BÀI TẬP NHÓM MÔN QUẢN LÝ DI SẢN VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH pot

Thấy được sức hút cũng như giá trị độc đáo của chùa, các cơ quanvăn hóa đã quyết định đưa Chùa Chuông Hưng Yên trở thành một điểm du lịch,đem di sản này vào khai thác du lịch.. cùng quý

BÀI TẬP NHÓMMÔN QUẢN LÝ DI SẢN VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Hưng Yên từ lâu đã được biết đến là một thương cảng sầm uất phát triểnkinh tế Trải qua những biến động của lịch sử, Hưng Yên đã có những bước tiếnkhông ngừng trong sự phát triển, đi lên cùng hòa mình vào sự phát triển chung củađất nước Vùng đất này không có những địa hình đặc biệt như đồi, núi để khai tháctrong hoạt động du lịch mang tính khám phá tự nhiên Nhưng trái lại, nó có nhiều

di sản để phát triển du lịch tâm linh, với những di tích lịch sử, văn hóa đã được nhànước xếp hạng

Đi về Hưng Yên bạn sẽ được chiêm ngưỡng những di sản văn hóa đặc sắc,được thả hồn vào không gian cổ điển những cũng không kém phần hiện đại củamột thành phố trẻ Thành phố năng động đó cũng không làm mất đi sự trầm mặc,yên tĩnh của một thương cảng nổi tiếng đã trầm tích lại Du khách cũng sẽ được đidạo trên những công viên đầy thơ mộng, ngắm Đảo Cò về chiều và đi mua sắm tạiChợ Phố Hiến, được đi thăm Văn Miếu Xích Đằng – nơi thể hiện truyền thốnghiếu học của mảnh đất ngàn đời và nghe những câu chuyện kể về truyền thuyết, sựtích các chùa Nôm, chùa Hiến, chùa Chuông…Tất cả những điều đó sẽ làm hàilòng du khách khi đến với Hưng Yên

Hiện nay, Hưng Yên đang được đánh giá là một trong những địa danh cótiềm năng phát triển du lịch không chỉ bởi những điều kiện kinh tế - xã hội – anninh mà còn bởi giá trị của những di sản Hưng Yên đem lại, nó đã tạo nên sức hấpdẫn, tiềm năng để phát triển du lịch trong những năm tiếp theo Để đánh giá đầy đủgiá trị các di sản ở Hưng Yên cũng như khả năng khai thác du lịch của các di sảnnày Chúng tôi xin đưa ra một số di sản ở Hưng Yên, từ đó mô tả một di sản nổibật nhất, cùng với đó là đánh giá tiềm năng khai thác du lịch của di sản đó

1 Xác định một số di sản trên địa bàn Hưng Yên.

Hưng Yên là một trong những mảnh đất có nhiều di sản đặc biệt là các ditích lịch sử, văn hóa Những di tích này đã và đang tồn tại cùng thời gian và trởthành những di sản vô cùng quý giá của tỉnh Với diện tích là 923 km² nằm ngaysát với thành phố Hà Nội, từ lâu Hưng Yên đã được biết đến như một vùng đất cógiá trị văn hóa đặc sắc ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ Đến với Hưng Yên du khách cóthể chiêm ngưỡng một số di sản nổi bật sau:

- Chùa Chuông nằm ở thôn Nhân Dục, phường Hiến Lam, thành phố

Hưng Yên, đây là ngôi chùa được mệnh danh là “phố Hiến đệ nhất danhlam” Với lối kiến trúc, giá trị đặc sắc về nghệ thuật Năm 1992, ChùaChuông đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúcnghệ thuật Chùa mang một câu chuyện đẹp đậm chất huyền thoại về têngọi, chắc chắn sẽ làm hài lòng du khách mỗi khi tới đây

- Đền Quan Lớn hay còn gọi là Đền Xích Đằng thuộc thôn Xích Đằng,

phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên Đền là một trong những ngôiđền linh thiêng ở thành phố Hưng Yên Thờ Quan Lớn Đệ Tam – một vịquan thời Hùng Duệ Vương

- Đền Tống Trân: cách thành phố Hưng Yên khoảng 20km Đây là ngôi

đền thuộc xã Tống Chân, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên Đền thờ TrạngNguyên Tống Chân gắn với câu chuyện tình đẹp giữa Tống Chân – CúcHoa Trong đền còn giữ được 11 sắc phong, 1 thần phả và 1 thần tíchcùng nhiều đồ tế tự khác và hệ thống hoành phi câu đối ca ngợi trí tuệ, tàinăng đức độ của ngài Tống Trân và mảnh đất đã sinh ra nhân kiệt cho đấtnước

- Văn Miếu Xích Đằng: thuộc thôn Xích Đằng, phường Lam Sơn, thành

phố Hưng Yên Đây là nơi thể hiện truyền thống hiếu học của Hưng Yên.Đến với văn miếu, du khách sẽ được tận mắt chứng kiến 9 tấm bia đá,trong đó có 8 tấm bia được lập năm Đồng Khánh thứ 3, một tấm bia được

lập năm Bảo Đại thứ 18 ghi danh những các nhà khoa bảng ở Hưng Yên.

Du khách sẽ được hòa mình vào không gian cổ kính, được tận mắt chứngkiến tên của những người đỗ học vị cao của mảnh đất phố Hiến

- Chùa Nôm: đây là ngôi chùa nằm ở làng Nôm, thuộc xã Đại Đồng, huyện

Văn Lâm tỉnh Hưng Yên Chùa Nôm là một trong những ngôi chùa gầnnhư giữ nguyên được vẻ đẹp cổ kính của chùa ở Đồng bằng Bắc Bộ Đây

là ngôi chùa cổ gắn với câu chuyện truyền thuyết mang đầy màu sắc linhthiêng Đến đây, du khách sẽ được hòa mình vào một không khí trangtrọng, cổ xưa cùng với không gian thoáng đãng chắc chắn sẽ là một sựngạc nhiên đối với mỗi du khách khi đặt chân đến

Nhận định chung:

Cùng với những di sản đã được giới thiệu ở trên ta thấy Hưng Yên có nhiềuđình, đền, chùa Từ đó ta khẳng định đây là vùng đất có nền văn hóa lâu đời, vớimột bề dày lịch sử so với cả nước Những di sản ấy không chỉ có giá trị về mặt vănhóa mà còn có giá trị vô cùng lớn lao về du lịch, đem lại sự phát triển kinh tế.Hưng Yên có nhiều tiềm năng cho việc khai thác du lịch tâm linh, du lịch khámphá văn hóa truyền thống, những phong tục của vùng đất này

Kết hợp bảo tồn di sản với việc phát triển kinh tế sẽ tạo một động lực mớicho sự phát triển của thành phố trẻ năng động, hòa nhập với sự phát triển của đấtnước Đem di sản vào trong khai thác du lịch sẽ nâng cao ý thức của người dântrong việc bảo vệ di sản, góp phần quảng bá hình ảnh du lịch Hưng Yên, giải quyếtvấn đề việc làm ngay tại địa phương Tuy nhiên, cần phải xem xét thật kỹ giữa cácvấn đề khai thác, bảo tồn và phát triển di sản Bởi hoạt động du lịch gắn với di sản

là một vấn đề mang tính hai mặt Trong đó có cả tích cực lẫn tiêu cực

Trong các di sản kể trên đặc sắc mang tính tiêu biểu không thể thiếu đóchính là chùa Chuông, đây là một di tích tôn giáo – tín ngưỡng đặc sắc trên địa bàn

thành phố Hưng Yên Vì vậy, chùa Chuông chính là di sản văn hóa vật thể vớinhững giá trị đặc sắc.

2 Mô tả di sản chùa Chuông – Hưng Yên.

Được biết đến như một điểm dừng chân thứ hai của những thương nhânbuôn bán xưa, Hưng Yên là một khu vực làm giáp với kinh kì Thăng Long xưa, HàNội nay Trong tổng số hơn 800 di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn toàn tỉnh,thành phố Hưng Yên có 17 di tích lịch sử, văn hóa được xếp hạng quốc gia và 4 ditích lịch sử được xếp hạng cấp tỉnh Trải qua những thăng trầm biến thiên của lịch

sử, Hưng Yên có nhiều di sản thuận lợi cho hoạt động khai thác du lịch Trongquần thể di tích phố Hiến xưa còn trầm tích lại, không thể không nhắc đến ChùaChuông – một ngôi Chùa cổ kính nằm trong khu trung tâm của thành phố như mộtbằng chứng sống động nhất của quá khứ còn tồn tại đến ngày nay Giữa lòng mộtthành phố trẻ đang đi lên từng ngày trong quá trình đô thị hóa Chùa Chuông làmột ngôi chùa mang lối kiến trúc độc đáo, với nghệ thuật điêu khắc tài hoa củanhững người thợ thủ công Tất cả điều đó đã làm cho chùa Chuông nổi bật, mangmột dấu ấn riêng cho mỗi du khách khi đặt chân đến nơi đây Chẳng biết từ baogiờ, chùa Chuông đã gắn liền với đời sống tâm linh của người dân Hưng Yênnhưng chỉ biết rằng, người ta trân trọng đặt cho chùa có tên là “Phố Hiến Đệ NhấtDanh Lam”

Chùa Chuông hay còn gọi là Kim Chung Tự nằm tại thôn Nhân Dục,phường Hiến Nam, thành phố Hưng Yên, nằm trong quần thể di tích Phố Hiến.Tên gọi của Chùa không có sự thay đổi, nó gắn liền với một câu chuyện truyềnthuyết mang đậm dấu ấn lịch sử gắn liền với tên gọi “Chùa Chuông” Mọi ngườitruyền tai nhau kể lại rằng, ngày ấy trong một năm đại hồng thủy lớn, có một quảchuông vàng trên một chiếc bè trôi dạt Người dân khắp các nơi khi nhìn thấychuông thi nhau vớt nhưng không vớt được vì quả chuông quá nặng Trong khi đó,

chỉ có dân làng Nhân Dục mới có thể vớt quả chuông ấy lên được, dân làng cho đó

là một điềm lành, là của trời Phật ban phúc nên đã xây dựng lên một ngôi chùatrong đó xây lên lầu khánh để treo chuông Tương truyền, khi chuông đánh lêntiếng ngân xa vạn dặm, những báu vật của phương Nam lưu lạc ở phương Bắccũng cùng nhau tìm về Chính vì thế bọn phương Bắc bàn kế muốn cướp cho bằngđược chuông quý mang về, nhưng nhân dân ta đã biết được dã tâm của chúng nên

đã cất giấu chuông đi vào một nơi bí mật Dần dần, những người biết nơi cất giấuchuông đều qua đời cả, hậu thế đến ngày nay cũng không biết chuông đó được giữ

ở đâu Chùa được gọi là Kim Chung Tự có nghĩa là chùa Chuông Vàng và đếnngày nay người ta vẫn thường gọi là chùa Chuông Câu chuyện ấy đã giải thích chotên gọi của ngôi chùa Đây là một trong những ngôi chùa cổ còn xót lại ở HưngYên thể hiện sự giao thoa văn hóa sâu sắc của một thương cảng sầm uất nổi tiếngđược mệnh danh chỉ sau kinh kì Thăng Long Trong đó, nét đặc sắc nhất là giaothoa về kiến trúc, điêu khắc Chùa Chuông là sản phẩm văn hóa tâm linh được kếttinh giữa các nền văn hóa khác nhau đặc biệt là văn hóa Hoa – Việt Với mộtkhung cảnh rộng rãi, thoáng đãng nhưng không kém phần cổ kính, tĩnh mịch, chắcchắn chùa Chuông sẽ làm hài lòng mỗi du khách khi đặt chân đến nơi đây

Chùa Chuông còn nổi tiếng với câu chuyện truyền thuyết nói về giếng Chùa.Người dân trong làng truyền tai nhau kể lại rằng, ngày ấy có một anh chàng bánchiếu nghèo, anh là người tốt bụng luôn giúp đỡ mọi người, và làm những việc tốt

đó không bao giờ nghĩ đến việc trả ơn Mặc dù gia đình nghèo khó nhưng anh rấtchú tâm đến việc đèn sách, mãi đến khoa thi năm Nhâm Ngọ thời Lê anh mới đỗtiến sĩ và được phân bổ về quê làm huyện lệnh Vốn đã rất gần gũi với người dânnghèo nên vị quan mới rất hiểu dân tình Khi xử kiện ông không bao giờ xử kiệnoan cho bất cứ người nào, hễ có tội là ông trừng trị nghiêm minh theo pháp luật.Được vị quan thanh liêm và nghiêm minh cai quản, dân trong vùng phấn khởi vàchịu khó làm lụng như xưa Danh tiếng của ông vang khắp phủ Nhưng một

chuyện kì lạ bỗng xảy ra, một hôm sau khi xử kiện xong một vụ án oan, ông về nhà

và thấy tâm trạng bất an đến nửa đêm thì qua đời Dân trong huyện tiếc thươngông, sau đó họ chôn cất và rước ông về cửa Phật 5 năm sau, trong vùng xảy ra hạnhán, nước dưới ao hồ đều cạn, nước giếng trong vùng cũng lần lượt khô cằn Đã cónhiều người không qua khỏi trong đợt hạn hán, nhân dân trong vùng liền tập trung

ở chùa cầu cầu xin ông giúp đỡ Bỗng nhiên trời nổi cơn dông, mây vần vũ, đấttrong vườn chùa bỗng thụt xuống tạo thành một hố lớn, trong miệng hố phun tràolên dòng nước đỏ như máu Sau đó, nước trong hồ từ từ lắng lại, trở lại màu xanhbiếc Mọi người trong vùng hết sức ngạc nhiên, họ cho rằng linh hồn của vị quan

đã cứu giúp người dân Tất cả nhân dân trong vùng lại càng cảm động, tôn trọng vàkính phục ông Điều đặc biệt xảy ra là nước giếng ấy không những trong xanh màcòn có vị ngọt thanh khiết, nước giếng ấy cũng chẳng bao giờ cạn, và nhờ chiếcgiếng ấy mà nhân dân thoát khỏi trận hạn hán năm đó Cũng kể từ đó, nhân dântrong vùng mỗi khi xảy ra vụ tranh chấp, kiện tụng thì cả bên nguyên và bên bị đềusoi mình xuống giếng đó, nếu hình in rõ thì người đó bị oan và ngược lại Người tatôn sùng gọi tên là “giếng thần” có thể phân biệt được trắng – đen, chính – tà Điềunày cũng một phần lý giải rằng tại sao những tháp thờ cao tăng trong chùa bao giờcũng hướng về phía giếng

Hai câu chuyện truyền thuyết kể trên đã lý giải ngọn ngành về tên gọi cũngnhư ý nghĩa văn hóa tâm linh của giếng trong chùa Chuông Thông qua những câuchuyện ấy ta càng hiểu thêm về vùng đất phố Hiến giàu truyền thống lịch sử vớinhững con người tốt bụng và giàu tình thương

Chùa Chuông nằm trong quần thể di tích Phố Hiến xưa thuộc thành phốHưng Yên nay, đây là một trong những ngôi chùa tiêu biểu còn lưu giữ những nétgiá trị văn hóa đặc sắc So với chùa Nễ Châu, chùa Hiến thì diện tích của chùaChuông gấp khoảng hai lần Điều này cho thấy, xét về quy mô, chùa Chuông là

một trong những ngôi chùa có diện tích lớn trong quần thể di tích phố Hiến xưacủa Hưng Yên.

Chùa Chuông được xây dựng vào khoảng thế kỉ 15, dưới thời của nhà Lê, làmột trong những ngôi chùa lâu đời ở Hưng Yên Gắn với câu chuyện truyền thuyếtmang đầy màu sắc tâm linh mà dân làng thôn Nhân Dục về quả chuông vàng vàcho đó là điềm may Chùa Chuông đã được xây dựng từ khoảng thời gian đó chođến nay như một chứng nhân lịch sử cho một thời kỳ đầy những biến động thăngtrầm, sự thay đổi của từng triều đại kế tiếp nhau Trong khoảng thời gian lịch sử

ấy, chùa Chuông cũng được nhân dân làng tôn tạo lại để nó có thể sống cùng vớithời gian Chùa đã trải qua một cuộc trùng tu lớn vào 1707, từ đó đã tạo khuônchùa hoàn chỉnh hầu như không có sự thay đổi cho đến tận ngày nay

Thời kháng chiến, ngôi chùa là nơi chôn giấu cán bộ cách mạng và họp mặtcủa các Đảng viên từ khi Đảng cộng Sản ra đời Trong những ngày kháng chiếntrường kỳ chống Pháp, Mĩ của nhân dân ta, chùa Chuông là nơi những chiến sĩcách mạng bàn bạc để đưa những quyết sách đánh giặc giải phóng dân tộc đểchúng ta có được hòa bình như ngày hôm nay Chùa Chuông không chỉ là mộtcông trình tôn giáo tuyệt đẹp thể hiện quan niệm thẩm mĩ của người xưa mà nó còn

là lịch sử, là di tích đã chứng kiến biết bao nhiêu những thăng trầm biến động củathời gian, của những cuộc khởi nghĩa, của sự hi sinh, mất mát đau thương nhưngcũng không kém phần vinh quang

Cuối 2001 đầu 2002 chùa Chuông đã khởi công tôn tạo lại một số côngtrình, hạng mục có nguy cơ bị mai một, gia cố thêm một số cột gỗ đang có dấuhiệu đổ sập Dựa trên sự tham vấn của ban quản lý di tích tỉnh, chùa Chuông đãchọn giải pháp bảo tồn nguyên trạng nhằm bảo tồn những giá trị của khu di tíchnhưng cũng đồng thời giữ gìn những gì nguyên sơ nhất mà di tích đó để lại

7/2003 nhà hậu đường chính thức được khánh thành có 5 gian với kết cấu vìkèo quá giang, đường kính hang cột cái là 140cm, hai chuông còn lại là gác

chuông, gác khánh bên cạnh một không gian cổ kính vốn tồn tại từ trước của chùaChuông tạo thêm sự bề thế cho ngôi chùa cũng như đáp ứng thêm nhu cầu tâm linhcủa các Phật tử.

Công trình mới đây nhất được hoàn thành là vào 2012 nhà chùa đã quyếtđịnh mở rộng thêm cảnh quan bằng cách mở rộng gian bên cạnh của vườn để đápứng nhu cầu ở lại nghỉ ngơi của khách thập phương Quang cảnh cùa chùa ngàycàng mở rộng, những ghế đá được công đức bên cạnh giếng nước mang đầy truyềnthuyết linh thiêng một thời

Ta nhìn thấy ở chùa Chuông là nét kiến trúc cổ xưa gửi gắm trong đó làquan niệm của cha ông ta về triết lý nhà Phật, về luật nhân - quả khuyên răn conngười hướng thiện cùng với khuôn viên chùa luôn mang cho người ta cảm giácthoát tục nhưng cũng không kém phần nhập thế Sự độc đáo đó trong kiến trúcchùa Chuông hầu như được bảo tồn nguyên trạng, giữ nguyên những nét đặc sắc

đó đến ngày nay

Trải qua quá trình trùng tu, tôn tạo từ khi chùa được xây dựng cho đến nay,

sự tôn kính của nhân dân dành cho ngôi chùa như ăn sâu vào trong tiềm thức củamỗi người dân Hưng Yên Từ khi mới được xây dựng, chùa đã có tiếng là linhthiêng, cho đến nay mỗi dịp ngày Rằm, mùng Một hay những ngày lễ lớn quantrọng của Phật Đản và đặc biêt là ngày Tết, không chỉ người dân địa phương màcòn thu hút một lượng lớn khách du lịch từ những địa phương khác trong cả nướcđến tham dự Thấy được sức hút cũng như giá trị độc đáo của chùa, các cơ quanvăn hóa đã quyết định đưa Chùa Chuông Hưng Yên trở thành một điểm du lịch,đem di sản này vào khai thác du lịch Sự phát triển ấy của chùa Chuông đã tạo mộtđiểm nhấn không thể bỏ qua trong mỗi chương trình du lịch khi du khách đến thămquần thể di tích phố Hiến Cùng song hành với những ngôi chùa khác trong quầnthể di tích của một thời kỳ lịch sử đầy sống động ấy, chùa Chuông là một di sản vô

cùng quý giá không chỉ có giá trị về mặt văn hóa mà còn đem lại những giá trị dulịch, tạo nên bản sắc văn hóa, tiềm năng du lịch cho Phố Hiến – Hưng Yên.

Chùa Chuông là một trong những ngôi chùa thể hiện sự giao thoa giữanhững nền văn hóa lớn Là một trong những thương cảng lớn xưa thời Phố Hiếnchỉ sau Thăng Long và được so sánh cùng thời với Hội An Phố Hiến xưa khôngchỉ tạo ra một luồng giao thông giao lưu buôn bán thuận lợi giữa những thương láivới nhau mà nó còn trực tiếp mở ra luồng giao lưu, tiếp biến giữa các nền văn hóalớn Nếu như ở Hội An ta thấy trong kiến trúc các ngôi Chùa, Quán đều mang đậmkiến trúc, dấu ấn của người Hoa thì ở Phố Hiến, một trong những nơi buôn bánkhông kém phần sầm uất cũng ít nhiều thể hiện nét kiến trúc có sự giao thoa độcđáo này Tuy nhiên, ta thấy trong kiến trúc chùa Chuông có sự ảnh hưởng của vănhóa người Hoa nhưng sâu thẳm bên trong nó lại là linh hồn của kiến trúc ngườiViệt cổ còn để lại Đó là sự tài hoa của những người thợ không phải được tuyểnchọn tài giỏi ở khắp nơi trong cung cấm mà chính là những người thợ dân gian

“không ai nhớ mặt đặt tên” Những người thợ ấy đã góp phần tạo nên linh hồn củachùa Chuông mang đậm chất Việt còn sống mãi cho đến tận ngày hôm nay

Kiến trúc cũng như khuôn viên của ngôi chùa được chia làm các phần chínhsau: đầu tiên đó chính là cổng Tam Quan, con đường thông thẳng tới nhà TiềnĐường, Tòa Thượng Điện, nhà Mẫu, và hai dãy hành lang hai bên Người ta thấy ởchùa Chuông một lối kiến trúc độc đáo, đặc sắc, chính điều này đã tạo nên nhữnggiá trị mà không phải ngôi chùa nào cũng có được Chùa được thiết kế theo kiểu

“Nội công ngoại quốc liên hoàn” mang nhiều sự khác biệt thú vị:

Nét đặc sắc đầu tiên trong kiến trúc, đó là cổng Tam Quan Cũng như bao

ngôi chùa khác ở làng quê Bắc Bộ, cổng Tam Quan là những ấn tượng đầu tiên khi

ta bước chân vào ngôi chùa Cổng Tam Quan không chỉ cho thấy sự bề thế củangôi chùa mà còn cho thấy những nét kiến trúc độc đáo tạo nên dấu ấn riêng củatừng ngôi chùa ta đặt chân đến Theo quan niệm dân gian xưa, cổng Tam Quan

luôn là số lẻ vì nó là con số tạo nên sự dư thừa đồng thời cũng là tiền đề cho sựphát triển Cổng Tam Quan ra đời vào thế kỉ 19 dưới thời nhà Nguyễn, chịu ảnhhưởng khá sâu sắc của lối mỹ thuật Trung Quốc, điển hình ta có thể quan sát chính

là hình ảnh Rồng được đắp trên bè mặt cổng, cùng với các hoa văn, họa tiết đượctrang trí khéo léo nhất là hình ảnh thầy trò Đường Tăng Tạng sang Tây Trúc lấykinh mang đậm màu sắc trong những câu chuyện kể của người Trung Hoa CổngTam Quan cho thấy sự giao thoa của hai nền văn hóa Hoa – Việt đặc sắc khôngkém phần bản sắc Trong ảnh hưởng mang đậm dấu ấn người Hoa ấy, hiện lênchính là nét văn hóa của người Việt không thể bị hòa lẫn Trên cơ sở văn hóangười Hoa ấy, người Việt đã cải biến theo lối Việt thể hiện qua mặt kiến trúc mặtnguyệt hình tròn khoét thông phía ngọn của cổng, còn phần dưới đế là hình chữnhật theo quan niệm trời tròn – đất vuông, một quan niệm mang đậm chất Việt.Chúng ta sẽ phát hiện ra nét đặc sắc ngay từ cổng Tam Quan của ngôi chùa này

Bước qua cổng Tam Quan ta sẽ thấy một con đường được làm bằng đá thôngqua một chiếc hồ nhỏ, cầu đá dài khoảng 10m, rộng 2,2m được ghép bằng nhữngphiến đá màu xanh dài 2m rộng 2.2m Hai bên cạnh đó chính là hình tượng hai connghê – một con vật thiêng đậm chất văn hóa Việt Con đường đó, người ta thườnggọi là con đường nhất chính đạo thể hiện quan niệm triết lý của đạo Phật sâu sắc.Đây là con đường chính, duy nhất thoát khỏi bể khổ của cuộc đời Muốn làm đượcnhư vậy con người không còn cách nào khác phải làm nhiều việc Thiện Conđường chính đạo được bắc qua hồ nhỏ cũng mang ý nghĩa gột rửa tội lỗi của chúngsinh Cũng theo quan niệm phong thủy xưa, đặt hồ nước ở trước chùa có thể trừ maquỷ Con đường nhất chính đạo đã tạo nên một điểm nhấn, tính thiêng cho ngôichùa, tạo một cảm giác yên bình, thanh thản thoát khỏi cuộc sống còn bộn bề nhiều

lo toan cho mỗi khi du khách đặt chân đến nơi đây

Nét đặc sắc thứ 2 trong kiến trúc chính là nhà Tiền Đường có 5 gian 2 trái,

gian đầu hồi nảy ra phía trước tạo nên một vẻ chắc nịch cho khu di tích Từ nhà

Tiền Đường nối đến Thượng Điện là một khoảng sân rộng ở giữa có 2 cây hương

đá mang một ý nghĩa văn hóa sâu sắc Cây hương đá hay còn gọi là “thạch trụ” tức

là trục vũ trụ, gạch nối giữa trời và đất Tuy nhiên ở đây ta có thể thấy rõ nét đặcsắc của chùa Chuông mà không phải ngôi chùa nào ở Việt Nam cũng có được đóchính là sự trống trải của nhà Tiền Đường Thông thường nhà Tiền Đường thườngđược bài trí bằng những pho tượng lớn tập trung chủ yếu là các pho Hộ Pháp, banĐức Ông, ban Thánh Hiền với ý nghĩa Phật Pháp Theo quan niệm của Phật Giáo,nhà Tiền Đường còn là nơi kiểm tra, quan sát, giám sát những người đi lễ chùa.Kiến trúc này ta có thể nhìn thấy rõ ở chùa Bút Tháp, chùa Thánh Ân, chùa Keo…nhưng ta lại thấy chùa Chuông đi ngược lại với lối sắp xếp đó: Hộ pháp được bàitrí gần Phật điện, tượng Đức Ông và Thánh Hiền được bài trí về phía sau của haidãy hành lang, nằm ngang so với nhà Hậu đường nơi thờ Mẫu Theo đó, khi xâydựng lên nét kiến trúc này, người xưa tạo nên một sự khác biệt khi đi cúng lễ ởchùa độc đáo chính là người đi lễ muốn được trình báo với Ban Đức Ông để đượcvào Thập điện thắp hương thì phải đi qua Tiền đường đến Phật điện rồi xuôi theohành lang đi đế cùng mới được gặp ban Đức Ông

Với nét kiến trúc Nội công ngoại Quốc thường thấy ở những ngôi chùa Việtnhưng điểm đặc sắc trong kiến trúc của chùa Chuông có lẽ là ngôi chùa được thiết

kế theo lối liên hoàn khép kín giữa tiền đường và hậu đường đó là những dãy nhàbao quanh ngôi chùa tạo nên một sự khép kín Nó đã góp phần tạo nên tính thiêng

và sự uy nghi cho ngôi chùa

Nhà Hậu cung mới được trùng tu có 5 gian với lối vì kèo quá gian, đườngkính cột cái là 140 cm, hai gian còn lại là gác chuông, gác khánh Cùng với đó còn

có nhà Tổ với 5 gian bên cạnh tòa Tam Đường Trong khuôn viên chùa còn có 2chiếc giếng hình tròn và điều đặc sắc ở đây là những tháp Mộ trong chùa đềuhướng về phía giếng

Giá trị tiếp theo của kiến trúc chùa Chuông đó chính là nhà hai dãy nhà hành lang đầu phía Đông và phía Tây nối nhà Tiền đường và nhà Mẫu với kiến

trúc theo kiểu kèo cầu quá giang đơn giản Điểm đặc sắc ở đây là nó được bố trí,bài trí đối xứng các lớp khác nhau Người ta thấy ở đó là động “Thập điện DiêmVương”, thấy ở đó là những nhục hình trải qua khi con người xuống âm giới mangmột ý nghĩa nhân văn vô cùng sâu sắc Trong quan niệm đạo Phật người ta vẫnthường nhắc đến quy luật nhân – quả Con người luôn tin rằng nếu làm việc Thiệntích đức ở trên trần gian thì xuống dưới Âm phủ sẽ không phải chịu nhục hình, tratấn Còn ngược lại, nếu làm việc xấu sẽ không tránh khỏi báo ứng Nhìn những tấmhình được điêu khắc về những cảnh khổ ải mà con người phải trải qua ở Âm phủnhư một lời cảnh tình cho những ai đang làm việc không tốt, răn dạy con ngườihướng Thiện Ta nhìn thấy trong đó là ước vọng của người xưa về quy luật nhân –quả của đạo Phật Tiếp đến đó là Bát Bộ Kim Cương cùng với 18 pho “Thập bát LaHán” với tư thế rất sinh động và những khuôn mặt, dáng vẻ khác nhau

Nhìn vào trong các pho tượng ta có thể thấy đầy đủ nhất giá trị của ChùaChuông đối với mặt mỹ thuật Tượng chính là một sản phẩm tưởng tượng củanhững người thợ thủ công xưa làm ra, nó không chỉ thể hiện sự tài hoa, khéo léocủa những người thợ xưa mà còn thể hiện một tình yêu, niềm tin mãnh liệt củanhân dân dành cho Đạo Phật Ta thấy trong chùa Chuông còn lưu giữ rất nhiều photượng quý Những bức tượng Phật trong chùa thể hiện sự phong phú, đa dạng.Thêm vào đó, những nét điêu khắc được khắc họa rất tài tình trên khuôn mặt củabức tượng, khiến những bức tượng đó không tô đậm, cầu kì mà đậm chất giản đơn.Đến với chùa Chuông ta sẽ được ngắm những bức tượng Phật với khuôn mặt hiềnhòa, giản dị và mang tính thoát tục nhưng cũng không kém phần nhập thế Thoáttục bởi khuôn mặt với những đường nét tinh tế, uyển chuyển cho thấy mỗi ngườithợ khi tạc tượng đều thể hiện sự tôn vinh dành cho nhà Phật Nhập tục bởi những

tư thế được khắc họa dường như rất đỗi đời thường Không chỉ có tượng Phật mà

tượng các vị La Hán, Bát Bộ Kim Cương cũng được người dân khắc họa một cáchđiêu luyện Từ những khuôn đất có vẻ vô hồn, cứng nhắc, bằng bàn tay khéo léođầy tài hoa của những người thợ như đã thổi hồn vào từng bức tượng đặc biệt làtượng các vị La Hán Hiếm chùa nào ở Bắc Bộ nói riêng và cả nước Việt Nam nóichung có những pho tượng đặc sắc và sống động đến thế Những hình mẫu đượckhắc họa trên bức tượng La Hán là những đường nét tinh tế, uyển chuyển Người tathấy trong những bức tượng La Hán đó không có khuôn mặt nào giống nhau cả,mỗi bức tượng lại đem cho du khách những cảm nhận khác nhau, những trạng tháitinh thần khác nhau Những pho tượng ấy cũng được đặt khắc họa trong những tưthế khác nhau tạo nên một sự thú vị cho du khách mỗi khi đến với nơi đây Nhữngđường nét tinh tế ấy đã tạo nên một nét hấp dẫn riêng biệt cho ngôi chùa Giá trị mĩthuật còn được thể hiện ở những nét điêu khắc vô cùng sống động miêu tả cuộcsống của con người sau khi chết sẽ bị Thập điện Diêm Vương xét hỏi Bằng nhữngnét điêu khắc tả cảnh mộc mạc nhưng không kém phần gân guốc, điêu luyệt, nó đãtạo nên một nét đặc tả đem lại cho ta cảm giác lạnh người khi nhìn thấy nhữngcảnh tra tấn đau khổ của con người khi làm những việc không tốt Từ những nét vẽsống động ấy, đã có tác động nhận thức đến người dân sâu sắc, khuyên con người

từ bỏ những việc làm không tốt, hướng họ đến những giá trị Chân – Thiện – Mĩ.Tất cả nét trạm trổ điêu khắc đầy tài hoa đó đã tạo những giá trị về phương diện

mỹ thuật cho chùa Chuông

Ngoài ra những tấm hoành phi, câu đối được viết rất đăng đối với nhữngđường nét tài hoa, nghệ sĩ được khắc họa đầy đủ trong chùa Chuông chắc chắn sẽtạo ra một giá trị văn hóa hài hòa không kém phần đặc sắc khi đến với ngôi chùanày Những hình ảnh ấy càng tạo nên điểm nhấn cho ngôi chùa này, những hoa văntrang trí một cách tinh xảo, điêu luyện, đường nét chạm khắc thể hiện sự tài hoacủa người nghệ nhận, ta như thấy được một công trình mỹ thuật hoàn hảo hiện ratrước mắt từ cổng Tam quan nhìn vào đến khi đặt chân vào chùa Sự chạm khắc

tinh tế đó không chỉ đem lại cho du khách thỏa mãn nhãn quan mà còn gợi mở cho

du khách về những giá trị nghệ thuật đích thực

Đặc sắc nữa đó là phần Hậu điện ở hai bên tả và hữu là hai chóp có hìnhdạng, kích thước giống với Phương Đình được nhô cao hẳn lên đó là phần gácChuông, gác Khánh, đây là một điểm cơ bản của chùa Chuông khác biệt so với cácngôi chùa trong và ngoài vùng Chính những điểm khác biệt ấy đã tạo nên mộtđiểm ấn tượng cho những du khách mỗi khi đặt chân đến ngôi chùa này - Một ngôichùa mang đậm nét đặc sắc về nghệ thuật kiến trúc, từ lâu đã đi sâu vào đời sốngtâm linh của người dân Hưng Yên

Những cổ vật trong chùa Chuông cũng là một điểm nhấn tạo nên tính đặc sắc cho chùa Chuông: được bảo tồn cho đến ngày nay có một giá trị đặc sắc không

chỉ đối với di sản này mà đối với những giá trị văn hóa đặc sắc của cả đất nướcViệt Nam Trong chùa lưu giữ cổ vật đặc sắc đó chính là tấm bia đá và cây hương

đá Ngoài ta còn một số cổ vật khác như 2 đôi nghê đá thời Lê được chạm khắc hếtsức sinh động, 1 khánh đá dài 1.5m chạm lưỡng long chầu nguyệt, 1 chuông cao1.15m, 1 chuông cao 1.05m, 84 pho tượng, 18 bát hương sành sứ trong đó có nhiềubát hương cổ, nhiều đại tự, hoành phi, câu đối Trong đó đặc sắc nhất phải kể đến

đó chính là tấm bia đá được lưu giữ trong ngôi chùa Đây là nguồn tài liệu quý báulưu giữ lại một quá trình phát triển dài của lịch sử vùng đất Hưng Yên từ khi là mộtthương cảng sầm uất Phố Hiến Trong đó, tấm bia đá được xem như một cổ vật vôcùng có giá trị đối với Hưng Yên, tấm bia cao 165 cm, rộng 110 cm Nhìn vào đó,

ta có thể thấy một lịch sử phát triển lâu dài của nơi đây Tấm bia đá được đúc vàonăm Tân Mão Vĩnh Thịnh thứ 7 năm 1771 dưới triều nhà Lê Trên bia trang tríhình rồng chầu mặt trời, có vòng xoáy kiểu vòng âm dương, diềm bia chạm nhánh

lá, dây hoa, hoa sen, mây dài mảnh được đặt trên bệ gạch Phần đầu bia giới thiệuviệc lập bia do viên hương lão, thiền tăng sãi thuộc thôn Nhân Dục huyện KimĐộng tỉnh Hưng Yên Tiếp theo, tấm bia đá này miêu tả đầy sống động danh thắng

thắng cảnh chùa Chuông Theo ghi chép trước đây chùa có cảnh quan đẹp, quanhnăm cây cối tốt tươi Ngoài ra, bia đá còn ghi lại một số hoạt động thủ công, tênlàng nghề thủ công phố Hiến xưa Nhìn vào đó ta có thể thấy hình ảnh của nhữnghoạt động thương nghiệp, giao lưu, trao đổi hàng hóa của người dân Phố Hiến xưa,thấy được sự sầm uất cùng với lịch sử buôn bán của một thương cảng một thời chỉđứng sau kinh kỳ Thăng Long.

Tiếp đó, khi nhìn vào tấm bia đá ta có thể thấy được những người đã côngđức để xây dựng cũng như trùng tu ngôi chùa để nó tồn tại cho đến ngày hôm nay.Theo khảo sát, những người có công trong việc xây dựng và trùng tu ngôi chùa có

sự giúp sức góp công nhiều của người Hoa Một số người Hoa đóng góp công lớnvào việc xây dựng chùa như: Sãi Đĩnh Lang, chủ tàu Hải Nam nước Đại Minh,Hứa Văn Tường chủ tàu Quảng Đông, Đào Phán Quang trưởng tàu Nam Hải vànhân dân một số phường phố Hiến đóng góp lúc bấy giờ như phường Hàng Bè,phường Hàng Sũ, phường Nhiễm Tác…

Khi đến với chùa Chuông, du khách sẽ được tận mắt chứng kiến những nétđặc sắc nghệ thuật và được chiêm ngưỡng cổ vật vô cùng quý giá của - mảnh đấtnày, nơi lưu giữ thời gian quá khứ của một thời Phố Hiến

Chùa Chuông thờ tự các vị Phật trong Phật giáo mang tính tiêu biểu choPhật giáo Đại thừa như: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Quan Thế Âm Bồ Tát, VănThù Bồ Tát, Thế Hiền Bồ Tát… ngoài ra còn có Ngọc Hoàng cùng Nam Tào vàBắc Đẩu Một điểm đặc sắc trong hệ thống thờ tự của chùa Chuông chính là chùathờ Chuông Chuông được đem vào thờ gắn liền với câu chuyện sự tích của quảchuông vàng trôi trên sông được dân làng vớt vào, người dân làng cho đây là mộtđiềm may, của trời đất ban tặng cho vùng đất này nên đã cho xây dựng ngôi chùa

để thờ tự Câu chuyện về chiếc chuông gắn nhiều với sự kì lạ nhưng lý giải đằngsau đó chính là niềm tin của người dân vào sự phù trợ của các thần linh Nó khôngchỉ thể hiện ở những giá trị vật chất mà còn hiện hữu cả những giá trị tinh thần

được bồi đắp qua nhiều thế hệ những người đi trước cho đến tận bây giờ Cho đếnngày nay, những vị sư trụ trì quá cố trong chùa ngoài việc xây tháp cũng được thờnhư thể hiện lòng thành kính trọng nhất đối với những người đi trước

Không chỉ nhắc đến kiến trúc, giá trị mĩ thuật và những cổ vật mà chùaChuông lưu giữ, một trong những đỉnh cao thể hiện nét đặc sắc của chùa Chuôngchính là những ngày Lễ chính của chùa Bình thường, vào những ngày Rằm, mùngMột, số lượng người đến chùa lớn Những ngày lễ chính của chùa diễn ra trongnăm như ngày Lễ Phật Đản, ngày Vu Lan báo hiếu, ngày giải Vía Phật, Lễ tết…những ngày lễ lớn này thu hút một lượng khách du lịch từ khắp nơi trong cả nướclớn Vào những ngày Lễ này, nhà chùa làm những nghi lễ cúng Phật mang tính đặctrưng, những con nhang, đệ tử cùng nhau dâng lễ vật cúng Phật trước sự chứngkiến của hàng nghìn du khách Đây là điều thú vị thu hút sự quan tâm, chú ý củanhiều người Đặc sắc những giá trị văn hóa tinh thần của chùa Chuông không chỉđược tôn vinh thông qua những ngày lễ lớn mà nó còn thể hiện trong điện ảnh.Chùa Chuông được đưa vào trong điện ảnh dưới góc nhìn sáng tạo của đạo diễn,

nó đã khắc họa cả một thời đại Việt Nam thế kỉ 20 được kết tinh trong bộ phim,đem lại cho khan giá những cảm nhận tinh tế nhất Chùa Chuông từng được đạodiễn Việt Linh lấy làm bối cảnh khá nhiều trong bộ phim “Mê Thảo thời vangbóng” Với góc nhìn khám phá trong điện ảnh, những giá trị văn hóa, kiến trúc,nghệ thuật đã được thể hiện trong tác phẩm điện ảnh này

Hiện nay, việc bảo tồn và phát triển những giá trị của di sản đang được banquản lý di tích hết sức quan tâm Đặc biệt là các lần trùng tu chùa đều được cácban ngành đoàn thể có trách nhiệm tư vấn nhằm bảo lưu những giá trị cổ truyềncủa di sản Việc bảo tồn di sản là một trong những vấn đề trọng tâm hàng đầu đặt

ra hiện nay Và chùa Chuông là một minh chứng sống động cho quá trình tu tạothành công, tăng tuổi thọ cho di sản mà không làm mất đi những giá trị ban đầucủa nó Chúng ta vẫn có thể nhìn ngắm toàn cảnh chùa Chuông với những nét

nguyên sơ nhất từ khi nó ra đời, chịu nhiều ảnh hưởng của lần trùng tu lớn mangđậm kiến trúc nhà Lê Những hoa văn trên cổng tam quan, mái chùa đều được giữgìn và bảo lưu theo thời gian Ngôi chùa vẫn là nơi sinh hoạt tâm linh cho các Phật

tử, hàng năm thu hút rất nhiều khách tham quan đặc biệt là vào ngày Tết, các ngàyRằm, mùng Một, ngày lễ Phật Đản Hiện tại, dưới sự trụ trì của sư Tích ThanhKhuê, chùa Chuông đã và đang bảo lưu được những giá trị truyền thống và pháttriển hơn nữa trong du lịch

Có thể nói, ngay từ khi ra đời, chùa Chuông đã là một điểm đến tâm linh đầytin cậy cho Phật tử không chỉ trong vùng mà còn từ nhiều nơi khác đến Do đó,chẳng biết chính xác lúc chùa Chuông được chính thức đưa vào khai thác du lịch lànăm nào Chỉ biết rằng, từ xưa, chùa Chuông đã nổi tiếng khắp gần xa được mệnhdanh là “Phố Hiến đệ nhất danh lam” Đây là một tên gọi thể hiện tiếng của chùaChuông so với những chùa khác trong khu vực, đồng thời cũng thể hiện sự hấp dẫnkhách du lịch của điểm đến đầy linh thiêng này Từ nhận thức tiềm năng to lớn đó,trung tâm xúc tiến du lịch tỉnh Hưng Yên và sở Văn hóa – Du lịch tỉnh đã xâydựng những tour du lịch tâm linh đến chùa Chuông Nằm trong quần thể di tíchlịch sử phố Hiến, chùa Chuông là một điểm đến du lịch trong những chương trình

du lịch của tỉnh Là mũi nhọn kinh tế thu hút khách du lịch đến đây bởi sự linhthiêng của ngôi chùa cũng như những nét kiến trúc độc đáo mà không phải ngôichùa nào cũng có được

Được xây dựng vào thế kỉ XV thời nhà Lê, trải qua quá trình phát triển vànhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi chùa vẫn giữ nguyên được những nét cổ kính vàgiá trị văn hóa riêng của nó Chính vì lẽ đó, năm 1992 chùa đã được bộ văn hóathông tin xếp nhận là công trình kiến trúc nghệ thuật Với những giá trị độc đáo ởchùa Chuông, chắc hẳn sẽ làm hài lòng mỗi du khách khi đặt chân đến vùng đấtnày Qua nhìn ngắm chùa Chuông người ta mới thấm thía những giá trị của Phậtgiáo, chiêm nghiệm về bản thân mình, về quy luật nhân quả Thoát khỏi không khí

xô bồ, phồn hoa của đô thị náo nhiệt, đến chùa chuông ta sẽ có được những phútgiây thoải mái trong tâm hồn, thư giãn, thoát khỏi những ham muốn vật chất đờithường, gột rửa tâm hồn để lòng mình luôn trong sáng, thanh thản.

3 Đánh giá khả năng phát triển du lịch của di sản.

3.1 Khả năng thu hút khách

3.1.1 Tính hấp dẫn.

Trước hết, tính hấp dẫn được hiểu là chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá disản đó có làm du lịch được không? Có đưa vào khai thác du lịch được không? Nóquyết định động cơ của khách du lịch Như trên đã mô tả qua về di tích thắng cảnhchùa Chuông là một trong những di tích có sức hấp dẫn khách du lịch lớn:

Thứ nhất, đó là tính tiêu biểu Chùa Chuông đại diện cho quần thể di tích

Phố Hiến xưa Là điểm đến tâm linh tiêu biểu của Hưng Yên Dân gian vẫn thường

có câu:

“Thứ nhất kinh kì, thứ nhì phố Hiến”

Phố Hiến xưa là một thương cảng sầm uất đông người qua lại, là nơi giaothoa giữa các nền văn hóa khác nhau Cùng với Hội An, phố Hiến đã tạo cho mìnhnhững nét văn hóa, bản sắc riêng như một chứng nhân cho thời kì phát triển củalịch sử nước ta Thương cảng phố Hiến không chỉ phát triển kinh tế mà còn để lạinhững công trình tôn giáo, tín ngưỡng đặc sắc mang đậm dấu ấn Hoa – Việt.Những giá trị văn hóa đặc sắc mà phố Hiến còn để lại cho đến ngày nay sẽ có ýnghĩa sâu sắc không chỉ đối với bản thân di sản ấy mà còn có ý nghĩa về mặt lịch

sử cũng như phát triển du lịch của nơi đây

Chùa Chuông là một công trình tôn giáo tín ngưỡng tiêu biểu nằm trongquần thể di tích phố Hiến Nhắc đến chùa Chuông để ta thấy được tương quan sosánh cũng như những điểm khác biệt trong quần thể di tích phố Hiến khiến nó trởnên tiêu biểu và độc đáo Xét về quy mô, nếu xét về các ngôi chùa khác trong quầnthể di tích như chùa Nễ Châu, chùa Hiến, đình Hiến… thì quy mô của nó tăng lên

gấp 2 lần Điều này đồng nghĩa với việc xét về quy mô thì chùa Chuông có bề thế

và rộng lớn hơn các ngôi chùa khác Chùa Chuông còn đại diện cho sự giao thoavăn hóa Hoa – Việt nhìn thấy rõ rệt trong nét kiến trúc của quần thể di tích phốHiến Tuy nhiên, ở chùa Chuông ta có thể nhìn thấy tiêu biểu nhất thể hiện rõ nhất

ở cổng Tam Quan Chính điều này đã đem một nét tiêu biểu cho ngôi chùa Nó làmcho chùa Chuông mang đậm dấu ấn giao thoa của các nền văn hóa nhưng cũngkhông kém phần bản sắc Việt thể hiện sự tiếp biến văn hóa khéo léo, tài hoa củanhững người thợ lúc bấy giờ Chính vì những giá trị ấy đã tạo nên một nét tiêu biểukhiến cho chùa Chuông trở thành một trong những di sản tiêu biểu nằm trong quầnthể di tích phố Hiến

Thứ hai, đó là tính độc đáo Chùa Chuông là một công trình tôn giáo, tín

ngưỡng mang nhiều nét đặc sắc về kiến trúc, điêu khắc tiêu biểu cho các ngôi chùaViệt ở đồng bằng Bắc Bộ Trong ngôi chùa còn thể hiện và lưu giữ lại nhiều giá trị

về mĩ thuật, kiến trúc cũng như nghệ thuật điêu khắc Vào thời Lê, ít ngôi chùa nào

có thể thể hiện sự bề thế như chùa Chuông Nó thể hiện một nét kiến trúc cổ truyềncủa những ngôi chùa ở đồng bằng Bắc Bộ, ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa Tuynhiên, nét cổ truyền ấy lại có sự độc đáo mà không phải ngôi chùa Việt nào cóđược Đó là nét kiến trúc nội công ngoại quốc được bố trí theo kiểu liên hoàn Haidãy hành lang ở hai bên tạo nên một trục thoạt nhìn có vẻ đăng đối giữa các bứctượng nhưng để ý sâu hơn những bức tượng ấy lại có những nét riêng biệt, các vị

La Hán được khắc họa ở những tư thế khác nhau cùng với những nét mặt biểu hiệncảm xúc riêng, không có bức tượng nào giống bức tượng nào, những bức tượng ấykhông những sinh động mà còn thể hiện sự quan niệm về đạo Phật của nhân dân ta

từ thời xưa Nhắc đến chùa Chuông hẳn người ta sẽ không quên những nét đặc sắc

đã tạo nên phần giá trị mà chỉ riêng chùa Chuông mới có Nét kiến trúc hài hòa ấylàm cho mỗi du khách khi đặt chân đến chùa Chuông sẽ có cảm giác được đặt chânvào một ngôi chùa cổ kính nhưng không hề cảm thấy cảm giác nhàm chán như