Tư tưởng hồ chí minh về thanh niên và vấn đề học tập

Cũng vào thời điểm đó, nhằm làm cho toàn thể cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu nhi nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng đạo đức và tấm gương đạo đức Hồ

Trang 1

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC – EURÉKA

Trang 2

M ỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ

TÓM T ẮT Trang 1 CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Khái ni ệm tư tưởng Hồ Chí Minh Trang 2

2 Quá trình hình thành và phát tri ển tư tưởng Hồ Chí Minh Trang 4

3 H ệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Trang 7

CHƯƠNG II: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN

1 V ị trí, vai trò của thanh niên Trang 11

2 Nhi ệm vụ của thanh niên Trang 16

3 V ấn đề tổ chức của thanh niên – Đoàn Thanh niên cộng sản Trang 33

4 V ề giáo dục thanh niên Trang 39

CHƯƠNG III: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ HỌC TẬP

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PH Ụ LỤC I: DANH NGÔN HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN VÀ HỌC TẬP

PH Ụ LỤC II: MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Trang 3

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, là anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới đồng thời cũng là một nhà tư tưởng lớn của dân tộc và nhân loại Người đã để lại cho dân tộc Việt Nam sự nghiệp cách mạng vĩ đại, tấm gương đạo đức sáng ngời và di sản tư tưởng vô giá

Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác – Lênin là “nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”1

của Đảng ta Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là sự tu dưỡng, rèn luyện để hoàn thiện mình như cố giáo sư Trần Văn Giàu đã nói: “Người ta không thể trở thành một Hồ Chí Minh nhưng ở Cụ Hồ mỗi người có thể học một số điều làm cho mình trở thành tốt hơn”2 Do đó, nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người là một việc làm “rất quan trọng và rất cần thiết” Nhận thấy được vai trò quan trọng và ý nghĩa to lớn của việc nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, vào ngày 27/3/2003, Ban Bí thư trung ương Đảng đã ra chỉ thị

số 23-CT/TƯ về “Đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới” Vào ngày 07/11/2006, Bộ Chính trị ra chỉ thị số 06-CT/TƯ về tổ chức cuộc

vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân Ngày 03/02/2007, cuộc vận động này chính thức được phát động Cũng vào thời điểm đó, nhằm làm cho toàn thể cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu nhi nhận thức sâu

sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng đạo đức và tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh; tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, sâu rộng trong cán bộ, đoàn viên, thanh niên và thiếu nhi về ý thức tu dưỡng, rèn luyện, học tập và làm theo những điều Bác dạy; nâng cao đạo đức cách mạng, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội trong giới trẻ, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cũng đã phát động trong toàn Đoàn, toàn Hội và Đội, trong đoàn viên và thanh thiếu nhi cuộc vận động “Tuổi

trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác”3

Những chỉ đạo sáng suốt của Đảng ta cùng với hai cuộc vận động nêu trên đã mở ra phong trào học tập, nghiên cứu và làm theo tư tưởng,

tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh sôi nổi, rộng khắp cả nước, thu hút đa dạng các đối tượng, thành phần, giai tầng xã hội Qua ba năm thực hiện (2007 – 2009), cuộc vận động đã đạt được nhiều kết quả to lớn, nhiều bài nói, bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về tư tưởng,

tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh được thực hiện và công bố; các công trình, phần việc cụ

thể làm theo lời Bác được thực hiện và nhân rộng, nhiều tấm gương người tốt – việc tốt,

những điển hình, ưu tú, tiêu biểu làm theo lời Bác được tuyên dương…

Thực hiện sự chỉ đạo của Đảng; là một đoàn viên thanh niên cộng sản mang tên Chủ

tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, là một công dân trẻ của đất nước Việt Nam thế hệ Hồ Chí Minh; tích cực hưởng ứng, thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và cuộc vận động “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác”; nhằm đưa

cuộc vận động vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học, làm phong phú thêm các nghiên cứu về

Tư tưởng Hồ Chí Minh và làm sáng tỏ thêm Tư tưởng của Người (cụ thể là về thanh niên và

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, 1991, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr 127.

2

Tr ần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng, 2007, Vĩ đại một con người, Nxb Trẻ, tr 182.

3 Kế hoạch số 121-KH/TWĐTN, ngày 26/2/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.

Trang 4

vấn đề học tập), góp phần vào việc nghiên cứu và hoàn thiện bộ môn khoa học “Tư tưởng

Hồ Chí Minh”, tác giả mạnh dạn thực hiện công trình nghiên cứu khoa học với đề tài “Tư

tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và về vấn đề học tập”

Có thể nói đây là đề tài khá mới mẻ Việc nghiên cứu về chủ tịch Hồ Chí Minh - cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức, phong cách,… đã được tiến hành ở nước ta từ hơn nửa thế kỷ nay4

,

rất nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh đã được công bố Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng đã được các nhà nghiên cứu thừa nhận và chứng minh là bộ môn khoa học, rất nhiều giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh được xuất bản, làm tài liệu chính thức trong giảng dạy và học tập Dù vậy, khi đề cập đến đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” và “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” thì dường như số lượng các nghiên cứu

vẫn còn rất hạn chế Hầu như trong các giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay không có

nội dung này hoặc nếu có thì cũng rất chung chung Bằng chứng là trong các giáo trình không có chương, mục nào viết về nội dung này; một số ít giáo trình có đề cập đôi nét “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” thông qua các nghiên cứu về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về

bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau” hay “Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự nghiệp trồng người” Chỉ có một số ít sách chuyên khảo và một số ít bài viết đề cập về đề tài này, cụ thể là quyển “Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng thanh, thiếu niên và nhi đồng”5

của Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, quyển “Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên” của tác giả Văn Tùng6

, quyển “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên”

của TS Đoàn Nam Đàn (về giáo dục thanh niên chứ không phải là thanh niên nói chung),

quyển “Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên” (viết dưới dạng tập hợp các bài

viết, bài nói của Bác theo chủ đề) 7

; quyển “Về vấn đề học tập” của Nhà xuất bản Trẻ (tập

h ợp 17 bài viết của Bác có liên quan đến vấn đề học tập) 8 hay như gần đây là quyển “Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên”9

của tác giả Văn Tùng, quyển Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập của hai tác giả Vũ Thị Kim Yến và Nguyễn Văn Dương10

(g ồm các lời dạy của Bác về học tập, giáo dục và các bài viết của nhiều tác giả khác v ề Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập, giáo dục)… Trong khi đó, đối tượng học

tập chủ yếu bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh lại là tầng lớp sinh viên, thanh niên, thậm chí đây còn là môn học bắt buộc trong các trường Đại học – Cao đẳng – Trung học chuyên nghiệp Và đối với sinh viên nói riêng và thanh niên, giới trẻ nói chung, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu là học tập Tuổi trẻ chúng ta cũng đang tích cực “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Học tập và làm theo lời Bác” Thế nhưng khi đọc và học hết hàng trăm trang trong giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh và nhiều tài liệu khác, khi đặt vấn đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, về tuổi trẻ, về thế hệ chúng ta là

6 Văn Tùng, 1999, Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, Nxb Thanh niên.

7 Quang Vinh, Trần Kim Duyên, Văn Song, 2008, Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên, Nxb Thông Tấn.

Trang 5

gì?” hay “Học tập như thế nào là học tập theo Bác Hồ? Học tập như thế nào là học tập theo

tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập? Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập là gì?” thì câu

trả lời vẫn còn rất mơ hồ! Đó là những lí do thôi thúc tác giả thực hiện công trình nghiên cứu này

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Như tên gọi của công trình, đối tượng nghiên cứu của công trình là “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” và “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” Có thể nói, đây là hai

lĩnh vực, hai nội dung quan trọng trong toàn bộ hệ thống Tư tưởng Hồ Chí Minh – đối tượng nghiên cứu của bộ môn khoa học Tư tưởng Hồ Chí Minh – mà thiếu nó thì việc nghiên cứu

về tư tưởng Hồ Chí Minh không thể nào toàn diện và đầy đủ Tuy nhiên, để nghiên cứu hai

lĩnh vực “thanh niên” và “vấn đề học tập” trong tư tưởng của Bác một cách sâu sắc cũng không phải là việc làm đơn giản Việc nghiên cứu hai lĩnh vực này đòi hỏi phải có nhiều thời gian và nhiều điều kiện nhất định Do đó, trong công trình này, tác giả chỉ nghiên cứu và đề

cập những nội dung tương đối cơ bản và mang tính khái quát trong tư tưởng cúa Bác về thanh niên và vấn đề học tập, trong đó trọng tâm nghiên cứu là tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên Nghiên cứu này của tác giả có tính định hướng cho những nghiên cứu tiếp theo

về đề tài này

3 Mục tiêu, phương pháp nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của công trình này là khái quát hóa, làm sáng tỏ “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và về vấn đề học tập” Qua việc nghiên cứu đề tài này, tác giả mong

muốn công trình nghiên cứu của mình sẽ đóng góp nhất định trong học tập, nghiên cứu khoa

học; bổ sung thêm những nghiên cứu mới về bộ môn khoa học Tư tưởng Hồ Chí Minh và góp phần hoàn thiện bộ môn khoa học này Đồng thời nghiên cứu này cũng nhằm giúp cho người đọc, đặc biệt là các bạn trẻ, đoàn viên, thanh niên, sinh viên… có thêm được tài liệu tham khảo hữu ích về Tư tưởng Hồ Chí Minh, giúp họ có được tri thức tương đối rõ nét về

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và về vấn đề học tập” Công trình nghiên cứu này

cũng là một phần việc, một sản phẩm cụ thể của tác giả nhằm hưởng ứng cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và cuộc vận động “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác”

Cũng như bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào, trong công trình này, tác giả

cũng vận dụng đa dạng các phương pháp nghiên cứu khác nhau Tác giả đã vận dụng lí luận

và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, sử dụng các phương pháp diễn dịch, quy nạp, so sánh, phân tích, tổng hợp, tổng – phân – hợp,… trong quá trình nghiên cứu trên nguyên tắc lý luận gắn với thực thực tiễn Trong quá trình nghiên cứu, tác

giả đã tập hợp các nguồn tài liệu khác nhau về tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là các bài nói, bài viết của Người để phân tích, rút ra luận điểm phù hợp với các nội dung mà tác giả trình bày Đồng thời tác giả cũng đã ứng dụng công nghệ thông tin, internet trong việc nghiên cứu

để có được hiệu quả nghiên cứu cao nhất

4 Bố cục của công trình

Trang 6

Công trình nghiên cứu ngoài phần đặt vấn đề, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham

khảo và phụ lục thì nội dung được chia làm 3 chương như sau:

- Chương 1: Khái quát chung về Tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

- Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên

1 Vị trí, vai trò của thanh niên

2 Nhiệm vụ của thanh niên

3 Tổ chức của thanh niên – Đoàn Thanh niên cộng sản

4 Giáo dục thanh niên

- Chương 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập

1 Mục đích học tập

2 Nội dung học tập

3 Thái độ học tập

4 Phương pháp học tập

Trang 7

Tư tưởng Hồ Chí Minh là bộ môn khoa học đã được nhiều học giả nghiên cứu ở nhiều

nội dung, nhiều giác độ khác nhau Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập vẫn chưa nhiều và chưa mang tính hệ thống cao Trong khi đó, nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh

hiện nay rất mang tính thời sự và cấp thiết Bởi vì toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang sôi nổi hưởng ứng và thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Ban Bí thư Trung ương Đảng phát động; toàn thể thanh thiếu niên ta đang tích

cực thực hiện cuộc vận động “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác” do Ban Chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phát động Xuất phát từ tình hình thực tế đó,

với ý tưởng đưa cuộc vận động vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học, tác giả đã thực hiện công trình nghiên cứu này Đây cũng là một việc làm, một sản phẩm cụ thể của tác giả nhằm hưởng ứng và thực hiện hai cuộc vận động này Đồng thời kết quả nghiên cứu của tác giả

cũng dùng để phục vụ cho hai cuộc vận động

Trên cơ sở vận dụng đa dạng nhiều phương pháp nghiên cứu trên nền tảng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, công trình nghiên cứu này cũng đã đạt được một số kết quả nhất định Cụ thể, trong công trình này, tác giả đã điểm

lại được những nội dung cơ bản nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm khái niệm, quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh (chương I) Công trình này cũng đã hệ thống hóa, khái quát hóa và làm sáng tỏ những nội dung cơ bản, cụ thể của tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và tư tưởng Hồ Chí Minh về

vấn đề học tập (Chương II và Chương III) Đây chính là kết quả nội bật của công trình, là đóng góp khoa học của tác giả đối với bộ môn khoa học tư tưởng Hồ Chí Minh Theo đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên gồm bốn nội dung cơ bản là vị trí, vai trò của thanh niên, nhiệm vụ của thanh niên, tổ chức của thanh niên – Đoàn thanh niên cộng sản và giáo dục thanh niên; tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập cũng gồm bốn nội dung cơ bản là mục đich học tập, nội dung học tập, phương pháp học tập và thái độ học tập

Công trình nghiên cứu này sẽ đóng góp những giá trị nhất định vào bộ môn khoa học tư tưởng Hồ Chí Minh; bổ sung và làm đầy đủ hơn các nghiên cứu về hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay Công trình này là một sản phẩm cụ thể nhằm hưởng ứng và thực hiện

cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và cuộc vận động

“Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác”, đồng thời công trình này cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo, sinh hoạt, học tập chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh cho đoàn viên, thanh niên, sinh viên,… cũng như dùng làm tài liệu, ấn phẩm tuyên truyền thực hiện hai cuộc vận động này

Trang 8

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Trước khi đi vào nghiên cứu hai nội dung chính của công trình này là “Tư tưởng Hồ Chí Minh v ề thanh niên” và “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập”, trước hết chúng ta

c ần phải có những hiểu biết cơ bản mang tính khái quát chung về khoa học tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong chương này, tác giả sẽ trình bày những kiến thức khái quát chung đó, gồm ba

n ội dung: khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh (có đề cập đến nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh), quá trình phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Đây là những kiến thức cần thiết, cơ bản, làm cơ sở, nền tảng để nghiên cứu những nội dung

ti ếp theo trong công trình này cũng như là cơ sở nghiên cứu các nội dung khác trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh.

1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

“Khái niệm Tư tưởng Hồ Chí Minh được xem như là chìa khóa để mở cửa đi vào kho tàng tư tưởng Hồ Chí Minh”1 Vì vậy, để nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh thì một trong

những điều kiện tiên quyết là phải tìm hiểu khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Quá trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng gắn liền với quá trình phát triển nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh của Đảng ta Trong các văn kiện của Đảng, Đảng ta đã trân trọng ghi nhận vai trò quan trọng và

ý nghĩa to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh đồng thời cũng đã đề cập đến khái niệm tư tưởng

Hồ Chí Minh Có thể nói thời điểm đánh dấu rõ nét về nhận thức của Đảng ta về tư tưởng

Hồ Chí Minh là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (tháng 6/1991) với sự ra

đời của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội mà trong

đó khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”2

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (tháng 4/2001) tiếp

tục khẳng định lại điều này và nêu rõ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận

dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa

và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về

sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc…

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi,

là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta”3

.Trong chỉ thị số 23-CT/TW ngày 27/3/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về đẩy

mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, Đảng

1

http://tuyengiao.vn/Home/tutuong/lyluanthuctientutuong/2009/5/9119.aspx (T ạp chí Tuyên giáo điện tử)

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, 1991, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự Thật, Hà Nội, tr 127.

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, 2001, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr

83 - 84.

Trang 9

ta một lần nữa khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm lý luận chính trị toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả

của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước

ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng

lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta” Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 07/11/2006 của Bộ Chính trị về tổ chức cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” cũng nói: “Tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh những truyền

thống tốt đẹp của dân tộc ta và tinh hoa văn hóa của nhân loại, là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và nhân dân ta, là tấm gương sáng để mọi người Việt Nam học tập và noi theo”

Những nhận định, đánh giá của Đảng ta về tư tưởng Hồ Chí Minh trong các văn kiện nêu trên có ý nghĩa to lớn trong việc nghiên cứu bộ môn khoa học này Đó là những định hướng cơ bản cho các nhà nghiên cứu lấy đó làm cơ sở, làm tiền đề để đi đến thống nhất về khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh Qua quá trình nghiên cứu nghiêm túc và công phu trong

thời gian dài, khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh đã được định nghĩa một cách khoa học như sau: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn

đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng

xã h ội chủ nghĩa; là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người” 4

.Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là tập hợp đơn giản những suy nghĩ, những

ý tưởng cụ thể, riêng lẻ của Hồ Chí Minh trong từng hoàn cảnh cụ thể mà đó là một “hệ

thống” bao gồm nhiều quan điểm có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, liên tục và nhất quán Đó

là hệ thống quan điểm toàn diện, bao quát và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quân sự, ngoại giao…

Tuy nhiên, không phải tất cả đều có trong tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ đề cập đến “những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam” Cách mạng Việt Nam bao gồm hai cuộc cách mạng không tách rời nhau là cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa Những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam cũng chính là

những vấn đề cơ bản của hai cuộc cách mạng này Đó là vấn đề về mục tiêu cách mạng, mục đích cách mạng, tổ chức cách mạng, lực lượng cách mạng, phương pháp cách mạng…

Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh nêu trên cũng đã chỉ ra được nguồn gốc của tư tưởng

Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh không phải tự nhiên sinh ra, không phải “từ trên trời

sa xuống”, cũng không phải hình thành từ ý muốn chủ quan của những người nghiên cứu mà

tư tưởng Hồ Chí Minh có nguồn gốc khách quan của nó Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ thực tiễn điều kiện lịch sử - xã hội lúc bấy giờ mà trước hết là tư tưởng và văn hóa truyền thống Việt Nam Đó chính là chủ nghĩa yêu nước và ý chí kiên cường bất khuất được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử; là tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái; tinh thần lạc quan yêu đời; là truyền thống cần cù, hiếu học, thông minh, sáng

tạo của dân tộc Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng có nguồn gốc từ tư tưởng và văn hóa

4 Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, 2007, Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 19.

Trang 10

4nhân loại, trong đó bao gồm tư tưởng và văn hóa phương Đông qua những giá trị tích cực

của Nho giáo, Phật giáo… và nền văn hóa dân chủ và cách mạng của phương Tây Nguồn

gốc thứ ba hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh chính là chủ nghĩa Mác – Lênin – “chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất”5 Đây là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh Nguồn gốc thứ tư, nguồn gốc không thể thiếu,

để hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh là những nhân tố chủ quan thuộc về phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh Đó là trí tuệ thông minh, luôn tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, óc phê phán tinh tường, sáng suốt Đó là sự khổ công học tập, là nghị lực phi thường nhằm chiếm lĩnh vốn tri thức của nhân loại, vốn kinh nghiệm đấu tranh phong phú của phong trào

giải phóng dân tộc và phong trào công nhân thế giới để có thể đến với chủ nghĩa Mác Lênin và vận dụng, phát triển sáng tạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Đó là tâm hồn

-của một nhà yêu nước, một chiến sĩ nhiệt thành cách mạng mà suốt cuộc đời “hết lòng, hết

sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân”6

và hết lòng thương yêu những người cùng khổ, nhân loại bị áp bức

2 Quá trình hình thành và phát tri ển tư tưởng Hồ Chí Minh

Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh là một quá trình lịch sử gắn

liền với cả cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ thuở thiếu thời đến lúc Người “đi gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và các vị cách mạng đàn anh khác”7

Đó là một quá trình gồm năm giai đoạn:

2.1 Giai đoạn từ 1890 – 1911: hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cách mạng

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước trên mảnh đất giàu truyền thống anh hùng

chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Sinh Cung – Nguyễn Tất Thành đã sớm tiếp nhận truyền

thống yêu nước, nhân nghĩa của gia đình, quê hương và dân tộc Được cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc dạy dỗ từ nhỏ, lại được các thầy là các nhà nho Hoàng Phan Quỳnh, Vương Thúc Quý và Trần Thân dạy học chữ Hán8

, rồi lại được học tập tại trường Quốc học

Huế, Hồ Chí Minh đã sớm tiếp thu vốn văn hóa Quốc học, Hán học Bên cạnh đó, Người

cũng đã bước đầu tiếp xúc với văn hóa phương Tây, Người học tiếng Pháp, biết đến nền dân

chủ phương Tây với “tự do”, “bình đẳng” và “bác ái” Người cũng đã sớm chứng kiến sự

thống khổ, điêu đứng của đồng bào ta trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến và tinh thần đấu tranh bất khuất của nhân dân ta Đau lòng trước cảnh nước nhà bị nô lệ, nhân dân bị đọa đày, Nguyễn Tất Thành đã sớm có chí đuổi Thực dân Pháp, giải phóng đồng bào Hoài bão cứu nước, cứu dân của Hồ Chí Minh hình thành từ đó Nhưng chí hướng cách mạng của Nguyễn

Tất Thành không giống như các bậc tiền bối Người không cứu nước theo ngọn cờ phong

kiến của phong trào Cần Vương, hay khởi nghĩa “nặng cốt cách phong kiến” như cụ Hoàng Hoa Thám, Người cũng không theo chính sách cải lương “chẳng khác gì đến xin giặc rủ lòng thương” của cụ Phan Châu Trinh, cũng không cứu nước theo phong trào Đông Du chẳng

5 Trích trong tác phẩm ‘Đường Kách mệnh” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trang 11

5khác nào “đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau” của cụ Phan Bội Châu Chí hướng cách

mạng của Nguyễn Tất Thành là hướng đến nền văn minh phương Tây, Người muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn đằng sau những chữ “tự do”, “bình đẳng”, “bác ái” Người cũng muốn đi xem nước Pháp và các nước khác làm thế nào để trở nên văn minh, phú cường rồi trở về giúp đồng bào mình Với chí hướng cách mạng đó, vào ngày 05/6/1911, Người đã rời bến Nhà Rồng (Sài Gòn) để bắt đầu cuộc hành trình vạn dặm, hành trình “đi tìm hình của nước”9

2.2 Giai đoạn 1911 – 1920: tìm tòi, khảo nghiệm và đến với chủ nghĩa Mác - Lênin

Đây là thời kỳ Nguyễn Tất Thành – Nguyễn Ái Quốc bôn ba khắp các châu lục để tìm

hiểu thực tiễn phong trào giải phóng dân tộc và cách mạng thế giới Cuộc hành trình lịch sử

có một không hai của một nhà yêu nước đã đưa Người đến tận sào huyệt của Chủ nghĩa đế

quốc, Chủ nghĩa thực dân và các thuộc địa của chúng ở khắp các châu lục Từ thực tiễn đó, Người đã nhận ra rằng “dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có một tình hữu ái là thật mà thôi: tình

hữu ái vô sản” Và cũng từ cuộc khảo sát thực tiễn này, Người đã bắt gặp ánh sáng chân lý

của thời đại, tìm thấy được con đường chân chính cho sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân

tộc Đó là con đường cách mạng tháng Mười Nga, con đường cách mạng vô sản Năm 1920

là thời điểm đánh dấu sự kiện lịch sử này, sự kiện có tính chất bước ngoặt trong nhận thức

và con đường tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc Tháng 7/1920, Người đã đọc được

sơ thảo lần thứ nhất “Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin trên báo Nhân đạo của Đảng Xã hội Pháp Tháng 12/1920, tại Đại hội toàn quốc lần thứ XVIII của Đảng

Xã hội Pháp ở Tua, Người đã biểu quyết tán thành đứng về Quốc tế III, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp Sự kiện này đánh dấu bước phát triển về chất trong tư tưởng Nguyễn

Ái Quốc, từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Lênin, từ giác ngộ dân tộc đến giác ngộ giai

cấp, từ người yêu nước trở thành người cộng sản

2.3 Giai đoạn 1921 – 1930: giai đoạn hình thành cơ bản tư tưởng về con đường cách m ạng Việt Nam

Đây là thời kỳ hoạt động thực tiễn và lý luận sôi nổi của Nguyễn Ái Quốc để chuẩn bị

về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ năm 1921 đến 1923, Người phụ trách tiểu ban Đông Dương trong Ban nghiên cứu thuộc địa của Đảng

Cộng sản Pháp, tham gia sáng lập Hội liên hiệp thuộc địa và tờ báo “Người Cùng khổ” (tháng 7/1921) nhằm tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin vào các nước thuộc địa Từ giữa năm 1923 đến 1924, Người đến Liên Xô, tham dự Hội nghị Quốc tế nông dân lần thứ nhất (tháng 10/1923), Đại hội Quốc tế cộng sản thanh niên lần thứ IV (tháng 6/1924), Đại hội

Quốc tế cộng sản lần thứ V (tháng 6/1924), Đại hội Quốc tế cứu tế Đỏ lần thứ I (tháng 7/1924) và Đại hội quốc tế Công hội đỏ lần thứ III (tháng 7/1924) Trong thời gian này, Người cũng đã học tập tại trường Đại học Phương Đông và tham gia hoạt động, công tác ở Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng sản Cuối năm 1924, Người về Quảng Châu (Trung

Quốc), lập ra Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, ra báo Thanh niên, mở các lớp huấn

9 Ý này lấy từ bài thơ “Người đi tìm hình của nước” của Chế Lan Viên.

Trang 12

6luyện chính trị và đạo tào cán bộ, đưa họ về nước hoạt động Năm 1925, tác phẩm “Bản

án chế độ Thực dân Pháp” của Người được xuất bản ở Pari, vạch trần tội ác của chế độ thực dân Pháp và vạch ra con đường cách mạng chân chính của các dân tộc bị áp bức là con đường cách mạng vô sản Năm 1927, những bài giảng của Người ở các lớp huấn luyện ở

Quảng Châu được tập hợp và xuất bản trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” Tác phẩm này

có giá trị như một văn kiện lý luận đầu tiên của Đảng, đồng thời là cơ sở tư tưởng cho đường

lối cách mạng Việt Nam Từ ngày 03 đến ngày 07/02/1930, tại Cửu Long, Hương Cảng (Trung Quốc), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức Cộng sản trong nước, thành lập một Đảng duy nhất, lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam Người cũng

đã trực tiếp thảo ra các văn kiện Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình và Điều lệ vắn tắt của Đảng (Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng) Những sự kiện này đã đánh dấu sự hình thành cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam

2.4 Giai đoạn 1930 – 1941: giai đoạn vượt qua thử thách, kiên trì con đường đã xác định cho cách mạng Việt Nam

Đây là giai đoạn tồn tại sự bất đồng giữa tư tưởng Hồ Chí Minh với Quốc tế cộng sản

Do thiếu thông tin về phương Đông, về thuộc địa, về Đông Dương và An Nam, lại bị chi

phối bởi quan điểm “tả’ khuynh, Quốc tế cộng sản đã chỉ trích và phê phán đường lối của Nguyễn Ái Quốc đã vạch ra trong Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Hội nghị Trung ương tháng 10/1930 của Đảng ta, theo chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản, cũng

đã ra Nghị quyết thủ tiêu Chánh cương và Sách lược vắn tắt, đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thành Đảng Cộng sản Đông Dương10

.Lúc bấy giờ, khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 – 1933) tiếp tục gây ra những hậu quả

nặng nề, mâu thuẫn xã hội ở các nước đế quốc càng thêm gay gắt Để đối phó với phong trào đấu tranh của quần chúng, bọn tư bản lũng đoạn ở một số nước đế quốc đã thủ tiêu các quyền tự do dân chủ tư sản và thi hành chính sách độc tài phát xít Bọn phát xít Đức – Italia – Nhật Bản đã liên kết thành một “trục” có lực lượng mạnh Chúng ráo riết chuẩn bị chiến tranh chia lại thị trường thế giới và xâm lược Liên Xô hòng xóa bỏ thành trì cách mạng thế

giới Trước nguy cơ của Chủ nghĩa phát xít và chiến tranh thế giới mới đang đến gần, Đại

hội VII Quốc tế Cộng sản (tháng 7/1935) đã tự phê bình về sai lầm “tả” khuynh, “biệt phái”,

“hẹp hòi” và chủ trương thành lập Mặt trận nhân dân chống phát xít Năm 1936, Đảng ta đề

ra chiến sách mới, phê phán tư tưởng “tả” khuynh, cô độc, biệt phái trước đây Trên thực tế,

vấn đề phân hóa kẻ thù, tranh thủ bạn đồng minh… đã trở lại với Chánh cương, Sách lược

vắn tắt của Nguyễn Ái Quốc Điều đó phản ánh quy luật của cách mạng Việt Nam, giá trị và

sức sống của tư tưởng Hồ Chí Minh11

Trang 13

2.5 Giai đoạn 1941 – 1969: sự phát triển và thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh

Đây là giai đoạn Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.Đây là giai đoạn tư tưởng Hồ Chí Minh phát triển và hoàn thiện trên một loạt các vấn đề cơ

bản của cách mạng Việt Nam: về đường lối chiến tranh nhân dân “toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính”; về xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở một nước vốn là thuộc địa nửa phong kiến, quá độ lên chủ nghĩa xã hội không trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa trong điều kiện đất nước bị chia cắt; về xây dựng Đảng; về xây dựng nhà nước kiểu

mới; về đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế… Tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn này được thể hiện trực tiếp, cụ thể, rõ nét thông qua những đường lối, quyết sách lãnh đạo cách

mạng của Người Thắng lợi của cách mạng Việt Nam với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Việt Nam mà đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh là những minh chứng sống động cho sự

thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh Trước hết đó là thắng lợi của cách mạng Tháng Tám năm 1945 với sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công công đầu tiên ở Đông Nam Á Tiếp đó là thắng lợi vĩ đại của hai cuộc kháng chiến “thần thánh” chống

Thực dân Pháp và đế quốc Mĩ của dân tộc ta Đó là thắng lợi của ngọn cờ cứu nước Hồ Chí Minh, thắng lợi của đường lối “độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” mà tư tưởng

Hồ Chí Minh đã vạch ra

3 Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Như phần khái niệm về tư tưởng Hồ Chí Minh đã nêu rõ, tư tưởng Hồ Chí Minh là một

hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực, bao gồm:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân sự;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại;

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức;…

Qua công trình nghiên cứu này, tác giả mong muốn làm phong phú thêm hệ thống tư

tưởng Hồ Chí Minh với hai nội dung “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” và “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” Sở dĩ tác giả mạnh dạn nghiên cứu và đưa hai nội dung

này vào hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh là vì hai cơ sở sau đây:

M ột là, về mặt lý luận: “Vấn đề thanh niên” và “vấn đề học tập” đều là “những vấn đề

cơ bản của cách mạng Việt Nam” thỏa mãn các nội dung mà khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh đã nêu lên ở trên

Thật vậy, những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam gồm nhiều vấn đề, trong đó có

vấn đề về lực lượng cách mạng Thanh niên chính là bộ phận quan trọng của lực lượng cách

mạng, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa: “Thanh niên

là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt

thế hệ thanh niên tương lai – tức là các cháu nhi đồng”12

; “Thanh niên là một bộ phận quan

12 Hồ Chí Minh toàn tập, 2000, Tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 488

Trang 14

phải học tập - học tập lí luận cách mạng, phương pháp cách mạng; học tập chính trị, văn hóa,

kỹ thuật để xây dựng chủ nghĩa xã hội; có học tập thì mới tiến bộ, mới hoàn thành thắng lợi

cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa… Người dạy: “Chúng ta phải học và hoạt động cách mạng

suốt đời Còn sống thì còn phải học, còn phải hoạt động cách mạng”16

; “Từ nay chúng ta

phải thiết thực học tập, sửa chữa các khuyết điểm Vì có tẩy sạch khuyết điểm, công việc

mới có thể tiến bộ”17

; “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhất định phải có học thức Cần

phải học văn hóa, chính trị, kĩ thuật Cần phải học lý luận Mác – Lênin kết hợp với đấu tranh

và công tác hàng ngày”18; “phải học tập tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin; học tập lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng

của chúng ta”19 Do đó, vấn đề học tập cũng là một trong những vấn đề cơ bản của cách

mạng Việt Nam

Về mặt nguồn gốc, chúng ta cũng dễ dàng nhận thấy rằng những quan điểm của Hồ Chí Minh về thanh niên và về vấn đề học tập đều xuất phát từ những nguồn gốc chung của tư tưởng Hồ Chí Minh Đó cũng là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, là sự kế thừa tinh hoa văn hóa dân tộc và trí

tuệ thời đại Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin cũng là những người rất quan tâm đến thanh niên và vấn đề học tập, đặc biệt là Lênin Mác và Ăngghen khẳng định: “Những người công nhân tiên tiến nhất ý thức đầy đủ rằng tương lai của nhân loại hoàn toàn phụ thuộc vào

sự giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên”20

Trong các phát biểu và tác phẩm của mình, Lênin nhiều lần nói đến thanh niên và vấn đề học tập, chẳng hạn như trong diễn văn Đại hội toàn Nga lần thứ III của Đoàn TNCS Nga (tháng 10/1920), về nhiệm vụ của Đoàn thanh niên, Lênin đã khẳng định: “theo một ý nghĩa nào đó, có thể nói rằng nhiệm vụ thật sự xây

dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, chính là của thanh niên”; “nhiệm vụ của thanh niên theo quan điểm đó, tôi phải nói rằng nhiệm vụ của thanh niên nói chung, và của đoàn thanh niên

cộng sản và các tổ chức khác nói riêng, có thể tóm gọn bằng một từ Nhiệm vụ đó là: học

14

Quang Vinh – Tr ần Kim Duyên – Văn Song, 2008, Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên, Nxb Thông Tấn,

tr 87

17

X.Y.Z, 2008, S ửa đổi lối làm việc, tái bản lần thứ 3, Nxb Trẻ, tr 7

20 Mác-Ănghen tuyển tập, 1971, Tập 16, Nxb Sự Thật, tr 198

Trang 15

tập”21

Lênin cũng là người đã để lại cho chúng ta lời dạy bất hủ: “Học, học nữa, học mãi” Bằng những phẩm chất cá nhân thiên phú, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào vấn đề thanh niên và vấn đề học tập ở nước ta Đó

là sự vận dụng và phát triển thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,phát triển những quan điểm cụ thể của Mác, Ăng-ghen, Lênin về thanh niên và vấn đề học

tập vào việc nhìn nhận, đánh giá thế hệ thanh niên Việt Nam và về vấn đề học tập trong bối

cảnh Việt Nam

Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về thanh niên và vấn đề học tập cũng xuất phát từ

những truyền thống tốt đẹp của dân tộc đã hội tụ trong nhân cách, phẩm chất của Hồ Chí Minh: truyền thống chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng; truyền thống cần

cù, chịu khó, hiếu học và những truyền thống quý báu khác

Quan điểm về thanh niên và vấn đề học tập của Hồ Chí Minh cũng là kết quả từ sự vận

dụng trí tuệ thời đại, đặc biệt là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của Nho giáo phương Đông (tư tưởng về người sĩ phu, quân tử,…) và những giá trị nghiên cứu của phương Tây mà chủ

tịch Hồ Chí Minh đã học tập, trải nghiệm trong quá trình khảo sát thực tiễn, tìm đường cứu nước khắp năm châu bốn biển

Hai là, về mặt thực tiễn: Thực tiễn ở đây là thực tiễn về cuộc đời hoạt động cách mạng

của Chủ tịch Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có một thời thanh niên, một thời tuối

trẻ hoạt động cách mạng sôi nổi Lúc 18 tuổi, Người đã tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ (1908) Lúc 21 tuổi (1911), với đôi tay nghị lực phi thường, Người đã ra đi tìmđường cứu nước Thời tuổi trẻ của Người gắn liền với hành trình lịch sử này, trong suốt 10 năm từ 1911 – 1920, Người đã đi nhiều nước, làm nhiều nghề khác nhau để sống và hoạt động cách mạng Lúc 29 tuổi (1919), Người lập ra Hội những người Việt Nam yêu nước tại Pháp và thay mặt Hội này gửi đến Hội nghị Versailles bản “Yêu sách của nhân dân An Nam” đòi chính phủ Pháp phải thừa nhận các quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng của dân tộc Việt Nam; Người cũng tham gia Đảng Xã hội Pháp vào thời điểm này Năm 30 tuổi (1920), Người đã đọc được sơ thảo lần thứ nhất “Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin và tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam; Người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam Năm 31

tuổi (1921), Người tham gia sáng lập Hội liên hiệp thuộc địa, rồi tham gia sáng lập tờ báo

“Người cùng khổ” (Le Paria) với vai trò chủ bút kiêm chủ nhiệm tờ báo (lúc 32 tuổi - năm 1922) Năm 33 tuổi (1923), Người tham dự Đại hội Quốc tế nông dân lần thứ nhất, được bầu vào Đoàn chủ tịch Năm 34 tuổi (1924), Người tham dự Đại hội Quốc tế thanh niên cộng sản

lần thứ IV, Đại hội Quốc tế cộng sản lần thứ V, Đại hội Quốc tế cứu tế đỏ lần I, Đại hội

Quốc tế Công hội đỏ lần III Năm 35 tuổi (1925) Người đã sáng lập ra Hội Việt Nam cách

mạng thanh niên – tổ chức mang tính cộng sản đầu tiên của nước ta, là tiền thân của Đảng

Cộng sản Việt Nam – để bồi dưỡng, đào tạo thanh niên yêu nước, đào tạo cán bộ để đưa về nước hoạt động Như vậy, ngay từ thời còn ở độ tuổi thanh niên, ngoài sự hoạt động cách

mạng sôi nổi của chính mình, Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến thanh niên (Hội Việt Nam cách mạng thanh niên là một minh chứng) Và sau này, khi đã kinh qua thời thanh niên, thời

21

http://www.marxists.org/vietnamese/lenin/1920/oct/02.htm

Trang 16

tuổi trẻ, Người vẫn tiếp tục dành sự quan tâm sâu sắc đến thanh niên thông qua những lời

dạy bảo ân cần, thông qua các bài nói, bài viết của Người

Đối với vấn đề học tập, cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một cuộc đời học tập không ngừng, một tấm gương tự học sáng ngời cho muôn đời Với nền tảng tri thức học được từ người cha là ông Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, từ những người thầy dạy chữ Hán như Hoàng Phan Quỳnh, Vương Thúc Quý, Trần Thân… từ trường Tiểu học Đông Ba và trường

Quốc học Huế, Người đã tự học thêm cho mình nhiều điều, trong đó có những điều vĩ đại, để làm nên một “sự nghiệp lớn” Trong hành trình bôn ba tìm đường cứu nước, để học tập và

hoạt động cách mạng ở tất cả các nước mà Người đi qua, Người đã vượt qua mọi khó khăn

để học tập ngoại ngữ và Người đã biết thành thạo nhiều ngoại ngữ: Anh, Pháp, Trung Quốc,

Ý, Đức, Nga22

, Tây Ban Nha, Thái Lan Người cũng đã tự học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tự

học lí luận cách mạng, tự tìm tòi con đường cách mạng cho mình và cho cả dân tộc Việt Nam

Như vậy, với cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, việc tìm hiểu những quan điểm của

Chủ tịch Hồ Chí Minh về thanh niên và vấn đề học tập và đưa hai nội dung này vào hệ thống

tư tưởng Hồ Chí Minh với tên gọi “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” và “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” là hoàn toàn phù hợp Và hai nội dung này được đưa vào hệ

thống tư tưởng Hồ Chí Minh một cách khoa học còn có ý nghĩa to lớn: Nó làm phong phú thêm hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cho hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh đầy đủ hơn

và góp phần hoàn thiện bộ môn khoa học tư tưởng Hồ Chí Minh

Trên đây tác giả đã cung cấp những kiến thức chung nhất về tư tưởng Hồ Chí Minh Đây là cơ sở để nghiên cứu từng chuyên đề, từng nội dung cụ thể trong hệ thống tư tưởng

H ồ Chí Minh Qua chương này, chúng ta đã biết được khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh là

m ột khái niệm khoa học, “là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề

cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã

h ội chủ nghĩa; là kết quả vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều

ki ện cụ thể của nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người” và cũng biết được nguồn

g ốc của tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua khái niệm này.

Chương này cũng đã chỉ ra năm giai đoạn phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là năm giai đoạn lịch sử gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, g ắn liền với các mốc lịch sử trọng đại của dân tộc.

Trong Chương này, chúng ta cũng đã biết được hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh là một

hệ thống gồm nhiều nội dung và tác giả cũng lý giải và chứng minh được “tư tưởng Hồ Chí Minh v ề thanh niên”và “tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề học tập” là hai nội dung trong hệ

th ống tư tưởng Hồ Chí Minh Đây chính là cơ sở quan trọng, mang tính tiên quyết để tác giả nghiên cứu hai chương tiếp theo trong công trình này.

22 Theo bản khai lí lịch của Người với bí danh là Lin khi tham dự Đại hội VII Quốc tế cộng sản (1935)

Trang 17

CHƯƠNG II: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ THANH NIÊN

Với sự quan tâm đặc biệt đối với thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành nhiều tâm huy ết trong việc nhìn nhận, đánh giá, đào tạo và giáo dục thanh niên Trong suốt cuộc đời của Bác, Người đã viết, đã nói, đã căn dặn thanh niên rất nhiều “lời hay ý đẹp” Những lời dạy ấy của Người không phải là những lời dạy mang tính riêng rẽ, rời rạc mà bao giờ

c ũng thống nhất, có mối liên hệ mật thiết với nhau Chính vì vậy, những quan điểm của Người về thanh niên trong các bài viết, bài nói của Người đã hình thành nên “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” Đây là một nội dung trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Thanh niên được Bác đề cập với nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau và vì vậy tư tưởng

H ồ Chí Minh về thanh niên là một vấn đề lớn, gồm nhiều nội dung Đây cũng là nội dung nghiên cứu trọng tâm của tác giả trong công trình này Với kết quả nghiên cứu của mình, tác gi ả xác định bốn nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên như trình bày dưới đây.

1 Vị trí, vai trò của thanh niên

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành

sự quan tâm đặc biệt đối với thanh niên Từ sự quan tâm đặc biệt đó, Người đã sớm nhìn

thấy được vị trí quan trọng và vai trò to lớn của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng, giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước Trong toàn bộ tư tưởng của Người, vai trò của thanh niên

đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá một cách nhất quán là: Thanh niên người chủ tương

lai c ủa nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng của cách mạng, xuyên suốt từ cách

m ạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Từ những thập niên đầu của thế kỷ XX, khi còn trong quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, thông qua thực tiễn của phong trào công nhân, phong trào cách mạng và phong trào

giải phóng dân tộc trên khắp thế giới, trong đó có cả Việt Nam, Người đã sớm nhìn thấy được những ưu điểm, những phẩm chất quý báu và khả năng cách mạng to lớn của thanh niên Đó là sự hăng hái, tiên phong, không ngại gian khổ, khó khăn, sẵn sàng hy sinh vì sựnghiệp cách mạng: “Thanh niên cộng sản làm việc rất nỗ lực, rất hy sinh […] Việc bãi khóa

ở Tàu, vận động ở Cao Ly, bãi công ở Anh, vân v., Cộng sản thanh niên đều đứng đầu đi trước”23

Từ năm 1916, Người đã nhìn thấy sự anh dũng hy sinh của thanh niên Ấn Độ đối

với phong trào cách mạng nước này: “Năm 1916, một cậu bé 16 tuổi đã ném bom ngay giữa đường và giữa ban ngày vào xe của tên cầm đầu nổi tiếng của cục điều tra Lòng dũng cảm không trừ già hay trẻ

Danh sách những người bị hy sinh kéo dài rất đau xót Trong mười năm, không kể

những vụ thảm sát tập thể, đã có hơn 200 người lấy máu đào tưới gốc cây cách mạng và lý tưởng [ ] Trong số những người hy sinh có 50 người tuổi chỉ từ 16 đến 20!”24

Người cũng thấy được vai trò to lớn của thanh niên, của phong trào thanh niên đối với cách mạng Trung Quốc Trong bài viết về “Chủ nghĩa cộng sản và thanh niên Trung Quốc”

Trang 18

12đăng trên báo L’Humanité ngày 19/8/1922, Người đã chỉ ra phong trào thanh niên Trung

Quốc không chỉ giúp tập hợp lượng thanh niên mà còn tạo ra được sự đoàn kết, tạo được

một khối liên hiệp dân tộc bao gồm các đối tượng thanh niên và các nghiệp đoàn, công đoàn

Từ phong trào thanh niên, thanh niên đã được tập hợp lại thành một tổ chức độc lập, tạo thành một lực lượng cách mạng to lớn dưới ngọn cờ búa liềm - dưới sự lãnh đạo của Đảng

cộng sản Và các hoạt động, phong trào của thanh niên cũng làm cho tư tưởng cách mạng,

“tư tưởng độc lập” được lan tỏa trong quần chúng: các sinh viên, các thanh niên nam nữ, binh lính, cảnh sát, công nhân, lao động toàn Trung Quốc Người viết: “Phong trào thanh niên xã hội chủ nghĩa mới bắt đầu ở Trung Quốc từ năm 1920 Nhưng từ đó và chỉ có từ đó thì những thanh niên mácxít, những thanh niên vô chính phủ chủ nghĩa, những nghiệp đoàn

xã hội chủ nghĩa và những công đoàn mới gia nhập các hội liên hiệp Và chỉ từ tháng 11 năm

1921, những thanh niên cộng sản mới thành lập được các tổ chức độc lập của họ 5 nghìn thanh niên đã tập hợp dưới ngọn cờ búa liềm Hồi tháng 5 năm 1922, họ triệu tập Đại hội toàn Trung Quốc […] Đại hội kêu gọi các công nhân và lao động toàn Trung Quốc, các sinh viên, các thanh niên nam nữ, tất cả những người có tư tưởng độc lập, các binh lính cũng như

cảnh sát”25

Nhìn về Đông Dương, về An Nam, Người cũng nhìn thấy được sức mạnh to lớn tiềm

ẩn của thanh niên Đông Dương, thanh niên An Nam đối với cách mạng Sức mạnh đó trước

hết bắt nguồn từ lòng yêu nước, từ truyền thống dân tộc: “Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn

của đất nước Chính nó đã gây nên cuộc nổi dậy chống thuế năm 1908, nó dạy cho những người culi biết phản đối, nó làm cho những người “nhà quê” phản đối ngầm trước thuế tạp

dịch và thuế muối Cũng chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn thúc đẩy các nhà buôn An Nam

cạnh tranh với người Pháp và người Trung Quốc; nó đã thúc giục thanh niên bãi khoá, làm cho những nhà cách mạng trốn sang Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa năm 1917”26

Sức mạnh đó cũng bắt nguồn từ sự tàn bạo của thực dân Pháp, từ sự “khai hóa

giết người”, “chính sách ngu dân”, chế độ nghĩa vụ quân sự cay nghiệt “tình nguyện bắt

buộc” đang làm cho “thanh niên bản xứ ghét cay ghét đắng” và “tìm mọi cơ hội để tự cứu

lấy mình” Người thấy “Đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương giấu một cái gì đang sôi sục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm, khi thời cơ đến Bộ phận ưu tú

có nhiệm vụ phải thúc đẩy cho thời cơ đó mau đến”27

Mặc dù nhìn thấy thanh niên có sức mạnh tiềm ẩn to lớn như vậy nhưng Người cũng

nhận thấy một thực tế ở nước ta lúc bấy giờ là “chúng ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ

chức! Bởi thế công nghiệp và thương nghiệp của chúng ta là một con số không Thế thì thanh niên của ta đang làm gì? Nói ra thì buồn, buồn lắm: họ không làm gì cả Những thanh niên không có phương tiện thì không dám rời quê nhà; những người có phương tiện thì lại chìm ngập trong sự biếng nhác; còn những kẻ đã xuất dương thì chỉ nghĩ đến việc thoả mãn tính tò mò của tuổi trẻ mà thôi!”28

Vì vậy, Người đã đứng ra kêu gọi thanh niên, làm cho thanh niên “hồi sinh”, “thức tỉnh thanh niên đi tới thức tỉnh dân tộc” Trong thư “Gửi thanh niên An Nam” Người kêu lên tha thiết: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết

25

H ồ Chí Minh toàn tập, 2000, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 106

Trang 19

Hồng Thái phải tự vẫn trên sông Châu Giang”31 Điều này làm cho Người càng tin tưởng thêm vào thanh niên, vào phong trào đấu tranh giải phóng của dân tộc: “Việc đó tuy nhỏ, nhưng nó báo hiệu bắt đầu thời đại đấu tranh dân tộc, như chim én nhỏ báo hiệu mùa xuân”32 Từ đó, Người nhanh chóng thành lập một tổ chức cách mạng để tập hợp thanh niên yêu nước Đó là Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (tháng 6/1925) Người còn sáng lập và cho xuất bản báo Thanh niên (21/6/1925), cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, để truyền bá cách mạng cho thanh niên trong Hội và nhân dân trong nước Tiếp

đó, thông qua hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, Người đã mở các lớp

huấn luyện chính trị, đào tạo thanh niên thành những Người cán bộ cách mạng nòng cốt(thức tỉnh thanh niên), đưa họ về nước hoạt động, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, đưa đường lối cứu nước, đường lối cách mạng vào trong quần chúng (thức tỉnh dân tộc) Các bài

giảng của Người được tập hợp, in thành sách “Đường Kách Mệnh” (1927) làm tài liệu học

tập cho thanh niên Quyển sách này cũng là cơ sở tư tưởng cho đường lối cách mạng Việt Nam; là quyển sách “gối đầu giường” cho những người yêu nước Việt Nam, giúp giác ngộ

những người yêu nước đến với cách mạng, dẫn dắt họ hoạt động theo đường lối cứu nướcđúng đắn Từ sự hoạt động và phát triển của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, ngày 03/02/1930, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời để lãnh đạo cách mạng Việt Nam Sau đó một năm (1931), Đoàn Thanh niên cộng sản Đông Dương cũng được thành lập để tập hợp, lãnh đạo thanh niên Và từ những hoạt động này của Người, thanh niên ta đã thực sự “hồi sinh”,dân tộc ta đã hoàn toàn “thức tỉnh” Thanh niên ta nói riêng và các tầng lớp nhân dân ta nói chung đã đoàn kết một lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (có tiền thân là

Hội Việt Nam cách mạng thanh niên), dưới sự lãnh đạo của Bác Hồ làm nên thắng lợi của

cuộc cách mạng tháng Tám vĩ đại năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Cách mạng tháng Tám thành công đã mở ra tiền đồ rực rỡ trước mắt thanh niên ta Bởi

29 Hồ Chí Minh toàn tập, 2000, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 132 - 133

30 Trần Dân Tiên, 2004, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tái bản lần thứ II, Nxb Trẻ, tr 63

Trang 20

vì từ nay thanh niên ta đã là công dân của một nước Việt Nam độc lập, tự do Trong

“Thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường” đầu tiên ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò rất lớn của thanh niên trong công cuộc

kiến thiết và phát triển đất nước: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc

Việt Nam có được vẻ vang sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ

một phần lớn ở công học tập của các cháu”33

Người cũng khẳng định thanh niên, tuổi trẻ giữ vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, của đất nước Vai trò ấy như là một sự

thật khách quan của lịch sử, như là một quy luật mang tính tự nhiên: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”34

Và cũng từ niềm tin sâu sắc của Người đối với thanh niên như vậy, Người đã chỉ rõ vai trò người chủ nước nhà của thanh niên ta: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà

thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”35

cố gắng phấn đấu cho xứng đáng với vai trò ấy Trong tác phẩm “Đời sống mới” (tháng 3/1947), Người viết: “Tương lai của thanh niên tức là tương lai của nước nhà”36

Trong buổi nói chuyện với nam nữ thanh niên học sinh các trường Trung học Nguyễn Trãi, Chu Văn An

và Trưng Vương (Hà Nội) ngày 18/12/1954, Người nói: “Thanh niên là bộ phận quan trọng

của dân tộc Dân tộc bị nô lệ thì thanh niên cũng bị nô lệ Dân tộc được giải phóng thanh niên mới được tự do […] Ngày nay, ta đã được độc lập, tự do, thanh niên mới thật là người

chủ tương lai của nước nhà”37

Trong buổi nói chuyện tại đại hội đại biểu toàn quốc Hội liên

hiệp thanh niên Việt Nam (15/10/1956), Người cũng nói: “Ngày nay, thanh niên là công dân

của nước Việt Nam độc lập, tự do, có Đảng, có Đoàn của mình, có chính quyền, có Mặt trận,

có quân đội của mình, là người chủ tương lai của nước nhà mình”38

Tại Đại hội thanh niên tích cực lao động xã hội chủ nghĩa (17/3/1960), Người một lần nữa nhắc lại: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà”39

,…

Chính vì là chủ tương lai của nước nhà nên thanh niên cũng có vai trò quan trọng đối với

sự nghiệp cách mạng của dân tộc Sự nghiệp cách mạng của chúng ta, con đường cách mạng

mà chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra cho dân tộc ta là hai cuộc cách mạng không tách rời nhau

là cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa Thanh niên là chủ tương lai của nước nhà nên cũng là lực lượng xung kích quan trọng trong cả hai cuộc cách

mạng đó Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, dù cho có khó khăn, gian nan, vất vả và cực khổđến đâu thanh niên ta cũng luôn thể hiện rõ vai trò đó và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn

33

H ồ Chí Minh tuyển tập, 1960, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr 208

34 Quang Vinh – Trần Kim Duyên – Văn Song, 2008, Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên, Nxb Thông Tấn,

tr 58

35 Hồ Chí Minh tuyển tập, 1960, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr 278

36 Tân Sinh, 2007, Đời sống mới, Nxb Trẻ, tr.23

Trang 21

15nhìn nhận và đánh giá vai trò to lớn ấy của thanh niên ta Trải qua các thời kỳ cách

mạng, dù lịch sử có những lúc thăng trầm, biến cố nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh trước sau như một vẫn luôn khẳng định vai trò xung kích quan trọng của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng: “thanh niên là những đội quân xung kích trên các mặt trận, là đại biểu cái tinh

thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại”40

Tinh thần xung kích của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng được Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận ở sự đóng góp lớn lao của thanh niên đối với cách mạng, sự anh dũng hy sinh của thanh niên vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì công cuộc kiến thiết, xây dựng nước nhà, vì chủ nghĩa xã hội Người nói: “Trong những năm hoạt động bí mật cực kỳ oanh liệt

mà cũng cực kỳ gian nan, Đảng đã hy sinh rất nhiều, thanh niên cũng hy sinh không ít Tiêu

biểu nhất cho sự hy sinh dũng cảm của thanh niên là Lý Tự Trọng

- Năm 1945, cách mạng tháng Tám thành công, tiếp đến cuộc kháng chiến thắng lợi Trong hai phong trào vĩ đại ấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, thanh niên ta được rèn luyện trong khói lửa và đã góp nhiều công lao”41

Người cũng nói thêm: “Từ đó đến nay, có nhiều đoàn viên thanh niên đã noi gương chói lọi của Lý Tự Trọng, đã dũng cảm hy sinh vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì chủ nghĩa cộng

sản Như các liệt sĩ Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Viết Xuân và nhiều liệt sĩ khác.Chúng ta có những thanh niên gan dạ, trung thành như Trần Thị Lý bị địch đánh khảo

chết đi sống lại bao nhiêu lần Như Nguyễn Thị Châu suốt 1.300 ngày bị địch dùng cực hình tra tấn Nhưng các cháu ấy kiên quyết không khuất phục kẻ thù, một lòng một dạ trung thành

đã tiêu diệt 46 tên lính Mỹ và lính Pắc Chung Hy Trương Văn Hoà, 24 tuổi, trong bốn tháng

đã tiêu diệt 78 tên xâm lược Mỹ và 76 tên ngụy Nguyễn Văn Điền, 22 tuổi, dù bi thương

nặng, không chịu rời mâm pháo, tự lấy tay nhét ruột vào bụng, vẫn tiếp tục chiến đấu, quyết tâm hạ máy bay Mỹ, v.v ”42

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nhìn nhận, đánh giá vai trò của thanh niên với quan điểm “tĩnh” trong một thời điểm lịch sử nhất định mà Người còn còn nhìn nhận, đánh giá vai trò của thanh niên với quan điểm “động” theo tiến trình lịch sử, theo các giai đoạn, thời kìcách mạng Từ quan điểm đó, Người nhận thấy rằng: “Ở nước ta từ ngày Cách mạng Tháng Tám thành công đến nay, thanh niên đã tích cực tham gia trong mọi mặt công tác, từ tăng gia

sản xuất ở hậu phương đến xung phong chiến đấu ngoài mặt trận”43

; “trong mấy năm kháng chiến, các anh hùng quân đội, các chiến sĩ kiểu mẫu ở nhà máy, nông thôn, ở công trường (thanh niên xung phong) đại đa số là các thanh niên”44

; “trong thời kỳ vận động cách mạng

40 Dẫn theo TS Đoàn Nam Đàn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, 2008, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

tr 51 - 520

41

Trang 22

bí mật, trong những năm kháng chiến cứu nước và trong hai năm qua xây dựng hoà bình45, thanh niên ta ở bộ đội, ở nhà máy, ở công trường, ở nông thôn, ở cơ quan, ở trường

học đều hăng hái phấn đấu, góp phần xứng đáng của mình vào sự nghiệp kháng chiến và

kiến quốc của toàn dân”46

; “thanh niên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ, đang hăng hái giữ trật tự, trị an, bảo vệ Tổ quốc”47

, “thanh niên là người xung

phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hoá, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã

hội”48

; “trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước hiện nay, theo tiếng gọi của Tổ quốc, thanh niên cả nước ta cùng giương cao ngọn cờ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, lập nhiều thành tích xuất sắc […] Khắp thành thị, nông thôn, miền xuôi, miền núi, thanh niên ta ngày nay đã thành một đội quân to lớn, hăng hái tiến lên, quyết tâm phấn đấu, hy sinh vì Tổ quốc thân yêu, vì tiến bộ xã hội”49

.Như vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá vai trò của thanh niên rất to lớn và rất quan trọng đối với cách mạng, đối với nước nhà Đó không phải là sự nhìn nhận xuất phát từ

ý nghĩ chủ quan của Người mà đó là một sự đánh giá khách quan, khoa học, biện chứng và logic dựa trên thực tiễn hoạt động của thanh niên ta theo tiến trình của lịch sử dân tộc, tiến trình của cách mạng Việt Nam Chính vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên có giá trị bền vững, có sức sống trường tồn như là chân lý của thời đại

2 Nhiệm vụ của thanh niên

Vai trò và nhiệm vụ là hai mặt thống nhất, không tách rời nhau của một vấn đề Chúng

có mối quan hệ hữu cơ, biện chứng với nhau, bổ sung, hỗ trợ cho nhau Vai trò càng to thì nhiệm vụ càng lớn, nhiệm vụ có lớn thì mới xứng đáng với vai trò to, hay nói cách khác nhiệm vụ và vai trò luôn có tính tương xứng với nhau Vai trò và nhiệm vụ của thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh cũng vậy Nếu như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra vai trò rất to

lớn và rất quan trọng của thanh niên ta là người chủ tương lai của nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng của cách mạng thì Người cũng chỉ rõ và đề ra những nhiệm vụ hết sức

to lớn của thanh niên ta Người đặt vấn đề: “Thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó”50 Và Người cũng cho rằng thanh niên ta là một lực lượng to lớn,

mà “lực lượng lớn thì phải có nhiệm vụ lớn51

”, “thanh niên ta có vinh dự to thì cũng có trách nhiệm lớn”52

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, thanh niên có những nhiệm vụ sau đây:

2.1 Thanh niên phải hăng hái xung phong, đi đầu trong mọi lĩnh vực, sẵn sàng

c ống hiến, hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của nước nhà

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, bên cạnh sự quan tâm đặc biệt, lòng tin yêu sâu sắc đối với thanh niên, bên cạnh việc nhìn nhận, đánh giá cao vai trò của thanh niên, Chủ

45

T ức là việc xây dựng hòa bình ở miền Bắc trong hai năm từ 1954 – 1956.

49

Trang 23

tịch Hồ Chí Minh cũng đòi hỏi thanh niên ta phải có nhiệm vụ lớn để xứng đáng với vai trò ấy Vì thanh niên có vai trò là lực lượng to lớn, là lực lượng xung kích, quan trọng của cách mạng và là người chủ tương lai của nước nhà, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn mong muốnthanh niên ta phải hăng hái đi đầu trong mọi lĩnh vực; sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách

mạng của nước nhà, phải hy sinh, cống hiến nhiều nhất cho đất nước Người đòi hỏi ở thanh niên: “Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì Mà phải

tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm gì cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?”53

Trong công cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra nhiệm vụ của thanh niên ta là phải hăng hái tham gia cách mạng, phải sẵn sàng tranh đấu, đi đầu trong cuộc bảo vệ nền độc lập, tự do của đất nước Người nói : “Thanh niên là bộ phận quan trọng của dân tộc Dân tộc bị nô lệ thì thanh niên cũng bị nô lệ Dân tộc được giải phóng thanh niên mới được tự do Vì vậy thanh niên phải hăng hái tham gia cuộc đấu tranh

của dân tộc”54

Về nhiệm vụ này của thanh niên, Người cũng nói một cách rất đơn giản, mộc

mạc và “nên thơ”: “Một lòng bảo vệ nước nhà Thanh niên như thế mới thật là thanh niên”55

Người còn đòi hỏi thanh niên phải có tâm thế sẵn sàng chuẩn bị chiến đấu khi thời cơ đến:

“chuẩn bị luôn luôn Một mặt ủng hộ sự kháng chiến của anh em Nam Bộ; một mặt chuẩn bị đợi đến lượt mình chiến đấu ở Trung và Bắc Bộ”56 Người căn dặn thanh niên phải kiên trì, quyết tâm, giữ vững lòng hăng hái, nhiệt tình công hiến trong cuộc kháng chiến: “phải có lòng kiên quyết tham gia kháng chiến để tranh cho kỳ được thống nhất và độc lập, dân chủ

“Hiện nay, quyền lợi chung của dân tộc và riêng của thanh niên ta, đang bị bọn đế quốc Pháp – Mỹ và lũ phong kiến bù nhìn xâm phạm Để tranh lại và để giữ gìn quyền lợi của mình, thanh niên ta:

- Cần phải hăng hái tham gia kháng chiến,

- Cần phải rèn luyện mình thành những chiến sĩ kiên quyết và gan góc, không sợ nguy

hiểm, không sợ khó khăn,

- Cần phải yêu lao động và kính trọng của công; chống quan liêu, tham ô, lãng phí,

- Cần phải tuyệt đối yêu Tổ quốc, dũng cảm hy sinh cho Tổ quốc,

- Cần phải gắn chặt lòng yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế chân chính, thật thà trung thành với nhân dân, với Đảng và Chính phủ”59

53

57

Quang Vinh – Tr ần Kim Duyên – Văn Song, 2008, Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên, Nxb Thông Tấn,

tr 155

Trang 24

18Nhiệm vụ của thanh niên không chỉ hăng hái, xung phong đi đầu, sẵn sàng hy sinh trong công cuộc giữ nước mà trong công cuộc dựng nước, trong công cuộc kiến thiết nước nhà và xây dựng xã hội chủ nghĩa, thanh niên cũng phải làm đầu tàu Khi cách mạng tháng Tám năm 1945 mới thành công, “đất nước ta như ngàn cân treo sợi tóc”, chính phủ

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mà đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra sáu nhiệm vụ

cấp bách lúc bấy giờ là: giải quyết nạn đói, giải quyết nạn dốt, tiến hành Tổng tuyển cử, kêu

gọi toàn dân cần kiệm liêm chính, xóa bỏ một số thuế như thuế thân, thuế chợ, thuế đò và

thực hiện tự do tín ngưỡng, lương giáo đoàn kết Trong sáu nhiệm vụ đó thì ba nhiệm vụ quan trọng, cấp bách hàng đầu đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cụ thể cho thanh niên ta

thực hiện, góp sức cùng chính phủ, cùng toàn dân thực hiện thắng lợi ba nhiệm vụ này Đối

với việc diệt giặc đói, nhiệm vụ cấp bách hàng đầu, Người giao nhiệm vụ cho thanh niên là

phải: “Cứu nạn đói Mang gạo từ chỗ có đến chỗ không Quyên gạo Khuyến nông, không để

thừa một tấc đất hoang nào”60

Đối với việc diệt giặc dốt, Người đã phát động thực hiện phong trào Bình dân học vụ, kêu gọi chống nạn thất học và nhiệm vụ của thanh niên là phải

“sốt sắng “trong việc này, phải là “chủ lực quân” Người nói: “Nay chúng ta đã giành quyền độc lập Một trong công việc phải thực hiện cấp tốc lúc này, là nâng cao dân trí Chính phủ

đã ra hạn trong một năm tất cả mọi người Việt Nam đều phải biết chữ quốc ngữ Chính phủ

đã lập một Nha bình dân học vụ của nhân dân […] Công việc này mong anh chị em thanh niên sốt sắng giúp sức”61 Người cũng chỉ rõ: “Thanh niên là chủ lực quân trong phong trào bình dân học vụ Bất kỳ ở đâu cũng phải làm cho thanh niên hiểu rõ nhiệm vụ đó Học, thanh niên cũng phải làm đầu tàu, dạy, thanh niên cũng phải làm đầu tàu”62 Đối với việc

Tổng tuyển cử, nhiệm vụ của thanh niên là: “Sửa soạn cho cuộc Tổng tuyển cử Tuyên truyền cho dân chúng hiểu cái bổn phận của mỗi người trong cuộc tổng tuyển cử thế nào”63

.Người cũng đòi hỏi: “Nhiệm vụ của thanh niên là xung phong trong ba việc cần yếu nói trên

Và khẩu hiệu là: làm, phải cho thắng, nhất định không cho bại”64

Từ năm 1946, chúng ta thực hiện “Đời sống mới” và nhiệm vụ của thanh niên lúc này

là “phải xung phong thực hành “đời sống mới” Đời sống mới là:

- Hăng hái, kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ

- Phải siêng học, phải siêng làm, phải tiết kiệm

- Việc nên làm (như ủng hộ kháng chiến, tăng gia sản xuất) thì ta không chờ ai nhắc

nhủ

- Việc nên tránh (như tự tư tự lợi) thì ta không đợi ai ngăn ngừa”65

Ngày 11/6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi thi đua ái quốc Phong trào thi đua ái quốc nhanh chóng lan tỏa trong toàn dân và nhiệm vụ của thanh niên cũng phải hăng hái, xung phong, đi đầu trong phong trào này Trong “Thư gửi nam nữ thanh niên và nhi

đồng Nam Bộ” (15/9/1948), Người viết: “Trong phong trào thi đua ái quốc này, Bác mong

63

tr 58

Trang 25

19các cháu sẽ cùng với thanh niên và nhi đồng toàn quốc, hăng hái xung phong Các cháu

phải dũng cảm tiến lên, làm cho xứng đáng là con cháu của Phù Đổng Thiên Vương, của

Trần Quốc Toản Cho xứng đáng là thanh niên và nhi đồng của nước Việt Nam Dân chủ

Cộng hòa thống nhất và độc lập”66

. Người cũng nói với thanh niên: “Cần phải làm đầu tàu,

làm gương mẫu trong phong trào thi đua yêu nước”67

.Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đất nước ta bị chia cắt, miền Bắc được

giải phóng, tiến lên xây dựng xã hội chủ nghĩa, còn miền Nam vẫn tiếp tục kháng chiến

chống giặc ngoại xâm, tiếp tục thực hiện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Trong bối

cảnh lịch sử này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn thanh niên cả nước về nhiệm vụ của thanh niên là phải hăng hái xung phong, đi đầu trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở

miền Bắc và kháng chiến chống giặc ngoại xâm ở miền Nam, hoàn thành thắng lợi sự nghiệp

chống Mỹ, cứu nước, thống nhất nước nhà Người dạy: “Thanh niên phải xung phong đến

những nơi khó khăn gian khổ nhất, nơi nào người khác làm ít kết quả, thanh niên phải xung phong đến làm cho tốt Xưa kia, lớp thanh niên trước xung phong làm cách mạng, kháng chiến, trải qua rất nhiều gian nan, nguy hiểm, có khi bị tù đày, tra tấn, có khi bị thương tật,

chết chóc để cho cách mạng thành công, kháng chiến thắng lợi Ngày nay, tuy một nửa nước

ta đã được giải phóng, nhưng lớp thanh niên cũng phải xung phong đến những nơi khó khăn

để xây dựng chủ nghĩa xã hội […], xung phong để hoàn thành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở

miền Bắc và giúp đỡ miền Nam”68 Người nhắc nhủ với thanh niên: “Các cháu nên nhớ rằng: Làm việc ở công trường hoặc ở nơi khác đều là tham gia vào công cuộc củng cố miền Bắc, chiếu cố miền Nam, để tiến đến thực hiện hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ trong cả

nước, cũng đều là nhiệm vụ và vinh dự của thanh niên”69

Người cũng chỉ ra rằng: “Tính trung bình, thanh niên chiếm độ 1 phần 3 tổng số nhân dân - tức là một lực lượng to lớn Lực lượng lớn thì phải có nhiệm vụ lớn Cho nên trong mọi công việc khôi phục kinh tế, củng cố

miền Bắc, chiếu cố miền Nam , trên các mặt trận đấu tranh để thống nhất nước nhà, toàn

thể thanh niên gái và trai phải cố gắng nhiều nữa, tiến bộ hơn nữa, để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của thanh niên”70

.Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, mặc dù hoàn cảnh lịch sử ở hai miền Nam, Bắc có khác nhau nhưng nhiệm vụ của thanh niên hai miền, nhiệm vụ của thanh niên cả nước lúc này đều

là phải hăng hái xung phong, đi đầu trong mọi lĩnh vực, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách

mạng chung của cả nước là chống Mỹ, cứu nước: Người căn dặn thanh niên “không sợ gian

khổ, hy sinh, hăng hái thi đua, tăng gia sản xuất và anh dũng chiến đấu, xung phong đi đầu trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước”71

, “Các cháu thanh niên gái cũng như trai hãy thực

hiện tốt “ba sẵn sàng”, xung phong dâng tất cả tinh thần và lực lượng của tuổi trẻ cho sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước, cho Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội” Người ghi nhận nhiệm vụ hăng hái xung phong, phục vụ kháng chiến là nhiệm vụ vẻ vang của thanh niên, Người viết:

Trang 26

“xung phong mọi việc bất kỳ việc khó dễ, và phục vụ cho kháng chiến đến thành công Đó

là nhiệm vụ vẻ vang của thanh niên ta”72

, “trên các mặt trận đấu tranh để thống nhất nước nhà, toàn thể thanh niên gái và trai phải cố gắng nhiều nữa, tiến bộ hơn nữa, để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của thanh niên”73

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ ra nhiệm vụ hăng hái xung phong, hy sinh, cống hiến

của thanh niên theo từng đối tượng thanh niên cụ thể Đây là cách nhìn rất khoa học của Chủ

tịch Hồ Chí Minh khi Người đã gắn nhiệm vụ của thanh niên theo giai cấp của họ, phù hợp

với môi trường sống của thanh niên do đó mà phát huy được sở trường của họ Người chỉ ra nhiệm vụ của thanh niên nông dân ở nông thôn: “Thanh niên nông thôn phải ra sức tham gia

củng cố và phát triển tổ đổi công và hợp tác xã, làm mọi việc để bảo vệ vụ chiêm và vụ mùa

thắng lợi toàn diện, vượt bậc và vững chắc”74 Đối với thanh niên công nhân ở công trường,

xí nghiệp thì nhiệm vụ của họ được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho là: “Ở các xí nghiệp và công trường, thanh niên phải thi đua tăng gia sản xuất, nâng cao chất lượng, giảm hạ giá thành, thực hiện khẩu hiệu “nhiều, nhanh, tốt, rẻ””75

Nhiệm vụ của thanh niên nông dân, thanh niên công nhân cũng là nhiệm vụ chung của toàn gia cấp nông dân, giai cấp công

nhân, Người kêu gọi “công nhân và nông dân hãy hăng hái thi đua tăng gia sản xuất, thực

hành tiết kiệm, “một người làm việc bằng hai” và sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ miền Bắc, ủng hộ miền Nam”76

Đối với thanh niên trí thức thì Người đòi hỏi phải cống hiến nhiều

nhất: “Anh chị em trí thức hãy cống hiến nhiều nhất cho Tổ quốc, góp phần xứng đáng vào

sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước”77

.Nhiệm vụ hăng hái, xung phong đi đầu, sẵn sàng hy sinh của thanh niên không chỉ được Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra theo từng giai cấp của thanh niên, trong từng giai đoạncách mạng, mà Người còn coi đó là nhiệm vụ của thanh niên trong mọi thời kỳ, trong mọi

việc, trong mọi lĩnh vực Người ân cần nhắc nhở thanh niên ta “phải làm gương mẫu”, “phải xung phong trong mọi công tác”78

, phải làm đầu tàu trong mọi việc: “trong mọi việc, thanh niên phải làm đầu tàu, xung phong, gương mẫu”79

, “Thanh niên phải cố gắng xung phong làm đầu tàu trong mọi việc”80

, “thời đại này là thời đại vẻ vang của thanh niên Mà thanh niên phải là những đội quân xung phong trên các mặt trận chính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật”81

Bác đề cập đến nhiệm vụ của thanh niên một cách rất nhẹ nhàng, quen thuộc, đầy hình tượng và cũng rất tinh tế, sâu sắc khi gắn nhiệm vụ của thanh niên với huy hiệu của thanh niên Người dạy: “Huy hiệu của thanh niên ta là “Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên” Ý nghĩ của nó là: Thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi,

trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững

chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc”82

Người đòi hỏi: “Thanh niên cần phải có

75

79

Trang 27

21tinh thần và gan dạ sáng tạo, cần phải có chí khí hăng hái và tinh thần tiến lên, vượt mọi khó khăn, gian khổ để tiến bộ không ngừng”83

Nhiệm vụ hăng hái xung phong, sẵn sàng hy sinh của thanh niên còn được Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc kết thành một khẩu hiệu rất đơn

giản và mộc mạc, dễ hiểu, dễ nhớ, thanh niên nào cũng có thể dễ dàng nhận ra và tự ý thứcđược nhiệm vụ của mình từ khẩu hiệu mà Bác đưa ra Đó là khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên

có, đâu khó có thanh niên” Người dạy: “trong mọi công việc, thanh niên thi đua thực hiện

khẩu hiệu: “Đâu cần, thanh niên có; việc gì khó, thanh niên làm””84

, “thanh niên càng phải xung phong hăng hái thực hiện khẩu hiệu: “Đâu cần thanh niên có, đâu khó thanh niên làm””85, “về nhiệm vụ của thanh niên, nam nữ thanh niên phải làm sao thực hiện tốt khẩu

hiệu: Việc gì khó có thanh niên, Ở đâu khó có thanh niên” 86

, “thanh niên chúng ta phải xung phong gương mẫu trong đạo đức, trong sinh hoạt, trong học tập, trong lao động; phải thực

hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” Như thế, chúng ta mới xứng đáng là thế hệ thanh niên xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa vẻ vang”87

, “thanh niên ta tích cực xung phong cố gắng làm tròn nhiệm vụ đầu tàu trong mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, quốc phòng, thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên”88

.Nhiệm vụ hăng hái xung phong, đi đầu, sẵn sàng hy sinh của thanh niên theo tư tưởng

Hồ Chí Minh còn được thể hiện rất cô đọng, ngắn gọn ở tám chữ: “Tiên thiên hạ ưu, hậu thiên hạ lạc” (lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ) Người đòi hỏi thanh niên ta phải kiên quyết thực hiện: “Các sự hy sinh khó nhọc thì mình làm trước người ta, còn sự sung sướng thanh nhàn thì mình nhường người ta hưởng trước (tiên thiên hạ ưu, hậu thiên hạ lạc)”89

,

“các việc đáng làm thì khó mấy cũng cố chiệu quyết làm cho kỳ được”90

, “ham làm những

việc ích quốc, lợi dân Không ham địa vị, công danh, phú quý”91 Người căn dặn thanh niên:

“khi làm bất kỳ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, mà phải nghĩ đến đồng bào, đến toàn dân đã Ta có câu nói: “Có khó nhọc thì mình nên đi trước, khi hưởng thụ thì mình nên

đi sau”; làm việc gì mình cũng nghĩ đến lợi ích chung trước và lợi ích riêng sau”92

2.2 Thanh niên phải đoàn kết chặt chẽ

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đoàn kết là một trong những nội dung quan

trọng, là một trong những bộ phận hợp thành nên hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng

Hồ Chí Minh về đoàn kết đã được các nhà nghiên cứu khai thác khá triệt để Chúng ta dễ dàng tìm thấy nội dung này trong các giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay cũng như các loại sách chuyên khảo Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn

kết chính là thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc và thực hiện đoàn kết quốc tế Tác giả cho

rằng đó là cách đề cập tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết ở tầm “vĩ mô”, tầm “dân tộc”

85

89

H ồ Chí Minh tuyển tập, 1960, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr 278

Trang 28

22Trong phần này, tác giả đề cập đến nội dung đoàn kết theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở phạm

vi hẹp hơn, ở tầm “vi mô” hơn, chỉ đề cập đến vấn đề đoàn kết của thanh niên – “bộ phận quan trọng của dân tộc” Tất nhiên, nội dung mà tác giả nghiên cứu ở đây không tách rời với

nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc

Tác giả cho rằng, theo tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên thì đoàn kết vừa là một phương thức, cách thức, biện pháp hành động của thanh niên đồng thời cũng là một nhiệm

vụ của thanh niên Nhiệm vụ đoàn kết của thanh niên có mối quan hệ mật thiết, không thể tách rời với nhiệm vụ “đầu tàu” của thanh niên Qua các nội dung phân tích ở trên, chúng ta

thấy rằng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên nhiệm vụ của thanh niên là hăng hái xung phong, đi đầu trong mọi lĩnh vực, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng Nhưng đó không

phải là sự hăng hái, xung phong, hy sinh một cách riêng rẽ vì nếu hăng hái, xung phong như

thế thì không tạo được sức mạnh to lớn và hy sinh như thế thì đó chỉ là sự hy sinh vô ích Vì

vậy, Người đề ra cho thanh niên một nhiệm vụ nữa để hỗ trợ với nhiệm vụ “đầu tàu” củathanh niên là nhiệm vụ đoàn kết “Đoàn kết là sức mạnh”93; hăng hái, xung phong một cách đoàn kết sẽ tạo ra sức mạnh to lớn

Về nhiệm vụ đoàn kết của thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi trước hết thanh niên phải thực hiện đoàn kết lẫn nhau một cách chặt chẽ Trong buổi nói chuyện tại Đại hội đại biểu Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam (15/10/1956), Người nói với thanh niên ta:

“Chính vì là người chủ tương lai, cho nên toàn thể thanh niên ta phải đoàn kết chặt chẽ, phấn đấu anh dũng, vượt mọi khó khăn, thi đua giúp sức vào sự nghiệp xây dựng một nước nhà

tốt đẹp - một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh - để mình làm chủ mai sau”94

Bác nhắc nhủ thanh niên ta phải “luôn luôn đoàn kết”95

Nhiệm vụ đoàn kết của thanh niên còn thể hiện ở chỗ thanh niên phải đoàn kết, gắn bó

chặt chẽ với quần chúng nhân dân, đoàn kết cả hai miền Nam, Bắc Đây chính là quan điểm

về đại đoàn kết toàn dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các lực lượng cách mạng phải đoàn

kết cùng nhau để tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc Người đòi hỏi thanh niên phải

“nâng cao tinh thần đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, Nam cũng như Bắc”99

, “phải đoàn kết Đoàn

kết giữa thanh niên với nhau, giữa miền Nam với miền Bắc, giữa thanh niên công nhân với công nhân lớn tuổi, phải đoàn kết với nhân dân địa phương nữa Đoàn kết là sức mạnh Có tài năng

mà không biết đoàn kết thì cũng không thành công”100

Người cũng nói: “đầu tàu không thể tách rời toa xe, thì thanh niên xung phong không thể tách rời quần chúng Xung phong mà

93

97

Trang 29

23tách rời quần chúng thì không ích gì”101

Người căn dặn: “thanh niên hăng hái là tốt nhưng chớ xa rời quần chúng, xa rời thì không làm được đầu tàu – đầu tàu rời toa là vô

dụng Xung phong gương mẫu là mình làm tốt và giúp đỡ cho người khác cũng làm tốt Phải

cố gắng làm gương mẫu, làm đầu tàu, không tách rời quần chúng”; thanh niên “phải đoàn

kết chặt chẽ; phải giúp đỡ đồng bào nơi mình làm việc”102

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng căn dặn thanh niên ta phải chú ý đoàn kết thanh niên quốc

tế Người dạy thanh niên ta phải chú ý đoàn kết với thanh niên thế giới để thực hiện mục tiêu chung của thế giới cũng như mục tiêu của dân tộc ta là hòa bình, độc lập dân tộc, thống nhất

và tiến bộ xã hội Người nói: “thanh niên toàn thế giới cần phải đoàn kết nhau lại, tin tưởng vào khả năng đấu tranh của mình và hoà mình với công nhân và nông dân để đấu tranh tiêu

diệt chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc, trước hết là đế quốc Mỹ - một đế quốc hung ác

nhất, đấu tranh để giữ gìn hòa bình thế giới, để thực hiện hợp tác anh em giữa tất cả các dân

tộc để xây dựng đời sống hạnh phúc, vui tươi”103

2.3 Thanh niên phải ra sức học tập

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, học tập cũng là một nhiêm vụ của thanh niên Theo quan điểm của Người, “nhiệm vụ chính của học sinh thanh niên là học”104 đồng thời học tập cũng

là nhiệm vụ chung của các tầng lớp thanh niên, thanh niên phải siêng học, phải “cố gắng học

tập”, “phải chuyên tâm học hành và công tác”105

Người cho rằng có học tập, thanh niên mới

thực hiện được vai trò làm chủ của nước nhà, mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội Người

nói: “Ngày nay, ta đã được độc lập, tự do, thanh niên mới thật là người chủ tương lai của

nước nhà Muốn xứng đáng vai trò người chủ, thì phải học tập” 106

, “Thanh niên sẽ làm chủ nước nhà, phải học tập mãi, tiến bộ mãi mới thật là thanh niên”107

, “Thanh niên ta phải cố

gắng học Do hoàn cảnh trong xã hội cũ hạn chế mà số đông thanh niên công nông ta ít được

học Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhất định phải có học thức”108

.Vai trò của thanh niên là hăng hái, xung phong đi đầu trên mọi lĩnh vực nên nhiệm vụ

học tập của thanh niên là phải học tập toàn diện Học tập toàn diện thì mới tiến bộ, mới công

hiến tốt, mới cống hiến được nhiều cho đất nước Người mong muốn thanh niên ta phải học

tập cả văn hóa, nghề nghiệp, chính trị, khoa học kỹ thuật và quân sự Người dạy: “thanh niên

phải ra sức học tập chính trị, văn hóa và khoa học, kỹ thuật”109

, “muốn xây dựng chủ nghĩa

xã hội thì nhất định phải có học thức Cần phải học văn hoá, chính trị, kỹ thuật Cần phải học

lý luận Mác - Lênin kết hợp với đấu tranh và công tác hàng ngày Cần phải học kinh nghiệm

tốt của các đoàn thanh niên bạn”110

, thanh niên phải “ra sức học tập chính trị, kỹ thuật, văn hóa để ngày càng tiến bộ”111

, “phải cố gắng học tập chính trị, văn hóa, nghề nghiệp để tiến

104

108

Trang 30

bộ mãi, để sẵn sàng trở thành cán bộ tốt, đảng viên tốt”112

, “phải cố gắng học hỏi để không ngừng nâng cao trình độ chính trị, văn hoá và kỹ thuật để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân”113, “ra sức học tập, nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật và quân sự để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân”114

, “nói chung thanh niên

phải chuẩn bị làm người chủ nước nhà Muốn thế phải ra sức học tập chính trị, kỹ thuật, văn hóa”115 Người nhắc nhở thanh niên ta: “Các cháu phải cố gắng học tập kỹ thuật, văn hoá, chính trị [ ] Nếu không học tập văn hoá, không có trình độ văn hoá thì không học tập được

kỹ thuật, không học tập được kỹ thuật thì không theo kịp được nhu cầu kinh tế nước nhà; nhưng phải chú ý học tập chính trị vì nếu chỉ học văn hoá, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt mà đi”116

Nhiệm vụ học tập toàn diện của thanh niên tức là thanh niên không chỉ học tập kiến thức mà còn phải học tập thể chất: thanh niên “phải rèn luyện thân

thể cho khỏe mạnh Khỏe mạnh thì mới có đủ sức để tham gia một cách dẻo dai, bền bỉ

những công việc ích nước, lợi dân”117

, “phải học tập mãi, tiến bộ mãi mới thật là thanh niên”120

.Người cũng dạy thanh niên học phải đi đôi với hành, như thế mới xứng đáng là người thanh niên cách mạng, Người nói: Thanh niên ta phải cố gắng học […] Học đi đôi với hành

Lênin có nói: “Không học thì không thể trở thành người cộng sản””121

tầm quan trọng đặc biệt đối với người cách mạng và đối với sự nghiệp cách mạng Người

viết: “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức

cách m ạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”123, “Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi

113

117

tr 155

120

Trang 31

25bước”124 Người cũng dạy chúng ta rằng: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng

phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân

Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng công việc cho loài người là một công việc to tát,

mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì làm được

việc gì?”125 Đạo đức cách mạng là rất quan trọng nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dạy chúng ta rằng đạo đức cách mạng không thể tự nhiên mà có, đạo đức cách mạng không phải

“từ trên trời sa xuống” mà phải do rèn luyện, trau dồi bền bỉ mới có được: “Đạo đức cách

mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”126

Người coi việc rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng là một điều sung sướng và vẻ vang: “Có gì sung sướng, vẻ vang hơn là trau dồi đạo đức cách mạng để góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và giải phóng loài người”127

Xuất phát từ vai trò của thanh niên là chủ tương lai của nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng của cách mạng và từ nhiệm vụ đầu tiên của thanh niên là phải làm “đầu tàu”,

hy sinh, cống hiến nhiều nhất cho cách mạng nên Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi thanh niên

ta cũng cần phải rèn luyện, trau dồi, nâng cao đạo đức cách mạng Người nói: “Muốn làm tròn nhiệm vụ vẻ vang ấy, thanh niên ta cần phải thấm nhuần tinh thần làm chủ nước nhà và

ph ải trau dồi đạo đức của người cách mạng” 128

, “thanh niên ta có vinh dự to thì cũng có trách nhiệm lớn Để làm tròn trách nhiệm, thanh niên ta phải […] thấm nhuần đạo đức cách

m ạng tức là học tập, lao động, sinh hoạt theo đúng đạo đức của thanh niên xã hội chủ nghĩa,

cộng sản chủ nghĩa”129

,“Cán b ộ, đảng viên và đoàn viên thanh niên càng phải giữ vững lập

trường giai cấp, nâng cao tinh thần trách nhiệm, trau dồi đạo đức cách mạng, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đã giao cho”130

.Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng cũng không phải là điều gì quá cao siêu hay khó đạt được Nói về nhiệm vụ trau đồi đạo đức cách mạng của thanh niên, Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã giải thích rất ngọn gọn và đơn giản các nội hàm của đạo đức cách

mạng Theo giải thích của Người về đạo đức cách mạng, chúng ta có thể hiểu rằng đó là

những đức tính tốt đẹp của con người, là những ưu điểm của thanh niên ta như: trung thành, khiêm tốn, dũng cảm, cần cù, hăng hái, hy sinh… Người nói với thanh niên: “Phải giữ vững đạo đức cách mạng: phải khiêm tốn, cần cù, hăng hái, dũng cảm Phải tránh tư tưởng kiêu

ngạo, công thần, tự tư tự lợi”131

, “Phải thấm nhuần đạo đức cách mạng tức là khiêm tốn, đoàn kết, thực hành chủ nghĩa tập thể, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau, người tiên tiến thì giúp

đỡ người kém, người kém phải cố gắng để tiến lên, ra sức cần kiệm xây dựng nước nhà”132

Người đòi hỏi thanh niên phải “luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng, khiêm tốn và giản dị

125

X.Y.Z, 2008, S ửa đổi lối làm việc, tái bản lần thứ 3, Nxb Trẻ, tr 40

129

Trang 32

Chống kiêu căng, tự mãn Chống lãng phí, xa hoa Thực hành tự phê bình và phê bình nghiêm chỉnh, để giúp nhau cùng tiến bộ mãi”133

Người dạy:“Đạo đức cách mạng là bất kỳ

ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì, đều không sợ khó, không sợ khổ, đều một lòng một

dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa

xã hội”134

Người tóm tắt đạo đức cách mạng thành ba điểm chính để thanh niên dễ dàng học

tập và rèn luyện là: trung thành, dũng cảm và khiêm tốn: “Thanh niên phải luôn luôn rèn luyện đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng có thể tóm tắt trong mấy điểm:

- Trung thành: Trọn đời trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ quốc, với Đảng,

với giai cấp

- D ũng cảm: Không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện: “Đâu cần thanh niên có, việc gì

khó thanh niên làm”, “gian khổ thì đi trước, hưởng thụ sau mọi người”

- Khiêm t ốn: Không nên tự cho mình là tài giỏi, không khoe công, không tự phụ”135

.Bên cạnh nội dung đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đề cập đến “chí khí cách mạng” Chí khí cách mạng tức là ý chí, nghị lực, là chí hướng và khí tiết, khí phách của người cách mạng Người coi việc giữ vững và nâng cao chí khí cách mạng cũng là nhiệm vụ

của thanh niên Người đòi hỏi thanh niên ta “Cần phải: nâng cao chí khí anh hùng cách

mạng”136

Trong “Thư gửi thanh niên” (02/9/1965), Người cũng viết: “phải luôn luôn nâng cao chí khí cách mạng “trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” Không sợ gian khổ, hy sinh, hăng hái thi đua tăng gia sản xuất và anh dũng chiến đấu, xung phong đi đầu trong sự nghiệp chống

tiến lên thắng lợi mới”139

, phải “cùng với toàn dân nâng cao hơn nữa chí khí cách mạng, ra

sức thi đua yêu nước, đưa cách mạng Việt Nam tiến lên, vượt qua mọi gian khổ, khó khăn giành những thắng lợi rực rỡ hơn nữa”140

Đi đôi với việc trau dồi, nâng cao chí khí và đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đòi hỏi thanh niên ta phải kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, phải gột rửa chủ nghĩa cá nhân Người coi chủ nghĩa cá nhân là trở ngại lớn nhất, là “kẻ thù hung ác” của đạo đức cách

mạng Chủ nghĩa cá nhân cũng là một trong ba kẻ địch nguy hiểm của cách mạng Chủ nghĩa

cá nhân là bạn đồng minh của kẻ địch rất nguy hiểm là chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc

và cũng là bạn đồng minh của kẻ địch to là thói quen, truyền thống lạc hậu Người chỉ ra:

“Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian xảo, xảo quyệt; nó khéo đỗ dành người ta đi xuống

133

137

Trang 33

dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì dễ hơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm”141

.Người cũng cho rằng chủ nghĩa cá nhân là nguồn gốc của những thói hư, tật xấu, là “mẹ đẻ”

của hàng trăm thứ bệnh nguy hiểm như: tham lam, lười biếng, kiêu ngạo, hiếu danh, thiếu kỷ

luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, “hữu danh vô thực”, kéo bè kéo cánh, bệnh “cận

thị”, bệnh “cá nhân”, bệnh tị nạnh, xu nạnh, a dua… Người viết: “Chủ nghĩa cá nhân đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, tham ô, lãng phí Nó trói buộc, nó bịt mắt những nạn nhân của nó, những người này bất kỳ việc gì cũng xuất phát

từ lòng tham muốn danh lợi, địa vị cho cá nhân mình, chứ không nghĩ đến lợi ích của giai

cấp, của nhân dân Chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội Người cách mạng phải tiêu diệt nó”142

, “Ch ủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng

của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể “Miễn là mình béo, mặc thiên hạ

gầy” Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư nết xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô, v.v Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng, chủ nghĩa xã

hội”143

Chính vì chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch nguy hiểm như vậy nên với vai trò là người

chủ tương lai của nước nhà, thanh niên phải gột rửa chủ nghĩa cá nhân Tại Hội nghị cán bộ Đoàn thanh niên lao động Việt Nam (19/1/1959), Người nói: “Nói chung thanh niên phải chuẩn bị làm người chủ nước nhà Muốn thế phải ra sức học tập chính trị, kỹ thuật, văn hoá, trước hết phải rèn luyện và thấm nhuần tư tưởng xã hội chủ nghĩa, gột rửa cá nhân chủ nghĩa”144

Tại Đại hội toàn quốc lần thứ II của Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam, Người

cũng nói: “Thanh niên ta có vinh dự to thì cũng có trách nhiệm lớn Để làm tròn trách nhiệm, thanh niên ta phải nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân, chớ phô

trương hình thức, chớ kiêu ngạo tự mãn”145

Người còn căn dặn thanh niên ta: “đoàn viên thanh niên lao động, bất kỳ ở cương vị nào, làm công việc gì đều phải trau dồi đạo đức cách

mạng, tẩy trừ chủ nghĩa cá nhân, cố gắng học tập chính trị, văn hoá và khoa học, kỹ thuật, làm tốt công tác kinh tế tài chính, gương mẫu trong mọi việc làm”146

, “Phải tin tưởng sâu sắc

ở lực lượng và trí tuệ của tập thể, của nhân dân Tăng cường đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau Nâng cao ý thức tổ chức và kỷ luật Kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do”147

Về nhiệm vụ “nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” của thanh niên, chúng ta cũng có thể hiểu một cách đơn giản đó là việc thanh niên ta phải phát huy ưu điểm và khắc phục, tẩy sạch khuyết điểm của mình Như đã phân tích ở trên, đạo đức cách

mạng là những đức tính tốt đẹp của con người, là những ưu điểm của thanh niên ta như: trung thành, khiêm tốn, dũng cảm, cần cù, hăng hái, hy sinh,… Do đó, nâng cao đạo đức cách mạng cũng chính là việc phát huy ưu điểm của thanh niên Nội dung nghiên cứu nêu trên cũng cho chúng ta thấy rằng những hạn chế, khuyết điểm của thanh niên cũng là chủ

144

Trang 34

28nghĩa cá nhân, vì chủ nghĩa cá nhân mà sinh ra những hạn chế, khuyết điểm đó Vì vậy, quét sạch chủ nghĩa cá nhân cũng là việc khắc phục, tẩy sạch những khuyết điểm Chủ tịch

Hồ Chí Minh cũng nhiều lần căn dặn thanh niên ta phải phát huy ưu điểm, tẩy sạch khuyết

điểm Trong “Thư gửi thanh niên” (tháng 4/1951), Người viết: “Ưu điểm của thanh niên ta là hăng hái, giàu tinh thần xung phong Khuyết điểm là ham chuộng hình thức, thiếu thực tế,

bệnh cá nhân, bệnh “anh hùng” Rất mong toàn thể thanh niên ta rá sức phát triển những ưu điểm và tẩy sạch những khuyết điểm ấy” Người dạy thanh niên ta “chớ kêu ngạo, tự mãn, tự túc Nói ít, làm nhiều, thân ái, đoàn kết”148

Người căn dặn thanh niên “cần phải trung thành,

thật thà, chính trực”149

, “Thanh niên ta có cố gắng, có tiến bộ và có nhiều thành tích Nhưng

chớ vì thế mà tự cao, tự đại; phải khiêm tốn, phải luôn luôn cố gắng hơn nữa, vượt mọi khó khăn, để giành lấy thành tích nhiều hơn và to lớn hơn”150

, “Thanh niên cần phải chống tâm

lý tự tư tự lợi, chỉ lo lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình Chống tâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc Chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay Chống

lười biếng, xa xỉ Chống cách sinh hoạt uỷ mị Chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang”151

Đó cũng là đạo đức cách mạng, là chống chủ nghĩa cá nhân vậy

2.5 Thanh niên ph ải kế thừa sự nghiệp cách mạng của thế hệ đi trước, đồng thời

ph ải là người dìu dắt thiếu niên, nhi đồng

Lịch sử phát triển của xã hội là sự nối tiếp nhau của các thế hệ Sự nghiệp cách mạng, đặc biệt là cách mạng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang tiến hành, là một quá trình lâu dàiđòi hỏi các thế hệ nối tiếp nhau phải liên tiếp kế thừa và tiếp tục thực hiện Xuất phát từ vai trò của thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng

của cách mạng, cũng như xuất phát từ những quy luật phát triển khách quan của xã hội, Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra một trong những nhiệm vụ của thanh niên là phải kế tục sự nghiệp cách mạng của thế hệ đi trước, đồng thời là người phải dìu dắt thiếu niên, nhi đồng

Người nói: “thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là

người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai - tức là các cháu nhi đồng”152

Có thể nói nhiệm vụ kế tục cách mạng của thanh niên là một nhiệm vụ vừa mang tính

chủ quan, vừa mang tính khách quan Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở thanh niên:

“Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà […] Thanh niên muốn làm chủ tương laicho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm

việc để chuẩn bị cái tương lai đó”153

Nói một cách ngắn gọn hơn là thanh niên phải chuẩn bị làm chủ tương lai của nước nhà Và tất nhiên đó sẽ là sự chuẩn bị về nhiều mặt: về tâm thế,

về tinh thần, lực lượng, về nền tảng tri thức, , và chuẩn bị nền tảng cách mạng cho tương

lai Nền tảng cách mạng mà thanh niên ta chuẩn bị chính là thành quả cách mạng mà thế hệ

cha anh để lại Nói cách khác, sự chuẩn bị đó chính là sự kế tục cách mạng Nhiệm vụ cách

mạng của thanh niên mang tính chủ quan là vì vậy: Xuất phát từ sự chuẩn bị làm chủ nước

150

Trang 35

29nhà mà thanh niên ta phải chuẩn bị cho mình nền tảng cách mạng, phải kế tục sự nghiệp,

kế thừa thành quả và tiếp bước cách mạng của thế hệ đi trước

Nhiệm vụ kế thừa sự nghiệp cách mạng cũng mang tính khách quan Bởi vì lịch sử là

vô hạn nhưng cuộc đời của mỗi con người, sự tồn tại của mỗi thế hệ là có giới hạn, như Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Con người ta đẻ ra, ai cũng lớn lên, già đi, rồi chết”154

Trong khi đó, sự nghiệp cách mạng mà dân tộc ta đang thực hiện là sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, một sự nghiệp cách mạng vĩ đại, lâu dài, thậm chí có nhiều khó khăn, gian khổ, lắm trắc

trở, gian truân Do đó, một cá nhân, một thế hệ không thể hoàn thành được sự nghiệp cách

mạng này Mỗi cá nhân, mỗi thế hệ chỉ có thể xông pha trên một chặng đường nhất định của con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa mà thôi Do đó, lịch sử đã đặt ra một nhiệm vụ khách quan là phải có sự kế tục cách mạng, phải có thế hệ kế thừa và tiếp nối sự nghiệp cách mạng

từ thành quả cách mạng của thế hệ đi trước Và cũng chính lịch sử đã lựa chọn thanh niên làm

“điểm tựa” để chuyển giao các thế hệ cách mạng Có thể nói, thanh niên là thế hệ “trung gian”

của các thế hệ cách mạng, là thế hệ “bản lề” của các thế hệ cách mạng Bởi vì thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng của cách mạng, thanh niên là thế hệ hăng hái xung phong, đi đầu và hy sinh, cống hiến nhiều nhất cho sự nghiệp cách mạng

Nhiệm vụ kế tục cách mạng của thanh niên không phải là một sự kế tục giản đơn, mà đó

là một sự kế tục biện chứng, đưa cách mạng tiếp tục phát triển Bác mong muốn thế hệ sau

phải tiến bộ hơn thế hệ trước, Người nói một cách mộc mạc: “Nếu thế hệ già khôn hơn thế hệ

trẻ thì không tốt Thế hệ già thua thế hệ trẻ mới là tốt Các cháu không hơn là bệt Bệt là không tốt Người ta thường nói: “Con hơn cha là nhà có phúc””155

, “Ta có câu “con hơn cha

là nhà có phúc” Bác mong các cháu bây giờ và sau này ngày càng giỏi thì mới xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản được”156

.Đồng thời với nhiệm vụ kế tục cách mạng, “tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già”, thanh niên còn có nhiệm vụ phải chuẩn bị thế hệ cách mạng tiếp nối mình, phải dìu dắt thiếu niên, nhi đồng Khi đề cập đến nhiệm vụ này của thanh niên chúng ta phải hiểu đây là nhiệm vụ mà thanh niên phụ trách chính chứ không phải chỉ là nhiệm vụ của thanh niên Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiệm vụ dìu dắt, giáo dục thiếu niên nhi đồng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội, trong đó thanh niên là người phụ trách chính

bởi lẽ thanh niên là những người vừa trải qua lứa tuổi thiếu niên nên hiểu rõ tâm lí, thị hiếu và

dễ gần gũi trẻ em hơn Người căn dặn: “Ngày nay chúng là nhi đồng Ít năm nữa, chúng sẽ là công dân, cán bộ Vì vậy, Chính phủ, các đoàn thể, và tất cả đồng bào đều có trách nhiệm giúp vào việc giáo dục nhi đồng Công việc ấy phụ nữ, thanh niên phải là người phụ trách chính, nhất là thanh niên”157

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nói: “Việc giáo dục trẻ em, mọi người đều phải đóng góp một phần, nhưng Đoàn thanh niên phải là người phụ trách chính, Đảng thì phải ra sức giúp”158

.Nhiệm vụ dìu dắt thiếu niên, nhi đồng của thanh niên cũng được Bác đề cập cùng với

155

Trang 36

30trách nhiệm của thanh niên Bác đòi hỏi thanh niên phải chịu trách nhiệm nếu như không dìu dắt, giáo dục tốt thiếu niên, nhi đồng Các em chưa ngoan, các em chậm tiến thì thanh niên phải chịu trách nhiệm chính Người nói: Nói đến các cháu nhi đồng, thì bất cứ nước nào, nơi nào cũng rất ngoan, vì các cháu còn non trẻ, thật thà, ngay thẳng, rất tốt, nhưng chính vì cái tốt của các cháu, cho nên “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” Nghe nói các cháu ở đây có nhiều cháu thường hay bắt chước cái xấu hơn là cái tốt, ra đường thì huênh hoang làm bậy, không nghe lời cha mẹ, không có kỷ luật phép tắc, như thế là không

tốt, không xứng đáng là cháu Bác Hồ Đó là khuyết điểm của các cháu một phần, có thể nói

là một phần nhỏ, nhưng khuyết điểm ở các cô các chú, tất cả của người lớn, của xã hội là chính, nhất là của thanh niên, phụ nữ, bởi vì tổ chức của nhi đồng Đảng đã giao cho thanh niên, phụ nữ mà thanh niên, phụ nữ không làm tròn nhiệm vụ của mình, rồi đến khuyết điểm

của thầy giáo, trường học và khuyết điểm của bố mẹ không biết làm gương mẫu giáo dục các cháu Không biết rằng các cháu là người chủ tương lai của xã hội, bây giờ các cháu tốt thì sau này nó cũng tốt, bây giờ xấu thì sau này cũng xấu

Muốn cho các cháu tốt thì phải giáo dục, tổ chức các cháu Muốn làm được như thế thì thanh niên, phụ nữ, thầy giáo, gia đình phải liên lạc chặt chẽ với nhau, tìm cách giáo dục sửa

chữa cho các cháu thì nhất định các cháu tốt Đây là một điểm các cô, các chú cần phải chú ý”159

Trên đây là những nhiệm vụ chủ yếu của thanh niên ta theo tư tưởng Hồ Chí Minh Có

thể nói Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra một hệ thống những nhiệm vụ của thanh niên Tính

hệ thống của những nhiệm vụ này được thể hiện ở sự thống nhất và mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại, hỗ trợ lẫn nhau giữa các nhiệm vụ Các nhiệm vụ của thanh niên thống nhất

vì đều là những nhiệm vụ cùng thực hiện cho xứng đáng vai trò của thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, là lực lượng xung kích quan trọng chủ yếu của cách mạng Mối quan

hệ, tác động qua lại giữa các nhiệm vụ được thể hiện ở chỗ các nhiệm vụ trên có sự “giao thoa” với nhau Khi thực hiện nhiệm vụ này cũng một phần thực hiện được nhiệm vụ kia,

muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ này thì phải hoàn thành tốt nhiệm vụ kia và ngược lại Chẳng

hạn như khi thực hiện nhiệm vụ hăng hái xung phong, đi đầu trên mọi lĩnh vực, sẵn sàng

cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp cách mạng thì thanh niên phải đồng thời thực hiện nhiệm vụ đoàn kết, phải học tập và phải nâng cao đạo đức cách mạng Bởi vì muốn hăng hái, xung phong, đi đầu có hiệu quả thì phải đoàn kết; muốn làm “đầu tàu” trên mọi lĩnh vực thì phải

có hiểu biết rộng, do đó mà phải ra sức học tập, học tập toàn diện; muốn sẵn sàng cống hiến,

hy sinh thì phải gột rửa chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng Và ngược lại, thanh niên thực hiện được nhiệm vụ học tập tốt, đoàn kết tốt, gột rửa được chủ nghĩa cá nhân, rèn luyện được đạo đức cách mạng thì sẽ sẽ dễ dàng hoàn thành nhiệm vụ “đầu tàu” Thanh niên

muốn thực hiện nhiệm vụ đi đầu, muốn học tập tốt, muốn rèn luyện đạo đức cách mạng thì

phải trông vào tấm gương của thế hệ cha anh, phải học tập những kinh nghiệm cách mạng quý báu của thế hệ trước Vì vậy mà thanh niên phải “tiếp sức thế hệ thanh niên già”, phải kế

tục sự nghiệp cách mạng của “tiền nhân”; đồng thời phải chuẩn bị thế hệ tiếp nối mình nên

phải dìu dắt thiếu niên, nhi đồng

Trang 37

31Trong mối quan hệ, tác động qua lại giữa các nhiệm vụ của thanh niên nêu trên thì hai nhiệm vụ “ra sức học tập” và “nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” có mối liên hệ rất mật thiết, có thể nói là mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại mạnh

mẽ nhất so với các mối quan hệ còn lại Bởi vì đây chính là mối liên hệ giữa hai mặt rất quan

trọng của con người, mối quan hệ giữa “đức” và “tài” Đức và tài có thể nói là hai mặt quan

trọng nhất của một con người, một người có đủ tài, đức thì có thể gọi là phát triển toàn diện

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người rất quan tâm đến mối quan hệ giữa đức và tài, giữa “hồng”

và “chuyên” Người luôn mong muốn con người phải phát triển toàn diện, có đủ đức, tài để

cống hiến, phục vụ tốt nhất cho cách mạng, cho nước nhà Đối với thanh niên, Người luôn mong mỏi thanh niên ta phát triển toàn diện, Người mong muốn thanh niên là những con người mới xã hội chủ nghĩa vừa “hồng”, vừa “chuyên”; “đức”, “tài” trọn vẹn Đồng thời Người cũng đòi hỏi thanh niên phải tự giác rèn luyện tài, đức Đó cũng là nhiệm vụ của thanh niên Người dạy: “Thanh niên bây giờ là một thế hệ vẻ vang, vì vậy cho nên phải tự giác tự nguyện mà tự động cải tạo tư tưởng của mình để xứng đáng với nhiệm vụ của mình

Tức là thanh niên phải có đức, có tài Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã

hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm

hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người”160

Nhiệm vụ “phải trau dồi, nâng cao đạo đức và chí khí cách mạng; kiến quyết chống chủ nghĩa cá nhân” nêu trên chính là nhiệm vụ

“rèn đức” của thanh niên Còn nhiệm vụ “ra sức học tập”, học tập toàn diện, học tập để hiểu

biết, để tiến bộ, để làm chủ nước nhà, để xây dựng chủ nghĩa xã hội chính là nhiệm vụ

“luyện tài” của thanh niên Vì đức và tài luôn phải đi cùng nhau nên đây cũng là hai nhiệm

vụ có mối quan hệ chặt chẽ, gắn bó nhất so với mối quan hệ còn lại giữa các nhiệm vụ nêu trên

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra vai trò của thanh niên, chỉ ra sứ mệnh lịch sử của thanh niên, đồng thời Người cũng đã đề ra cho thanh niên ta rất nhiều nhiệm vụ để tương xứng với vai trò ấy Là lực lượng quan trọng của cách mạng, là chủ tương lai của nước nhà là một vai trò rất to lớn nhưng những nhiệm vụ song hành với vai trò ấy cũng hết sức nặng nề Tuy vậy,

đó là vai trò và nhiệm vụ rất vinh dự và vẻ vang mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra cho thanh niên ta, đồng thời đó cũng là vai trò, nhiệm vụ tất yếu, khách quan mà lịch sử đã

“giành sẵn” cho thế hệ thanh niên Dù vai trò và nhiệm vụ của thanh niên ta có to lớn và

nặng nề nhưng với niềm tin sâu sắc vào thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tin tưởng thanh niên ta sẽ hoàn thành xứng đáng những nhiệm vụ ấy, sẽ làm tròn vai trò của mình Người luôn dành sự quan tâm đặc biệt, luôn bên cạnh, theo dõi từng bước tiến của thanh niên, động viên, khích lệ thanh niên ta hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ của mình Người

“khuyên thanh niên”: “Không có việc gì khó – Chỉ sợ lòng không bền – Đào núi và lấp biển – Quyết chí ắt làm nên”161

Khi đến dự Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn thanh niên lao động

Việt Nam (02/11/1956), Người cũng bày tỏ sự tin tưởng của mình đối với thanh niên, với phong trào thanh niên: “Chắc rằng từ nay, phong trào thanh niên ta sẽ tiến bộ không ngừng

Trang 38

32như mùa xuân vui tươi, như mặt trời mới mọc”162

Luôn quan tâm đến thanh niên, Người luôn phấn khởi, vui mừng với sự tiến bộ của thanh niên: “Khi gặp gỡ thanh niên như

thế này, Bác cảm thấy như mình trẻ lại Khi xem lại bước tiến của thanh niên thuộc những

thế hệ khác nhau thì trong lòng vui mừng”163

, “Từ chỗ chỉ có một Lý Tự Trọng đến ngày nay chúng ta có 78 vạn đoàn viên Đoàn Thanh niên Lao động hăng hái ra sức giúp Đảng xây

dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất Tổ quốc Tiến bộ đó làm cho Bác rất vui sướng và trẻ lại Nó làm cho lòng Bác phơi phới như hoa nở trong mùa xuân”164

Tại Lễ kỷ

niệm 35 năm ngày thành lập Đoàn Thanh niên lao động Việt Nam (25/3/1965), Người cũng bày tỏ niềm tin và sự vui mừng của mình đối với thanh niên: “Là người theo dõi tổ chức thanh niên từ bước đầu hiếm hoi chỉ có tám cháu, ngày nay trông thấy có hàng triệu đoàn viên thanh niên, hàng triệu cháu bé nhi đồng, phát triển mơn mởn như hoa nở mùa xuân Với

một thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc

Vì vậy, Bác rất tự hào, sung sướng và thấy như mình trẻ lại, thấy tương lai của dân tộc

ta vô cùng vững chắc và vẻ vang

Trong công cuộc chống Mỹ, cứu nước, tuy chúng ta còn gặp nhiều gian khổ, khó khăn, nhưng cả nước ta đoàn kết nhất trí, thanh niên ta dũng cảm tiến lên, toàn dân, toàn quân kiên quyết chiến đấu, lại có các nước anh em và nhân dân thế giới đồng tình và ủng hộ Cho nên

Mỹ nhất định thua, ta nhất định thắng”165

Có thể nói, sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một sự động viên, khích lệ tinh

thần rất lớn của Bác đối với thanh niên Và những lời khen ngợi của Bác đối với thanh niên luôn là động lực mạnh mẽ thôi thúc thanh niên thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ của mình Vì

có Bác động viên, khích lệ mà thanh niên ngày càng tiến bộ Thanh niên tiến bộ thì Bác vui

mừng, tin tưởng hơn nữa vào thanh niên Thanh niên luôn có Bác, tin theo Bác, học tập và làm theo Bác và Bác luôn bên cạnh thanh niên, động viên, khích lệ thanh niên

Bác vui mừng vì sự tiến bộ của thanh niên nhưng sâu xa chúng ta hiểu đó là Bác vui

mừng vì thanh niên ta đang thực hiện tốt vai trò của mình, đang hoàn thành tốt những nhiệm

vụ to lớn và vẻ vang của thanh niên Bởi vì có hoàn thành nhiệm vụ thì thanh niên ta mới

tiến bộ, có tiến bộ thì mới hoàn thành được nhiệm vụ Và có tiến bộ, hoàn thành nhiệm vụ thì thanh niên ta đã thể hiện tốt vai trò của mình, hoàn thành tốt sứ mệnh vẻ vang mà lịch sử

đã đặt ra, Bác Hồ đã chỉ ra cho thanh niên Người cho rằng thanh niên hoàn thành nhiệm vụ,

thực hiện tốt vai trò của mình thì “thanh niên như thế mới thật là thanh niên”, thanh niên như

thế mới xứng đáng là “thanh niên anh hùng của dân tộc anh hùng”, mới xứng đáng là

“những bông hoa tươi thắm của chủ nghĩa anh hùng cách mạng”, mới xứng đáng với lòng tin yêu của Đảng và Bác Hồ

Ngày nay, Bác Hồ kính yêu đã không còn nữa nhưng tư tưởng và những lời dạy quý báu của Người đối với thanh niên ta vẫn luôn còn đó và thanh niên ta vẫn đang hăng hái, tiếp

tục thực hiện theo lời dạy của Người, tiếp tục thực hiện tốt vai trò, hoàn thành tốt nhiệm vụ

của các thế hệ thanh niên, thúc đẩy cách mạng xã hội của nghĩa Việt Nam đi đến thành công,

162

Trang 39

33giành thắng lợi cuối cùng

3 Tổ chức của thanh niên – Đoàn thanh niên cộng sản

3.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về nhu cầu tất yếu của việc thành lập tổ chức

c ủa thanh niên và quá trình ra đời của Đoàn Thanh niên cộng sản

Một trong những nội dung quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên là vấn

đề tổ chức thanh niên Người đã sớm thấy sức mạnh của lực lượng thanh niên, thấy được vai trò to lớn và những ưu điểm, khuyết điểm của thanh niên Vì vậy, để phát huy sức mạnh, phát huy những ưu điểm của thanh niên, giúp thanh niên khắc phục khuyết điểm, để thanh niên hoàn thành xứng đáng vai trò của mình thì cần phải tập hợp, tổ chức họ lại, cần phải có

tổ chức của thanh niên, cần phải thành lập Đoàn thanh niên cộng sản

Ngay từ khi còn bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã nhận thấy được tầm quan trọng của tổ chức thành niên và thấy được nhu cầu tất yếu cần phải thành lập

tổ chức thanh niên ở Việt Nam Tìm hiểu về cách mạng Trung Quốc, Người đã thấy được vai trò to lớn của phong trào thanh niên và tổ chức thanh niên, Người viết: “Phong trào thanh niên xã hội chủ nghĩa mới bắt đầu ở Trung Quốc từ năm 1920 Nhưng từ đó và chỉ có

từ đó thì những thanh niên mácxít, những thanh niên vô chính phủ chủ nghĩa, những nghiệp đoàn xã hội chủ nghĩa và những công đoàn mới gia nhập các hội liên hiệp Và chỉ từ tháng

11 năm 1921, những thanh niên cộng sản mới thành lập được các tổ chức độc lập của họ 5 nghìn thanh niên đã tập hợp dưới ngọn cờ búa liềm Hồi tháng 5 năm 1922, họ triệu tập Đại

hội toàn Trung Quốc 16 diễn giả đã lên phát biểu trên diễn đàn Đại hội Họ đã bầu ra một Ban chấp hành gồm 25 đại biểu, thay mặt cho 15 tổ chức, và 2 đại biểu thay mặt cho các thanh niên ở ngoài nước Họ thông qua một bản điều lệ gồm 35 điểm Đại hội kêu gọi các công nhân và lao động toàn Trung Quốc, các sinh viên, các thanh niên nam nữ, tất cả những người có tư tưởng độc lập, các binh lính cũng như cảnh sát”166

.Người không chỉ nghiên cứu tổ chức thanh niên về mặt lý luận mà chính Người cũng

đã trực tiếp tham gia vào tổ chức thanh niên thế giới Người đã tham gia vào Quốc tế cộng

sản thanh niên Người đã trực tiếp tham dự Đại hội Quốc tế cộng sản thanh niên lần thứ IV (tháng 7/1924), được bầu vào Đoàn chủ tịch trực tiếp lãnh đạo Đại hội, tham gia soạn thảo

“Luận cương về vấn đề thanh niên thuộc địa” Luận cương đã nêu lên nhiều vấn đề quan

trọng đối với thanh niên, trong đó có nêu lên nhiệm vụ cấp bách phải tổ chức, tập hợp thanh niên cách mạng và xây dựng cơ sở Đoàn Thanh niên cộng sản ở các nước thuộc địa, trong đó

có Việt Nam

Từ thực tiễn hoạt động phong phú trong tổ chức thanh niên thế giới, từ lý luận về tổ

chức thanh niên mà Người đã nghiên cứu được trong quá trình tìm đường cứu nước, Người

đã thấy được nhu cầu tất yếu của cách mạng, nhu cầu khách quan của lịch sử là phải thành

lập tổ chức thanh niên ở nước ta Người chỉ ra: “Việc bãi khoá ở Tàu, vận động ở Cao Ly, bãi công ở Anh, vân v., Cộng sản thanh niên đều đứng đầu đi trước Ngày nay nước nào

cũng có thanh niên cộng sản Chỉ An Nam là chưa!” 167

Người cũng nhìn thấy một thực tế ở nước ta lúc bấy giờ là: “chúng ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức! Bởi thế công nghiệp

Trang 40

và thương nghiệp của chúng ta là một con số không Thế thì thanh niên của ta đang làm gì? Nói ra thì buồn, buồn lắm: họ không làm gì cả Những thanh niên không có phương tiện thì không dám rời quê nhà; những người có phương tiện thì lại chìm ngập trong sự biếng nhác; còn những kẻ đã xuất dương thì chỉ nghĩ đến việc thoả mãn tính tò mò của tuổi trẻ mà thôi!”168 Người cũng thấy rằng: “Thanh niên ta rất hăng hái Ta biết hợp lòng hăng hái đó

lại và dìu dắt đúng đắn thì thanh niên sẽ thành một lực lượng rất mạnh mẽ”169

Chính vì thế

mà cần phải thành lập một tổ chức thanh niên cộng sản ở nước ta, cần phải có tổ chức thanh niên cộng sản để tập hợp, phát huy sức mạnh của thanh niên, thức tỉnh thanh niên đi tới thức

tỉnh dân tộc Việc thành lập tổ chức thanh niên cộng sản ở nước ta là một luận điểm phù hợp

với thời đại, đáp ứng được nhu cầu của cách mạng Việt Nam Phù hợp với thời đại bởi vì

“Ngày nay nước nào cũng có thanh niên cộng sản” Phù hợp với nhu cầu của cách mạng Việt Nam vì lúc bấy giờ thanh niên ta “thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức”

Từ nhu cầu tất yếu đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tích cực chuẩn bị thành lập tổ chức thanh niên cộng sản ở nước ta Đó là một sự chuẩn bị toàn diện từ tư tưởng, con người cho đến tổ chức Các sách, báo cách mạng, các ấn phẩm yêu nước của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc như “Yêu sách của nhân dân An Nam”, “Vấn đề bản xứ”, “Đông Dương”, “Bản án chế độ

thực dân Pháp”, đặc biệt là tác phẩm “Đường Kách mệnh”,… được truyền bá về trong nước, chuẩn bị về tư tưởng lý luận cho việc thành lập các tổ chức cách mạng ở Việt Nam, trong đó

có tổ chức thanh niên cộng sản Cuối năm 1924, Người về Quảng Châu (Trung Quốc) để có điều kiện thuận lợi hơn trong việc nắm bắt tình hình cách mạng trong nước và dễ dàng tập

hợp thanh niên yêu nước để thành lập tổ chức thanh niên cộng sản Dù phải sống trong hoàn

cảnh khó khăn, phải “đi bán thuốc lá và bán báo để sống”170 nhưng Người luôn chú ý đến các hoạt động cách mạng diễn ra trong nước, đặc biệt là hoạt động của thanh niên Người chú ý đến “Tiếng bom Sa Diện” của Phạm Hồng Thái (1924) Người để tâm tìm hiểu các tổ

chức cách mạng, tổ chức thanh niên Việt Nam ở Trung Quốc, trước hết là tổ chức Tâm tâm

xã (ra đời ở Trung Quốc năm 1923), một tổ chức yêu nước hoạt động hăng hái nhưng thiếu tôn chỉ, mục đích và phương pháp cách mạng Người quyết định cải tổ Tâm tâm xã, chọn

một số người hăng hái, tiên tiến nhất, lập ra nhóm “Cộng sản đoàn” (tháng 02/1925) Từ đó, Người cùng các nhà yêu nước khác nhanh chóng thành lập một tổ chức cách mạng có tôn

chỉ, mục đích, phương pháp hoạt động rõ ràng để tập hợp thanh niên yêu nước Đó là Hội

Việt Nam cách mạng thanh niên (tháng 6/1925) với hạt nhân là “Cộng sản đoàn” Người còn sáng lập và cho xuất bản báo Thanh niên (21/6/1925), cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, để truyền bá cách mạng cho thanh niên trong Hội và nhân dân trong nước Tiếp đó, thông qua hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, Người đã mở các lớp huấn luyện chính trị, đào tạo thanh niên thành những Người cán bộ cách mạng nòng

cốt, đưa họ về nước hoạt động, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, đưa đường lối cứu nước, đường lối cách mạng vào trong quần Các bài giảng của Người được tập hợp, in thành sách

“Đường Kách mệnh” (1927) làm tài liệu học tập cho thanh niên Quyển sách này cũng là cơ

sở tư tưởng cho đường lối cách mạng Việt Nam; là quyển sách “gối đầu giường” cho những

168

170 Trần Dân Tiên, 2004, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tái bản lần thứ II, Nxb Trẻ,

tr 63

Định dạng
Số trang	108
Dung lượng	2,68 MB