Hồ Chí Minh đã tiếp thu và gắn kết những lối sống và hoạt động cách mạng trong thời đại đã có chủ nghĩa Mác - Lênin soi sáng, dẫn đường và nhiệm vụ của Người là cứu nước, cứu dân, giải p
Trang 1Bộ Giáo dục và Đào tạo Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
====000====
BÀI TẬP LỚN
Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
ĐỀ TÀI
của dân Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân Chính quyền từ
xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra”
Tên sinh viên:
Bùi Phương Mai -11202434
Cầm Ngân Hà - 11201142
Trương Hồng Huế - 11192157
Nguyễn Hương Trà - 11207142
Nguyễn Phương Linh - 11202205
Đoàn Anh Phúc - 11203116 Nguyễn Hà Nhật Ánh - 11196270 Phùng Duy Hiếu - 11191969
Võ Xuân Khiêm - 11192587 Trần Thi Vân Chi - 11190878
Lớp tín chỉ: 10
Giáo viên hướng dẫn: Ths Nguyễn Thùy Linh
Hà Nội, 01/2022
MỤC LỤC
Trang 2III GIÁ TRỊ/Ý NGHĨA CỦA LUẬN ĐIỂM 11
IV LIÊN HỆ THỰC TIỄN VIỆT NAM HIỆN NAY 14
KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
LỜI MỞ ĐẦU
Trong thiên Vương chế của sách Tuân Tử, ông viết: “Quân giả chu dã, thứ nhân giả thủy dã; thủy tắc tái chu, thủy tắc phúc chu” (vua là thuyền vậy, thứ dân là nước vậy; nước thì chở
thuyền, nước lại lật thuyền) Tư tưởng tiến bộ đó của ông rất được những nhà nho chân chính ở
Trung Quốc và Việt Nam tán thưởng Còn ở Việt Nam, trong bài thơ Quan hải, Nguyễn Trãi đã từng nói: “Thung mộc trùng trùng hải lãng tiền/ Trầm giang thiết tỏa diệc đồ nhiên./ Phúc chu
Trang 3thủy tín dân do thủy/ Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên” Tạm dịch là “Lớp lớp rào lim ngăn sóng biển/ Khóa sông xích sắt cũng vầy thôi/ Lật thuyền mới rõ dân như nước/ Cậy hiểm khôn xoay mệnh ở trời.”
Vốn tiếp thu tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăng ghen, V.I.Lênin nên thế giới quan, tư duy triết học của Hồ Chí Minh là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Người đã bảo vệ và phát triển tư duy triết học trên nền tảng triết học Mác - Lênin Tuy nhiên khác với các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh không để lại một tác phẩm triết học như: Hệ tư tưởng Đức, Luận cương Phoi-ơ-bắc, Biện chứng của tự nhiên, Bút ký triết học
Chính vì, Người vốn sinh ra trong một gia đình nhà Nho, là người con dân Việt mang theo những tư tưởng nhân nghĩa của người xưa mà học tập cùng truyền thống thương dân yêu nước của dân tộc ta Hồ Chí Minh đã tiếp thu và gắn kết những lối sống và hoạt động cách mạng trong thời đại đã có chủ nghĩa Mác - Lênin soi sáng, dẫn đường và nhiệm vụ của Người là cứu nước, cứu dân, giải phóng dân tộc khỏi áp bức, bóc lột, bất công đem lại hoà bình, tự do, hạnh phúc cho đồng bào Chính nhiệm vụ này đã cuốn hút Người với tất cả tinh thần và sức lực, làm cho Người sống gần gũi với nhân dân, đem tinh tuý, sâu sắc của triết học diễn đạt thành những điều giản dị, cụ thể, rõ ràng và thiết thực để nhân dân dễ hiểu, dễ làm Hồ Chí Minh vẫn thường nhấn mạnh nhiệm vụ của những người cách mạng là phải làm cho dân hiểu, làm cho dân giác ngộ để nâng cao được trách nhiệm làm chủ, nâng cao được ý thức trách nhiệm chăm lo xây dựng Nhà nước của mình Ở đây, Người đã khẳng định: Việc nước là việc chung, mỗi người đều
phải có trách nhiệm "ghé vai gánh vác một phần" Quyền lợi, quyền hạn bao giờ cũng đi đôi với
trách nhiệm, nghĩa vụ
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước Việt Nam mới, nhân dân có đủ điều kiện, cả về pháp luật và thực tế, để tham gia quản lý nhà nước Người nêu rõ quyền của dân, Nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lý Nếu thực hiện được những điều này thì dân mới giàu, nước mới mạnh Có thể thấy, quan điểm về dân chủ giữ một vai trò vị trí quan trọng trong hệ tư tưởng và chi phối mọi hoạt động của Người Quan điểm dân chủ của Hồ Chí Minh bắt nguồn từ khát vọng hàng ngàn đời của dân tộc Việt Nam, đồng thời tiếp thu chọn lọc tinh hoa văn hóa của nhân loại và được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam
Chính vì vậy, nhóm chúng em đã chọn quan điểm: “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra” của Người để phân tích Trong khuôn khổ có hạn của bài tiểu luận, nhóm chỉ có thể
đề cập tới một số mặt của vấn đề mà không thể đi sâu vào tất cả khía cạnh được Nhóm rất mong nhận được sự góp ý, chỉnh sửa của cô để bài tiểu luận này thêm phần hoàn thiện hơn
Nhóm chúng em xin chân thành cảm ơn!
Trang 4I Cơ sở của luận đi ểm
1 Cơ sở thực tiễn
Năm 1919, Nguyễn Ái Quốc gửi đến Hội Nghị Véc-xây bản “Yêu sách của Nhân dân An Nam”, đòi các quyền tự do tối thiểu cho dân tộc mình Đây là văn kiện pháp lý đầu tiên đặt vấn
đề kết hợp khăng khít quyền tự quyết của các dân tộc và quyền con người
Trên hành trình cứu nước của mình, Hồ Chí Minh đã khảo sát mô hình Nhà nước tư sản
Mỹ, Pháp Người phát hiện ra đằng sau những lời hoa mỹ về “quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc” của Tuyên ngôn độc lập 1776, đó là sự bất bình đẳng,
sự nghèo đói, nạn phân biệt chủng tộc và biết bao tàn bạo, bất công khác Người coi đó là
“Những cuộc Cách mạng không đến nơi” vì ở đó chính quyền vẫn ở trong tay một số ít người
Sau khi đến Liên Xô, Người đã tìm thấy mô hình nhà nước kiểu mới: “…phát ruộng cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền,…ra sức tổ chức kinh tế mới, để thực hiện chủ nghĩa thế giới đại đồng” đã gợi ý cho Người về một kiểu nhà nước sẽ được xây dựng ở Việt Nam trong tương lai mà Người đã nêu ra trong Chương trình vắn tắt của Đảng nam 1930
Từ mô hình Nhà nước công nông binh chuyển sang mô hình Nhà nước đại biểu cho khối đại đoàn kết của toàn thể quốc dân là một bước chuyển sáng suốt của Hồ Chí Minh, phản ánh được nét đặc thù của thực tiễn dân tộc, phù hợp với sự chuyển hướng chiến lược và sách lược của Cách mạng Việt Nam
2 Cơ sở lý luận
a Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trước hết là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
Trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam như: tinh thần đoàn kết, tương thân- tương ái, yêu thương thiên nhiên và con người, chăm chỉ lao động, lạc quan yêu đời, ý chí đấu tranh anh dũng, tự lực, tự cường, thì chủ nghĩa yêu nước là dòng chủ lưu xuyên suốt lịch
sử dân tộc Chủ nghĩa yêu nước đã trở thành động lực, sức mạnh truyền thống, đạo lý làm người, niềm tự hào và là nhân tố hàng đầu trong bảng giá trị tinh thần Việt Nam Hồ Chí Minh
viết: "Lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba".
2 Tinh hoa văn hóa nhân loại: phương Đông và phương Tây
Cùng với chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Đông và phương Tây Người đã tiếp thu và kế thừa có phê phán tư tưởng dân chủ, nhân văn của văn hóa Phục hưng, thế kỷ ánh sáng, của cách mạng tư sản phương Tây như Pháp, Mỹ, Anh; những giá trị tư tưởng của Nho giáo, kiêm ái của Mặc gia, thuận theo tự nhiên của Lão gia, từ bi bác ái của nhà Phật đã góp phần hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước vì con người, một nhà nước của dân, do dân và vì dân
il.com)
Trang 53 Chủ nghĩa Mác - Lênin
Tháng 12 năm 1920, trong Đại hội thứ XVIII của Đảng xã hội Pháp họp ở thành phố Tua, đồng chí Nguyễn ái Quốc bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế cộng sản và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong đời hoạt động cách mạng của Người, bước ngoặt từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa cộng sản, bước ngoặt đứng hẳn về con đường cách mạng tháng Mười, đứng hẳn về chủ nghĩa Mác- Lênin và đứng hẳn về Quốc tế cộng sản Chính thế giới quan và phương pháp luận Mác- Lênin đã giúp Hồ Chí Minh tổng kết lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của loài người để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Chủ nghĩa Mác- Lênin là nguồn gốc lý luận, cơ sở chủ yếu nhất của sự hình thành, phát
triển tư tưởng Hồ Chí Minh "Không có chủ nghĩa Mác- Lênin thì cũng không có tư tưởng Hồ Chí Minh sánh ngang tầm thời đại và giải quyết được những nhiệm vụ lịch sử của cách mạng Việt Nam".
5 Trí tuệ và phẩm chất chính trị của Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh là hiện thân của trí tuệ, phẩm chất đạo đức và truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Hồ Chí Minh là người lịch thiệp, có lối sống và phong cách giản dị, giàu lòng nhân ái, lại rất thông minh, sắc sảo, nhạy bén về chính trị, rất ham học hỏi, có tư duy độc lập, sáng tạo, có trí tuệ uyên bác, kiến thức sâu rộng, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa của các dân tộc trên thế giới Đối với Người, sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Sự ấm no, hạnh phúc của nhân dân là mục đích duy nhất trong mọi suy nghĩ cũng như hành động của Người Từ những suy nghĩ đó mà trong mọi hành động cũng như việc làm, Người luôn luôn đặt địa vị và quyền lợi của nhân dân lên trên hết, trước hết Người rất gương mẫu và cũng luôn căn dặn, giáo dục cán bộ, đảng viên phải kính dân, trọng dân, yêu dân, gần dân, học dân, tin tưởng vào trí tuệ và lực lượng của dân Nét đặc biệt trong phong cách chính trị Hồ Chí Minh
là luôn gần gũi với nhân dân, lắng nghe ý kiến của quần chúng, quan tâm đến mọi tầng lớp nhân dân
Như vậy, suốt chặng đường 30 năm đi tìm đường cứu nước, vừa lao động, vừa học tập, nghiên cứu chủ nghĩa Mác- Lênin, vừa tham gia trực tiếp các phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động, Người đã tích lũy được những tri thức và kinh nghiệm phong phú, từng bước hình thành tư tưởng lý luận và phương pháp cách mạng của mình Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là nét nổi bật, đặc sắc thuộc về bản chất khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh Mọi luận điểm của Người đều là những khái quát lý luận từ thực tiễn chính trị- xã hội, được phân tích trên quan điểm lịch sử- cụ thể, quan điểm toàn diện, hệ thống và phát triển Người
viết: "Thực hành sinh ra hiểu biết; Hiểu biết tiến lên lý luận; Lý luận lãnh đạo thực hành" Đó
là con đường của quá trình nhận thức các sự vật, hiện tượng; con đường hướng đến chân lý của nhận thức
Trang 6Với niềm tin vững chắc vào lực lượng to lớn của nhân dân, coi cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, cho đến lúc để lại Di chúc, Bác luôn dành tâm huyết bồi đắp, củng cố mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân thông qua cầu nối là công tác vận động quần chúng Riêng trong năm 1949, khi sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc chuẩn bị bước vào những chiến dịch lớn, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nói về công tác dân vận trong hàng chục văn bản, tác phẩm, bằng nhiều hình thức thể hiện trên những diễn đàn được đông đảo cán bộ, chiến sĩ, đồng bào theo dõi như Báo Sự
thật, Báo Cứu Quốc, Báo Quân du kích Trong đó, tác phẩm “Dân vận” với hình thức bài báo
chỉ gần 650 từ là kết tinh thể hiện một cách toàn diện, hoàn chỉnh, cô đọng, khúc chiết, dễ hiểu,
dễ nhớ tư tưởng Hồ Chí Minh về những vấn đề căn cốt nhất trong công tác dân vận của Đảng,
đó là mối quan hệ giữa dân chủ và dân vận; quan điểm, nguyên tắc tiến hành công tác dân vận; trách nhiệm vận động quần chúng của cả hệ thống chính trị; phương pháp vận động quần chúng
và những phẩm chất cần có đối với cán bộ dân vận Tư tưởng của Người về công tác dân vận thể hiện trong bài báo này chính là sự tích tụ, phát triển đường lối chiến lược về tập hợp lực lượng cách mạng và công tác vận động quần chúng đã được thể hiện trong nhiều tác phẩm nổi tiếng trước đó
Luận điểm:
“Nước ta là nước dân chủ:
Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.
Bao nhiêu quyền hạn đều của dân.
Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân.
Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân
Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra
Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên.
Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”
đã được đề cập đến trong phần mở đầu của tác phẩm “Dân vận”, thể hiện sâu sắc lý luận, tư
tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò và mối tương quan giữa dân ta và Đảng trong quá trình tiến lên Xã hội Chủ nghĩa của đất nước
1 Khái quát về những quan điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân
Tổ chức quyền lực nhà nước phải có sự phân công, phân quyền và kiểm tra, giám sát lẫn nhau nhằm phòng tránh sự lạm quyền và bảo đảm chủ quyền của nhân dân Theo Hồ Chí Minh,
để nhà nước thực sự là của dân, do dân, vì dân thì trong tổ chức quyền lực nhà nước phải có sự phân công, phân quyền rõ ràng, có sự kiểm tra và giám sát lẫn nhau giữa các nhánh quyền lực
5
Trang 7Điều này không chỉ nhằm phòng tránh sự độc đoán, chuyên quyền dẫn đến lồng quyền, lạm quyền, xâm hại đến các quyền, tự do và dân chủ của nhân dân mà còn bảo đảm cho nhà nước hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, có tinh thần trách nhiệm đối với nhân dân
Xây dựng chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt; xây dựng chế độ trách nhiệm của nhà nước, của chính phủ đối với nhân dân Theo Hồ Chí Minh, để có được chính quyền mạnh mẽ, sáng
suốt của nhân dân thì trong tổ chức bộ máy nhà nước còn phải tinh gọn, phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước, giữa chính quyền trung ương và địa phương; phải giáo dục, bồi dưỡng và xây dựng được một đội ngũ cán bộ, công chức vừa hồng, vừa chuyên; phải phát huy dân chủ rộng rãi và phải biết dựa vào nhân dân để xây dựng và cổng
cố chính quyền cách mạng Bên cạnh đó, để có chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt và chịu trách nhiệm trước nhân dân, theo Hồ Chí Minh cần phải có biện pháp phòng tránh và kiên quyết chống lại những căn bệnh thường gặp trong bộ máy nhà nước như tham ô, lãng phí, quan liêu Nếu không thường xuyên và kiên quyết chống lại những căn bệnh đó sẽ làm hủy hoại, suy yếu
và biến dạng nhà nước
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất đạo đức tốt, tinh thông nghiệp vụ.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ, công chức là nguồn vốn của nhà nước; công việc thành hay bại đều do cán bộ tốt hay xấu; chủ trương, chính sách dù có hay, có tốt mấy đi chăng nữa nhưng nếu không có đội ngũ cán bộ với phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn thì cũng không thể thực hiện được Do vậy, nhà nước chỉ thực sự là của dân, do dân, vì dân khi và chỉ khi có được một đội ngũ cán bộ, công chức vừa hồng, vừa chuyên
Xây dựng một nền tư pháp độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, là thành trì của công lý và lẽ phải Quan điểm và tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nền tư pháp trong nhà
nước của dân, do dân, vì dân là làm sao để tòa án được độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong quá trình xét xử Theo Người, chỉ có độc lập thì tòa án mới có đủ khả năng bảo vệ chế độ nhà nước, chế độ xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ công lý và công bằng xã hội
Dân chủ và thực hành dân chủ trong tưởng Hồ Chí Minh mang những nét độc đáo Tử
tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ được thể hiện rất rõ ở ba thành tố, đó là: triết lý về con người, về công quyền và về thiết chế xã hội Trước hết về con người, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, con người là quý giá nhất Nên mọi hoạt động của nhà nước, của xã hội, của mối người đều phải nhằm mục đích đem đến những điều tốt đẹp nhất cho con người Chủ tịch Hồ Chí Minh viết:
"Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân" Thành tố thứ hai trong tư tưởng dân chủ của Hồ
Chí Minh là công quyền Quyền của nhân dân, quyền của công dân, quyền của từng tập đoàn
công dân trong dân tộc và trong xã hội "Làm cho nhân dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm" Đối với Hồ Chí Minh, quyền hạn luôn đi đôi
với nghĩa vụ, với trách nhiệm Thành tố thứ ba là thiết chế xã hội Người đề cao tư tưởng về một
6
Trang 8xã hội theo luật (thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật) Luật nêu rõ dân có quyền hạn, có lợi ích, có trách nhiệm đối với nhà nước và xã hội Chính phủ phải đặt lợi ích của nhân dân nên trên hết, nếu làm hại dân thì dân có quyền đuổi Đảng và đoàn thể phải ở trong xã hội, phải do dân tổ chức
Kết hợp hài hòa giữa đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh
là một mẫu mực về sự kết hợp đạo đức và pháp luật, chú trọng giáo dục đạo đức đi đôi với không ngừng tăng cường vai trò, sức mạnh của luật pháp Đây chính là một nét đặc sắc trong tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh về nhà nước, pháp luật và về quản lý xã hội
2 Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân
a Nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở chủ nghĩa lập hiến
Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, một nhà nước dân chủ, tiến bộ phải là một nhà nước
có Hiến pháp, cơ chế tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước phải được quy định trong Hiến pháp Một nhà nước không được tổ chức và hoạt động trên cơ sở những quy định của Hiến pháp thể hiện ý chí của nhân dân thì nhà nước đó là bất hợp hiến, bất hợp pháp
b Nhà nước của dân
Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh là xác lập tất cả mọi quyền lực trong nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân Trong 24 năm làm Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã lãnh đạo
soạn thảo hai bản Hiến pháp, đó là Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 Quan điểm
trên của Người được thể hiện trong các bản Hiến pháp đó Chẳng hạn, Hiến pháp năm 1946 nêu rõ: Tất cả quyền bính trong nước đều là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo; những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa
ra toàn dân phúc quyết Nhân dân lao động làm chủ Nhà nước thì dẫn đến một hệ quả là nhân dân có quyền kiểm soát Nhà nước, cử tri bầu ra các đại biểu, ủy quyền cho các đại biểu đó bàn
và quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh Đây thuộc về chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực tiếp Quyền làm chủ và đồng thời cũng là quyền kiểm soát của 72 nhân dân thể hiện ở chỗ nhân dân có quyền bãi miễn những đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân Hồ Chí Minh đã nêu lên quan điểm dân là chủ và dân làm chủ Dân là chủ có nghĩa là xác định vị thế của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác định quyền, nghĩa vụ của dân Trong nhà nước của dân, với ý nghĩa đó, người dân được hưởng mọi quyền dân chủ Bằng thiết chế dân chủ, nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm quyền làm chủ của dân, để cho nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyền lực của xã hội Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng Điều này có ý nghĩa thực tế nhắc nhở những người lãnh đạo, những đại biểu của nhân dân làm đúng chức trách và vị thế của mình, không phải là đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, "cậy thế" với dân, "quên rằng dân bầu mình ra là để làm việc cho dân" Một nhà nước như thế là một nhà nước tiến bộ trong bước đường phát triển của nhân loại Nhà nước Việt Nam Dân
Trang 9chủ Cộng hòa do Hồ Chí Minh khai sinh ngày 2-9-1945 chính là Nhà nước tiến bộ chưa từng có trong lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam bởi vì Nhà nước đó là nhà nước của dân, nhân dân có vai trò quyết định mọi công việc của đất nước
c Nhà nước do dân
Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ Chính vì vậy, Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh nhiệm vụ của những người cách mạng là phải làm cho dân hiểu, làm cho dân giác ngộ để nâng cao được trách nhiệm làm chủ, nâng cao được ý thức trách nhiệm chăm lo xây dựng nhà nước của mình Hồ Chí Minh khẳng định: việc nước là việc chung, mỗi người đều phải có trách nhiệm "ghé vai gánh vác một phần" Quyền lợi, quyền hạn bao giờ cũng đi đôi với trách nhiệm, nghĩa vụ
d Nhà nước vì dân
Nhà nước vì dân là một nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu, tất
cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có bất cứ một lợi ích nào khác Đó là một nhà nước trong sạch, không có bất kỳ một đặc quyền, đặc lợi nào Trên tinh thần đó Hồ Chí Minh nhấn mạnh: mọi đường lối, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lợi cho dân; việc gì có lợi cho dân dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cố gắng tránh Dân là gốc của nước Hồ Chí Minh luôn luôn tâm niệm: phải làm cho dân có ăn, phải làm cho dân có mặc,
phải làm cho dân có chỗ ở, phải làm cho dân được học hành Cả cuộc đời Người " chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân" Hồ Chí Minh viết:
"khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh được chính quyền, ủy thác cho tôi gánh việc Chính phủ, tôi lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng - cũng vì mục đích đó" Một Nhà nước vì
dân, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là từ chủ tịch nước đến công chức bình thường đều phải
làm công bộc, làm đày tớ cho nhân dân chứ không phải "làm quan cách mạng" để "đè đầu cưỡi
cổ nhân dân" như dưới thời đế quốc thực dân Ngay như chức vụ Chủ tịch nước của mình, Hồ
Chí Minh cũng quan niệm là do dân ủy thác cho và như vậy phải phục vụ nhân dân, tức là làm
đày tớ cho nhân dân Hồ Chí Minh nói: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi”
e Nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân
Nhà nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh, không có nghĩa là "nhà nước toàn dân", nhà nước phi giai cấp Bản chất giai cấp công nhân thể hiện ở chỗ toàn bộ hoạt
động của nhà nước từ pháp luật, cơ chế, chính sách đến những nguyên tắc tổ chức và hoạt động
8
Trang 10đều thể hiện tư tưởng, quan điểm của giai cấp công nhân, nhằm từng bước xây dựng quyền làm chủ của nhân dân, phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc Bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc của nhà nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh là thống nhất, hòa quyện với nhau, bắt nguồn từ sự thống nhất lợi ích của giai cấp công nhân với lợi ích của nhân dân lao động và dân tộc
f Nhà nước kết hợp hài hòa giữa pháp luật và đạo đức trong trong quản lý xã hội
Theo Hồ Chí Minh, pháp luật không chỉ thể hiện quyền lợi công dân đơn thuần mà còn nhằm mục đích xây dựng một nền đạo đức xã hội đảm bảo cho mọi người có cuộc sống lương thiện, hạnh phúc, kẻ ác phải bị trừng phạt Theo tác giả Vũ Đình Hòe, ở Hồ Chí Minh, đạo đức
là gốc, pháp luật là chuẩn Đạo đức và pháp luật hỗ trợ, bổ sung cho nhau để hạn chế cái ác, hướng tới cái thiện Đạo đức, đối với Hồ Chí Minh, không những là cơ sở của pháp luật, của quyền lực của pháp luật, mà còn song hành với việc thực hiện pháp luật Người thực hiện pháp luật cũng phải là người có đạo đức Người chủ trương quản lý xã hội bằng pháp luật kết hợp với
đạo đức, có lý, có tình Tư tưởng của Người là: "không dùng xử phạt là không đúng, song chút
gì cũng dùng đến hình phạt cũng không đúng" Thực hành kết hợp "đức trị" với "pháp trị" dựa
trên cơ sở đạo đức và cụ thể hóa ở các quy định pháp luật là tư tưởng xuyên suốt của Người Tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, thực hành nghiêm chỉnh pháp trị là ta đã đạt tới trình độ cao của đức trị Đức trị là biểu hiện ở sự bình đẳng, pháp trị cũng biểu hiện ở sự bình đẳng Đây là chỗ gặp nhau giữa đức trị và pháp trị
h Tổ chức quyền lực nhà nước hợp lý và khoa học, đảm bảo chủ quyền của nhân dân; xây dựng chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt và chịu trách nhiệm trước nhân dân.
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền lực nhà nước có nguồn gốc từ nhân dân, thống nhất thuộc về một chủ thể duy nhất là nhân dân Trong quá trình tổ chức và thực thi quyền lực phải
có sự phông công, phân quyền rõ ràng, nhằm phòng tránh sự chuyên quyền, độc đoán; góp phần phát huy dân chủ và nêu cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Nguyên tắc chung trong xây dựng bộ máy nhà nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh đó là:
Thứ nhất: Xây dựng Quốc hội (Nghị viện nhân dân) là cơ quan quyền lực cao nhất, cơ quan đại diện cao nhất cho ý chí, nguyện vọng và lợi ích của toàn thể nhân dân Việt Nam
Thứ hai: Xây dựng Chính phủ trong sạch, mạnh mẽ, hiệu lực, hiệu quả và dám chịu trách nhiệm trước nhân dân về những hoạt động của mình
Thứ ba: Về tổ chức chính quyền địa phương, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cao vai trò quan trọng và không thể thay thế của chính quyền địa phương trong tổng thể bộ máy nhà nước ở địa phương, Hội đồng nhân dân được xem như là một cơ quan "tự quản" của nhân dân, một cơ quan quyết định về những vấn đề có tính địa phương, do nhân dân địa phương bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương
9