Quan điểm toàn diện với việc nghiên cứu nền kinh tế Việt Nam hiện nay.DOC

Quan điểm toàn diện với việc nghiên cứu nền kinh tế Việt Nam hiện nay

Lời nói đầu

Năm 1986 trở về trớc nền kinh tế nớc ta là nền kinh tế sản xuất nhỏ,mang tính tự cung tự cấp vận hành theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp.Mặt khác do những sai lầm trong nhận thức về mô hình kinh tế xã hội chủnghĩa Nền kinh tế nớc ta ngày càng tụt hậu, khủng hoảng trầm trọng kéodài, mức sống nhân dân thấp

Đứng trớc bối cảnh đó con đờng đúng đắn duy nhất để đổi mới đất

n-ớc là đổi mới kinh tế Từ 1986, trên cơ sở quan điểm toàn diện nhận thức rõ

về thực trạng đất nớc cùng với những thành tựu trong những năm đầu đổimới đến năm 1991 tại Đại hội lần VII, Đảng ta đã đi tới quyết định: Xoá bỏcơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tếhàng hoá nhiều thành phần theo định hớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lýcủa Nhà nớc

Đờng lối đó đợc thực hiện trên mời năm đổi mới đã đem lại nhữngthành tu đáng khích lệ chứng tỏ đờng lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc làhoàn toàn đúng đắn Nhng phía sau những thành tựu đó còn không ít nhữngkhó khăn nổi cộm Do đó cần nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện những quan

điểm, biện pháp để nền kinh tế nớc ta phát triển theo định hớng xã hội chủnghĩa và giữ vững định hớng đó Đây là việc làm thiết thực và rất cần thiết

đối với vận mệnh đất nớc vì vậy em đã quyết định chọn đề tài “Quan điểmtoàn diện với việc nghiên cứu nền kinh tế Việt Nam hiện nay” để nghiên

cứu

Em xin chân thành cảm ơn thầy

A Giới thiệu đề tài :

Có nhiều băn khoăn trớc định hớng phát triển của nền kinh tế thị trờng

và “Kinh tế thị trờng theo định hớng nào ?” có lẽ là câu hỏi đã làm đau đầubiết bao nhà hoạch định chiến lợc phát triển kinh tế của đất nớc Cũng cónhiều ý kiến hoài nghi về con đờng phát triển kinh tế thị trờng định hớng xãhội chủ nghĩa ở Việt Nam nhng thực tế là chúng ta đang phát triển một nềnkinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản

lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa gọi tắt là nền kinh tế thị ờng định hớng xã hội chủ nghĩa Thật tốt là những hoài nghi đó đã sai bởi vìthực tiễn đã chứng minh đó là con đờng đI đứng đắn và sáng suốt của đảng

tr-và nhà nớc ta Chính vì lý do đó mà khi nghiên cứu đề tàI “ Quan đIểm toàndiện với việc xây dựng nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam” em có thêm căn cứ và cơ sở vững chắc cùng sự hứng thú khi xemxét các mối quan hệ của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trờng n-

ớc ta hiênj nay

Đề tài là bàI viết thực hành đầu tiên ở bậc đạI học đã giúp em tìm hiểu

về nền kinh tế Việt Nam để hiểu sâu sắc về kinh tế thị trờng và thấy đợctàam quan trọng của định hờng xã hội chủ nghĩa dối với nền kinh tế thị trờng

ở Việt Nam.Từ đó có nhận thức đúng đắn về chính sách của đảng và nhà nớctrong công cuộc xây dựng một nền kinh tế hành hoá nhiều thành phần, pháttriển đất nớc

B Nội dung:

I Kinh tế thị trờng và kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1 Nền kinh tế thị trờng.

1.1 Con đờng đI lên nền kinh tế thị trờng.

Trớc hết chúng ta phảI trả lời câu hỏi thế nào là nền kinh tế thị trờng

Nh đã biết lịch sử phát triển của sản xuất và đời sổng xã hội của nhânloạI đã và đang trảo qua hai kiẻu tổ chúc kinh tế thích ứng với trình độ pháttriển của lực lợng sản xuất và phân công lao động xã hội

Đó là thời đạI kinh tế tự nhiên tự cung tự cấp và thời đạI kinh tế hànghoá mà giai đoạn phát triển cao của nó đợc gọi là kinh tế thị trờng

Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế –xã hội đầu tiên của nhânloạI, đó là phơng thức sinh hoạt ở trình độ thấp ban đầu sử dụng những tặngvật của tự nhiên tác động trực tiếp vào tự nhiên để tạo ta những giá trị sửdụng phục vụ đời sống con ngời.Nền kinh tế tự cung tự cấp đợc bó hẹp trongmột vòng tròn khép kín của một cộng đồng, một dân tộc song cũng có thể làcả nhân loạI với công việc đơn thuàn là tụ sản xuất và tự tiêu dùng, trao đổihàng hoá với nhau đợc thực hiện qua những vật ngang giá Nền kinh tế tựcung tự cấp gắn liền cới lạc hậu và kém phát triển

Kinh tế hàng hoá ra đới dựa trên tiền đìI là ba cuộc phân công lao

đạI kinh tế của sự phát triển, thời đạI văn minh của nhân loạI”

Kinh tế hàng hoá cũng có những bớc thăng trầm trong lịch sử từ chỗkhông hợp thời trong xã hội chiếm hữu nô lệ của những ngời thợ thủ công vànông dân tự do đến đợc thừa nhận trong xã hội phong kiến và đến chủ nghĩa

t bản thì kinh tế hàng hoá giản đơn không những đợc thừa nhận mà còn pháttriển lên giai đoạn cao hôn là kinh tế thị trờng

Vậy kinh tế thị trờng là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hoá.Nhiều tàI liệu cho thấy phạm trù kinh tế thị trờng mới đợc dùng phổ biến từsau chiến tranh thế giới lần thứ hai

1.2 Các giai đoạn phát triển của nền kinh tế thị trờng.

Bản thân nền kinh tế thị trờng cũng trảI qua ba giai đoạn phát triển:

- Giai đoạn một: Giai đoạn chuyển hoá từ kinh tế hàng hoá giản đơnsang kinh tế thị trờng ( kinh tế thị trờng sơ khai)

- Giai đoạn hai: Giai đoạn phát triển kinh tế thị trờng tự do

- Giai đoạn ba: Giai đoạn kinh tế thị trờng hiện đại

Mỗi giai đoạn trên của nền kinh tế thị trờng đều có mộ đặc đIểm riêng

và chính những đặc đIúm này lạI càng trở nên đa dạng do ảnh hởng củanhiều yếu tố vế lịch sử, văn hoá , xã hội đã hình thành ở các nớc , các khuvực khác nhau

Giai đoạn phát triển kinh té thị trờng tự do tức là không có sự canthiệp của nhà nớc

Trong tác phẩm nổi tiếng “ ĐIều tra bản chất và những nguyên nhângiầu có của các quốc gia” ( Inquiry into the Nature and Causes of the Weath

of Nations) xuất bản năm 1776, A.Smit- nhà kinh tế học cổ đIún Anh kếtluận: Hãy để yên cho thị trờng cận hành Tức là đừng có tác động vào thị tr-ờng, đừng dùng ý muốn chủ quan để đIều khiển thị trơng mà cử để cho cácquy luật khách quan vận hành thị trờng, tự thị trờng đIều tiết hoạt động của

nó

Kinh tế thị trờng tự do gắn với niìn văn minh công nghiệp và kỹ thuậtcơ khí , gắn với sự phát triển cao của xã hội.Song bên cạnh đố nền kinh tế thịtrờng tự do không có ít những mặt trái Thực tiễn đã chứng minh nền kinh tếthị trờng tự do trong lịch sử đã liên tục xảy ra các cuộc suy đổi, khủng hoảng

và gần đây nhất là kinh tế thị trơng tự do gắn với hình tháI kinh tế xã hội tbản chủ nghĩa

ở giai đoạn hai, nền kinh tế thị trờng hiện đạI , dó là nền kinh tế thị ờng có sự đIều tiết của nhà nớc, và mở rộng giao lu kinh tế với nợc ngoàI.Kinh tế thị trờng hiện đạI gắn với nền văn minh trí tuệ và kỹ thuật đIện tử-tin học , thời đạI của thông tin và sinh học…

tr-Nh trên đã nêu kinh tế thị trờng đã trảI qua nhiều giai đoạn, những bớc đI thăng trầm nhng kinh tế thị trờng không phảI là một chế độkinh tế xã hội Mà “Kinh tế thị trờng là hình thức và phơng pháp vận hànhkinh tế”

Kinh tế thị trơng bị chi phối bởi các quy loật cung cầu, quy luạt giátrị Các quy luật này quy định sản xuất ra cáI gì , sản xuất nh thế nào và sảnxuất cho ai? Đây là một phơng thức sinh hoạt kinh tế của sự phát triển Sựcạnh tranh tuân theo các quy luật trên dẫn đến các chủ thể sản xuất phảIkhông ngừng đổi cới nâng cao trình độ , tay nghề cho công nhân, áp dụngtiến bộ khoa học kỹ thuật, phát triển quy mô sản xuất kinh doanh , sản xuấtnhững hàng hoá bền-đẹp - rẻ và đem lạI nguồn lợi cho xã hội mà trớc hết làngời tiêu dùng

1.3 Khái niệm về xã hội chủ nghĩa (XHCN).

Vào tháng 6-1996 tại đại hội Đảng lần VIII đã xác định:

Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một xã hội do nhân dân lao động làmchủ, có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lợng sản xuất hiện đại và chế

độ công hữu về t liệu sản xuất, chủ yếu có nền văn hóa đậm đà bản sắc dântộc, con ngời đợc giải phóng khỏi áp bức bóc lột, mọi ngời có quyền làm chủbản thân mình, là xã hội mà ngời dân có cuộc sống ấm no hạnh phúc, tự dotrong khuôn khổ pháp luật, có điều kiện để phát triển toàn diện trên cơ sở

đoàn kết, bình đẳng và giúp đỡ lẫn nhau để cùng tiến bộ, có quan hệ hữunghị, hợp tác với nhân dân tất cả các nớc trên thế giới

Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh giànhlại độc lập cho dân tộc đa đất nớc đi lên XHCN Định hớng XHCN ở nớc tangày càng đợc giữ vững và không ngừng phát triển đặc biệt là định hớng vềchính trị, xã hội và kinh tế

2 Kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2.1 Lý do tiến tới kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa

Trích theo bản tổng thuật của Sôphie Bessis nhan đề “ From Socialexclusion to social conclusion: a Policy Agenda The Roskilde SymposiumMOTS Paris1995, tr14: “ ở khắp nơI, sự nghèo khổ, sự lợi trừ và sự bất bình

đã có quy mô lớc đến mức dờng nh kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc,chúng là lý do chủ yếu gây nên sự không ổn định trên thế giới Những tệ hạI

ấy ngày cành gây ra những chấn động nghiêm trọng về chính trị và xã hội,những chấn động này là sản phẩm của một cơ cấu xã hội đang bị xé ra từngphần; nhu vậy chúng ta cần phảI có những phơng thức chữa trị vợt quánhững sự vá víu, một việc làm đIển hình từ trớc đến nay”

Và theo Nich-xơn _ cố tổng thống Mỹ, trong cuốn “ Chớp lấy thờicơ” thì nớc Mỹ giầu nhất thế giới, chi phí y tế cao nhất thế giới theo đầu ngời

mà ba mơI tám triệu ngời không đợc sự chăm sóc sức khoẻ vì không có tiền,tầng lớp hạ đẳng tồn tạI dai dẳng gây nên những tệ nan làm cho xã hội mất

ổn định

Những dẫn chứng trên đã chứng minh kinh tế thị trờng tự do đã dẫn

đến sự mất cân bằng trong xã hội, sự phân hoá giàu nghèo ngay càng sâusắc, thất nghiệp là một vấn đề nan giảI, tệ nạn xã hội không chấm dứt Đó lànhững mặt tráI của nến kinh tế thị trờng tự do, mặt tráI của sự tự đIều tiết,của cáI gọi là “ bần tay vô hình” trong kinh tế thị trờng

Chính vì vậy nền kinh tế thị trờng phảI chuyển lên một giai đoạn pháttriển cao hơn , đó là nền kinh tế thị trờng hiện đạI, kinh tế thị trờng có sự

đIều tiết của nhà nớc nhằm hạn chế tính vô chính phủ của tự do cạnh tranh

và giảI quyết các vấn đìI xã hội nóng bỏng , nhất là nạn thất nghiệp tràn lan,chứa đựng những nguy cơ bùng nổ xã hội

2.2 Kinh tế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Trên lĩnh vực lý luận , ngời đạI diện tiêu biểu nhất cho sự chuyển biến

từ t duy kinh tế thị trờng tự do sang kinh tế thị trờng có sự đIều tiết của nhànớc là nhà kinh tế học ngời Anh J.M.Kêndơ (1883-1946).Trong cuốn “Lýluận chung về việc làm , lãI suất và tiền tệ” (The General Theory ofEmployment, Interest and money) ông đã đa ra nhận xét: Rốt cuộc không cócơ chế tự đơong an toàn của nền kinh tế thị trờng Thông qua sự phân tích vềviệc làm Kêndơ cho rằng muốc thoất khỏi khủng hơảng, thất nghiệp nhà nớcphảI thực hiẹn đIều tiết kinh tế Tóm lạI, ông chủ trơng cảI cách nền kinh tếthị trờng tự do thành niìn kinh tế thị trờng có sự đIều tiết mạnh bởi nhà nớc

để tạo ra một xã hội đồng thuận hơn

ở Việt Nam, chúng ta đã thực hiện một bớc nhảy từ hình tháI kinh tếxã hội Phong Kiến lên hình tháI chủ nghĩa xã hội ,bỏ qua hình tháI t bản chủnghĩa tức là đã bỏ qua thời kỳ kinh tế thị trờng tự do mà đI giai đoạn hai củanền kinh tế thị trờng - kinh tế thị trờng hiện đại Giả sử rằng , nếu Việt Nam

có trảI qua kinh tế thị trờng tự do thì cững sẽ bị lún sâu vào khủng hoảng ,thất nghiệp và tệ nạn xã hội nh các nớc t bản chủ nghĩa đã trảI qua Tử bàIhọc thực tế đó , Việt Nam đã rút kinh nghiệm phát triển nền kinh tế lên kinh

tế thị trờng hiện đạI có sự đIều tiết của nhà nớc Nh vậy cũng không cónghĩa là nền kinh tế thị trờng nớc ta phảI có sự đIều tiết của nhà nớc về mọimặt từ sản xuất tới tiêu thụ, đIều này sĩ dẫn đến nền kinh tế tập trung, quan

liêu bao cấp, kéo nền kinh tế trì trệ kém phát triển nh thực tiễn đã chứngminh.

Sự đIều tiết của nhà nớc ở đây là sự đIều tiết bằng pháp luật, bằngnhững chính sách đầu t phát triển hợp lý giúp các doanh nghiệp có thể tự dokinh doanh , mở rộng sản xuát trong gới hạn cơng toả của nhà nớc Nh vậychúng ta mới có thể tiến lên một xã hội công bằng văn minh , dân giàu nớcmạnh.Để thực hiện mục tiêu trên chúng taphảI giảI quyết một loạt vấn đềquan trọng , trong đó có vấn đề lựa chọn mô hình kinh tế thị trờng theo địnhhớng xã hội chủ nghĩa Đây là sự lựa chọn đúng đắn, một sự lựa chọn có căn

cứ khoa học đợc rút ra từ toàn bộ quá trình phát triển của kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trờng trên thế giới từ trớc đến nay Vậy kinh tế thị trờng theo địnhhớng xã hội chủ nghĩa là sự chuyển tứ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trungquan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiêù thành phần vận hành theocơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hộichủ nghĩa

3 Những đặc trng của nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa

- Nền kinh tế dựa trên cơ sở cơ cấu đa dạng về hình thức sở hữu, trong

đó sở hữu nhà nớc làm chủ đạo Do đó nền kinh tế gồm nhiều thành phần,tong đó kinh tế nhà nớc giữ vai tò chủ đạo

- Trong nền kinh tế thị trơng định hớng xã hộichủ nghĩa, thực hiệnnhiều hình thức phân phối thu nhập: phaan phối theo kết quả lao động vàhiệu quả kinh tế, phân phối dựa trên mức đóng góp các nguộc lực vào sảnxuất kinh doanh, và phân phối thông qua các giỹ phúc lợi xã hội, trong đóphân phối theo kết quả lao động giữ vai trò nòng cốt, đI đôI với chính sách

đIều tiết thu nhập một cách hợp lý Chúng ta không coai bất bình đẳng xãhội nh là một trật tự tự nhiên,là đIều kiiện của sự tăng trởng kinh tế gắn kiềnvới cảI thiện đới sống nhân dân, với tiến bộ và công bằng xã hội Nền kinh tếthị trờng định hỡgn xã họi chủ nghiã ở nớc ta gồm nhiều thành phần kinh tế.Vì vậy , cần thực hiện nhiều hinh thức phân phối thu nhập Chỉ có nh vậymới khai thác đợc khả năng của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, huy đọng

đợc mọi nguồn lực của đát nớc vào phát triển kinh tế

- Cơ chế vận hành nền kinh tế là cơ chế thị trờng có sự quản lý củanhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa ĐIều đó có nghĩa là nền kinh tế thịtrờng định hớgn xã hội chủ nghĩa ở nớc ta cũng vận động theo những quyluạt kinh tế nội tạI của kinh tế thị trờng nói chung, thị trờg có vai trò quyết

định đối với việc phân phối các nguốc lực kinh tế Sự quản lý của nhà nớcnhằm hạn chế , khắc phục nhữgn “ thất bạI của thị trờng”, thực hiện các mụctiêu xã họi, nhân đạo mà bản than thị trờng không thể làm đợc

- Nền kinh tế thị trờng ở nớc ta là nền kinh tế mở , họi nhaapj với kinh

tế thế giới và khu vực, thị trờng trong nớc gắn với thị trờng thế giới, thựchiện những thông lệ trong quan hệ kinh tế quốc tế, nhng vẫn giữ đợc độc lậpchủ quyền và bảo vệ đợc lợi íc quốc gia, đân tộc trong quan hệ kinh tế đốingoại Đây cũng là xu hờng chung của các nền kinh tế trên thế gới hiện nay

4.Vai trò của định hớng xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế thị trờng ở Việt Nam.

Sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa đối với nềnkinh tế thị trờng ở Việt Nam đã giúp đất nớc ta tránh khói những vũng lầy:mất cân bằng xã hội, thất nghiệp tràn lan, mức phân hoá giàu nghèo tháIquá, tệ nạn xã hội tới mức độ nghiêm trọng dáng cảnh báo của các nớc t bảnchủ nghĩa

Việt Nam vơn lên công bằng xã hội , công bằng tức là mọi ngời đợc ởng sự u đãI nh nhau , công bằng tức là để cho mọi ngời đợc làm công việc

h-đúng với khả năng của họ Công bằng ở đây không phảI là sự “ cào bằng”,nhốt chung một rọ cả sự nghèo đói, bất công , khó khăn….mà công bằng để

đa đất nớc tiến lên và phát triển

Thực tiễn hơn mời năm đổi mới kinh tế chúng ta dã khẳng định nhữngthành tựu to lớn trong phát triển kinh tế xã hội Tốc độ tăng trởng đạt khácao, Việt Nam đã ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế , đời sống nhân dânngày càng đợc cảI thiện và đang bớc vào thời kỳ mới nh ĐạI hội đảng toànquốc lần thứ VIII đã chủ rõ: thời kỳ tiếp tục sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnhcông nghiệp hoá ,hiện đạI hoá,thực hiện dân giàu nớc mạnh xã hội côngbằng văn minh vững bớc đI lên chủ nghĩa xã hội

Qua những thành tựu bớc đầu nh trên đã trình bày chúng ta phần nào

đã thấy đợc vai trò quan trọng của nhà nớc, ngoàI ra nhà nớc còn có vai trò “Tạo lập đồng bộ các loạI thị trờng đI đôI với xây dựng khuôn khổ pháp lýcần thiết để thị trờng hoạt động năng động, có hiệu quả, có trật tự kỷ cơngtrong môI trờng cạnh tranh lành mạnh , hạn chế kiểm soát độc quyền kinhdoanh” Nhà nớc tôn trọng nguyên tắc và cơ chế hoạt động khách quan củathị trờng Hơn nữa , nhà nớc , ngoàI việc phảI trực tiếp quyết định những vấn

đề của bản thân nền kinh tế còn phảI đóng vai trò là nhân vật trung gian giữacác vấn đề kinh tế và các vấn đề xã hội Nhà nứoc với các chíng sách luạt lệcủa minh fmột mặt có khả năng làm cho nền kinh tế đạt tới một sự tăng tr-ởng có hiệu quả , mặt khác nó cũng lạI chính là ngời phảI giảI quyết các vấn

đề do chính sự tăng trởng kinh tế đó tạo ra

II Mối liên hệ biện chứng giữa các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nớc ta.

Nền kinh tế hàng hóa quá độ trong đó tồn tại nhiều thành phần kinh tếvới những kiểu sản xuất hàng hoá không cùng bản chất vừa thống nhất vừamâu thuẫn với nhau Tính thống nhất của các thành phần kinh tế thể hiện :

Các thành phần kinh tế trong quá trình hoạt động không biệt lập nhau

mà gắn bó đan xen thâm nhập lẫn nhau thông qua các mối quan hệ kinh tế Mỗithành phần kinh tế có vai trò, chức năng của nó trong đời sống kinh tế xã hội và

đều chịu sự quản lý thống nhất của Nhà nớc Sự thống nhất của các thành phầnkinh tế còn vì yếu tố điều tiết thống nhất của hệ thống các quy luật kinh tế đangtác động trong thời kỳ quá độ và thị trờng thống nhất

Tất cả các thành phần kinh tế đều xuất phát từ yêu cầu phát triểnkhách quan của nền kinh tế nớc ta Vì vậy các thành phần này đều phát huymọi tiềm lực hiện có để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá

đất nớc Các thành phần kinh tế đều khác nhau về nhiều mặt cho nên sựthống nhất này bao hàm những mặt khác biệt nhau và đối lập nhau Chúngtồn tại trong mẫu thuẫn

Mâu thuẫn giữa công hữu và t hữu, giữa t nhân với tập thể, giữa xu ớng t bản chủ nghĩa và xu hớng xã hội chủ nghĩa Sở dĩ có sự mâu thuẫn là

h-do đặc điểm sở hữu của các thành phần kinh tế là khác nhau nên lợi ích kinh

tế giữa các thành phần là khác nhau, trái ngợc nhau nên mâu thuẫn nhau.Ngay trong mỗi thành phần kinh tế các Doanh nghiệp cũng mâu thuẫn lẫnnhau vì chúng đều là các chủ thể tham gia cạnh tranh trên thị trờng

Mâu thuẫn là động lực của mọi sự vận động và phát triển trong hệthống thống nhất của nền kinh tế qúa độ trong đó chứa đựng những sự đốilập, một mặt bài trừ, nh định lẫn nhau, cạnh tranh với nhau Mặt khác chúngthống nhất với nhau, nơng tựa vào nhau để tồn tại và phát triển Trong quátrình cạnh tranh và hợp tác từng thành phần kinh tế tồn tại với t cách là đơn

vị sản xuất hàng hoá để vơn lên tự khẳng định mình và phát triển theo quỹ

đạo chung chịu sự quản lý của Nhà nớc Tuỳ vào khả năng và trình độ xã hộihoá của từng thành phần và sự hợp tác giữa chúng mà giải phóng mọi nănglực sản xuất Kinh doanh, mở rộng thị trờng tạo công ăn việc làm nâng cao

đời sống ngời dân

III Xây dựng nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam -Thực trạng và giảI pháp

1 Phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần

1.1 Các nhân tố chủ quan bảo đảm định hớng xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế nhiều thành phần.

tiềm năng của con ngời Việt Nam đẩy nhanh sự páht triển của lực lợng sảnxuất.

Xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng

có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa là một nhu cầukhách quan , là xu thế phù hợp với thời đạI ngày nay Nhng xu thế kháchquan cha đủ đảm bảo để nền kinh tế thị trờng phát triển theo định hớng xãhội chủ nghĩa mà còn phảI có các nhân tố chủ quan Việc chuyển đợc khảnăng khách quan thành hiện thực khách quan khâu cốt yếu là ở những nhân

tố chủ quan Đó là:

-Vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản cầm quyền

Nếu không có định hớng xã hội chủ nghĩa thí kinh tế thị trờng có thểphát triển theo hớng t bản chủ nghĩa, trong đó ngới với ngời nh chó sói, cálớn nuốt cá bé, rồi sĩ dẫn đến suy đồi , khủng hoảng…

Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam một mặt giảIphóng năng lực làm giàu để tăng trởng kinh tế mặt khác phảI lo xoá đóigiảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, thực hiện dân chủ công bằng văn minh

Chíng vì vậy phảI có sự lãnh đạo của đảng cộng sản cầm quyền Yêucầu của sự phát triển kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã hội chủnghĩa đòi hỏi đảng phảI có bản lĩnh vững vàng, có trí tuệ năng độn sáng tạo;phảI có phẩm chất trong sáng hoạch định các đờng lối chiến lợc sách lợc ,các khẩu hiệu khoa học, theo đúng quy luật từng bớc hiện đạI hoá bản chấttột đẹp của chủ nghĩa xã hội trong cuộc sống

- Một nhà nớc của nhân dân vững mạnh, trong sạch, quản lý kinh tế xãhội ngáy càng có hiệu quả

Chúng ta đang từng bớc phảI hoàn thiện hệ thống pháp luật đI liến vớikiện toàn, củng cố , hoàn thiện bộ máy nhà nớc, nâng cao hiệu quả các cơquan thực thi pháp luật và nâng cao trình độ nhận thức và chấp hành phápluật của các công dân

- Tinh thần làm chủ, ý thức cách mạng của nhân dân ta đợc chứngminh qua các thới đạI lịch sử và gần đây nhất là xây dngj chủ nghĩa xã hội ,chúng ta đã xây dựng đợc một hệ thống các tổ chức quần chúng rộng khắp

Để phát huy hơn nữa jtinh tần làm chủ, ý thức cách mạng cảu nhân dân ta,

đảng và nhà nớc phảI có nhiều chíng sách hợp lý ngằm giảI phóng mọi tiềmnăng của đất nớc, mọi năng lực của nhân dân

1.2 Tính đa dạng , liên kết , đan xen của các thành phần kinh tế.

Đối với chúng ta, việc xây dựng một nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu lịch sử, bời ngchung ta đã biết, sản xuất hàng hoá xuất hiện , tồn tạI và phát triển với các

đIều kiện:

- Phân công lao động xã hội phát triển ở một mức độ nhất định

- Xã hội tồn tạI nhiều dạng sở hữu khác nhau

ở nứơc ta hiện nay, các đIều kiện đó thực chất đang tồn tạI do yêu cầukhách quan của quá trình kinh tế Việc không thừa nhận nện sản xuát hànghoá và qui luạt giá trị trong thời kỳ trớc đổi mới đã chủ cho chúng ta rõ ýnghĩa sâu sắc về hậu quả của nó Từ thực tiễn đó, chúng ta thấy rằng chủ cóthể phát triển nền sản xuất hàng hoá, dựa trên cơ sử đa dạng hoá các hìnhthức sử hữu, các thành phần kinh tế , tạo ra sự liện kếtvà tính chát đan xengiữa chúng thì mới có khả năng đa nền sản xuát nhỏ lên sản xuất lớn, thúc

đẩy lực lợng sản xuât phát triển, trên đó xác lập một quan hệ sản xuát thíchứng Đây là một nhân tố góp phần quyết định xoá bỏ nền kinh tế tự cấp , tựtức, mở đờng cho phơng thức sản xuất kinh doanh lấy năng suất, chất lợng

và hiệu quả làm mục tiêu Mặt khác nữa, nền kinht ế hàng hoá ở nớc ta cọntác động mạnh mẽ đến việc chuyển dẹch cơ cáu và phân công lao độn xã hộimột cách hợp lý, có thể khai thác đợc mọi khả năng tiềm tàng sẵn có trongnền kinh tế quóc dân và hình thành cơ cấu kinh tế thích ứng cới sự tiến bộkhoa học, kỹ thuật và công nghệ của thời đại

Cũng cần nhấn mạnh rằng, kinh tế hàng hóa của nớc ta trong thời kỳquá độ là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với nhiều hình thức sử hữukhác nhau, bởi vì tính đa dạng của các hinh thức sử hữu chinh là đặc trng cơbản của nền sản xuất hành hoá

Với xã hội có những đặc đIúm nh nớc ta hiện nay, việc thực hiện mộtmô hình kinh tế mà trong đó có nhiều hình thức sở hữu khác nhâu, thậm chí

đối lập nhau cúng tồn tạI là một phơng án tối u có khả năng thúc đẩy nềnkinh tế phát triển năng độn ĐIều đó, thật ra cũng không có gì mâu thuẫn với

lý luận mác xít về sử hữu Bởi lẽ chính Mác và Engen cũng cho rằng: “ Sởhữu t nhân là hình thức giao tiếp càn thiết ở một trình độ phát triển nhất

định của lực lợng sản xuất… Hình thức giao tiếp đó không thể bị xóa bỏ, và

là đIều kiện cần thiết cho sự sản xuất ra dới sống vật chất trực tiếp, chừngnào cha tạo ra đợc những lực lợng sản xuất, mà đối với chứng sử hữu t nhântrở thành xiềng xích hoặc trở ngạI”

Khi nghiên cứu cấu trúc của nền kinh tế nhiều thành phần cới sự tồntạI nhiều hình thức sử hữu, chúng ta thấy mỗi thành phần kinh tế trong thời

kỳ quá độ có đặc đIúm riêng của nó ở đây, mỗi thành phần kinh tế có hinhthức sử hữu riêng, nhng trong hoạt động kinh doanh, chúng lạI có mối quan

dệ đan xen, kết hợp và bổ sung lẫn ngau Nh bậy, mỗi thành phần kinh tế khivận động và phát triển, ngoàI việc tuân theo những quy luật phổ biến, cónruân tủ những quy luật riêng của nó Tuy nhiên , trong đIều kiện này, thànhphần kinh tế quốc doanh vẫn giữ vai trò chủ đạo, vì nó đợc quyết định bởinền kinh tế hành hoá phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa Các thànhphần kinh tế khác vừa chịu sự chi phối của kinh tế quốc doanh, vừa phối hợp

và hỗ trợ kinh tế quốc doanh trong một hệ thống kinhh tế thông nhất, Đảng

ta đã chỉ rõ : “ Trong nền kinh tế nhièu thành phần ở nớc ta, chế độ sở hữu tliệu sản xuất bao gồm ba loạI hình cơ bản: sở hữu toàn dân, sử hữu tập thể,

sử hữu t nhân” Từ các loạI sở hữu đó, hình thành nhiều hình thức tổ chứckinh tế đo dạng với phơng châm: “Kinh tế nhà nớc thực hiện tốt vai trò chủ

đạo và cùng với kinh tế hợp tác xã trở thành nền tản trong nềnkinh tế cá thể ,tiểu chủ, kiinh tế t bản t nhân chiếm tỷ trọng đáng kể Kinh tế t bản nhà nớcdới các hình thức khác nhau tồn tạI phổ biến”.Để thực hiện đợc đIều đó,chúng ta phảI “ đổi mới căn bản tổ chức , quản lý và nâng cao hiệu quả khuvực doanh nghiệp ngà nớc Đổu mới và páht triển đa dạng các hinh thứckinnh tế hợp tác từ thấp đến cao, mà nòng cốt là các hợp tác xã Phát triểncác hinh thức liên doanh, liên kết trực tiếp giữa các doanh nghiệp nga nớcvới nhau, giữa kinh tế ngà nớc với kinh tế hợp tác,k kinh tế t bản t nhân, cáthể và các công tty nớc ngoàI”.

Trong bối cảnh “ xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực

và thế giới” , việc tạo ra tính chất đan xen và đẩy nhanh quá trình liên kếtcùng cới sự hoạch định một tơng quan hợp lý giữa các hình thức sử hữu khácnhau không những cho phép kinh tế t nhân, kinh tế tập thể phát triển hết khảnăng của mình, loạI bỏ đợc những hậu quả tiêu cực của kinh tế quốc doanhphát huy đợc vai trò chủ đạo của nó trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thànhphần ở nớc ta hiện nay Chính sự nghiệp đổi mới và cảI tạo kinh tế ở nớc tahiện nay đang đặt ra những quan niệm hợp lý về sử hữu trong bôíi cảnh mới

Sự năng động của “nền kinh tế mở” , những kết quả bớc đầu của sự nghiệp

đổi mới mà chúng ta đạt đợc do nhiều nguyên nhân nhng một nguyên nhân

đặc biệt quan trọng là ở chỗ, chúng ta đã rạo nên tính chất đan xen, sự liênkết giữ nhiều nhình thức sử hữu, nhiều thành phần kinh tế khác nhau Đóchính là hớng đI đúng đắn đảm bảo cho việc xây dựng thành công chủ nghĩaxã hội ở nớc ta

Trong giai đoạn hiện nay, “ nền kinh tế hành hoá nhiều thành phầnvện hành theo cơ chế thị trờng, đI đôI với tăng cờng vai trò quản lý của nhànớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa” ở nớc ta bao gồm các hình thức sở hữutập thể , sở hữu cá thể, sở hữu t bản t nhân và các hình thức sở hữu hỗn hợp

Dẫu ở hình thức sở hữu nào đI nữa, nhà nớc cũng nh doanh nghiệpphảI tìm cách thích ứng và khai thác tốt những thuận lợi của xu thế quốc tếhoá sản xuất và đời sống, hiểu rõ đối tác, có chiến lợc và sách lợc khônngoan để chiến thắng trong cuộc cạnh tranh kinh tế ngày càng gay gắt