LỜI NÓI ĐẦULà một môn võ thuật truyền thống của vùng Okinawa Nhật Bản, Karate được giới trẻ yêu thích với nghệ thuật chiến đấu đặc thù bởi các đòn đặc trưng như đấm, đá, đánh chỏ, gối, c
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN MÔN
Sự ra đời Karate tại Nhật Bản
Karate (hay còn gọi là Karate-do) là một môn võ thuật truyền thống của vùng Okinawa (Nhật Bản) Karate có tiếng là nghệ thuật chiến đấu với các đòn đặc trưng như đấm, đá, cú đánh cùi chỏ, đầu gối và các kỹ thuật đánh bằng bàn tay mở Trong Karate còn có các kỹ thuật đấm móc, các kỹ thuật đấm đá liên hoàn, các đòn khóa, chặn, né, quật ngã và những miếng đánh vào chỗ hiểm Để tăng sức cho các động tác tấn đỡ, Karate sử dụng kỹ thuật xoay hông hay kỹ thuật kime, để tập trung lực năng lượng toàn cơ thể vào thời điểm tác động của cú đánh.
Hình 1 Lâu đài Shuri của Okinawa (Mô hình triển lãm)
(Nguồn: https://www.goodreads.com/book/show/7964706-the-secret-karate-techniques)
Trước đây, Karate chỉ giới hạn ở Okinawa, môn võ này được gọi là Totei theo ngôn ngữ ở đây Vào thời kỳ Minh Trị, môn võ này bắt đầu được truyền từ Trung Hoa vào lãnh thổ chính của Nhật Bản, thì được phát âm theo tiếng Nhật là Karate và giữ nguyên cách viết này Tên gọi Karate bắt đầu như vậy từ thập niên 1960 Giống như nhiều môn khác ở Nhật Bản (Trà đạo, Thư đạo, Cung đạo, Kiếm đạo, Côn đạo, Hoa đạo ), Karate được gắn thêm vĩ tố “Đạo”, phát âm trong tiếng Nhật là “Do” Vì thế, có tên Karate-do.
Hình 2 Vị trí đảo Okinawa (Nhật Bản)
(Nguồn: http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi.1.1.52.7113&rep=rep1&type=pdf)
Theo nghiên cứu gần đây, người ta chỉ có thể đưa ra được những giả thiết về nguồn gốc của Karate là do tập đoàn người Hoa từ Phúc Kiến di cư theo con đường thương mại tới Okinawa và định cư tại thôn Kuninda ở Naha Họ bắt đầu truyền các môn võ thuật Trung Quốc tại đây Về sau, người dân địa phương kết hợp những kỹ thuật, đòn thế tinh hoa của các môn võ Trung Hoa cùng các điệu múa dân gian của vùng Okinawa tạo nên phương thức chiến đấu nhằm chống lại ách đô hộ hà khắc mà giới cai trị Nhật Bản áp đặt lên dân bản xứ bấy giờ Tuy nhiên, xuất xứ chính xác của môn võ này còn chưa được xác định, bởi không tìm được thư tịch cổ nào ghi chép về môn võ này Ngày nay, môn Karate được phát triển khá mạnh trên toàn thế giới và được chia ra rất nhiều nhánh hệ phái khác nhau như: Shotokan Ryu, Shito Ryu, Shorin Ryu, Wado Ryu, Goju Ryu, Kyokushinkai,… Tuy nhiên, hiện tại chỉ có 4 hệ phái được chính thức sáp nhập thành hệ thống Karate trên toàn thế giới đó là: Shotokan Ryu, Shito Ryu, Wado Ryu và Goju Ryu.
1.1.2 Bốn hệ phái Karate tại Nhật Bản
Hiện nay, Karate có trên một trăm hệ phái, mặc dù có rất nhiều hệ phái khác nhau nhưng tất cả đều theo một hệ thống võ thuật thế giới Đến năm 1940, Karate được tôn vinh ở Nhật Bản, trở thành bộ môn tiêu biểu nhất trong làng võ thuật nước này, rất nhiều trường trung học, đại học đã thành lập Câu lạc bộ riêng Karate không những được giới trẻ yêu thích để phát triển thân thể cường tráng, giáo dục tinh thần và thể chất mà còn đến với giới trung niên, các em thiếu niên như một phương cách gìn giữ sức khỏe Mặc dù nó đã phát triển qua nhiều năm nhưng Karate Okinawa truyền thống đôi khi cũng sử dụng một vài vũ khí - khiến chúng ta khó hiểu, vì vậy nên hình thành bốn hệ phái Karate chính ở Nhật Bản, đó là: Wado-ryu ,Goju-ryu, Shito-ryu và Shotokan.
1.1.2.1 Hệ phái Wado-ryu Được sáng lập bởi Hienori Otsuka vào năm 1939, hệ phái này còn tương đối mới Nó bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi Gichin Funakoshi Jiu-jitsu và kỹ thuật Karate truyền thống của Okinawa Cái tên của nó cũng có thể dịch thành “cách hài hòa”, Wado-ryu mô tả các chuyển động cơ bản liên quan đến Jiu-jitsu và tập trung vào việc có thể tránh các đòn tấn công hơn là chống lại nó Kỹ thuật di chuyển và chuyển động tập trung vào việc sử dụng ít lực nhất có thể, tránh việc va chạm mạnh, có thể mô tả Wado- ryu như một môn võ tinh thần hơn là chiến đấu Việc sử dụng Taisabaki (chuyển động cơ thể) giúp giảm thiểu đòn tấn công của đối thủ, và Wado- ryu cũng sử dụng thế thấp hơn so với những hệ phái khác.
Hệ phái này với nội dung chủ đạo là: “Đòn đỡ cũng là điều kiện để tấn công” Đòn đỡ luôn là động tác dự bị tấn công, nó sẽ không thực hiện nếu không nhằm mục đích tấn công Đòn đỡ muốn có hiệu quả phải trên cơ sở đòn tấn công của đối phương nương theo chiều tấn công, không cản lại bằng những kỹ thuật Nagashi (dòng chảy), Inashi (đã qua) và Nori (cưỡi) để làm giảm lực tấn công của đối phương.
Khi đỡ đòn, kỹ thuật rất đa dạng, nhiều bộ vị trên cơ thể được sử dụng triệt để, tiến thoái xoay chuyển được chia đều cho toàn thân để nương một cực nhỏ chống đối lại cực lớn với phương pháp “Tam vị nhất thể” (3 trong 1).
Hình 3 Chojun Miyagi - người sáng lập Hệ phái Wado-ryu
(Nguồn: http://droitwichohkukai.yolasite.com/otsuka.php)
Ví dụ: đối phương tấn công một đòn đấm vào mặt, bạn sẽ nương theo đòn ấy chia đều khoảng cách cho các kỹ pháp: chuyển vị tức là thay đổi vị trí chân, chuyển thể tức là xoay chuyển toàn thân bằng hông và chuyển kỹ tức là làm biến đổi kỹ pháp Nếu được vậy, bạn sẽ không chỉ vận dụng nhiều kỹ thuật ở đôi tay mà là của kỹ thuật toàn thân Trong tập luyện, cần phải luôn ý thức “Phòng ngự là tấn công và tấn công cũng là phòng ngự”, không sử dụng kỹ thuật đơn điệu mà phải sáng tạo.
1.1.2.2 Hệ phái Goju-ryu Được sáng lập vào năm 1930 bởi Chojun Miyagi, hệ phái này đã trở thành một trong những trường phái chính ngày nay Miyagi nghĩ rằng việc tạo ra một trường phái mới là cần thiết và tập trung vào những kỹ thuật đánh mạnh hơn Kết quả là, ông quyết định đặt tên cho môn võ mới của mình Goju-ryu Karate, có nghĩa là “cứng và mềm”, lấy cảm hứng từ các quy luật của Kempo truyền thống Trung Quốc Hệ phái thực hiện các kỹ thuật phòng thủ mềm mại kết hợp hoàn hảo với các đòn tấn công, phản công mạnh mẽ.
Miyagi là đệ tử của huyền thoại Sensei, Kanryo Higaonna, người nổi tiếng với việc đưa 8 môn võ cụ thể mà ông đã học được từ võ thuật Trung Quốc vào Karate và ông đã dạy cho học trò của mình.
Hình 4 Chojun Miyagi - người sáng lập Okinawan Goju Ryu Karate
(Nguồn: http://japan-karate.com/karatehistory.html)
Quan niệm của hệ phái này là “Chuyển động tròn” tức ứng dụng trong phòng ngự hoặc tấn công muốn có hiệu quả tốt, phải xoay chuyển liên động của các thành phần thân thể: hông, vai, cánh tay, chân … Để hóa giải, bạn ứng dụng quán tính Moment (↑↔↓M=F d ) vào kỹ thuật để lực mạnh nhất phát sinh vào giai đoạn giữa, khi lực va chạm đến sẽ bị triệt tiêu Trong Goju Ryu, kỹ thuật được ước lượng tốc độ và sức mạnh, những sức mạnh không có lợi sẽ bị loại bỏ dần, kết hợp với các kỹ thuật nhu để cương nhu được nhuần nhuyễn tạo ra sức mạnh tối đa
Hệ phái này chú trọng những điểm nhấn về các động tác nhanh-chậm-thả lỏng kết hợp sự điều khí hít thở cơ bụng, các kỹ thuật ngắn gọn, chặt chẽ Phương pháp tập luyện có 3 cách:
- Luyện kỹ thuật Hachisabaki (Tám tám): Cánh tay xoay chuyển theo hình số 8 tạo sự linh hoạt cho chân và hông Phương pháp di chuyển
4 phương hướng chính 900 và 4 hướng chếch 450.
- Kakie (Quái thủ): Tạo sự niêm dính của hai cánh tay.
- Sanchin (Tam chiến): Bài quyền giúp tấn pháp kiên cố để phát triển toàn diện.
Tên của hệ phái “Shito-ryu” có nguồn gốc từ hai võ sư Kenwa Mabuni Sensei là: Ankō Itosu, một võ sư nổi tiếng của Shuri-te Karate, và Kanryō Higaonna, một võ sư nổi tiếng của Naha-te Karate Hệ phái này đã được giới thiệu vào năm 1928 và sử dụng ước tính khoảng 50 bài quyền.
Kỹ thuật là chìa khóa cho hệ phái này, nó tập trung nhiều hơn vào sức mạnh và các đòn tấn công mạnh mẽ – một trong những trường phái tư tưởng tích cực ở Karate Nó khám phá võ thuật cả bên trong lẫn bên ngoài, kết hợp những tư thế mạnh mẽ mà chúng ta thấy trong Shotokan để đưa vào nội lực và tập trung vào sức mạnh hơi thở, tương tự như của Goju-ryu.
Hệ phái này với nội dung chủ đạo là: “Quán tưởng (nhìn thấy) đối phương để có kỹ thuật phù hợp”
Hệ phái này chú trọng các động tác nhanh nhẹn, tư thế đối kháng với tấn cao di động hữu hiệu, ít sử dụng lực, không cứng nhắc nguyên tắc mà sáng tạo phù hợp theo thể tạng mỗi người Quan điểm của Hệ phái Shito Ryu theo phương châm:
- Rakka (Cánh hoa rơi): Đón đỡ đòn tấn công của đối phương đến như hứng đỡ cánh hoa đang rơi xuống mặt đất.
- Ryusui (Dòng chảy): Khi đỡ đòn tấn công của đối phương, ta phải nương theo lực đánh của họ như dòng nước chảy chứ không đỡ trực tiếp.
- Ten-i (Hoán vị): Đòn tấn công của đối phương đến, chúng ta di chuyển thích hợp theo một trong tám hướng với đòn tấn công đó.
Sự hình thành và phát triển Karate trên thế giới
Nói đến môn võ Karate nhiều người vẫn lầm tưởng đó là môn võ của Nhật Bản vì nó đã được phát triển và trở nên nổi tiếng ở Nhật Bản rồi từ đó mới được truyền bá ra khắp năm châu nhưng thực ra nguồn gốc xuất xứ của nó lại từ đảo Okinawa, một thuộc địa của Nhật trước đây Okinawa có nghĩa là: “Sợi dây thừng ngoài biển khơi”, một tên gọi tượng hình đầy ý nghĩa vì đây là hòn đảo chính, hình thoi nằm trải dài trong quần đảo Ryukyu, có một đầu hướng về Trung quốc, còn đầu kia lại hướng về Nhật Bản Chính do vị trí địa lý như vậy cho nên trong suốt một thời gian dài Okinawa đã trở thành nơi tranh chấp quyền lợi giữa Trung Quốc và Nhật Bản.
Tuy nhiên do ảnh hưởng của Trung Quốc tới hòn đảo này lớn hơn nên nền văn hóa của Trung Quốc đã xâm nhập vào Okinawa từ rất sớm và trong đó có môn võ Thiếu Lâm Theo sử sách ghi lại, môn quyền thuật này có thể đã được truyền bá vào Okinawa từ thời nhà Đường (từ năm 618 đến năm 906 sau Công nguyên) Đây là môn võ luyện tập chiến đấu bằng tay không được người Okinawa rất hâm mộ, tích cực hưởng ứng tham gia tập luyện và được gọi với tên mới là TODE TO có nghĩa là nhà Đường, TODE là Đường Thủ hay môn võ của nhà Đường. Đến thế kỷ XIV khi mối quan hệ giữa Trung Quốc và Okinawa còn chặt chẽ, đã có một cuộc di dân lớn của Trung Quốc sang Okinawa vào năm 1393 và điều này đã góp phần thúc đẩy việc truyền bá và phát triển mạnh mẽ của môn võ Thiếu Lâm trên hòn đảo này.
Năm 609, Okinawa bị lãnh chúa Satsuma xâm chiếm và đặt dưới sự cai trị của Nhật Bản Sợ dân chúng nổi dậy chống lại sự cai trị của mình, người Nhật đã cấm dân chúng dùng vũ khí và người nào mang theo vũ khí sẽ lập tức bị bắt và bị nghiêm phạt Đến năm 1669, ngay cả các lò rèn chuyên sản xuất các loại vũ khí dùng trong các ngày lễ cũng đã bị đóng cửa Sự nghiêm cấm hà khắc này đã thúc đẩy người dân Okinawa lén lút tập luyện môn võ TODE để sử dụng chính bàn tay của mình làm vũ khí chiến đấu Ba võ đường đầu tiên là Shuri, Naha và Tomari đã được mở dưới những căn hầm bí mật để tránh sự phát hiện của đế quốc Nhật Tới năm 1692, các võ sư trên một mặt trận thống nhất chống kẻ thù đã đổi tên môn võ này thành Okinawa- te “Te” có nghĩa là tay, còn Okinawa có nghĩa là môn võ của Okinawa và người Okinawa đã sử dụng chính môn võ này để chống lại kẻ thù.
Trải qua suốt một thời gian dài, mãi đến năm 1903, môn Okinawa- te mới được Nhật công nhận và được phép đưa vào giảng dạy trong các trường học ở Okinawa Lúc này Okinawa-te đã được đổi tên thành Karate Jutsu Kara là tiếng Hán chỉ nhà Đường, Te là tiếng Okinawa chỉ tay, còn Jutsu là tiếng Nhật có nghĩa là nghệ thuật Như vậy danh từ Karate Jutsu đã mang tính kết hợp của cả ba nền văn hóa: Trung Quốc - Okinawa - Nhật bản và tên gọi này vẫn mang hàm ý gợi lại cội nguồn, xuất xứ của môn võ thuật này.
Sau một buổi xem biểu diễn môn Karate Jutsu ở Nhật, Nhật Hoàng Hirohito đã tỏ ra rất thích thú và ông đã đề nghị Bộ Giáo dục Nhật mời một võ sư Okinawa lừng danh sang biểu diễn Năm 1922, một võ sư lừng danh và đồng thời cũng là một nhà trí thức nổi tiếng, ông Gichin Funakoshi, người hiện nay đang được coi là Tổ sư của môn võ Karate hiện đại đã sang biểu diễn ở Nhật Sức thuyết phục qua những buổi biểu diễn của ông đã dẫn đến kết quả là võ đường dạy Karate Jutsu đầu tiên đã được mở tại Đại học Keio ở Tokyo vào năm 1924 Sau đó các trường đại học khác ở Tokyo, Shoka Wascda cũng lần lượt mở các võ đường để truyền dạy môn võ này và chẳng bao lâu sau số võ sinh theo học Karate Jutsu ở Nhật còn đông hơn cả ở Okinawa Năm 1930, một võ sư đồng môn của Funakishi là Mabuni đã sang Osaka để truyền dạy hệ phái của mình Hệ phái này về sau đã được phát triển thành hệ phái Shito, còn hệ phái của Funakoshi là Shotokan Ở Okinawa 1 , một võ sư đồng môn khác với Mabuni là Miyagi cũng tách ra để truyền dạy hệ phái của mình với tên gọi Goju (Go: cương, ju: nhu) nhưng về cơ bản hệ phái này rất giống với hệ phái Shito của Mabuni Sau này còn rất nhiều hệ phái nữa đã kế tiếp nhau tiếp tục ra đời, và cho đến nay, theo ước tính ở Nhật đã có tới trên 100 hệ phái.
1 Okinawa là đảo lớn nhất trong quần đảo Ryukyu và từng là trung tâm của vương quốc Ryukyu Năm 1879 quần đảo này được sáp nhập vào Nhật Bản Sau Chiến tranh thế giới
II, Okinawa được đặt dưới sự kiểm soát về hành chính của Mỹ Ngày 15/5/1972, Okinawa trở về với Nhật Bản Hiện nay nó là đơn vị hành chính - tỉnh Okinawa (nằm ở cực Nam của Nhật Bản).
Karate Jutsu đã phát triển rất nhanh ở Nhật và vào năm 1932 môn võ này đã được đưa vào giảng dạy ở các trường học, đồng thời tên gọi Karate Jutsu đã được rút gọn thành Karate Tuy vẫn là chữ Karate nhưng lần này từ Kara đã được hiểu là “trống không” chứ không phải là Trung Quốc như lần trước, chữ Te vẫn có nghĩa là tay và chữ Do là đạo thay cho chữ Jutsu Như vậy người Nhật đã biến Karate thành môn võ của mình và kể từ đó đã cải tiến môn võ này theo nguyên tắc khoa học, đơn giản và dễ tập với ba nội dung cơ bản là: Kata (quyền), Kumite (đối quyền) và Kihon (kỹ thuận căn bản) Tuy nhiên cho đến trước năm 1940, việc truyền dạy Karate chủ yếu vẫn chỉ là các thế căn bản và các bài quyền đồng thời môn võ này cũng chỉ được coi như là một môn thể thao thuần túy chưa có song đấu.
Sau đại chiến thế giới lần thứ hai, Karate mới bắt đầu được truyền bá ra nước ngoài Năm 1956, ông Tsutomu Ohshima đã mang Karate sang phổ biến tại Mỹ và hiện nay đây là quốc gia có phong trào Karate phát triển mạnh nhất ngoài Châu Á.
Chỉ sau một thời gian ngắn, Karate đã được phát triển rộng khắp trên thế giới và vào năm 1960 Liên hiệp Karate Thế giới (World Union of Karate Organizations) viết tắt là WUKO đã được thành lập Tổ chức này chịu trách nhiệm định kỳ tổ chức các giải vô địch Karate thế giới và Giải vô địch Karate thế giới lần thứ nhất đã được tổ chức tại Nhật vào năm
1970, lần thứ 2 được tổ chức tại Pháp vào năm 1972 và lần thứ 3 ở Los Angeles - Mỹ vào năm 1975.
Năm 1994, các Liên đoàn Karate quốc gia trên thế giới đã họp và thống nhất đổi tên tổ chức này thành Liên đoàn Karate Thế giới (World Karate Federation) với hơn 100 nước thành viên (tính đến thời điểm lúc đó) và Việt Nam cũng đã trở thành thành viên chính thức Liên đoàn Karate Thế giới có nhiệm vụ chỉ đạo và định hướng hoạt động của các Liên đoàn Karate châu lục và khu vực; thúc đẩy sự phát triển của môn KARATE và đẩy nhanh tiến trình thực hiện các công việc, thủ tục cần thiết để đưa Karate trở thành môn thể thao thi đấu Olympic.
* Những cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển Karate trên thế giới:
Từ miền “đất tổ” Okinawa, Karate đã phát triển ồ ạt tại Nhật Bản
Có thể nói đây là miền đất hứa của nó Và từ Nhật Bản, môn võ Karrate đã được truyền bá khắp thế giới.
- 1905: Karate được đưa vào chương trình giáo dục thể chất của Okinawa ở trình độ trung cấp.
- 1917: Funakoshi trình diễn Karate công khai đầu tiên.
- 1922: Funakoshi được Tiến sĩ Jano Kano mời đến biểu diễn tại Kodokan Dojo, đưa Karate đến Nhật Bản.
- 1924: Câu lạc bộ karate đại học đầu tiên được thành lập tại Nhật Bản, tại Đại học Keio.
- Những năm 1930: Karate đến Canada.
- 1936: Các võ sư Okinawa họp bàn về karate ở Okinawa, một cuộc họp do tờ báo Ryukyu Shimpo tài trợ.
- 1939: Nhật Bản mở Shoto-Kan, trường đào tạo chính thức đầu tiên của nước này.
- Năm 1945: Võ đường đầu tiên được mở tại Hoa Kỳ.
- Năm 1949: Hiệp hội Karate Nhật Bản (JKA - Japan Karate Association) - Cơ quan quan trọng nhất về Karate được thành lập Tổ chức này được công nhận bởi chính phủ Nhật, với mục tiêu quảng bá và phát triển Karate.
- Những năm của thập niên 1950: Karate du nhập vào Châu Âu bởi các võ sư Nhật Bản, chủ yếu từ Hiệp hội Karate Nhật Bản (JKA)
- Những năm 1960: Karate đến Liên Xô, bị cấm và bỏ cấm nhiều lần trong ba thập kỷ tiếp theo.
- Năm 1961: Jacques Delcourt được bổ nhiệm làm Chủ tịch Liên đoàn Karate Pháp, giai đoạn đó là thành viên liên kết của Liên đoàn Judo Pháp Năm 1963, ông mời sáu liên đoàn Châu Âu nổi tiếng khác (Ý, Anh,
Bỉ, Đức, Thụy Sĩ và Tây Ban Nha) đến Pháp để tham dự sự kiện Karate quốc tế lần đầu tiên Vào tháng 12 năm đó, sáu trong số bảy liên đoàn đã tập trung tại Paris, nơi sẽ là Đại hội Karate Châu Âu đầu tiên, với mục đích cải thiện và tổ chức các giải đấu Karate giữa các quốc gia của họ Cần lưu ý rằng việc thống nhất các phong cách Karate khác nhau là không thể, vì vậy họ quyết định thống nhất trọng tài
- Năm 1963: Liên đoàn Karate Châu Âu (European Karate Federation
- EKF) được thành lập Đây là một trong năm liên đoàn lục địa được Liên đoàn Karate Thế giới công nhận Cơ quan này có chức năng quản lý các môn Karate thi đấu tại hơn 50 quốc gia trên khắp Châu Âu Mục tiêu là quảng bá, tổ chức, điều chỉnh và phổ biến môn thể thao Karate Kể từ năm
1966, nó đã tổ chức Giải vô địch Karate Châu Âu.
- Năm 1964: France Shotokan Karate được thành lập tại Pháp.
Khái quát sự phát triển Karate ở Việt Nam
Môn Karate được phát triển mạnh mẽ ở nước ta do tính khoa học và hiệu quả tập luyện của nó cộng với chủ nghĩa anh hùng dân tộc và tinh thần thượng võ của người dân Việt Nam
Karate là một trong những môn thể thao có vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao, đồng thời là môn thể thao mũi nhọn trong chiến lược phát triển thể thao thành tích cao của ngành Thể dục Thể thao, và cũng là một trong những môn học chính thức của sinh viên các trường cao đẳng và đại học Thể dục Thể thao
Dưới đây là một số cột mốc quan trọng của quá trình phát triển Karate ở Việt Nam:
- Sau năm 1945, Huế phát triển hệ phái Goju do một người Nhật tên là Suzuki Choji ở lại nước ta sinh sống (kết hôn với một phụ nữ ở Huế là Nguyễn Thị Minh Lệ) và lấy tên Việt là Phạm Văn Phúc Ông là người sáng tổ hệ phái Suzucho Karate, người đầu tiên gieo mầm hạt giống Karate ở Việt Nam Sinh nhật của ông, ngày 10 tháng 6 thường niên, được coi là ngày truyền thống của hệ phái Suzucho Karate
- Năm 1966, Thành phố Hồ Chí Minh phát triển hệ phái Kyokyushin do công võ sư Hồ Cẩm Ngạc truyền bá
- Năm 1975, sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất, Karate mới thực sự được truyền bá và phát triển rộng khắp
- Năm 1980, được sự quan tâm đầu tư của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và sự khuyến khích của các Sở TDTT, đã thành lập được một số các câu lạc bộ tập luyện.
- Năm 1984, một số giải thi đấu Karate đã được tổ chức và năm 1987 hội thảo Karate tại Huế đã thống nhất sử dụng Luật thi đấu Karate Tháng
7 năm 1988 giải Huế hữu nghị được tổ chức và đến tháng 6 năm 1989 giải hữu nghị Hà Nội cũng đã được tổ chức
Hình 8 Suzuki Choji (1919 - 1995) - (Thập Đẳng Huyền Đai Suzucho Karate -
Học trò nổi danh: Đoàn Đình Long, Lê Công, Lê Văn Thạnh)
(Nguồn: https://www.trungaf.com/2017/01/vo-su-suzuki-choji-sang-to-he-phai.html)
- Tháng 7/1988, Karate Hà Nội chính thức được Thầy Yaramora (Nhật Bản - huyền đai đệ lục đẳng) huấn luyện theo hệ phái Karate-Shotokan
- Tháng 7 năm 1989, Sở Thể dục Thể thao Hà Nội và liên đoàn Karate Hà Nội qua con đường hợp tác và giao lưu về thể dục thể thao, đã mời thầy Yaramora huyền đai đệ lục đẳng sang huấn luyện chính thức Từ đây, môn võ Karate thuộc hệ phái Shotokan đã có dịp du nhập vào Việt Nam.
- Tháng 8 năm 1991, Giải vô địch Karate toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức
- Bắt đầu từ năm 1995, Tổng cục Thể dục Thể thao đã tổ chức thi đấu và tiến hành phong cấp (từ cấp I đến cấp kiện tướng) cho các vận động viên Karate trong các giải tranh cúp vô địch cũng như giải trẻ toàn quốc.
Trong những năm gần đây, Karate Việt Nam đã không ngừng phát triển cả về số lượng cũng như chất lượng tập luyện và điều này đã được khẳng định bằng các tấm huy chương mà các tuyển thủ Karate Việt Nam đã mang về từ các cuộc tranh tài quốc tế cũng như khu vực:
- Trần Văn Thông trở thành huyền thoại của Karate Việt Nam với tấm HCB ASIAD tại Hiroshima - 1994.
- Phạm Hồng Hà gặt hái vô số thành tích choáng ngợp: 3 lần vô địch SEA Games (1997, 1999, 2001), Huy chương bạc Asiad 1994, Huy chương đồng Cúp nữ thế giới 1997… Năm 1999, Phạm Hồng Hà trở thành vận động viên Karate đầu tiên của Việt Nam giành giải vô địch Karate Châu Á.
- Nguyễn Hoàng Ngân (được mệnh danh là “nữ hoàng Kata”) đã giành HCV Giải vô địch Karate thế giới - 2008 tại Tokyo (Nhật Bản) Năm
2009, cô tiếp tục đoạt HCV nội dung quyền (Kata) đơn nữ tại Đại hội thể thao thế giới 2009 tại Cao Hùng, Đài Loan.
- Nguyễn Minh Phụng (võ sĩ người Bình Dương) giành HCV nội dung đồng đội ở tuổi 18 (SEA Games 25 - năm 2009, HCB cá nhân, HCB đồng đội (SEA Games 26 - năm 2011), HCĐ cá nhân (SEA Games 27 - năm 2013) Ở SEA Games 29 - năm 2017, Minh Phụng tiếp tục giành HCV đồng đội và HCV cá nhân hạng cân trên 75kg Tháng 8/2018, anh giành HCB hạng cân 84 kg ASIAD.
- Lê Bích Phương là VĐV duy nhất giành HCV cho đoàn Thể thao Việt Nam tại Asiad Quảng Châu 2010 Đến với SEA Games 26, Bích Phương tiếp tục chứng tỏ tài năng của mình khi xuất sắc dành HCV môn võ Karate mặc dù gặp rất nhiều khó khăn và vất vả
- Năm 2013, tại giải đấu tiền SEA Games 27 (Philippines), đội tuyển Karate Việt Nam đã giành được 6 HCV, 7 HCB và 13 HCĐ xếp thứ ba toàn đoàn.
- Năm 2017, tại SEA Games 29 (tổ chức tại Malaysia), Karate Việt Nam đã mang về thắng lợi lớn với 5 HCV (03 HCV cá nhân: Nguyễn Thị Hồng Anh, Hồ Thị Thu Hiền và Nguyễn Minh Phụng 02 HCV đồng đội: Kata nữ Việt Nam gồm Lê Thị Khánh Ly, Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Thị Phương vượt qua chủ nhà Malaysia với tỷ số 4-1 và giành HCV ở nội dung đồng đội nữ; Đội Kumite nam Việt Nam gồm Hồ Quang Vũ, Lê Minh Thuận, Nguyễn Văn Hải, Phạm Minh Nhật thắng tuyệt đối 3-0 trước Thái Lan ở trận chung kết) Tháng 9/2017, Nguyễn Thị Ngoan giành HC vàng hạng 61kg giải K1 thế giới tại Leipzig, Đức (giải có 98 võ sĩ tranh tài ở hạng 61 kg nữ).
- Năm 2019, tại SEA Games 30 (tổ chức tại Philippines), bước vào trận chung kết nội dung Kata đồng đội nữ, đội tuyển Việt Nam gồm: Lưu Thị Thu Uyên, Lê Thị Khánh Ly và Nguyễn Thị Phương đã giành chiến thắng với điểm số 25,4 để đoạt HCV Trước đó, Nguyễn Thanh Duy cũng đã đánh bại đối thủ Indonesia 2-1 ở chung kết hạng cân dưới 60kg nam để đoạt HCV.
Karate Việt Nam tiếp tục đóng góp với 5 HCV (Nguyễn Thanh Duy, Lưu Thị Thu Uyên, Lê Thị Khánh Ly, Nguyễn Thị Phương)
- VKF/VKA (Liên đoàn/ Hiệp hội Karate Việt Nam): Thật đáng tiếc, cho đến thời điểm này, vì nhiều lý do mà Việt Nam vẫn chưa có Liên đoàn/ Hiệp hội Karate chính thức.
Xu thế phát triển của Karate
Karate là môn võ thuật truyền thống của Nhật Bản, với mục đích rèn luyện thể chất và tinh thần Cuối thập niên 1950, trong xu thế giao lưu và phát triển, một khuynh hướng mới được hình thành, đó là thể thao hóa
Karate, mà biểu hiện rõ nhất là chấp nhận thi đấu và tổ chức các giải đấu cấp vùng, quốc gia, và quốc tế Sau những tranh cãi quyết liệt, cuối cùng khuynh hướng mới thắng thế, góp phần giúp Karate phát triển phổ cập đến nhiều nước trên thế giới Tuy nhiên, còn nhiều võ sư, trong đó có Tổ sư Funakoshi Gichin vẫn kiên định quan điểm truyền thống của mình.
Thập niên 1960, thầy Suzuki Choji du nhập môn Karate vào Việt Nam cũng với tinh thần Võ đạo truyền thống của Tổ sư Funakoshi Gishin; Không cho phép dùng võ đánh người và nghiêm cấm tuyệt đối không được giao thủ với người khác phái, không được thượng đài tranh thắng thua
Tháng 12/1987, “Hội nghị hội thảo toàn quốc về Karate” lần đầu tiên tổ chức tại Huế, đánh dấu bước đầu Hệ phái Suzucho Karate tiếp cận nền Karate quốc tế hiện đại Đặc biệt, tháng 7/1989, tại Hà Nội, sau đợt tập huấn với chuyên gia của Hiệp hội Karate Nhật Bản - Võ sư Yamamura, Hệ phái Suzucho Karate đứng trước sự lựa chọn: giữa con đường Võ đạo truyền thống của thầy Chưởng môn Suzuki Choji, và xu thế thể thao hoá của thời đại Trong lúc hầu hết cao đồ của thầy Suzuki Choji hòa theo khuynh hướng thể thao hóa môn võ thuật truyền thống Karate, Võ sư Nguyễn Văn Dũng (Phân đường Nghĩa Dũng Karate) kiên định con đường của thầy mình: Duy trì truyền thống, kết hợp với tinh hoa của Karate quốc tế hiện đại Coi trọng kỹ thuật căn bản, quyền pháp, kỹ năng tự vệ, rèn luyện sức khoẻ, và tu dưỡng phẩm chất đạo đức Tuy chương trình huấn luyện có nội dung thi đấu, nhưng không vì mục đích tranh giành huy chương; mà coi thi đấu là phương thức để giao lưu, học hỏi, kiểm tra mình, thể hiện mình, và phát hiện tài năng Karate cho thể thao nước nhà
Karate đã chính thức được đưa vào chương trình thi đấu của Olympic từ Tokyo 2020 Môn võ này sẽ là một hướng đi mới của thể thao Việt Nam trong việc tiếp cận và giành huy chương Olympic.
Ngày nay, Karate là môn võ nổi tiếng khắp thế giới và có hàng vạn võ sinh theo học Tại Việt Nam, môn võ huyền thoại Karate cũng phát triển không kém Hiện nay, bộ môn Karate đã có mặt ở 63 tỉnh thành trong cả nước Mặc dầu có đến 6 hệ phái Karate ở Việt Nam hiện nay (Suzucho Ryu, Kyokushinkai Ryo, Shotokan Ryu, Shito Ryu, Goju Ryu, Wado Ryu), nhưng với sự nỗ lực của Liên đoàn Karate các tỉnh thành và của Bộ môn Karate Tổng cục TDTT, chương trình huấn luyện và thi đấu môn võ này dần dần được thống nhất trên cả nước theo Luật thi đấu của Liên đoàn Karate Thế giới (WKF).
Các Liên đoàn châu lục và các hoạt động của Liên đoàn
1.5.1 Liên đoàn Karate thế giới (The World Karate Federation - WKF)
Liên đoàn Karate Thế giới (WKF) là cơ quan quản lý quốc tế lớn nhất về Karate thể thao với 188 quốc gia thành viên Nó được thành lập vào năm 1990, là tổ chức Karate duy nhất được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận và có hơn mười triệu thành viên WKF tổ chức Giải vô địch Karate Thế giới dành cho lứa tuổi thiếu niên và cấp cao, được tổ chức hàng năm Chủ tịch của WKF là Antonio Espinos, và trụ sở chính được đặt tại Madrid, Tây Ban Nha Các phong cách được WKF công nhận là Gōjū-ryū,
Shitō-ryū, Shotokan và Wadō-ryū
Hình 9 Logo Liên đoàn Karate thế giới
WKF bao gồm 188 quốc gia ở năm châu lục với hơn 10 triệu thành viên Năm Liên đoàn châu lục đại diện trong WKF bao gồm: Liên đoàn Karate Châu Á; Liên đoàn Karate Châu Âu; Liên đoàn Karate châu Châu Đại Dương; Liên đoàn Karate Châu Mỹ; Liên đoàn Karate châu Phi.
1.5.2 Các sự kiện chính của Liên đoàn Karate thế giới
Quy mô và tầm quan trọng của Giải vô địch thế giới WUKO đầu tiên ở Tokyo, 1970 là chưa từng có đối với thế giới Karate vì nó bao gồm:
- Các hạng đấu Kumite cá nhân và đồng đội nam mở rộng.
Thành công, quy mô và tác động truyền thông của sự kiện ngay lập tức được toàn thế giới công nhận như một cột mốc sáng tạo trong sự phát triển của môn thể thao Karate Kể từ đó, cuộc thi đã được hoàn thiện đến mức độ tinh vi không thể so sánh được về chất lượng kỹ thuật Karate và được tín nhiệm như một sự kiện thể thao giới thiệu đến hàng triệu người tập Karate ở khắp mọi nơi trên thế giới thông qua các công cụ truyền thông hiện đại
Sự hợp nhất của một số tổ chức mới trong những năm 1990 đã khiến số thành viên của WUKO tăng lên 150 Liên đoàn Quốc gia Do đó, cần có một cái tên mới phản ánh chính xác hơn quy mô và phạm vi của tổ chức Tên của tổ chức quốc tế đầu tiên đại diện cho Karate thể thao do đó đã được đổi thành Liên đoàn Karate Thế giới (WKF) vào ngày 20 tháng 12 năm 1992.
1.5.2.3 Tiến hóa cạnh tranh WKF
Giải vô địch thế giới Tokyo đã mở đường cho một sự phát triển vượt bậc trong cuộc thi Karate quốc tế trong ba thập kỷ tiếp theo.
Sự kiện khai mạc đó chỉ bao gồm Kumite đồng đội nam và cá nhân Các bộ phận Kata đã được giới thiệu và nữ giới lần đầu tiên được đưa vào Giải vô địch thế giới Madrid vào năm 1980 Cuộc thi hiện tại bao gồm tổng cộng 4 bộ phận Kata nam và nữ và 12 bộ phận Kumite nam và nữ.
Việc kết hợp các bộ phận dành cho người khuyết tật vào Giải vô địch thế giới có ý nghĩa đặc biệt Phản ứng tích cực của công chúng đối với những vận động viên đặc biệt này đã chứng thực nhận thức về Karate như một hoạt động mà tất cả nhân loại có thể tham gia.
Sự phát triển đáng kể của WKF trong suốt những năm 1980 và 1990 đã dẫn đến một tổ chức hợp nhất đại diện đầy đủ cho Karate thể thao ở cấp độ quốc tế.
Hình 10 Chứng nhận WKF là cơ quan quản lý Karate thể thao duy nhất trên thế giới của IOC
Tính hợp pháp này được khẳng định vào năm 1999, khi IOC chính thức công nhận WKF là cơ quan quản lý Karate thể thao duy nhất trên thế giới.
1.5.2.5 Đối tác toàn cầu WKF
Liên đoàn Karate Thế giới là thành viên của các Tổ chức Quốc tế hàng đầu:
- Association of IOC Recognised Intrenational Sports Federation (ARISF).
- Năm 2004, IOC đã chọn Karate như một môn thể thao ứng cử viên để đưa vào Thế vận hội Olympic mùa hè 2012.
Con đường phức tạp này đã khuyến khích Karate trải qua sự phát triển lớn và tạo điều kiện cho việc giới thiệu các cải tiến để đảm bảo sự tham gia an toàn của các vận động viên trong một môn thể thao hiện đại, thu hút, hấp dẫn người xem.
1.5.2.7 Tạo biểu tượng “K” - Đường đến Olympic
WKF đã ba lần kiến nghị IOC xem xét việc đưa Karate vào Thế vận hội Olympic.
Một chiến dịch vào năm 2012 nhằm mục đích thể hiện nỗ lực được áp dụng và sự phát triển của môn thể thao Karate để phù hợp với tất cả các lý tưởng Olympic trong hành trình của nó trên “Con đường Olympic”.
Chiến dịch này đã tiếp cận hàng triệu người ủng hộ được xác định bằng biểu tượng “K”, biểu tượng này đã trở thành biểu tượng và khát vọng Olympic của Karate.
1.5.2.8 Sự tiến triển như một môn thể thao
- Trong số nhiều tiến triển mà Dự án Olympic tạo điều kiện, hầu hết đều hướng tới việc thay đổi bản chất của cuộc thi để cải thiện các hoạt động thể thao và tạo ra các sự kiện hấp dẫn người xem.
- Một trong những thay đổi rõ ràng nhất đã có tác động lâu dài đến thị giác là bố cục cuộc thi, hiện bao gồm bốn khu vực được căn chỉnh trong đấu vòng loại và một khu vực đẳng cấp cao ở vòng chung kết.
- Những thay đổi này đã khiến cho các cuộc thi đấu Karate trở nên gần gũi đối với người hâm mộ, hấp dẫn hơn về mặt hình ảnh và đã làm rõ các hoạt động trọng tài với các quy tắc khách quan hơn, đơn giản hơn và công bằng hơn.
- Bình đẳng giới, sự kết hợp các vận động viên khuyết tật và các nhóm tuổi khác nhau vào các bộ phận cạnh tranh, thi đấu đã làm gia tăng đáng kể sự tham gia của các vận động viên.
- Quy trình phê duyệt bốn năm một lần đảm bảo việc kết hợp các thiết bị bảo vệ hiện đại đã tối đa hóa cho sự an toàn của vận động viên.