ĐỀ TÀI THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ XUÂN QUỲNH docx

Vì khi đọc thơXuân Quỳnh, chúng ta không chỉ cảm nhận được những cái hay, cái đẹp của nghệthuật mà còn vì đằng sau những lời thơ mộc mạc và giản dị ấy chúng ta còn có thểthấy được những

ĐỀ TÀI:

THỜI GIAN NGHỆ

THUẬT TRONG THƠ

XUÂN QUỲNH

PHẦN A: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Trong nền thi ca hiện đại Việt Nam, Xuân Quỳnh có một vị trí thật trangtrọng Chị không phải là nhà thơ nữ duy nhất và cũng chưa chắc đã là nhà thơ tàihoa nhất nhưng có lẽ chị lại là nhà thơ được nhắc đến nhiều nhất Vì khi đọc thơXuân Quỳnh, chúng ta không chỉ cảm nhận được những cái hay, cái đẹp của nghệthuật mà còn vì đằng sau những lời thơ mộc mạc và giản dị ấy chúng ta còn có thểthấy được những trăn trở, những lo âu, những rung cảm, những khát vọng màdường như người phụ nữ nào cũng có thể tìm được mình trong đó Từ một nghệ sĩtrên sân khấu, Xuân Quỳnh đến với thơ đó là một thách thức trên con đườngnghệ thuật Chị đã từ bỏ ánh hào quang lộng lẫy của sàn diễn mà tự nguyện gắn bócuộc đời mình với những trang viết Và chị đã thành công Độc giả dường như đãquên đi Xuân Quỳnh – vũ đạo mà chỉ nhớ đến Xuân Quỳnh – nhà thơ, XuânQuỳnh của những bài thơ đáng yêu, đáng nhớ

2 Lịch sử vấn đề:

Thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân Quỳnh là một vấn đề không mới,thậm chí nếu không muốn nói là đã được nhắc đi nhắc lại nhiều lần Trong cácbài viết của các nhà nghiên cứu, vấn đề thời gian đã được nhắc đến như một điểmnhấn, một sự khu biệt thơ Xuân Quỳnh với thơ của các nhà thơ khác cùng thời.Một điều không ai có thể phủ nhận được là Xuân Quỳnh luôn có ý thức về thờigian Ý thức ấy đã được nhà thơ thể hiện ngay chính trong những bài thơ mộcmạc, giản dị của mình Ý thức ấy đã xuất hiện ngay từ những bài thơ đầu tiên vàcàng ngày càng đậm nét

3 Mục đích nghiên cứu:

Tìm hiểu đề tài Thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân Quỳnh :

- Có cái nhìn cụ thể và hệ thống thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân Quỳnh,qua đó mà có thể thấy được những đặc điểm cũng như giá trị của yếu tố thời giantrong thơ Xuân Quỳnh

- Qua thơ Xuân Quỳnh để hiểu thêm về sự đa dạng và phong phú của thơViệt Nam sau 1975

- Tích lũy những kiến thức cần thiết về thơ và thi pháp học để phục vụcho việc giảng dạy sau này

4 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài Thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân Quỳnh

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài Thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân Quỳnh sử dụngnhững phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại để khảo sát và thống kê sự biểu hiện của cácyếu tố thời gian trong thơ Xuân Quỳnh

- Phương pháp so sánh để làm bật nổi những đặc điểm của yếu tố thời gian trongthơ Xuân Quỳnh với yếu tố thời gian trong thơ trước đó

PHẦN B: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC

1.1 Khái niệm thời gian và thời gian nghệ thuật:

1.1.1 Khái niệm thời gian:

Theo Từ điển tiếng Việt, “thời gian là một phạm trù triết học, cùng vớikhông gian là hình thức tồn tại của vật chất, của thế giới Không có sự vật hiệntượng nào tồn tại ngoài nó, chỉ trong thời gian và không gian thì sự vật mới cótính xác định” Từ hai định nghĩa trên chúng ta có thể thấy rằng thời gian là mộtphạm trù triết học, là hình thức tồn tại của thế giới vật chất, nhờ có thời gian màthế giới vật chất trở nên xác định Được xác định bởi thời gian, thế giới vật chấtvận động, biến đổi không ngừng

1.1.2 Khái niệm thời gian nghệ thuật:

Thời gian nghệ thuật là nhân tố nằm trong mạng lưới nghệ thuật của tácphẩm văn học Nó buộc thời gian cú pháp và quan niệm triết học về thời gianphải phục vụ cho những nhiệm vụ nghệ thuật của nó”

Thời gian nghệ thuật là một phạm trù thuộc về thi pháp tác phẩm Đây

là một hình thức hiện hữu, vừa là một hình thức tư duy của con người được diễnđạt bằng ngôn từ trong quá trình miêu tả tính cách, hoàn cảnh, con đường đời củanhân vật

1.2 Đặc điểm của thời gian nghệ thuật:

Thời gian nghệ thuật là phương tiện nghệ thuật để tác giả nhận thức và phảnánh đời sống Do đó, thời gian nghệ thuật chịu ảnh hưởng nhiều bởi tính

chủ quan “Thời gian nghệ thuật luôn mang tính cảm xúc (tâm lý) và tính quanniệm, do đó đầy tính chủ quan” Tính chủ quan của thời gian nghệ thuật đượcthể hiện ở cách cảm nhận, miêu tả thời gian của tác giả Ở đây, tác giả cótoàn quyền sử dụng, tái hiện thời gian theo nhu cầu và mục đích của riêng mình

mà không gặp bất cứ một cản trở nào

1.3 Các bình diện của thời gian nghệ thuật:

Thời gian nghệ thuật tự bản thân nó đã là “một hiện tượng ước lệtrong thế giới nghệ thuật”, một phạm trù trừu tượng trong thế giới nghệthuật, có thể nhận biết qua sự vận động, biến đổi của chuỗi các hiện tượng, sựkiện Là một hiện tượng ước lệ, cho nên thời gian nghệ thuật cũng rất khó xácđịnh

1.4 Các loại thời gian nghệ thuật:

1.4.1 Thời gian tự sự:

Là loại thời gian được miêu tả lại trong tác phẩm văn học theo một trình

tự nhất định: cái nào miêu tả trước, cái nào miêu tả sau, cái nào cần ngắngọn, cái nào cần dàn trải,…

1.4.2 Thời gian tâm lý:

Thời gian tâm lý còn được gọi là thời gian nội tâm của nhân vật Đây

là hình thức thời gian diễn ra theo dòng suy nghĩ, cảm nhận của nhân vật chonên chúng thường xuất hiện trong các hình thức độc thoại nội tâm, qua các hồi

ức, các kỷ niệm của nhân vật Do vậy, thời gian tâm lý gắn chặt với nhân vật Quathời gian, tính cách, hành động của nhân vật hiện lên một cách rõ nét

1.4.3 Thời gian đời người:

Là loại hình thời gian gắn chặt với con người, thể hiện sự tự nhận thứccủa con người về cuộc đời, về sự hạn hữu của kiếp người Ngay từ thời trungđại, các nhà văn, nhà thơ đã nhận ra được sự trôi chảy không gì cản ngăn đượccủa cuộc đời và sự hạn hữu của kiếp người

CHƯƠNG 2: BIỂU HIỆN CỦA THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ XUÂN QUỲNH

2.1 Mức độ biểu hiện:

Khảo sát mức độ biểu hiện của thời gian nghệ thuật trong thơ XuânQuỳnh, phải khảo sát sự biểu hiện của thời gian trong toàn bộ sự nghiệp thơ củachị

2.2 Những biểu hiện nổi bật của thời gian nghệ thuật trong thơ Xuân

Quỳnh

2.2.1 Thời gian của những hoài niệm, hồi tưởng về quá khứ:

Hồi tưởng về quá khứ không phải là một đặc điểm mới trong thơ XuânQuỳnh Vốn dĩ đây là một đặc trưng của thi ca phương Đông Trong tâm tưởngcủa các nhà thơ, cái gì của ngày xưa cũng là đẹp, là quý, là đáng yêu, đáng trântrọng Những lúc tưởng chừng như không còn nơi nào bấu víu được, người talại quay về với quá khứ đã qua Ở đó luôn có những kỉ niệm đáng nhớ, những vẻđẹp tươi xinh, làm cho mỗi người như quên được những lo buồn, vất vả, khổ đaucủa hiện tại

2.2.2 Thời gian của những trăn trở, day dứt trong hiện tại:

Dù có hay hoài niệm về quá khứ, nhưng Xuân Quỳnh vẫn là conngười của hiện tại, sống với hiện tại Vì thế, thơ chị vẫn nói nhiều đến hiện tại,

đến những điều vốn đang xảy ra trong cuộc sống Nhắc đến hiện tại, trăn trởday dứt với hiện tại cũng là một biểu hiện trong thơ Xuân Quỳnh Hiện tại trongthơ Xuân Quỳnh cũng có nhiều góc cạnh, nhiều phương diện Có khi đó làcuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc, nhưng cũng có khi đó là những sựviệc đời thường diễn ra với chị Nhưng dù ở khía cạnh nào, tâm hồn của ngườiphụ nữ ấy dường như cũng như rung lên, như trăn trở, như day dứt, như xót xa, rấtthật và cũng rất nữ tính Sinh ra và lớn lên trong bom đạn chiến tranh, XuânQuỳnh cũng chịu nhiều ảnh hưởng bởi cuộc chiến tranh ấy Nếu trong nhữngphút giây hoài niệm về quá khứ, ta đã bắt gặp sự trưởng thành của một tâm hồn: từ

sợ hãi, đến kiên cường và lắng đọng lại ở sự từng trải thì trong hiện tại XuânQuỳnh đã hòa mình vào cuộc chiến tranh ấy, nhìn cuộc chiến tranh ấy bằng ánhnhìn của người trong cuộc Viết về cuộc chiến, chị không chỉ tái hiện lại hiệnthực cuộc chiến mà qua đó chị còn bộc lộ những trăn trở day dứt của bảnthân mình Hồn thơ Xuân Quỳnh vì thế mà chân thực hơn, có giá trị hơn rấtnhiều

2.2.3 Thời gian của những dự cảm xót xa về tương lai:

Là một phụ nữ trẻ, tha thiết yêu đời và yêu người, Xuân Quỳnh khôngphải chỉ biết nhớ những gì của quá khứ, không phải chỉ biết sống với những gì củahiện tại, mà Xuân Quỳnh còn bộc lộ những dự cảm xót xa về tương lai, nghĩ vềngày mai Thơ chị thể hiện điều đó Tuổi trẻ thường đi kèm với sự tha thiết.Xuân Quỳnh cũng vậy! Dường như với tất cả mọi điều, chị đều tha thiết, nhất

là trong tình yêu Tuổi thơ chị không được hạnh phúc Cho nên, có đượchạnh phúc là chị nâng niu nó như báu vật Yêu! Tha thiết với tình yêu vàmong mãi được sống với tình yêu nhưng trong Xuân Quỳnh bao giờ cũng tồn tạimột nỗi sợ hãi Chị sợ rồi sẽ có một điều gì bất trắc xảy ra với tình yêu củamình Con người vốn vậy Khi chúng ta quý trọng một cái gì, chúng ta sẽ cứ

bị sự mất mát ám ảnh Xuân Quỳnh cũng thế! Càng yêu nhiều, càng trântrọng, càng gìn giữ, chị càng sợ rồi một mai tình yêu kia sẽ mất đi Không lúcnào, nỗi sợ ấy biến mất trong chị Trong cái nồng nhiệt, hết mình, vẫn thấpthoáng một nỗi xót xa Đang hạnh phúc ngập tràn, chị vẫn thấy:

Này anh em biết,Rồi sẽ có ngày,Dưới hàng cây đây,

Ta không còn bước

(Chồi biếc)Đang “Tay ấm trong tay / Cùng anh sóng bước” nhưng nỗi lo sợ về mộtngày mai bất hạnh vẫn lớn lên trong Xuân Quỳnh Chị vẫn không nguôi nỗi

ám ảnh Hạnh phúc thật, nhưng đó là hiện tại Ngày mai, ai biết niềm hạnh phúc

ấy có còn tồn tại hay không? Hôm nay tình yêu còn, nhưng ngày mai có thể nó sẽmất đi Hạnh phúc thì ai cũng muốn nhưng đâu có phải ai cũng có thể giữđược:

Em đâu dám nghĩ là vĩnh viễn,Hôm nay yêu mai có thể xa rồi

(Nói cùng anh)Xuân Quỳnh yêu đấy, tha thiết là khác nữa, nhưng chị đành bất lực Dùbiết “Nếu phải cách xa anh / Em chỉ còn bão tố”, dù biết “Những ngày không gặpnhau / Biển bạc đầu thương nhớ / Những ngày không gặp nhau / Lòng thuyền đanrạn vỡ” nhưng chị vẫn đâu thể làm gì khác Xuân Quỳnh có thể làm chủ trongmọi lĩnh vực nhưng tình yêu thì không thể Bởi tình yêu đâu phải chỉ do “em”

mà còn phải do “anh” Có hiểu được khía cạnh tâm lý này, chúng ta mới có thể

lí giải được nguyên nhân tại sao trong hiện tại, Xuân Quỳnh luôn băn khoăn,trăn trở Đó là khía cạnh tình cảm rất quán xuyến của Xuân Quỳnh XuânQuỳnh yêu mà vẫn sợ, tin mà vẫn luôn hoang mang Yêu nhiều nên lo âutrong chị càng lớn Chị lo cho tình yêu của mình sẽ đổ vỡ, lo cho người yêukhông yêu mình nhiều, người yêu của mình sẽ đổi thay Cảm xúc ấy cứ thườngtrực trong thơ chị, càng về sau càng đậm đà hơn:

Nào là hạnh phúc nào là đổ vỡ,Tôi thấy lòng lo sợ không đâu

(Thơ tình cho bạn trẻ)

Lo âu, sợ hãi khi nhìn về tương lai, nên mỗi một sự thay đổi dù rất nhỏ đốivới Xuân Quỳnh nhưng cũng để lại trong lòng chị một khoảng không trốnghoác:

Cuối trời mây trắng bay,

Lá vàng thưa thớt quá!

(Thơ tình cuối mùa thu)Vừa thoáng tiếng còi tàu,Lòng đã Nam đã Bắc

(Sân ga chiều em đi)Xuân Quỳnh lo sợ, nỗi lo sợ của một người yêu đời, yêu người:

Mùa thu nay sao bão mưa nhiều,

Những cửa sổ con tàu chẳng đóng,Dải đồng hoang và đại ngàn tối sẫm,

Em lạc loài giữa sâu thẳm rừng anh

Em lo âu trước xa tắp đường mình,Trái tim đập những điều không thể nói,Trái tim đập cồn cào cơn đói,Ngọn lửa nào le lói giữa cô đơn

(Tự hát)Xuân Quỳnh lo sợ, Xuân Quỳnh cô đơn nhưng có ai sẽ là ngọn lửa để sưởi

ấm cho chị Ai sẽ là nguồn vui xoa dịu cho chị những vết thương Chẳng có ai

cả “Em” giờ đã “lạc loài giữa sâu thẳm rừng anh”, đã không tìm ra lối thoát,không tìm được niềm vui và lẽ sống Trong Chồi biếc Xuân Quỳnh cũng lo âu.Nhưng nếu lo âu trong Chồi biếc chỉ là ý nghĩ thoáng qua, một nỗi giật mìnhtrong phút chốc thì đến đây, nó đã trở thành hiện hữu, trở thành một cảm xúcngự trị tâm hồn Xuân Quỳnh Càng nghĩ nhiều, Xuân Quỳnh càng rơi vào sợhãi Trước đây, chị viết:

Anh hãy là đầm sen!

Anh hãy là phượng đỏ!

(Tháng năm)Thì giờ đây, chị viết:

Lòng anh là đầm senHay là nhành cỏ úa?

Xuân Quỳnh đã gần như tuyệt vọng Chị tin Chị yêu Nhưng rồi tất cả cũng

sẽ mất đi Nếu lòng anh là đầm sen thì tốt quá Nhưng nếu lòng anh là nhành cỏúa? Xuân Quỳnh không khẳng định nữa Câu trả lời chị đã để dành lại cho ngườimình yêu Phải chăng Xuân Quỳnh đã thật sự rơi vào tuyệt vọng? Lo âu, bấtlực, có lúc chị đã buông tay:

Nếu ngày mai em không làm thơ nữaCuộc sống sẽ trở về bình yênNgày nối nhau trên đường phố êm đềmKhông nỗi khổ, không niềm vui kinh ngạc

Là một nhà thơ, Xuân Quỳnh xem đó là một nỗi đau nhưng không kémphần sung sướng Nhưng nếu ngày mai chị không làm thơ nữa? Mọi

chuyện cũng sẽ trở lại bình thường Và chị cũng sẽ trỏ thành một người

bình thường:

Trận mưa xuân dẫu làm ướt áoNhưng lòng em còn cảm xúc chi đâuMùa đông về quên nỗi nhớ nhauKhông xôn xao khi nắng hè đến sớmTrở thành một người bình thường không cảm xúc, không đớn đau, khônggiận hờn, chẳng cảm giác:

Gió thổi nơi này chẳng lạnh đến nơi kiaLời nói tâm tình trở nên nhạt nhẽoNghe tiếng còi tàu em không thể hiểuTấm lòng anh trong mỗi chuyến đi xa

Em không còn thấy nhớ những sân gaNhững nơi đã đi, những nơi chưa hề đếnKhát vọng anh dẫu hòa trong sóng biểnSóng xô bờ chẳng rộn đến tâm tư(Nếu ngày mai em không làm thơ nữa)Xuân Quỳnh đã phủ nhận mọi thứ từng làm nảy sinh tình cảm trong chị,nảy sinh thơ chị Tiếng còi tàu, sân ga, mùa đông, mưa xuân,… giờ nếu cóthì cũng đã trở nên vô nghĩa, có thì cũng chẳng gợi nên trong người phụ nữ ấymột cảm xúc gì Những điều đó, đối với một người phụ nữ bình thường, có lẽcũng chẳng có ấn tượng gì Nhưng nếu biết rằng, những lời ấy là của một ngườiphụ nữ vốn rất thiết tha với tình yêu, với cuộc sống thì chúng ta mới có thể hiểuđược những cảm xúc, những đớn đau trong tâm hồn nhà thơ Xuân Quỳnhđang sợ hãi Nỗi sợ hãi ấy đã giết chết chị, giết chết tất cả những cảm xúc trongchị Xuân Quỳnh lo nghĩ về tương lai, xót xa cho tương lai của mình Có lúcchị đã như muốn bỏ dở tất cả Nhưng chị không làm thế Chị vẫn gắn bó vớicuộc đời, với tình yêu như những gì chị đã từng làm Lòng chị vẫn “như trờibiếc lúc nguyên sơ”, và chị vẫn dành cho đời những vần thơ đẹp nhất của nhữngtình cảm đẹp nhất: Mà mặt đất màu xanh là vẫn biển Quả ngọt ngào thắm thiết vẫnmàu hoa Viết về những dự cảm xót xa trong tương lai, Xuân Quỳnh (bà hoàng

của thơ tình) có nét gì đó giống với Xuân Diệu (ông hoàng của thơ tình) Dườngnhư cả hai đều nhận thấy một sự đổ vỡ nào đó sẽ xảy ra trong tương lai Thế nhưngthái độ của họ đối với tương lai là rất khác nhau Nếu Xuân Diệu thấy sự đổ vỡ ấy

để sống vội vàng, sống cuống quít, sống hưởng thụ thì Xuân Quỳnh lại tỏ ra bảnlĩnh hơn, vững vàng hơn với một thái độ sống tốt đẹp hơn

CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ XUÂN QUỲNH

3.1 Thời gian nghệ thuật góp phần thể hiện diễn biến tâm trạng của nhân vật trữ tình:

Thơ gắn liền với thế giới tâm hồn của con người Thơ là phương tiệnhữu hiệu nhất để mỗi người có thể diễn tả những nỗi lòng, những tâm tư tìnhcảm của chính mình Thơ Xuân Quỳnh cũng là sự thể hiện con người của chị.Với Xuân Quỳnh, “làm thơ đầu tiên là để tự thể hiện, là một hành động khẳngđịnh, rồi là một hành động khai sinh, đáp ứng nhu cầu sáng tạo, nhu cầu nốiliền mình với đồng loại, với các sự vật vũ trụ và thời gian” Cho nên, chị làmthơ trước hết là tự thể hiện tâm trạng của chính mình Nhân vật trong thơ chị,không ai khác hơn chính là bản thân chị Thời gian nghệ thuật không phải là yếu tốduy nhất để thể hiện diễn biến tâm trạng của nhân vật trữ tình nhưng có lẽ nó làyếu tố hữu hiệu nhất để thể hiện sự diễn biến ấy Thời gian gấp rút, giục giãhay chậm chạp, nặng nề đều phần nào bộc lộ tâm trạng của nhân vật Thơ XuânQuỳnh rất giàu tâm trạng Tất cả những gì được nói đến trong thơ chị đều chứachan cảm xúc: từ góc phố, căn phòng, từ những miền đất đi qua, từ nhữngngười thân thuộc đến những sự vật nhỏ bé, tưởng như vô tri như ngọn cỏ, hạt cát,

… đều trở thành những vật lí tưởng để tác giả bộc lộ tâm trạng của mình Cóthể kể ra rất nhiều từ ngữ chỉ tâm trạng mà Xuân Quỳnh đã sử dụng: đau đớn, vuisướng, hạnh phúc, cô đơn, nhớ, thương, … mà càng về sau càng dày đặc trong

thơ Xuân Quỳnh Cùng với những từ ngữ, những hình ảnh trong thơ XuânQuỳnh cũng là những hình ảnh chuyên chở tâm trạng Đó là những cánhchuồn chuồn, những con tàu, những bông hoa,… tất cả đều như mang vào thơ chịmột thế giới thấm đẫm cảm xúc Thế nhưng, nếu những từ ngữ và hình ảnh ấy chỉlàm cho tâm trạng của Xuân Quỳnh được hiện lên trên bề mặt, nghĩa là chúng

ta có thể cảm nhận nó một cách trực tiếp, thì thời gian mà nói cụ thể hơn lànhịp độ thời gian sẽ giúp ta hiểu được những tầng cảm xúc còn ẩn sâu trongnhững bài thơ của chị

Như đã khẳng định: nhìn chung, nhịp độ thời gian trong thơ XuânQuỳnh tương đối chậm, nhất là những phút giây chị để cho mình sống với quákhứ Lúc ấy, dường như tất cả những cảm xúc, những ảnh hình của quá khứ cứníu chị lại, gọi mời chị mà ít khi nào chị có thể gỡ ra được Hồi tưởng về nhữngảnh hình của người mẹ, chị viết:

Bên ngọn đèn con lắt leo không đủ ấm,Bàn tay gầy mài miệt chiếc thoi tơ,Ngày lại ngày dệt tấm vải thô sơ,Tàn hơi sức không tìm ra lẽ sống!

(Tiếng mẹ)

Có thể là Xuân Quỳnh không thể gỡ ra Nhưng cũng có thể là chị cũng chẳngmuốn gỡ ra, chẳng muốn dứt đi những giây phút ấy Dù có cực khổ, có vất vảnhưng chị vẫn còn nhận được sự chăm sóc của người mẹ, nhận được sựthương yêu vô bờ bến của mẹ, vẫn được mẹ ru ngủ trong những câu hát à ơi:

Những lời ru vời vợi canh khuya,

Con vẫn nhớ!

Lời mẹ hát có đôi bờ cách trở,

Có bên này bên nớ ngóng trông nhau,

Kẻ Bắc người Nam tay dứt lòng đau,Sông Gianh chập chùng giáo mác,Đường xứ Huế non xanh nước biếc,Muốn vô phà sợ phá Tam Giang

(Gửi mẹ)Xuân Quỳnh đang sống với những kỷ niệm, những hồi ức Nỗi nhớ mongcủa chị có lẽ sẽ cứ mãi tuôn ra, tuôn ra không bao giờ dứt Chị vẫn nhớ tất cảnhững lời ru của mẹ, dù cho đó có thể là những lời ru buồn bã, đau thương.Đọc những dòng thơ ấy, có lẽ chẳng mấy ai không xúc động, vì những tình cảmchân thành của chị mà cũng vì chính cuộc đời chị hiện lên từ chính những dòngthơ ấy Viết về quá khứ, nhất là những quá khứ tuổi thơ, Xuân Quỳnhthường không thể che giấu được tâm trạng của mình Chị nhớ những lời ru của

mẹ, nhớ những đêm mẹ tần tảo khó nhọc Nhớ để mà thương, nhớ để mà xót.Thời gian lúc ấy không xa xôi gì với chị: dù là quá khứ nhưng như hiển hiệntrước mắt Quá khứ tồn tại trong chị như bùng lên, lan ra, lan ra miên mankhông dứt Thời gian là một liều thuốc giúp người ta lãng quên tất cả Nhưngthời gian cũng có thể giữ lại tất cả Và chính những gì thời gian giữ lại kia làtrường cửu Điều đó đúng với Xuân Quỳnh Quá khứ đối với chị như khôngbao giờ mất đi Đơn giản vì quá khứ ấy thấm đẫm những kỷ niệm mà suốt đời chị

không bao giờ quên được Thời gian càng chậm rãi, tâm tình của con người càngnặng nề Xưa kia, khi Nguyễn Du miêu tả tâm trạng đau xót của Kiều, ông viết:

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,

Vẻ non xa, tấm trăng gần ở chung,Bốn bề bát ngát xa trông,Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia

Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng

Nay, khi miêu tả tâm trạng mình, Xuân Quỳnh viết:

Cửa bệnh viện ngoài kia là quá khứ,Những vui buồn khao khát đã từng qua,Nào chỉ đâu những chuyện ngày thơ,Con đường gạch ao bèo hoa tím ngắt

Rõ ràng thời gian không được nhắc đến nhưng vô hình nó đã trở thànhphương tiện để cho nhân vật trữ tình có thể giãi bày tâm trạng của mình.Viết về những đau xót, những nhung nhớ, thời gian trong thơ Xuân Quỳnhdường như ngưng đọng Nhưng khi viết về những điều hạnh phúc, thời giantrong thơ của chị trôi đi rất nhanh:

Thế là ba cái tết,Hai chúng mình có nhau!

Dù không phải là lâu,Nhưng cũng không ngắn ngủi!

Hạnh phúc tính bằng năm,Cây tính bằng mùa trái

Cũng có khi thời gian trôi theo tâm trạng như không gì có thể điều khiểnđược:

Em cùng anh ngồi dưới vườn trưa,

Ta lắng nghe những chuyện ngày xưa, Chuyện ngày sau và bây giờ - tất cả!

(Vườn trong thư viện)Trong cái không gian “tất cả đều yên tĩnh”, trong niềm hạnh phúc của đôi lứa yêunhau, thời gian trôi đi thật nhẹ nhàng Mọi thứ dường như rất tuần tự, khôngchậm chạp và cũng chẳng quá xiết nhanh Tất cả như đến rồi đi trước mắt nhân vật:

Em đi qua phố Hàng Đào,Mải vui chân bước, lạc vào Hàng Ngang

Gặp mùa xuân ở Hồ Gươm,Trong muôn màu áo trên đường chiều nay

Em sang lò gốm cùng anh,Bát Tràng, mua một chiếc bình cắm hoa

Rồi ta sẽ đến Ngọc Hà,