệ - tập 2, có những nhận xét về

Sống

giá t nội dung về các tc

nhờ, Làm lẽ, Nhạt tỉnh như sau văn học hiện thực trong đó có tác pÏ

nhân đạo chủ

Tiểu thuyết hiện thực phê phần mang tỉnh

nghĩa của những người tiểu tư sản nghèo sống gần gũi quần chúng.

g com manh áo cho đến tỉnh yêu thương

vực những người phụ nữ bị vũi đập trong một xã hội chả đạp lên

quyén sống của con người (Bí vỏ, Tắt đèn, Làm lẽ, Nhat tinh) Cubi cùng, bao trầm lên tắt cả là một lòng yêu thương, một thái độ tình cảm bênh vực cho quyển lợi những người nghèo khổ, nhất là những, người nông dân cùng quẫn sau lũy làng 5, t.1 16]

"Trong cuỗn Tẳng tập văn học Việt Nam, tập 30A, tắc giả Nguyễn Đăng

"Mạnh viết rất rõ về nội dung hai cuốn tiểu thuyết nỗi tiếng của nhà văn Mạnh Phú Tư là Lâm lẽ và Sống nhở như sau:

Hai tác phẩm này đều viết về nông thôn, nhưng tác giả chủ yếu

đi vào đời

của ting lớp trung lưu và thường xoáy vào những

ấn đẻ thuộc quan hệ gia đình Ý nghĩa xã hội của tác phẩm thu hẹp

trong việc lên án lễ giáo phong kiến hủ bại và những thối tham lam

lực văn đoàn (Na chừng xuân, Đoạn tuyệt, Lạnh lùng, Thoát

với vẫn đề quan hệ giàu nghèo bắt công trong xã hội cũ Dé tăng sức

tổ cáo của tác phẩm, tác giả có dụng ý đặt nhân vật vợ lề vào một

hoàn cảnh phải chịu đủ thứ đau khổ, nhục nhã dưới uy quyền của

người vợ cả Nhưng nhược điểm của tác phẩm là nhấn mạnh vào

tính nhẫn nhục của kẻ bị p bức, khiến người đọc có cảm trởng như

người nông dân lao động ngày xưa quá hẻn yếu, thậm chí không có

sia đình nông dân do chế độ tư hữu sinh ra Những quyển lợi ích kỉ,

những tính toán thu va thu vén của mỗi gia đình đã làm tiêu ma biết bao tinh cảm tốt đẹp giữa mẹ và con, anh và em, giữa những người lâm cha, làm chú với con cháu mình Chế độ tr hữu đã lâm cho người đần ông, din ba vốn tốt bụng mà thành ra độc ác Họ đã chẳng sung sướng gì, nhưng cứ hành hạ nhau thêm, gây ra biét bao

bi kịch căng thẳng một cách ngu xuẩn Nạn nhân đau khổ nhất của những mỗi bất hòa đó là một đứa trẻ mỗ côi cả cha lẫn mẹ, phải

“sống nhờ” hết cửa này đến cửa khác, từ bà nội đến bà ngoại, từ cô này đến chú khá

Độc Sống nhờ ta lại thấy vấn dé day dứt, ám ảnh nhất đối với

"Mạnh Phú Tư vẫn là tỉnh trạng người phụ nữ bị đầy đọa bởi những

tập tục phong kiến Bên cạnh những tang cảm động viết về

đứa trẻ mỗ côi, tác phẩm còn có nhiều trang đặc sắc viết về tình cảm một người mẹ trẻ ga bụa bì mẹ chẳng rình mô “giám sấi" không cho

i bước nữa Đến khi người quả phụ liều lĩnh trốn đi theo tiếng gọi

“của hạnh phic tinh mẹ con lại bị cắt đút một cách vô lý và tần nhẫn

“Trong các tác phẩm của Mạnh Phú Tư, Sống nhờ là cuốn truyện

có nội dung hiện thực phong phú nhất, đồng thời cũng giảu chất trừ

, Mạnh Phú Tư

nhân và gia đình trong sáng tác của mình Với Lam

đã bộc lộ

thời lên án chế độ đa thê đã bóp nghẹt quyền sống và hạnh phúc của

họ Cốt truyện Lam 12 dom gidn it hinh dong Tác giả chủ yếu miêu

tả ngôn ngữ, lời nói của nhân vật, với những đường nét ngoại hình hơn là đi sâu khai thác điễn biển tâm lí nhân vật [2, tr 644-645] Khi nối về tiểu thuyết Sống nhở, Bích Thu viết: “Nghệ thuật trong

thông cảm sâu xa với số phận người phụ nữ đồng

“Sống nhờ đã đến độ chín khi thể hiện thể giới nội tâm phong phú và phức tạp của con người Sống nhờ là tiểu thuyết ni trôi hơn cả rong những tác phẩm,

của Mạnh Phú Tư Với Sống nhở nhà văn đã tạo được vị tí nhất định rong dòng văn học hiện thực Việt Nam” [2, tr.893]

c phẩm Mạnh Phú Tư do giáo sư

Hoàng Như Mai thực hiện trong cuốn Niẹt rình, ông viết: “Trước nay, qua

Lim lẽ, Nhạt tình, Gây dựng, Sống nhỏ xuất bản trước 1945 và Cách mạng nhà quê, Rãnh cày nỗi dậy viễt trong thời kì cách mạng tháng Tâm, aĩ nẫy đều công nhận Mạnh Phú Tư là một cây bút hiện thực đặc sắc” [59, r5]

“Tác gia Trần Mạnh Thường với công trình Tử điền tác gia văn học Việt

Nam thế kỷ XX, trong dé tác giả có viết về Mạnh Phú Tư Đó là một bài viết

đầy đủ về cuộc đời và sự m

lập văn học của nhà văn

Rải rác một số bài viết về Mạnh Phú Tư và tác phẩm của ông trong

một số công trình như: Văn học Việt Nam (1900 ~ 1945) của tác giả Phan Cự

Độ, Giáo trình lịch sử văn học Việt Nam 1930 — 1945 của tác giả Nguyễn Đăng Mạnh

"Đây là những tả liệu quan trọng cung cấp cho chúng ôi rong suốt quá

trình nghiên cứu đề tải

2.2 Nhiing ý kiến về văn xuôi và nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi

Mạnh Phú Từ

"Như đã để cập, Mạnh Phú Tư ra đi khi tuổi đời cồn trẻ, tác phẩm của

ông cũng không có nhiều Duy chỉ về phần tiếu thuyết thì tác phẩm của ông cũng gây tiếng vang trong dòng văn học hiện thực phê phán 1930 — 1945, tiểu thuyết Làm lẽ, Nhat tinh, Sống nhờ, Gây dựng, Một thiểu niên C

ngắn thì Mạnh Phú Tư cũng có những tác phẩm nỗi trội như: Ngưởi vợ giả,

Anh hai sinh

truyện

Va cho đến nay, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cụ thể về nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư Người thực hiện đề tài được mạnh dạn là người đầu tiên tham gia nghiên cứu văn xuôi của ông trên phương diện trần thuật Hi vọng rằng đề tải sẽ góp thêm một tiếng nói mới bổ ích cho quá trình đi tìm nghệ thuật trong văn xuôi của Mạnh Phú Tư

và văn học

3 Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu

~ Đối tượng nghiên cứu: Tiểu thuyết và truyện ngắn của Mạnh Phú Tư

2010)

iện thực 1930 ~ 1945

trong cuốn Tuyển tập vấn xuối của Mạnh Phú Tư, Nxb Thanh nị

~ Phạm vi nghiên ứu: Trong luận văn này, chúng tôi tập trung đi vào khảo sắt một số phương diện của nghệ thuật trần thuật như: Điểm nhìn và

phương thức trằn thuật, kết cầu trằn thuật, giọng điệu và ngôn ngữ trần thuật

.4 Phương pháp nghiên cứu

Để tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản:

~ Phương pháp thống kê, phân loại: khảo sát và thống kê những tư liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu, sau đó phân loại xem chúng nằm những luân điểm nào của đề tài

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được áp dụng để làm rõ những đóng góp của Mạnh Phú Tư đối với nÈn văn học Việt Nam Chúng tôi

sánh

chiếu sẽ lâm phong phú thêm cho luận văn

~ Phương pháp phân tích ~ tổng hợp: Phân tích tác phẩm văn học giúp

phân loại nội dung dé làm rõ vấn đẻ Trong quá trình phân tích, người viết

trình bảy lần lượt các nội dung theo các vấn cụ thể Từ đó rút ra những nhận định khái quát, kết luận lại vẫn đề cần nghiên cứu

~ Ngoài ra chúng tôi sử dụng lý thuyết tự sự học và thỉ pháp h

"Phú Tư đưới gốc nhìn lý thuyết tự sự học và thì pháp học

6 Cấu trúc của luận văn

"Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được triển khai thành ba chương như sau:

“Chương 1 Điểm nhìn và phương thức trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tự

“Chương 2 Kết cấu tr thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Từ

Chương 3 Ngôn ngữ và giọng điệu

Phú Tự

tần thuật trong văn xuôi Mạnh

CHUONG 1

DIEM NHIN VÀ PHƯƠNG THỨC TRÀN THUẬT TRONG VAN XUÔI MẠNH PHU TU

1.1 Điểm nhìn trần thuật

“rong tác phẩm văn học tự sự, việc lựa chọn một phương thức tự sự là

rất quan trọng, đặc biệt là lựa chọn điểm nhìn trin thuật Một tác phẩm văn

học phải được kể theo một phương thức hay một điểm nhìn nào đó thì tác phẩm văn học mới có giá tr trường tồn với thời gian Theo Từ điển thuật ngữ: vấn học thì điểm nhìn là: *Vị trí người đó trằn thuật nhìn ra và miêu tả sự vật trong tác phẩm ( ) Sự thay đổi của nghệ thuật bắt đầu từ sự thay đổi điểm

nhìn” [12, tr.113] Trằn Đình Sử cũng quan niệm: “điểm nhìn là vị trí và trạng

chuyện Nó liên kết tác gi,

thải của người trần thuật dùng để quan sát và

người kể chuyện, người nghe chuyện (người đọc ẩn tảng) và người đọc thực

tế thành một hệ thống” Và điểm nhìn là *‹ dũng để quan sắt, đãnh giá, bao

sồm cả khoảng cách, cả phương diện vật lý,

“Tửu cũng quan niệm rằng: "điểm nhìn là kĩ thuật chọn chỗ đứng để nhìn và

nhìn đồng cảm hay mia mai ở người quan sit” [26, tr41]

1g thi gide ma diém của việc tạo ra

Nhu vay điểm nhìn không đơn thuần chỉ sự quan sát

nhìn còn gắn với tâm lí, quan điểm, lập trường của nhà văn, thể hiện quan niệm của nhà văn khi nhìn về cuộc sống đó như thể nào Điểm nhìn là vị tí

(Can cứ vào các vị trí khác nhau của người kể chuyện sẽ có những điểm nhìn trần thuật khác nhau Về vấn để này, các nhà nghiên cứu Brooks,

Warren, Graimas, Bouillon, Fredman, Uspenski, Genette có nhiều ý kiến

khác nhau nhưng qua sự nhận xét của chúng tôi thì có các loại điểm nhìn sau đây:

~ Điểm nhìn biết hết, điểm nhìn “toàn trị”, rất biến hóa, có mặt khắp

nơi, hầu như không bị hạn chế nào

~ Điểm nhìn bên trong, điểm nhìn “han tri”, tie 14 nhin theo tri thức, tư tưởng, tình cảm của một hay nhiều nhân vật để trần thuật một sự kiện hay toàn bộ câu chuyện

~ Điểm nhìn bên ngoài là góc nhìn không phải của bắt cứ nhân vật nào trong truyện, gần giống với một loại nhưng không đi sâu biểu hiện từ tưởng, tình cảm nội tâm mã chỉ tả và kể lại một sự kiện hoặc ngôn ngữ cử chỉ, hành đông, ngoại hình và hoàn cánh của nhân vật rong truyện

“Tôm lại, điểm nhìn nghệ thuật là "tâm điểm” của tự sự học Trong tác

phẩm văn học việc lựa chọn một loại điểm nhìn nghệ thuật nào đó thì cũng là xuất phát từ dụng ý nhà văn

1.1.1 Trần thuật khái quát với diém nhìn bên ngoài

Van hoe hiện thực phê phần 1930 - 1945 là giai đoạn văn học phát triển mạnh mẽ với nhiều cây bút nổi tiếng như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Mạnh Phú Tư đạt đến trình độ sắc bén về nghệ thuật viết truyện Họ đã khái quát mọi bức tranh cuộc sống, vạch rõ u nhọt của xã hội Diễu đáng lưu ý hơn cả là bao trùm lên toàn bộ tác phẩm chặng đường này là một bầu không khí u ám với khung cảnh xơ xác, vắng vẻ, tiêu điều ở làng quê Đặc biệt, nhà văn Mạnh Phú Tư đã đưa “cai hàng ngày” vào tác

phẩm để làm nổi bật đời tư bên trong của tác phẩm

“Xuất thân trong một gia định nông dân, có một thời thơ ấu bắt hạnh mỗ

côi cha từ khi côn trong bụng mẹ, năm

ime di bude nữa, phải sống cùng anh em nội ngoại Do hoàn cảnh gia đỉnh, tuổi thơ gắn liền với miễn quê

nghèo nên Mạnh Phú Tư có cái nhìn rất cận cảnh về người dân quê và cả

những phong tục tập quán của họ Nhà văn đứng đẳng sau nhân vật để viết

nên những câu chuyện ất thật của đời sống dân dã Ông nhìn con người bằng

một lăng kính thiện cảm và đầy yêu thương đối với người dân lam lũ vắt vả

Ong thường đi său vào số phận con người trong quan hệ gia đình bị chỉ phối bởi những phong tue, những thành kiến hủ bại Với điểm nhìn bên ngoài Mạnh Phú Tu đã vạch trần bản chất vô nhân đạo của xã hội thực dân phong kiến, phê phản cối xu, ci ác tên tại rong quan bệ giữn cun người với nhan

“Trong tiểu thuyết Làm lẽ, Mạnh Phú Tư là người chứng kiến kể lại câu chuyện về số phận bì thăm của người phụ nữ dưới xã hội phong kiến đương

thời Mỡ đầu tác phẩm giới thiệu về nhân vật của minh: “Trên chiếc sân đất

nắng suốt ngày” [60, tr.7] Mạnh Phú Tư đã kể lại cuộc đời của người phụ nữ

tên Trắc sống trong cảnh lẽ mọn phải chịu đủ mọi nhọc nhẫn cay đẳng dưới

sự hành hạ áp bức tàn bạo của người vợ cả Bằng con mắt quan sát tỉnh tế, sự

bao quất tuyệt vời cũng với một trí tưởng tượng, sáng tạo phong phú, nhà văn

đã phác họa lên một bức tranh sinh động về đời sống xã hội đương thời Nhà văn như nhà quay phim tài ba quay hết các cảnh ti nhục, khổ cục của một cuộc đời làm -huyện Ấy sang chuyện khác, mợ

” (60, tr.65] Dén khi Trác sinh đứa 'ngy no qua ngày kia,

Phán tìm đủ cách để hành hạ như thế

của Trắc cho ha din, Cuộc đời không may mắn của người con gái xinh đẹp nét na dy cứ xuôi chảy theo thời gian hàng ngày Trác không có sự âu yếm

yêu thương của chồng, bởi chồng nàng cũng sống đưới quyền của mợ phán

Với tư cách là người kế chuyện Mạnh Phú Tu đã có cái nhìn khách quan về số phân nhân vật Trác Cuối tác phẩm nhà văn đã phải vi

Tên những lồi cay,

đắng hơn cho số phận của nàng Khi chồng nảng chết cũng là những giọt

nước mắt nàng khóc cho chẳng nhưng quan trọng hơn là năng khốc cho số phận bí thâm và bắt hạnh của mình Nâng không biết rồi sẽ nương tựa vio ai nữa, mẹ nàng cũng đã chất, anh trai nàng thì nghèo đói, năng ring minh run

sợ Với cái nhìn khách quan vào cuộc sống của xã hội đương thời cộng với tâm lí, số phận nhân vật, nhà văn đã viết lên những trang đầy lệ, ông đã khóc

cho số phận của nhân vat minh: “Trae cam dng, hai mắt đầy lệ, ôm chặt con

u đó là câu nói nàng thành thực nói ra để tỏ lòng thương con,

tác nhiều tác phẩm mang gid tri thi dai nhur Nhat tinh B6 i mot eau chuyện tắt thông thường trong xã hội thời Pháp thuộc Một ông Phán mê người vợ lẽ

cô đầu hắt hủi ruỗng bỏ vợ cá Vợ cá phải đưa con về ở với mẹ giả, mẹ con

lâm ăn khổ sở nuôi nhau Cô gái đầu vat vả quá lăn ra chết Người con trai thứ

bai vừa đi làm kiếm ăn vừa cố gắng học và thì đỗ Thông phán Với điểm nhìn bên ngoài Mạnh Phú Tư đã miêu tả rất thành công một anh công chức hiền lành vì mê gái trở nên vũ phu với vợ cả: "ông Sinh ở trên xe bước xuống với

không biết bao cái tức tối thù ghét trong lòng đối với vợ cả Nhưng ông không

ddim hành hạ vợ ngay vi ông còn nghe lời Nga, giấu giém không để bà Sinh

rằng nào nàng đã ngằm mách” [60, t.117] Hay cả những đoạn ông Sinh hành hạ bà Sinh đến mức thậm tệ như:

Đắm chán rồi ông ôm đầu vợ, lật ngửa mặt tất hết bên trái sang

bên phải Bà Sinh bị đánh bắt ngờ không còn phương kế để tự giữ mình, đảnh cứ để cho chẳng đánh đập Bà Sinh tìm đường

chay thì phía trong giường là bức tường, phía ngoài giường thì bị chồng, chắn lỗi Bà đảnh chi 6m đầu chịu tát, sau mẫy cái tất đau quá, miu

me ở mềm bã và ở mũi chây ra dé loét cả một chiếc áo dài trắng của

bà [60, tr.108]

Bén cạnh đó, người kể chuyên còn nhìn nhân được sự hiền thục nhẫn nhục của người vợ cả và người con gái hiểu hạnh nét na, người con trai ngoan ngoin đức đô, người vú giả trung hậu thật thả, người bạn gái tốt bụng Đó là những tính cách nhận vật gần gũi, chân thật mà độc giả vừa thương vừa phục 'Ở nhiều tác phẩm khác Manh Phú Tư cũng có điểm nhìn bên ngoài như tiểu thuyết Gây đựng, người kể chuyện kẻ về sự tần tảo nuôi con Suy nghĩ

của bà Mở đầu

toan tính gây dựng hạnh phúc gia đình cho con trai và con gái

tác phẩm nhà văn đã giới thiệu rắt rõ điều đó: “Từ ngày Thúc đi làm, bà Cang

vẫn cổ tìm cách đò la manh mối dé hỏi cho Thúc ~ con giai bà ~ một người

vợ Điều này cũng làm cho bà quan tâm như việc gả chồng cho Vinh con gi

bà” [60, tr.192] Bao nhiêu cuộc đò la manh mồi, toan tính thì cuối cùng bà

“Cang cũng đã lo toan được cho con trai và con gái được yên bể gia thất Đến

đây Mạnh Phú Tư đã nhìn nhân vật một cách khách quan, nhà văn đã quay hết

một vở kịch trên sân khẩu với cái nhìn cận cảnh để cho nhân vật bà Cang cố

én lúc cũng hoàn thiện một cách tron ven

xoay xở mãi

giả đã kể lại một câu chuyện đau thương của một người vợ giả hơn chồng hai

trong một gia đình diy bạo hành, sự ghét bỏ, sự rưồng rẫy của

Mạnh Phú Tư đã lên án nạn bạo hành trong gia đình lúc bẩy giờ, phê

phán sự gia trường phong kiến trong xã hội, đổ là sự gia trưởng quyển uy của

người chồng trong gia đình Người chồng kiếm được đồng lương nên vẻ nhà

coi vợ và con không ra gì, còn xem đó là nơi để anh ta trút giận và bực tức khi

đi làm về, là nơi mà anh ta không hễ thấy sự hạnh phúc của gia đình Đó là cái

dải tình đi

của nợ, cái gánh nặng trên đôi vai của mình Mạnh Phú Tư đã

cho nhân vật bộc lộ hết sự xấu xa của nó và ngược lại ông cũng chưa có tiếng

nói bênh vực người phụ nữ trong xã hội đó Ở những truyện ngắn khác hầu

như nhà văn đều có những điểm nhìn bên ngoài, tác giả kể lại câu chuyện đời

tw, thường ngày của nhân vật trong các tác phẩm như: Một kẻ thủ, Yêu thầm,

Lọ thuốc độc, Cô em , Đội ban truyền, Người mẹ, Anh hồi sinh

Truyện ngắn Một kẻ thủ, Lọ thuốc độc, những cơn gió heo may là

những truyện được tác giả trần thuật theo điểm nhìn bên ngoài, đều nói về nhân vật thanh niên tí thức trong xã hội cũ Nhưng ở mỗi truyện nhả văn có cái nhìn khác nhau Truyện Mặt &ẻ thử, nhà văn nhìn nhận thể hệ thanh niền ở

một phương diện khác, đó là tác giả kể về những nhân vật thanh niên với

những mỗi quan hệ tỉnh yêu, phản ánh được lồng ích kí, đỗ kị tẫm thường của

“Trang khi thấy Vân và Nhu yêu nhau Trung ra tay tim cách để hai nẹt nhau rồi mình chiếm lấy tinh yêu của Nhu Thế nhưng cái lòng ích kí đó không đem lại hạnh phúc cho Trung, mà ngược lại, nhà văn đã để cho nhân vật tự sám hồi về những hành động của mình: *Người mã anh còn tưởng nhớ

đến, côn để lại trong óc anh một kỹ niệm mã có lẽ không bao

ờ quên chính

là Vân, một kẻ thù cũ của anh

"Nghĩ vậy Trung buồn buồn hhương hi, và lấy làm lạ rằng mình đã có thé có ác tâm đánh bại một người bạn trước một bà phần giả tròn tỉnh và một thiểu nữ cao dài ốm yêu! [60, tr 538J Qua tác phẩm nhà văn muốn gửi gắm cho bạn đọc những bài học và những giá tỉ tốt đẹp trong cuộc sống Cin ở truyện ngắn ø thước độc và Những cơn giỏ heo may là những câu

chuyên nhà văn kể về tẳng lớp thanh niên tí thức nghẻo túng, lại thất nghiệp din đến bể tắc trong xã hội cũ Suy nghĩ của họ đều là chạy thoát cuộc sống hiện tại u ám chật hẹp, nghèo nin để tìm cho mình một chân trời mới Qua

đồ Mạnh Phú Tự lên án cái xã hội đã bọt nghẹt quyền sống và cả những hoài bão của họ

Yêu thầm là một truyện ngắn mà nhà văn kể vỀ một nhân vật nữ với

một tinh yêu đẹp và thầm kín Tình yêu của Vân dành cho một cậu giáo day

học ngay tại nhà mình, với một nét mặt, nụ cười và cả một tắm lòng đầy yêu thương nàng dàng cho chàng Nhà văn muốn ca ngợi con người và tình yêu của Vân ~dẫu thầm kín nhưng thật chân thành và sâu sắc

'Khi viết về trẻ em, nhà văn cũng có cái nhìn bên ngoài để viết lên hai

tác phẩm C2 em ú: và Người mẹ Cô bé Bích, Hùng và Nga là những đứa trẻ được sống trong hạnh phúc gia đình người thân, được chăm sóc chu đáo nên

tính cách của chúng cũng khác so với nhân vật Dẫn trong Sóng nhở Ở mỗi

xung quang của người lớn dang làm, ở đồ cô đã tự học làm người lớn Còn

truyện Agưới mẹ nhà văn kế về Nga và Hùng là bai đứa trẻ có phần bắt hạnh

'hơn, mẹ chết sớm, hai em quen sống trong vòng tay của mẹ nên các em khao

khát tình mẫu tử khi mẹ không còn nữa Những trang văn rất đẹp dịu dàng khi viết về giấc mơ của hai chị em được gặp mẹ và được mẹ âu yếu trong vòng

tay yêu thương, được mẹ đưa ra phố mua quả, bánh kẹo Giắc mơ mà các em

tưởng là sự thật, nhưng tỉnh giây buằn và hụt hing không thấy mẹ đầu Tác giã ca ngợi công đức của ngươi mẹ và tình mẫu tử đẹp và day yêu thương

-Anh hỗi sinh là một trong những truyện ngắn thành công của Manh Phú

"Tư khi vỀ cuộc sống, hoàn cảnh chiến đẫu của các anh chiến sĩ Với điểm

nhìn bên ngoài nhà văn đã có cái nhìn rất khách quan về các anh chiến sĩ

chiến đấu trong hoàn cảnh khó khăn, rừng thiêng nước độc, trẻo đèo lội suối

rất vất vả, cơm không có để ăn, quần áo rách nát Hoàn cảnh các anh thật tội

nghiệp, đoàn quân có mười người thì có một anh Tài chết vì đói nhưng sau đó sống lại

dure tinh thin chién đầu bất khuất ~ đồ là anh Hồi sinh Cái tên ấy đã làm thể các anh đặt cho cái tên mới rt ngộ nghĩnh mà cũng phần ảnh

niềm vui cho anh, để anh chiến đầu với những ngày còn lại

~ Chiều nay đến lượt anh Hồi sinh gác

~ Có người hỏi anh Hồi sinh

~ Anh Hồi sinh đạo này hãng lắm

~ Hoan hô anh Hồi sinh, hoan hô tỉnh thần chiến đấu của anh Hồi

sinh

'Ngay từ nữa đêm ấy, anh Hồi sinh ra đi [60, tr666]

ố tác phẩm được thể hiện qua điểm

Điểm nhìn của tác giả trong một

nhìn của người kể chuyện Với điểm nhìn này, người kể chuyện đã th hiện

cái nhìn toàn cảnh về đời sống, văn hóa xã hội, phong tục tập quán của người

dn qué ving bắc bộ lúc bẩy giờ, đặc biệt qua các tác phẩm như Làm [, Sống

nhờ, Những cơn gió heo may Qua tác phẩm Sống nhờ, tác giả đã có cải nhìn khách quan về cuộc sống thôn quê rất vất vả lam lũ kiếm từng miếng cơm

manh áo để tôn tại Đáng chú ý hơn là nhà văn đã cho chúng ta thấy cảnh đói

cqueo quất của người nông dân ta thời xưa, thắm thía được nỗi nghèo khổ của ccon người:

“Cái nạn thiếu gạo cả đến các giống vật trong nhà cũng phải chịu

lây Lon, ga đều bị đối cả Những con lợn đối quả gầm thét suốt ngày Gà vịt tằm lục khắp các xó, các góc nhà Có cái gì có thể ăn được là chúng cũng moi ra được Đàn chó nằm cá ngày không buôn sửa, không côn biết lấy gì cho chúng ăn được Người ta giết thịt dần

mà ăn Hai chú tôi vác móng đi đảo củ chuối ở ngoài vườn mỗi bữa

thai nhỏ chững nữa củ nấu với nước mắm ăn vã (60, r418]

Ông thời nhả văn cũng có cái nhìn khái quát về thiên nhiên qua tác phẩm Aiững cơn gió heo may Mạnh Phú Tư đã cho người đọc thấy được bức tranh nơi thôn dã khi khí hậu thay đổi

“Nam nay sao mà gió heo may đến sớm thết Vừa mới mẫy ngày qua, trời còn tiết hè oi á, mà bỗng nay đã thay đổi hẳn những cơn gió heo may mới đột khởi mà trời đã thấy lành

lạnh gần về sáng kéo chiếc khăn bông trim lên người đã thấy cái ấm áp dễ

chịu” [60, tr,634] Đó là cơn gió heo may bắt chợt đến làm cho con người và ảnh vật thôn quê thay đổi Cây cối mắt đi sự non tươi, lá vàng rụng nhiều

“Trước sự thay đổi đó, nhà văn đã có cái nhìn khách quan về cảnh vật nơi đây:

“Những cơn gió heo may cứ thổi! lá vàng lác đác rụng Những chiếc lá tre nhọn sắc, cùng với cảnh lá xoan ngoài đầu vườn tạ tới nền nhà, phủ gần cả hai bên bở hè My cây tre lên mái nha dưới nắng hanh thỉnh thoảng liên tiếp

nhau nổ thành một thứ tiếng không có ngân vang gì” [60, tr636] Mọi sự

việc tổ chức không gian và thời gian trong tác phẩm Do vậy, tác giả định vị được không gian cần miêu tả trong tác phẩm Chính vì thể, Mạnh Phú Tư đã

phác thảo được không gian làng quê đồng ruộng rắt rõ qua các tác phẩm như

cSống nhỏ, Những cơn giá heo may Đó là những tiếng ếch nhái kêu ngoài bờ rào ở ven nhà Rồi thỉnh thoảng lại điểm thêm những tiếng cằm canh ở các điểm lân cận Đồng thời nhà văn đã khái quát hết được những phong cảnh đẹp của đất nước, nơi nghĩ mắt lĩ tưởng Đồ Sơn qua hai tác phẩm Một kế thủ và Quyến rũ Trong truyện ngẫn Quyến rũ tác giả miều tả cảnh đẹp ở Đỗ Sơn như: “ Đồ Sơn bỗng trở thành một cái ỉnh nhỏ hơn là một nơi nghỉ mắt hẻo lánh, yên nh” [60, 589]

Mạnh Phú Tư đề cập đến vin để thuộc về đời tư, cuộc sống hằng ngày

e phản ảnh hiện thực Như vậy, con đường đến với văn học của Mạnh Phú Tư không chỉ còn là sự tình cờ ngẫu nhiên mà mang quy luật tắt yếu của một tri tìm đa cảm và một tắm lòng nhân hậu trước cuộc sống Chính đi

văn đều có giá trị và thấm nhuằn tỉnh thin nhân đạo chủ nghĩa chân thật 1H

nhưng nó cũng có giá trị khái quát xã hội trong vi

Trần thuật theo diễn nhìn bên trong

Bên canh tran thuật theo điểm nhìn bên ngoài - điểm nhìn của người kế

chuyện, thì Mạnh Phú Tư còn xây dựng điểm nhìn bên trong Theo lý thuyết

tự sự học, người kể chuyện mang điểm nhìn bên trong khi người kể chuyện là nhân vật của câu chuyện, khi Ấy nhà văn chuyển giao điểm nhìn cho các nhân vật của mình Người kế chuyện đã mắt đi vai trỏ “toàn năng” do đã trao điểm

nhìn cho nhân vật và nhân vật lạ soi roi mọi sự kiện tỉnh huéng bằng cái nhìn nội tâm tự thân anh ta Lúc này, người kể chuyên đã hướng từ điểm nhìn bên ngoài vào điểm nhìn bên trong nhân vật để nhân vật có thể tự bộc lộ cảm xúc,

im lí, nhân vật tính cách Theo nhà nghiên cứu tự sự học

bên trong là kĩ thuật trình bảy một điễu gì đồ từ

điểm nhìn một nhân vật trong câu chuyện Nhân vật qua cái nhìn của ai đĩ mà

"hành động được bộc lộ một cách chính xác hơn Câu chuyện, do đĩ mang tính chất chủ quan, những sự kiện, những biển cổ dẫn dần hiện lên qua những gì

nhân vật thấy, cảm nhận, suy ngẫm và bộc bạch

ái đơ, tỉnh cảm, cảm xúc,

“Theo sự phân tích ở trên thì trong văn xuơi của Mạnh Phú Tư cĩ một số tác phẩm trằn thuật theo điểm nhìn bên trong như: Sống nhở, Một thiểu niên Sở đĩ tác phẩm của Mạnh Phú Tư trần thuật theo điểm nhìn bên trong là ddo những tiễu thuyết này xây dựng theo lỗi tự truyện Trong bai tiểu thuyết của Mạnh Phú Tư, người đọc dễ đăng nhận thấy nhất là người ké chuyện theo ngơi thứ nhất ~ xưng tơi Theo lí thuyết của G.Genette là điểm nhìn bên trong thỉ cĩ ba dạng cơ bản Ở dạng thức thứ nhất, người kế chuyện kể

chuyện (người kể chuyện thuộc dạng cỗ định) Ở dang thức này, người kể chuyện là một nhân vật xưng tơi đĩng vai trị kể chuyện từ đầu đến cuối Ví như những tác phẩi

thuộc văn học đương đại: 7 mát tích ~ Thuận, Cõi người

Hồ Anh Thái, Thiền thần sám hồi — Tạ Duy Anh, Ba

rang chuơng tận thé

người khác ~ Tơ Hồi Đây là những câu chuyện viết thuần túy ở ngơi thứ nhất Người kể chuyện và nhân vật là một "tợ” tự kể chuyện của mình, kế những chuyện liên quan đến cuộc đời của mình Ở dạng thức thứ hai là nhiều người kể chuyện trong một lúc, đây là hình thức kể chuyện đa thanh trong tiểu thuyết những năm đầu thể ki XI Các tác phẩm tiêu biểu như: Cơ đội cú

Chúa ~ Nguyễn Việt Hà, cĩ bốn người kể chuyện xưng tơi, Phổ Tàu ~ Thuận,

thức này “t6i” không phải là người kể chuyện *biết tuốt" mọi chuyện Do đó,

nhà văn phải tổ chức nhiều cái tôi để kể chuyện, sự xuất hiện nhiều c

cũng k điểm nhìn khác nhau khiến tiểu thuyết trở

thành một văn bản đa thanh, + chuyện tạo ra nhí

Tác phẩm của Mạnh Phú Tư khi đối chiếu với lí thuyết tự sự học thì

như ta đã biết, tác phẩm có giá trị hơn cá là Sống nhở, đây là cuốn tiểu thuyết

tự truyện, mang tính hồi

í được kế bằng ngôi thứ nhất, tự thuật ại cuộc đồi

thời thơ ấu của một nhân vật Dần hình ảnh của bản thân tác giả Mạnh Phú

“Tư đã để cho nhân vật kể chuyện tự do bộc lộ đồi sống nội tâm, phơi bây ra những ý nghĩ thằm kín trong tâm hồn, nhà văn gửi gắm điểm nhìn, gửi gắm những tư tưởng, quan điểm của mình qua nhân vật Dẫn Nhân vật

fin te ke

về cuộc đời của mình - đó là Dẫn mỗ côi bố ngay từ kh đang côn nằm trong bụng me Người mẹ góa còn rất trẻ của Dẫn không sống néi trong cảnh nhà chồng ghét bỏ, hất hủi, đã đảnh đẻ Dẫn ở lại

là "đi theo trai”, bị khinh ghét và không được phép gặp Dẫn, không những thể lại bị cấm không được coi đó là con của mình Dẫn đã mồ côi cha lại mắt

mẹ, bắt đầu cuộc "sống nha dy ti nhục Với cách trần thuật theo điểm nhìn

“Tai sinh vào giờ Dẫn Bà tôi lấy ngay cái giờ đó để đặt tên cho tôi Người

bảo như thế cho tiện về sau, khi nảo muốn lấy số tử vi hoặc có m đau xem

Me ôi

bói cũng để dễ nhớ giờ Vừa mới lọt lòng mẹ, tôi đã là đứa trẻ mỗ c

có thai tôi được ngoài năm tháng thi cha tôi chết” [60, tr.284] Từ đó Dần tiếp

tục kể về cuộc đồi mé côi của mình Dẫn phải sống trong sự ghẻ lạnh của người thân hai bên gia đình nội ngoại Dẫn mỗ côi vào đúng cái tuổi em dang cần nhất những tình cảm yêu thương của mọi người Em không được cha day

đỗ, chở che, phải tự mình tự lập trước cuộc sống Không có mẹ chăm sóc,

nâng nủu, bênh vực, Dần trải nghiệm cuộc đời từ khi còn non nớt, trẻ dại

21

"Những người yêu thương em lần lượt ra đi: cha mẹ, rồi đến cô Bả nội quá giả

yếu không côn uy lực với các chủ nên Dẫn thường bị hành hạ Họ mắng nhiếp đánh đập nó ngay trong bữa ăn Những cái quát nạt, những ánh mắt hin hoe

và cả sự ghẻ lạnh bất húi Tỉ

đình không ai muốn chứa Dẫn: *Xem có nuôi được thì nuôi mả không thi để

cho nó theo mẹ nó hay cho nó về bà ngoại nó” Tác giả để cho Dẫn kế về cuộc

đồi tải nhục và thiếu tỉnh thương cốt nhục Dẫn sống bên họ nhưng không

cả làm cho Din run sợ Mọi người trong gia

một ngày no đủ hạnh phúc Dằn như một món đồ bị đưa đẩy từ nơi này đến nơi khác, mỗi nơi nó đều bị khai thác, vắt kiệt nếu muốn có được bữa cơm ăn

Dain cin bé bỏng quá không thể làm việc hiệu quả như tôi tớ nên những người trong gia đỉnh đã nhận ra rằng Dẫn không phải là một công cụ tay sai trong nhà Chính vì thể Dần suốt ngày khăn gói đổi chủ Dẫn lại chuyển sang bên

"goại thì bà dĩ của Dẫn cũng tìm cách hành bạ cho khỏi bới thiệt

'Quuết nhà, quét sà

nhất là những buổi xay thóc Di tôi dao cho một thùng thóc đẩy có

hn đó là những công ví c thường thường Tôi sợ ngọn Cái cối xay năng quá, có khi cổ hết sức mà cái cối vẫn không,

thể di hết được một võng Mỗi lần tôi

"Và người đi Ấy giải thích cho những công việc quá sức ấy bằng câu nói

độc ác, không bằng người dưng: *ăn của người ta thi phải

nhà mày, Không làm thì đờng có nằm mà hốc Cút về nhà chú nhớn, chú bé nhà mày” [60, tr357] Nhà văn còn gửi gất

to mò mọi thứ xung quanh Dẫn cùng đám bạn rủ nhau đi khắp làng, chơi đủ

tr, đ hái trộm quả từ trong các vườn rồi đi đánh bẫy chủ Đặc biệt em rắt nhớ người mẹ của mình, di ở đâu hay lúc nào nổi nhớ và niêm khao khát

được gặp mẹ luôn hiện hữu trong con người em Mạnh Phú Tư đã kể lại

những lần hai mẹ con gặp nhau thật là cảm động, khiến độc giả cũng phải rơi

lệ khi đọc những dòng chữ ấy Ở cái tuổi bé thơ, em đã biết thương yêu mọi người, em thương bai bà sớm hôm mong chấu côi thành đạt để bớt khổ Din

đã nghe lời bà thu xép lên tỉnh xa để học may ra cứu văn được cuộc đời bắt hạnh của mình Em học yên ôn được một thời gian thì bai bà viết thư bảo cho fem là không thể muôi em ăn học được nữa vì quê nhà quá nghèo không kiếm đâu ra tiễn nữa Những giọt nước mắt của Dẫn cuối tác phẩm đã cho người đọc thấy được cuộc đời của Dẫn không có gì sáng sủa hơn Từ cái nhìn bên trong nhà văn đã thể hiện một năng lực quan sit tinh té, một vốn sống phong, phú và sự hiểu biết tường tận cuộc sống của trẻ thơ mỗ côi Những dòng độc

thoại nội tâm của nhân vật vì thể được viết lên bằng chứng tâm hồn đồng điệu

và những tỉnh cảm yêu thương con người của nhà văn Đây là yếu tổ góp phần tạo nên gi

Một thiếu niên và Sống nhờ được Mạnh Phú Tư trần thuật theo lối một

loại tự truyện, kể theo ngôi thứ nhất — nhân vật tôi Nhân vật tôi kế lại cuộc đời thiếu niên sống tự lập nuôi thân Từ khi sống trong sự ghẻ lạnh của những, người anh em ho hàng Dần rất tỉnh ý, có con mắt nhận xét rắt tường tân, bao nhiêu những thói rởm đời, những tính đê hèn, tham lam,

23

'Với điểm nhìn bên trong Mạnh Phú Tư đã để cho nhân vật tự thuật lại cuộc

đồi khổ cực, vất vả bon chen Chính vì thể nhà văn Vũ Ngọc Phan đã nhân xết

một cách tỉnh thuyết Mới thi niền như sau:

“Một thiểu niền là một truyện có thể dễ hay lắm, vì cảnh ngôi day

học hết nhà nọ đến nhà kia, gặp hết người bạn này đến người bạn

'hác cuộc đời của gã GiI Blan đi nếm cơm đủ các nhà, rồi đem truyện

người nhà ra kẻ lạ Nhưng Dẫn chỉ

iết xét nhận tỉ mỉ khi ở nha qué

đến khi ra thành thị, anh chàng hóa ra bỡ ngỡ nên nhìn đời bằng con

mắt không được tỉnh tưởng cho lắm Hầu hết những nhân vật mà Dẫn thuật trong Một dhắu nién đều mập mờ nông cạn, về tỉnh tỉnh hay

về hình đáng, không một li nào của

lân có thể ghỉ lấy vài cái đặc điểm ở những nhân vật chẳng đã sống hay đã gấp [37, tr242] Những người bạn Dần gặp và chơi chỉ là những người bạn qua đường,

an ủi chẳng khi buồn tải, khó khăn, hết họ cũng là những người thất

nghiệp, bế tắc dẫn đến sa ngã trong cuộc sống, khiến Dẫn cũng phải ghe sợ

khi anh chứng kiến những cánh ấy Để cuối cùng gần hết ác phẩm anh ta thổ lên những lời nối thắm thía của một kẻ trải nghiệm cuộc đời gian nan vat vi

“Chuyển này thì tôi nhất định trở

quê một trăm phần trăm Tôi đã chán hết mọi cái rồi Không còn

mường tưởng đến cái gì nữa, công danh không, sự nghiệp không!

( ) séng một mình Một cái nhà tre, nuôi thêm một thẳng nhỏ hay muốn cho đông thì nuôi thêm dăm ba con chó, Lo gì chuyện ấy, Lúc

ào hảo hứng thì bắt gà trong chuồng ra giết thị, đánh chén Có say rượu không có vợ mà đánh thì vác gậy đánh thing ở, đánh din chó 37, tr241-242]

‘Qua tie phi

bởi những bát nháo, ngôn ngang những tệ nạn xã hội, khiến con người cũng nhà văn đã phác thảo được bức tranh cuộc sống thành thị

phải hita theo dé sống cho hết quãng đời còn lại Tác giả phản ánh lỗi sống sa

"ngũ không giới hạn của tằng lớp thanh niên tr thức lúe by giờ

'Nhữ vậy, với điễm nhì bên trong nhà văn đã xây dụng nhân vật Dẫn

ôi từ khi chưa lọt lòng mẹ cho đến khi em phải sống nhờ vào những

người họ hàng được thể hiện trong Sống nhở, sau này phải sống tự lập trong

"Một thiểu niên Đó là một cuộc đời mồ côi buồn tủi bắt hạnh và đáng thương, của nhân vật Dẫn

1.2 Các phương thức trần thuật trong văn xuôi Mạnh Phú Tư

Để sắng tác ra các tác phẩm văn học thì mỗi nhà văn cần phải có các

phương thức trằn thuật khác nhau Đối với tác phẩm tự sự thì phương thức kể chuyện hay còn gọi là phương thức trần thuật là rất quan trong Phương thức trần thuật là khái niệm liên quan đến cách tổ chúc, kể chuyện tác phẩm tự sự theo một mô hình nào đó Đó là sự bố trí ngôi kể, điểm nhìn của người kể chuyên Do đó, người trần thuật theo ngôi nào thì chịu giới hạn điểm nhìn, quan sát Theo Từ điển thuật ngữ vấn học cho rằng: "hình tượng ước lệ về người trần thuật trong tác phẩm văn học chi xuất hiện khi nào câu chuyện

được kế bởi một nhân vật cụ th trong tác phẩm ( Một tác phẩm có thể có

một hoặc nhiều người kể chuyện Hình tượng người kể chuyện đem lại cho tác phẩm một cái nhìn và một sự đánh gid bé sung về mặt tâm li, nghề nghiệp hay lập trường xã hội cho cái nhìn tác giả, làm cho sự trình bày, tải tạo con người

và đời sống trong tác phẩm thêm phong phú, nhiều phối cảnh” [12, 22] Như vây, người kể chuyện là sản phẩm của sự sáng tạo nghệ thuật, là công cụ do nhà văn hư cấu nên để kế chuyện một tác phẩm văn học có nhiễu sự kiện, nhỉ

trỏ của người kể chuyện Mặt khác người kể chuyện còn có chức năng môi

cận thể giới nghệ thuật Goid khẳng định: tương

h it xung dat hip din, có giá trĩ nghệ thuật cao hay không là nhờ vai

giới, dẫn đất người đọc

tiểu thuyết, trong truyện ngắn, những con người được tác giả thể hiện đều hành.

25 động với sự giúp đỡ của tác giả, tác giả luôn bên cạnh họ, tác giả mách cho

người đọc hiểu rõ cần phải hiểu như thể nào, giải thích cho người đọc hiểu những ý nghĩa thằm kín, những động cơ bí én ở phía sau những hành động của những nhân vật được migu tả [46, tr204], Ngoài ra, người kế chuyện còn thay

mặt nhà văn trình bày những quan điểm về cuộc sống, về nghệ thuật

Lý thuyết tự sự cho rằng có ba loại hình trần thuật, Ứng với ba loại hình tần thuật là sáu hình thức trần thuật cơ bản sau: “trần thuật ngôi thứ ba

có ba dạng: kế chuyện khách quan thuần túy, kể kèm bình luận đánh giá và kế

mang tính chất cảm thụ chủ quan Và trần thuật theo ngôi thứ nhất cũng có ba

dạng: cách kể bảng quan đứng ngoài, cách kể có bình luận đánh giá và cách

kế mang màu sắc chủ quan” [40, 7271]

‘Vi vay xưng ngôi là tiêu chí để phân chỉa các phương thức trằn thuật

1.3.1 Trần thuật theo ngôi thứ nhất và trần thuật theo ngôi thit ba

* Trần thuật theo ngôi thứ nhất

“Theo lý thuyết tự sự học thì ngôi kể chính là sự hiện thực hóa nhân vật Người kế chuyện với tư cách là các thành phẩn trực tiếp tham gia vào hệ thống hình tượng của tác phẩm tự sự Ni

cách khác, ngôi kể chính là sự hóa thân của người kể chuyện vào từng nhân vật để rực tiếp tham gia vào câu chuyện Người kể chuyện sẽ chỉ phối các ngôi kẻ, Khi người kể chuyện đứng

.ở ngôi thứ nhất trực tiếp tham gia vào các sự kiện diễn biến câu chuyện chúng

ta có ngôi kể chủ quan hóa Tuy nhiên đủ ở ngôi kể nào chúng cũng là ước lệ đại diễn cho một cách nhìn, một tư tưởng nhất định có quan hệ mật thiết với hình tượng tác giả

"Trong văn xuôi Mạnh Phú Tư có một số tiễu thuyết trần thuật theo ngôi thứ nhất với người kế chuyện xưng "tôi” Tiểu thuyết của Mạnh Phú Tư vì thể

mang tu thuyết tự truyện Các nhân vật trong tiễu thuyết trực tiếp kể chuyện

về mình Đặc biệt là hai tiêu thuyết Sống nhờ và Một thiếu niên Xuyên suốt

hai tác phẩm được kế theo ngôi thứ nhất - mang dáng dấp tác giả tự kể về

"mình Trong Sống nhở, người kể chuyên xuất hiện ở ngôi thứ nhất xưng *t

"Đó là những lời tự thuật của nhân vật Dẫn ~ một cậu bế đang côn rất nhỏ tuổi,

1g nhờ vào anh em họ hàng Chưa sinh ra nhân

vật tôi đã phải chịu cảnh mỗ côi cha, rồi sau đó Dần lại rơi vào hoàn cảnh bắt

hạnh hơn nữa là mẹ đi lấy chồng Từ đây cuộc đời Dân đã chấm hết tỉnh yêu

thương của cha mẹ Dẫn phải đ ở nhờ cho những người thân để kiếm được

cả cha lẫn mẹ, phải

miếng cơm manh áo Cái cảnh ở nhờ của Dẫn có lẽ còn khổ hơn những đứa đi

ở khác, ngoài lâm việc năng nhọc, em côn bị mắng mỏ, miệt thị, đánh đập

thường xuyên Chính vì thể Dẫn cảng nhớ và mong gặp mẹ, em cảng ghét những người thân của mình Chỉ có bà nội ngoại thương Dẫn nhưng cũng không bù đắp hết được những ngày buồn tủi của em Khác với nhân vật tôi tự

kể về cuộc đời thơ ấu của mình trong truyện Những ngày rhơ ấu của Nguyên

Hing vi Có dại của Tô Hi Nhân vật tôi trong Những ngây thơ ấu còn có cha, có mẹ hiểu được tình phụ tử, mẫu tử Nhân vật ôi là chú b Hỗng tự kể

về cuộc đời của mình với sự ghẻ lạnh của người cô và người bả, nhân vật tôi trở thành đứa bế bơ vơ Thông qua người kể chuyện xưng tôi - Dẫn, người

đọc thấy được „ buỗn ti, bất hạnh luôn ao tớc tỉnh

giới nội tâm đau đớ

thương của một đứa trẻ mỗ côi Nhân vật tôi đã trở thành nạn nhân của lối

sống tư hữu và các mỗi quan hệ trong gia đình Không những thể qua lời kể

của Din ching ta còn nhận ra sự bí đất, bất hạnh của người phụ nữ góa bụa

trong xã hội phong kiến Đó là mẹ của Dẫn, những tập tục hủ bại đã đây

người phụ nữ công dung ngôn hạnh lâm vào hoàn cảnh đường cùng, cuối

cũng phải chết trong bệnh tật và mia mai của mọi người Đồng thời nhà văn cũng cho người đọc thấy được bức tranh xã hội với những quan niệm lạc hậu phong kiế

đã lâm cho con người trở nên ích kỉ hẹp hồi, coi trọng iền bạc,

miếng ăn hơn là tỉnh thương con người

?

“Giống như Sống nhở, người kể chuyện trong Một thiéu nién cũng kể ở

Din, Anh kế về cuộc đời của mình khi từ giã những

ngồi thứ nhất xưng "ôi

người thân không có tình thương lên Hà Nội và các tỉnh xa để sống Mới đầu

day học

của anh cung không suôn sé, Dan gặp phải những gia đình không ra gì, họ keo

kẹt, bớt xén tiền lương của anh từng xu một, có gia đình họ lại không tr tiễn lương cho anh Với đồng tiền dạy học íỏi, không đủ nuôi thân Dẫn tỏ ra chắn canh tìm các mỗi dạy học trong các gia đình để kiếm tiền Công

nản và sợ hãi trước cuộc sống đầy rẫy những bắt công Dẫn chuyển sang nghề

viết văn, anh viết nhiều bản thảo nhưng không cô nhà xuất bản não in cho canh Dẫn lại ra sức suy nghĩ, tập viết thật nhiều bài văn, bai báo để học hỏi kinh nghiệm của người cằm bút Đã thế các bạn của anh lại không đem đến một chút động lực gì cho anh, đa số họ sống không giới hạn và không có hoi bảo Do vậy mà anh không ấn tượng với một người bạn nảo hết, cũng là những người bạn chơi qua đường rồi vụt tt

hin chung hai tiễu thuyết của Mạnh Phú Tư

thứ nhất xưng "tôi” Chỉ qua hai tiểu thu

cách vi

được kể theo ngôi

ết mà chúng ta thấy được phong

của nhà văn Đó là một cách viết vừa lạnh lùng, những cũng rất

tính nhân văn sâu sắc Cái tôi

Phú Tự đều là sự hóa thân của nhân vật cô đơn, bắt hạnh trong cuộc đời Để

đi sâu vào những trạng thái tâm lý phức tạp của con người, Mạnh Phú Tư chọn cách kế chuyện từ ngôi thứ nhất xưng “tôi” Chỉ người kế chuyện với điểm nhìn bên trong mới có thể kể lạ tắt cả những trải nghiệm như nhân vật Din trong Một thiéu nién, những gì riêng tư nhất, những dau đón khổ cực,

yêu thương và thủ hận như Dần trong Sống nhờ

“Có thé nói tác giả sử dụng phương thức trằn thuật theo ngôi thứ nhất

trong hai tiểu thuyết Sống nhờ và Mớt thấu niền như ta đã phân tích ở trên thì

thấy rằng phương thức trần thuật ngôi thứ nhất xưng tôi gần như cuộc đời

Mạnh Phú Tư Nhà văn Mạnh Phú Tư sinh ra trong gia đình nông dân Mô côi cha từ khi ông chưa lọt

ccủa ông trải qua beo gian nan vất vả, sống trong cảnh đơn côi thiếu trong sự

chăm sóc của cha mẹ Lớn lên ông cũng được cắp sách tới trường nhưng cuộc

sống gia cảnh khó khăn, nhưng việc học cũng dang dỡ, thất nghiệp Ông phải

đi làm gia sư, tranh thủ

t báo, viết văn để kiếm sống Điều đó, cũng được

nhà văn thuật lại trong tiểu thuyết Một thiếu niền

* Trân thuật theo ngôi thứ ba

“Theo lý thuyết tự sự học th truyện kể ở ngôi thứ ba là: “truyện kế có người kể chuyện him dn kế theo điểm nhìn nhân vật, hoặc truyện kế có người

kể chuyện hàm ấn theo điểm nhìn của mình và người kể chuyện ngôi thứ ba hay người kể chuyện là nhân vật là người kể chuyện hàm ẩn” [46, tr145]

"Mặt khác, theo G.Genetie, người ké chuyện đị sự là người kể chuyện ở ngôi thứ ba Câu chuyện được kể lại bởi một người không phải là nhân vật trong,

thuật nằm ngoài bié

nó kể lại, đây là kiểu trần thuật giấu mặt, không công khai, lộ diện, trần thuật

ác giả hoặc nhân vật, tủy theo mức độ

truyện Người tr cổ, sự kiện của câu chuyện mà được

kỂ chuyện đồng đằng sau nhân vật để "bài tí, tổ chức, sắp xếp” lại câu

chuyện Người kể chuyện dị sự đứng bên ngoài quan sát và kể lại câu chuyện

nên khả năng bao quát mọi biến cổ, mọi thời khắc trong câu chuyện là rắt lớn 'Ngoài ra, người kể chuyện dị sự còn có khả năng nhập thân vào nhân vật để các nhân vật tự bộc lộ cảm xúc, tỉnh cảm, thái độ, quan điểm

Khi sử dụng cách kể ở ngôi thứ ba, tác giả nhằm nhắn mạnh khoảng

29

để có thể kể lại sự việc hoàn toàn khách quan Mặt hạn chế của phương thức

"bên trong

in Nam Cao va Vũ Trọng Phụng Những bậc thầy truyện ngắn và tiểu thu

này đã quan sắt nhin nhận cuộc sống bằng con mắt khách quan, lạnh lùng,

phân tích mỗ xẻ tắt cả để rút ra những kết quả mang giá trị chân lí

'Văn xuôi Mạnh Phú Tư đã phát huy thế mạnh của các dạng thức trằn

thuật ngôi thứ ba Hẳu hết văn xuôi Mạnh Phú Tư đều trần thuật theo ngôi thứ

ba — người kể chuyện dj su Trong cách kể chuyện đã có những “biển tấu”

âm cho câu chuyện được kể một cách tự nhiên, khoảng cách giữa người kể chuyện và nhân vật coi như bị rút ngắn, thậm chí xóa nhỏa Nhà văn đã sử

<dung lĩnh hoạt hơn trong hình thức kể chuyện của mỗi tác phẩm

Lam lẽ là tiêu thuyết trằn thuật theo ngôi thứ ba, đây là thành công nhất của Mạnh Phú Tư khi viết về phụ nữ trong xã hội phong kiến Câu chuyện kế

về nhân vật Trác — cô gái thôn quê xinh đẹp, nết na hiển địu, chăm chỉ cả việc

nhà lin việc đồng ang, ma lai là người con gái rất hiểu tháo với mẹ Thế nhưng lại đi lấy chồng phải làm lẽ cho một ông Phán bốn mươi tuổi Sở đi lấy

muốn có chỗ vay mượn Lấy lẽ cậu Phin la do sw méi lái của bả Tuân - mẹ

mợ Phán, bà muốn cho con gái của bà bớt gánh nặng việc gia đình va mg

Phần đỡ phải nuôi con sen Trác làm việc như một cỗ máy, ngày hai buổi đi chợ, làm cơm, quét nhà, giặt giủ và ăn với thẳng nhỏ Mợ Phán và các con của

mợ thì nhau hành hạ đánh đập nàng trong khi cậu Phin di vắng, những lúc cậu Phán ở nhà cậu cũng thờ ơ vì sợ mg Phan ghen ghét Một thời gian sau Trác có một đứa con trai do lén lút canh khuya của cậu Phán và nó cũng không có ý nghĩa gì đồ với gia đình đồ Nàng làm lẽ được sáu năm thì cậu Phán chết, nhưng nàng không thấy thương tâm lắm vì cậu Phán cũng chẳng

có cảm tỉnh gì đối với nàng Trong Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan viết:

“Làm lẽ là tác phẩm đầu tay của Mạnh Phú Tu, tập tiểu thuyết được giải

thưởng của Tự lực văn đoàn 1939 ( ) Cái cảnh làm lẽ trong truyện [Làm lẽ là

một cảnh tôi đồi ~ người ta mua một người vợ - để đỡ đần công việc ~ chứ

không phải cái cảnh sung sướng, được kén chọn về một gia đình hiểm hoi dé

hhong sinh con trai nối dõi tông đường " (52, 1.513]

“Tiêu thuyết Nhar sinh eting kể về số phận của người phụ nữ sống trong, cảnh ching chung của mẹ con bà Sinh Đối lập với cuộc sống bị chả đạp khổ

sở mất tự đo của mẹ con người vợ cả - bả Sinh thì ä cô đầu tên Nga lâm vợ lẽ

đã xúi dục ninh hót chẳng — ông Sinh hành hạ mẹ con bà Sinh khiến họ có nhà mà không thể ở, phải đưa nhau về quê sống bên người bà ngoại đã giả yếu Trong Từ điễn tác giá văn học Việt Nam thé ki XX cho ring: “Lam lẽ và

“Nhạt tình viễt về cuộc sng tùi nhục nỗi đau nhân phẩm bị cha đạp của người phụ nữ trong cảnh ching chung khá phổ biển dưới chế độ phong kiến mà bà chúa thơ Nôm từng lên án “chém cha cái kiếp lấy chồng chung” [52, tr513] day nhà văn Mạnh Phú Tu đã cảm thông sâu sắc thân phận của người phụ

nữ mắt tự do và phẩm giá, đồng thời ông cũng gay gắt lên án chế độ đa thê chà đạp lên cuộc sống hạnh phúc của lứa đôi

Trong tigu thuyét Gay dung, Manh Phú Tư cũng sử dụng ngôi thứ ba

để trần thuật lại câu chuyện của bà Cang toan tính trăm bề để dựng vợ gả

chồng cho con tri, con gái Cuối cũng bỏ Cang cũng lo liệu chủ tắt được cho

hai đứa con của bà Đoạn cuối tác phẩm nhà văn khái quát rất rõ điều đó với

ngôi thứ ba:

Sự tn tưởng ở số kiếp như đã

ớt khó chịu và bà lại nghĩ thẳm: - chẳng qua là số kiếp cả!

“Thể là bả không côn bận lòng gi về Thanh nữa Bà

31

đến cái đám cưới của con gái bả nay mai, bừa bộn nảo bánh dây,

nào bánh chưng, nào chề, nào lợn quay và rồi thiên hạ sẽ bao

sống ở thành thị, chồng là ông Phán do người vợ và mẹ giả nuôi ăn học mới

c6 chức quyền ấy Khi Trân — chồng của người vợ giả đi lâm kiếm tiễn và người vợ chỉ ở nhà nội trợ và nuôi dạy con Ay thé tưởng đâu gia đình êm ấm nhưng rõ khổ, người vợ suốt ngày bi ching hành hạ đủ điều, từ cơm không ngon canh không ngọt đến cả việc nuôi dạy con gái nữa Người vợ đủ cố ging

trong từng lời nói và cố gắng làm mọi việc tươm tắt để mong sao vừa lồng

của chẳng, Nhưng hôi ơi cuộc sống vợ chồng không mặn nỗng như bao vợ chồng khác, Cuối tác phẩm tác giả trần thuật lại cuộc đánh vợ con tần nhẫn để

hả lồng:

Trân rồi đứa con, quay l tt liền vợ một cái và quất

~ Đánh chết nó và đánh chết cả mày nữa cho thoát nợ!

"Nối xong câu đó, ching bing thiy long tháo cởi, người nhẹ nhàng,

sung sướng Vì hình như đó là câu chang van rat kin tan day lòng va

nay chàng mới có dip buông thả Chàng yên lặng ngồi suy nghĩ

chang mang máng thấy rằng có lẽ những tiếng trên đây, chàng đã

ding để thổ lộ hết cái ao ước tản bạo, cái ích kỉ chua chát của lỏng ching hơn là để tô sự giận dữ trong chốc lát, vì không bằng lòng vợ

và con [60, r.578]

"Đến truyện ngắn Mới kẻ chủ, Mạnh Phá Tư cũng trần thuật theo ngôi

thứ ba, kể về cuộc sống thanh niên thời bấy giờ gồm Trung, Vân và cô Nhu.

con gai ba Phan, Ké vé sự ghen ghét, đấu đá công kích lẫn nhau để yêu một người con gti via gly vừa xấu Nhưng thật ra đó chỉ là lâm cho thỏa lông ghen ghét đố ki nhau mà thôi, chứ Trung không yêu Nhu thật lòng Trung đành được tỉnh cảm của Nhụ, làm cho Nhu phải bỏ Vân là do chẳng đỗ kị với

‘Van ~ một kẻ thủ Nhưng cuối tác phẩm chàng cảm thấy hối hận đối với hành

động của mình: “Trung thụ sắp quần áo ra về Hai mẹ con bà Phán đều có về buồn bực Nhu buồn nhiều Vì đã phải xa cách tinh nhân và buồn hơn nữa là thấy tỉnh nhân vẫn thản nhiên trước sự chia rẻ nàng vẫn chưa hiểu Còn

"Trùng, khi đặt chân lên e để ra tô, lông bình thân, không bŠ nhớ tiếc mẹ con bi Phán Mối ác cảm anh có ngay từ khi mẹ con bà Phần mới đến ở trọ nay lại trở lại trong long anh” [60, t.588] Ra đi chẳng cảm thấy thương và nhớ tới người bạn cũng ở trọ, côn để lại trong óc anh một kỉ niệm không bao giờ quên chính là Vân một kẻ thù của anh

Trong tác phẩm Những cơn gió heo may thì từ đầu truyện đến cuỗi

truyện tác giả bầu như kể chuyện ở ngôi thứ ba Kẻ về Hỗ là một chàng thanh

niên ra Hà Nội kiếm sống và thấy chán cảnh đô thị bạ thành, nên chàng quyết định trở về quê nhà sống một mình trong căn nhà tre với một thằng nhỏ và

một con chó Kiki Cuộc sống ở đây rất trong lành, có vẽ rất hợp véi ching vi chàng không phải sống cuộc sống bon chen nữa Những cơn gió heo may đến

khiển cảnh vật nơi thôn giã buồn tu ngiu, lá ving cứ thể rụng nhiều làm

chăng trở nên buồn bõ, chắn cảnh sống noi day, ling ching cir thé se lpi, ht

về những hoài niệm đã xa: "chàng thấy băn khoăn nhớ tiếc và bỗng chẳng thấy ở nơi thôn giả này chẳng đã tự đầy mình Cái cô quạnh đã lọt vào lòng

chàng” Những cái lá vàng rơi làm chàng thấy buồn và buồn hơn cả cái mâu

tang tóc nữa Tự nhiên chàng thấy khó chịu với mọi thứ va trở nên cầu gắt

và vũ phu với thẳng nhỏ và con chó Cuỗi cùng chang không thể chịu được cái cảnh buồn heo hắt ấy Ching quyết định ra đi để tìm niềm vui: "gió heo

3 may vẫn còn thỏi Nhưng Hỗ khoan thai đặt bước ngắng mặt đón những cơn giõ heo may ấy Chẳng không còn e sợ trước những xào xạc của chúng nữa” [60, tr640]

“Các tác phẩm khác như Một kẻ thù, Yêu thẳm, Lọ thuốc độc, Đội ban

truyền, Cô em út, Người me, Anh hoi sinh là những truyện ngắn được kể theo

ngôi thứ ba

“Tôm lại với phương thúc trần thuật theo ngôi thứ ba, Mạnh Phú Tư đã khái quát hết được bức tranh cuộc sống của người thôn qué qua các tiểu thuyết tâm lĩ và các truyện ngấn của ông Đẳng thời, ông đi sấu vào số phận con người trong quan hệ gia đình bị chỉ phối bởi những tập tục, những thành kiến hù bại Mạnh Phú Tư phản ánh sự thật ấy trên tỉnh thin phê phần sâu sắc

và lòng nhân đạo nồng nàn

1.3.2 Sự đan xen các dạng thức trần thuật

'Văn xuôi Mạnh Phú Tư không chỉ sử dụng hai dạng thức trằn thuật trên

mà ông còn sử dụng dan xen các dạng thức trần thuật Đó là ông phối hợp lông thời các cách kế chuyện để tác phẩm của ông thêm phẩn hấp dẫn và có giá trị cao Ở một số tác phẩm nhà văn phối hợp sử dụng hình thức ngôi thứ

ba của người kế chuyện biết tut và hình thức trần thuật xưng tôi chủ quan

Dạng trần thuật nây minh chứng cho sự đổi mới nghệ thuật truyện ngin tir đơn đến đa thanh, một trong những thành tựu đáng ghỉ nhận của nhà văn Kể chuyện ở hình thức đan xen này vừa đảm bảo tính khách quan của câu

chuyện, người kể chuyện toàn năng kể lại vừa có thể đi sâu vào thể giới nội

tâm nhân vật Bên cạnh đó hì

dạng trần thuật trên

“Trong truyện ngắn Quyến zữ Mạnh Phú Tư đan xen giữa hình thức kể

chuyện ngôi thứ ba và ngôi thứ nhất xưng tôi Đ là nhân vật xưng tí

thức trần thuật đan xen này bổ sung cho hai

một nhân vật khác là Giang: “Giang, một vai chính trong câu chuyện tôi sắp.

kể, đi nghỉ mát Chàng là một học sinh ban Tú tài trường Bảo hộ Mọi năm

khác, nghĩ hè chẳng chỉ về ở nhà quê với ông chú Hoặc đi Tam Đảo chững

nửa tháng Thường thường thì chẳng nằm bẹp ở Hà Nội với bà mẹ dé

trong việc buôn bin” (60, 1589] Nhân vật tôi k

nhưng đến mùa hè lại đi nghỉ mát ở Đỏ Sơn Chàng có thân hình đẹp, nước da

Siang đang đi học,

trắng hồng, nụ cười tươi Chàng thường xuyên tập thé dục nên có cái bụng thon và bắp thịt ở cánh tay xinh trôn Hai mắt của chàng đẹp, trong sắng TẤt

cả những điều đó khiến chàng có một vẻ xinh trai rất đễ gây cảm tình với

những người xung quanh chẳng Chỉnh vì thể chàng bị một ä giang hồ quyến

rũ Lúc đầu chẳng không hŠ để ý đến cô ta, nhưng cô ta tìm mọi cách để

“quyến rũ chẳng Lúc đầu cô ta cất lên những bài thơ tỉnh tứ nồi về nh yêu để

“Giang để ý đến tiếng nói của ả, sau đó là những ngày dài trời mưa ngồi cạnh

“Giang đánh bài: nào là Hiếc mắt đưa tỉnh, nói những giọng ngọt ngào, đánh bài

Giang đã

mắc bẩy của cô ta và đã yêu say đắm Như vậy, nhân vật tôi đứng ngoài để kế

câu chuyện một cách tường tân và khách quan

"Bên cạnh đó, hầu hết các tác phẩm nhà văn sử dụng đan xen giữa lời kể

giúp Giang thắng cuộc Bằng những âm mưu và hành động

chuyệ của nhà văn và lời nói của nhân vật Đây cũng là hình thức dan xen

trong cách kế chuyện của Mạnh Phú Tư.

nhằm chỉ sự liên kết những sự kiện, hành động, biến có rong tác phẩm tự sự

hình ảnh, cảm xúc làm cho những yếu tổ đó gắn bó chặt chẽ, tác động qua

lpi ngny từ bên trung tác phẩm, làm cho nỗ trở thành một chỉnh thể nghệ thuật toàn vẹn không thể chia cắt được

'Như vậy, kết cầu của tác phẩm bao giờ cũng tăng cường sức mạnh nghệ thuật của tác phẩm văn học, tạo nên sức hấp dẫn cho người đọc Phân tích kết cấu tác phẩm, người đọc có thé so sánh nó với các hình thức, thủ pháp kết cầu

chung nhưng điều quan trọng là phải xuất phát từ bản (hân tác phẩm và xem

nó có thể hiện tốt nhất chủ để tư tưởng của tác phẩm hay không Kết cấu

chính là sự tổ chức các nhân tổ nghệ thuật đã được xác định vào bổ cục văn bản cụ thể

Kết cấu nghé thuat tran thuat trong văn học truyền thống thường là cách

bởi quy luật tuyến tính của thời gian Sự kiện nào diễn ra rước sẽ được trình

"bây trước, sự kiện nào diễn ra sau thi nhất thiết phải trình bảy sau Khi nghiên

cứu về vin dé này, Hoàng Dũng khẳng định: “Một đặc điểm nỗi bật khác của

‘van chương tự sự tru

thống, là kế chuyện theo thời gian một chiều Đây là

quy tắc thép, không có lắy một ngoại lệ, trong văn chương dân gian và cả

trong văn chương bắc học”

“Côn trong văn học hiện đại thì kết cấu trần thuật thường là kết cấu đảo trật tự thời gian Mọi trình tự thời gian bị đảo lộn, bị đồng hiện, đạn xen, thâm nhập lẫn nhau để phục vụ diễn biến của quy luật tâm lý và dụng ý nghệ thuật của nhà văn Đây là một nét đột phá trong thì pháp văn xuôi hiện đại, ưu

thế đầu tiên của phương thức kết cấu này là giúp nhà văn có thể linh hoạt

trong quá trình diễn tả tắt cả các yếu tổ nghệ thuật ở mọi thời điểm khác nhau

“Tính giới hạn của thời gian bị phá bỏ, cùng một lúc có thể biểu đạt một cách

tự nhiên các sự kiện đã diễn ra trong một quá khứ rất xa xôi hay những dự

định ở tương la sẽ đến Bằng phương thức này, ác phạm trù thời gian, không gian trong tác phẩm không côn là các yếu tổ có tỉnh độc lập tương đối nữa mã

nó dẫn biển chuyển thành một yếu tố mới có sự quyện hòa vi diệu và dẫn trở

thành một thành tổ mới phức tạp hơn mà giới chuyên môn gọi là “không thời

gian" Các nhà văn cũng thường sử dụng kết cấu tâm lí Đây là hình thức kết

cấu dựa theo qui luật phát triển tâm lí của các nhân vật rong tác phẩm Loại kết cấu này xuất hiện cùng với sự xuất hiện của các trào lưu văn học khẳng định vai trò của cá nhân trong xã hội Kết cấu này thường dựa vào trạng thái