SKKN sinh học tổ chức dạy học kế hoạch đánh giá

SÁNG KIẾN XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG KẾ HOẠCH ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “HÔ HẤP Ở THỰC VẬT” SINH HỌC 11 – TẠI TRƯỜNG THPT X Xây dựng và sử dụng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” sinh học 11 THPT cho học sinh nhằm đánh giá để phát triển học tập cho học sinh. Đánh giá được diễn ra trong suốt quá trình dạy học, trong tất cả các hoạt động và các khâu của quá trình dạy học.

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP ĐÀ NẴNG

SINH HỌC 11 – TẠI TRƯỜNG THPT X

Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn : Tổ chức dạy học

Họ và tên người thực hiện :

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: - Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng

Tôi ghi tên dưới đây:

Số

TT Họ và tên

Ngày tháng năm sinh

Nơi công tác

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra giải pháp

4 Tình trạng của giải pháp đã biết:

Trong những năm gần đây, việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật tích cực vào trong dạy học nhằm phát huy năng lực của học sinh đang được giáo viên đầu tư chú trọng Tuy nhiên, khi tổ chức đánh giá kết quả các hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp nhiều lúng túng, chưa mang tính khách quan, chính xác và đa chiều

Hiện nay, giáo viên đã và đang thực hiện đánh giá cả hai hình thức là đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ trong quá trình tổ chức dạy học trên lớp Đánh giá thường xuyên được thực hiện sau khi tổ chức một hoạt động học tập nào đó cho học sinh Giáo viên thường đánh giá thường xuyên bằng cách chủ yếu là yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời hoặc sản phẩm thảo luận của nhóm bạn trước, sau đó giáo viên sẽ nhận xét và đánh giá Nội dung nhận xét hầu hết

bằng miệng, mang tính chung chung, chủ quan, không có các phiếu đánh giá với những tiêu chí cụ thể, không tạo được cơ hội cho học sinh tự theo dõi, so sánh, đánh giá quá trình học tập của mình nên khó có thể điều chỉnh cách học để tiến

bộ hơn trong quá trình học tập tiếp theo Bên cạnh đó, giáo viên còn đánh giá thường xuyên bằng các bài kiểm tra ngắn (15 phút) kết hợp với đánh giá định kỳ bằng các bài kiểm tra viết (45 hoặc 90 phút)

Như vậy, việc đánh giá học sinh hiện nay còn mang tính một chiều , người đánh giá chủ yếu là giáo viên Học sinh ít được đánh giá đồng đẳng nên quá trình đánh giá các hoạt động học của học sinh mang tính chủ quan

5 Mô tả giải pháp

a) Mục đích của giải pháp

Xây dựng và sử dụng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - sinh học 11 - THPT cho học sinh nhằm đánh giá để phát triển học tập cho học sinh Đánh giá được diễn ra trong suốt quá trình dạy học, trong tất cả các hoạt động và các khâu của quá trình dạy học

b) Nội dung của giải pháp

- Xây dựng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” -

Sinh học 11 – THPT theo quy trình 4 bước như sau:

+ Bước 1: Xác định nội dung và mục tiêu chủ đề

+ Bước 2: Phân tích và mô tả mức độ biểu hiện của mục tiêu về kiến thức + Bước 3: Xác định phương pháp và công cụ đánh giá phù hợp với các hoạt động và nội dung chủ đề

+ Bước 4: Thiết kế công cụ đánh giá phù hợp với các hoạt động và nội dung chủ đề

- Tổ chức thực hiện

+ Thời gian: Tháng 10 năm học 2020 – 2021

+ Địa điểm: Trên lớp học, vào giờ học môn sinh

+ Đối tượng: Học sinh Trường THPT X, 2 lớp: 11/2 và 11/4

- Khảo sát đánh giá: Khảo sát đánh giá hiệu quả của các phương pháp và công cụ đánh giá trong chủ đề thông qua:

+ Phiếu khảo sát trắc nghiệm

+ Phiếu đánh giá nhanh: Học sinh ngay sau khi học xong chủ đề “Hô hấp ở thực vật” được phát cho một tờ giấy trắng để ghi ngắn gọn (khoảng vài từ) nhận xét về chủ đề dạy học, hay đề xuất, góp ý dành cho người điều hành,

6 Khả năng áp dụng của giải pháp

Giải pháp có thể áp dụng cho đối tượng học sinh khối 11 khi giáo viên tổ chức dạy chủ đề “Hô hấp thực vật” – Sinh học 11 cơ bản

7 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp

Học sinh có khả năng đánh giá, nhận xét đồng đẳng lẫn nhau trong khi thực hiện các nhiệm vụ học tập qua đó dễ dàng tiếp thu kiến thức, tạo tính chính xác

và khách quan, đa chiều trong đánh giá

8 Những thông tin cần được bảo mật (nếu có): Không có

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trên là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật./

Xác nhận của đơn vị

Đà Nẵng, ngày 02 tháng 02 năm 2021

Người nộp đơn

TRƯỜNG THPT CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHIẾU NHẬN XÉT, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN

Tên đề tài: “Xây dựng và sử dụng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - Sinh học 11 – tại Trường THPT X”

Mã số:

Tác giả: Y

Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn

Bộ phận công tác: Tổ Hóa - Sinh

TỔ CHUYÊN MÔN

Nhận xét:

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Xếp loại: …………

Ngày tháng … năm 2021 Tổ trưởng HỘI ĐỒNG SK TRƯỜNG Nhận xét: ………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Xếp loại: …………

Ngày tháng … năm 2021

Hiệu trưởng

ĐỀ TÀI XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG KẾ HOẠCH ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “HÔ HẤP Ở THỰC VẬT” - SINH HỌC 11 – TẠI TRƯỜNG

Kiểm tra, đánh giá là một quá trình được tiến hành một cách có hệ thống, được thực hiện thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình dạy học Đánh giá không chỉ căn cứ vào các bài kiểm tra thường kỳ mà phải đánh giá cả quá trình học tập, đánh giá không chỉ dựa vào kiến thức mà còn phải đánh giá năng lực học sinh, không chỉ giáo viên đánh giá học sinh mà học sinh có quyền được đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá bản thân

Theo OECD: Năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả những yêu cầu phức hợp trong một bối cảnh cụ thể Theo Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018: Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ

tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể [1]

Với những quan niệm trên, đánh giá kết quả học tập theo định hướng tiếp cận năng lực cần chú trọng vào khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau Hay nói cách khác, đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kĩ năng và thái độ trong những bối cảnh có ý nghĩa Đánh giá kết quả học tập của học sinh đối với các môn học và hoạt động giáo dục theo quá trình hay ở mỗi giai đoạn học tập chính là biện pháp chủ yếu nhằm xác định

mức độ thực hiện mục tiêu dạy học về kiến thức, kĩ năng, thái độ và năng lực, đồng thời có vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả học tập của học sinh Trong những năm gần đây, việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật tích cực vào trong dạy học nhằm phát huy năng lực của học sinh đang được giáo viên đầu tư chú trọng Tuy nhiên, khi tổ chức đánh giá kết quả các hoạt động học tập của học sinh, giáo viên còn gặp nhiều lúng túng, chưa mang tính khách quan, chính xác và đa chiều

Là giáo viên dạy môn sinh học ở trường phổ thông, tôi nhận thấy việc xây dựng các công cụ đánh giá phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học là rất

quan trọng Vì vậy, tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến “Xây dựng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - Sinh học 11 – tại Trường THPT X”

2 Mục tiêu chọn đề tài:

Xây dựng và sử dụng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - sinh học 11 - THPT cho học sinh nhằm đánh giá để phát triển học tập cho học sinh Đánh giá được diễn ra trong suốt quá trình dạy học, trong tất cả các hoạt động và các khâu của quá trình dạy học

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Những vấn đề lí luận về đánh giá phát triển năng lực cho học sinh

- Kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật”- Sinh học 11-THPT

4 Phạm vi nghiên cứu

- Trong phạm vi khả năng của mình, tôi đã xây dựng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - Sinh học 11 và tiến hành thực nghiệm ở 2 lớp 11/2 và 11/4 Trường THPT X

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp xây dựng kế hoạch đánh giá

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phần 2 NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Sơ lược về đánh giá năng lực

Đánh giá năng lực là đánh giá kiến thức, kĩ năng và thái độ của người học trong một bối cảnh có ý nghĩa Cụ thể là đánh giá khả năng của HS vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã được học vào giải quyết các tình huống trong học tập hoặc trong cuộc sống hàng ngày Nhằm chứng minh người học có năng lực ở mức độ nào thì cần phải tạo ra bối cảnh, cơ hội, tình huống, nhiệm vụ, để người học vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học cùng với các kinh nghiệm của bản thân để giải quyết Thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, có thể đánh giá được khả năng nhận thức, kĩ năng thực hiện và những giá trị, tình cảm của người học Đánh giá năng lực có sự khác biệt so với đánh giá kiến thức, kĩ năng Đánh giá kiến thức, kĩ năng là đánh giá xem xét việc đạt kiến thức kĩ năng của học sinh theo mục tiêu của chương trình giáo dục, gắn với nội dung được học trong nhà trường và kết quả đánh giá phụ thuộc vào số lượng câu hỏi, nhiệm

vụ hay bài tập đã hoàn thành về đơn vị kiến thức, kĩ năng Còn đánh giá năng lực là đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã được học vào giải quyết vấn đề trong học tập hoặc trong thực tiễn cuộc sống của học sinh và kết quả đánh giá người học phụ thuộc vào độ khó của nhiệm vụ và bài tập đã hoàn thành theo các mức độ khác nhau Thang đo trong đánh giá năng lực được xác định theo các mức độ phát triển năng lực của người học, chứ không phải có đạt hay không một nội dung đã được học [1]

1.2 Quan điểm hiện đại về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Quan điểm hiện đại về kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh chú trọng đến đánh giá quá trình để phát hiện kịp thời sự tiến bộ của học sinh và vì sự tiến bộ của học sinh, từ đó điều chỉnh và tự điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình dạy học Quan điểm này thể hiện rõ, coi mỗi hoạt động đánh giá như là một hoạt động học tập

và đánh giá là vì hoạt động học tập của học sinh Ngoài ra, đánh giá kết quả học tập cũng sẽ được thực hiện tại một thời điểm cuối quá trình giáo dục để xác nhận những gì học sinh đạt được so với chuẩn đầu ra [1]

Đánh giá là học tập (assessment as learning) nhìn nhận đánh giá với tư

cách như là một quá trình học tập Việc đánh giá cũng được diễn ra thường xuyên, liên tục trong quá trình học tập của người học Đánh giá kết quả như là việc học tập trung vào bồi dưỡng khả năng tự đánh giá của người học dưới sự hướng dẫn, kết hợp với sự đánh giá của giáo viên với hai hình thức đánh giá cơ bản là tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng Ở đây, người học giữ vai trò chủ đạo trong quá trình đánh giá Họ tự giám sát hoặc theo dõi quá trình học tập của mình, tự so sánh, đánh giá kết quả học tập của mình theo những tiêu chí do giáo viên cung cấp và sử dụng kết quả đánh giá ấy để điều chỉnh cách học Kết quả đánh giá này không được ghi vào học bạ mà chỉ có vai trò như một nguồn thông tin để người học tự ý thức khả năng học tập của mình đang ở mức độ nào, từ đó thiết lập mục tiêu học tập cá nhân và lên kế hoạch học tập tiếp theo

Đánh giá vì học tập (assessment for learning) diễn ra thường xuyên trong

quá trình dạy học (đánh giá quá trình) nhằm phát hiện sự tiến bộ của người học,

từ đó hỗ trợ, điều chỉnh quá trình dạy học Việc đánh giá nhằm cung cấp thông tin để giáo viên và người học cải thiện chất lượng dạy học Việc chấm điểm (cho điểm và xếp loại) không nhằm để so sánh giữa các người học với nhau mà để làm nổi bật những điểm mạnh và điểm yếu của mỗi người học và cung cấp cho

họ thông tin phản hồi để tiếp tục việc học của mình ở các giai đoạn học tập tiếp theo Giáo viên vẫn giữ vai trò chủ đạo trong đánh giá kết quả học tập, nhưng người học cũng được tham gia vào quá trình đánh giá Người học có thể tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau dưới sự hướng dẫn của giáo viên, qua đó họ tự đánh giá được khả năng học tập của mình để điều chỉnh hoạt động học tập được tốt hơn

Đánh giá kết quả học tập (assessment of learning) có mục tiêu chủ yếu là

đánh giá tổng kết, xếp loại, lên lớp và chứng nhận kết quả Đánh giá này diễn ra

sau khi người học học xong một giai đoạn học tập nhằm xác định xem các mục tiêu dạy học có được thực hiện không và đạt được ở mức nào Giáo viên là trung tâm trong quá trình đánh giá và người học không được tham gia vào các khâu của quá trình đánh giá

Hiện nay, để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực đòi hỏi phải vận dụng cả 3 triết lí đánh giá nêu trên Bởi

vì năng lực của người học được hình thành, rèn luyện và phát triển trong suốt quá trình dạy học môn học Do vậy để xác định mức độ năng lực của người học không thể chỉ thực hiện qua một bài kiểm tra kết thúc môn học có tính thời điểm

mà phải được tiến hành thường xuyên trong quá trình đó Việc đánh giá cần được tích hợp chặt chẽ với việc dạy học, coi đánh giá như là công cụ học tập nhằm hình thành và phát triển năng lực cho người học

1.3 Hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong dạy học

Trong giáo dục có nhiều hình thức đánh giá kết qủa học tập với mục đích

và cách thức khác nhau (đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết, đánh giá sơ khởi, đánh giá chuẩn đoán, đánh giá theo chuẩn, đánh giá theo tiêu chí,…) Nếu xét trong quá trình dạy học, có 2 hình thức đánh giá phổ biến đó là đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì Hai hình thức đánh giá này đảm bảo cho quá trình đánh giá tuân thủ theo đúng quan niệm đánh giá hiện đại: [3]

Đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình) là hoạt động đánh giá diễn ra

trong tiến trình thực hiện hoạt động giảng dạy môn học, cung cấp thông tin phản hồi cho giáo viên và học sinh nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động giảng dạy, học tập Đánh giá thường xuyên chỉ những hoạt động kiểm tra đánh giá được thực hiện trong quá trình dạy học, có ý nghĩa phân biệt với những hoạt động kiểm tra đánh giá trước khi bắt đầu quá trình dạy học một môn học nào đó (đánh giá đầu năm/đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quá trình dạy học môn học này (đánh giá tổng kết) Đánh giá thường xuyên được xem là đánh giá vì quá trình học tập hoặc vì sự tiến bộ của người học và có thể được thực hiện bởi chính người học hoặc giáo viên

Đánh giá định kì (đánh giá tổng kết) là đánh giá kết quả giáo dục của học

sinh sau một giai đoạn học tập, rèn luyện, nhằm xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của học sinh so với yêu cầu cần đạt so với quy định trong chương trình giáo dục phổ thông và sự hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất học sinh Người thực hiện đánh giá định kỳ có thể là giáo viên đánh giá, nhà trường hoặc tổ chức kiểm định các cấp đánh giá

1.4 Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong dạy học, giáo dục học sinh THPT [3]

1.4.1 Phương pháp kiểm tra viết

Kiểm tra viết là phương pháp kiểm tra phổ biến, được sử dụng đồng thời với nhiều HS cùng một một thời điểm, được sử dụng sau khi học xong một phần nội dung/chương/chương trình học Trong phương pháp kiểm tra viết thì có các dạng chủ yếu gồm: Phương pháp kiểm tra dạng viết tự luận, phương pháp kiểm tra viết dạng trắc nghiệm khách quan

1.4.2 Phương pháp quan sát

Quan sát là phương pháp GV theo dõi HS thực hiện các hoạt động học tập (quan sát quá trình) hoặc nhận xét một sản phẩm do HS làm ra (quan sát sản phẩm)

Quan sát quá trình đòi hỏi trong thời gian quan sát, GV phải chú ý đến những hành vi của HS như: sự tương tác giữa các HS với nhau trong nhóm (tranh luận, chia sẻ suy nghĩ,…); sự chú ý, tập trung trong học tập; thái độ học tập: hào hứng, giơ tay phát biểu trong giờ học; ngồi im thụ động hoặc cử động tay liên tục;…

Quan sát sản phẩm: HS phải tạo ra sản phẩm cụ thể Sản phẩm rất đa dạng, có thể là bài luận ngắn, bài tập nhóm, báo cáo ghi chép/bài tập môn khoa học, báo cáo khoa học, báo cáo thực hành, biểu đồ, biểu bảng theo chủ đề, tạo ra được một dụng cụ thực hành/ thí nghiệm… HS phải tự trình bày sản phẩm của mình, còn GV và các HS khác sẽ đánh giá sự tiến bộ hoặc xem xét quá trình làm

ra sản phẩm đó GV và HS khác sẽ quan sát và cho ý kiến đánh giá về sản phẩm, giúp HS hoàn thiện sản phẩm

1.4.3 Phương pháp hỏi − đáp

Hỏi- đáp là phương pháp GV đặt câu hỏi và HS trả lời câu hỏi (hoặc ngược lại), nhằm rút ra những kết luận, những tri thức mới mà HS cần lĩnh hội, hoặc nhằm tổng kết, củng cố, kiểm tra mở rộng những tri thức HS đã học Phương pháp hỏi - đáp cung cấp rất nhiều thông tin chính thức và không chính thức về HS Việc hỏi HS rất có ích trong khi dạy học, nhất là khi cần ôn lại một chủ đề trước đó, suy nghĩ về một chủ đề mới, xem HS có hiểu bài hay không và thu hút sự chú ý của một HS nào đó đang mất tập trung GV có thể thu thập được thông tin mình muốn mà không cần đến bất kì một loại đánh giá viết nào

1.4.4 Phương pháp đánh giá qua hồ sơ học tập

Đánh giá qua hồ sơ là GV, HS theo dõi, trao đổi những ghi chép, lưu giữ của chính HS về những gì các em đã nói, đã làm, cũng như ý thức, thái độ của

HS với quá trình học tập của mình cũng như với mọi người… Qua đó giúp HS thấy được những tiến bộ của mình, và GV thấy được khả năng của từng HS, từ

đó GV sẽ có những điều chỉnh cho phù hợp hoạt động dạy học và giáo dục Khi

sử dụng đánh giá hồ sơ học tập, có thể kết hợp với các công cụ như bảng quan sát, câu hỏi vấn đáp, phiếu đánh giá theo tiêu chí,…

1.4.5 Phương pháp đánh giá qua sản phẩm học tập

Đây là phương pháp đánh giá kết quả học tập thông qua các sản phẩm như: bức vẽ, bản đồ, đồ thị, đồ vật, sáng tác, chế tạo, lắp ráp… Như vậy, sản phẩm là các bài làm hoàn chỉnh, được HS thể hiện qua việc xây dựng, sáng tạo, thể hiện ở việc hoàn thành được công việc một cách có hiệu quả Các tiêu chí và tiêu chuẩn để đánh giá sản phẩm là rất đa dạng Đánh giá sản phẩm được dựa trên ngữ cảnh cụ thể của hiện thực Công cụ thường sử dụng trong phương pháp đánh giá sản phẩm học tập là Bảng kiểm, thang đánh giá Sản phẩm đòi hỏi người học phải sử dụng kết hợp nhiều nguồn thông tin, các kỹ năng có tính phức tạp hơn, và mất nhiều thời gian hơn Sản phẩm này có thể đòi hỏi sự hợp tác

giữa các HS và nhóm HS, thông qua đó mà GV có thể đánh giá được năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của HS

1.5 Công cụ đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học [3] [4]

1.5.1 Câu hỏi

Câu hỏi là một trong các công cụ khá phổ biến được dùng trong kiểm tra, đánh giá Câu hỏi có thể được sử dụng trong kiểm tra vấn đáp, kiểm tra viết dưới dạng: tự luận, trắc nghiệm, bảng hỏi ngắn, thẻ kiểm tra, bảng KWLH,… Khi thiết kế dạng câu hỏi này thì GV cần dựa vào các yêu cầu cần đạt, mức độ nhận thức (biết, hiểu, vận dụng) để thiết kế câu hỏi cho phù hợp Các dạng câu hỏi gồm có: Câu hỏi tự luận, câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.5.2 Bài tập

Bài tập trong đánh giá phát triển năng lực học sinh là những tình huống nảy sinh trong cuộc sống, trong đó chứa đựng những vấn đề mà HS cần phải quan tâm, cần tìm hiểu, cần phải giải quyết và có ý nghĩa giáo dục Một số dạng bài tập gồm: Bài tập viết một đoạn văn , bài tập khai thác kênh hình/kênhchữ, bài tập thực tiễn, bài tập tình huống, bài tập dự án

1.5.3 Đề kiểm tra

Đề kiểm tra gồm các câu hỏi tự luận hoặc các câu hỏi trắc nghiệm hoặc kết hợp cả câu hỏi tự luận và câu hỏi trắc nghiệm Đề kiểm tra viết có thể được phân loại theo mục đích sử dụng và thời lượng kiểm tra: Đề kiểm tra ngắn (5 –

15 phút) dùng trong đánh giá trên lớp học; Đề kiểm tra một tiết (45 phút) dùng trong đánh giá kết quả học tập sau khi hoàn thành một nội dung dạy học, với mục đích đánh giá thường xuyên; Đề thi học kì (60 - 90 phút tuỳ theo môn học) dùng trong đánh giá định kì

giáo viên đánh giá sự tiến bộ của học sinh, đánh giá quá trình tạo ra sản phẩm và đánh giá mức độ đạt được các năng lực của học sinh Sản phẩm học tập của học sinh rất đa dạng, là kết quả của thực hiện các nhiệm vụ học tập như thí nghiệm/chế tạo, làm dự án học tập, nghiên cứu đề tài khoa học - kĩ thuật, bài luận Một số sản phẩm hoạt động học tập cơ bản của học sinh gồm: Dự án học tập , sản phẩm nghiên cứu khoa học, sản phẩm thực hành, thí nghiệm/chế tạo,…

1.5.5 Hồ sơ học tập

Hồ sơ học tập là tập tài liệu về các sản phẩm được lựa chọn một cách có chủ đích của người học trong quá trình học tập môn học, được sắp xếp có hệ thống và theo một trình tự nhất định Hồ sơ học tập không phải tất cả các sản phẩm đã thực hiện của người học Các yếu tố đưa vào trong hồ sơ học tập cần được lựa chọn cẩn thận và có cân nhắc để phục vụ cho mục đích cụ thể Các sản phẩm đưa vào hồ sơ học tập được lấy từ các hoạt động học tập hàng ngày của học sinh như bài tập về nhà, các báo cáo, băng ghi âm, hình vẽ, tranh vẽ… do giáo viên giao cho, hoặc từ các bài kiểm tra thường xuyên và định kì

1.5.6 Bảng kiểm

Bảng kiểm là những yêu cầu cần đánh giá thông qua trả lời câu hỏi có hoặc không Công cụ đánh giá này mang lại nhiều lợi ích trong việc đánh giá kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thực hành Sinh học cho học sinh với các hành động cụ thể Loại công cụ này cũng có thể sử dụng để đánh giá sản phẩm học tập của học sinh với các yêu cầu cụ thể mà một sản phẩm cần có Đặc biệt thông qua công cụ này, người học có thể tự đánh giá mức độ đạt được và chưa đạt được của mình và của bạn so với yêu cầu đặt ra Thông qua đó, người học có thể

tự điều chỉnh hoặc bổ sung những thao tác, kĩ năng, nội dung còn thiếu và hạn chế của mình

1.5.7 Thang đánh giá (rating scales)

Thang đánh giá là công cụ đo lường mức độ mà học sinh đạt được ở mỗi đặc điểm, hành vi về khía cạnh/lĩnh vực cụ thể nào đó Có 3 hình thức biểu hiện

cơ bản của thang đánh giá là thang dạng số, thang dạng đồ thị và thang dạng mô

tả

1.5.8 Phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubrics)

Phiếu đánh giá theo tiêu chí là một tập hợp các tiêu chí được cụ thể hóa bằng các chỉ báo, chỉ số, các biểu hiện hành vi có thể quan sát, đo đếm được Các tiêu chí này thể hiện mức độ đạt được của mục tiêu học tập và được sử dụng

để đánh giá và thông báo về sản phẩm, năng lực thực hiện hoặc quá trình thực hiện nhiệm vụ của người học Dạng công cụ này thường dùng để đánh giá sản phẩm học tập của học sinh, giúp học sinh có thể tự đánh giá sản phẩm học tập của mình và đánh giá sản phẩm của người khác Để thiết kế và sử dụng công cụ này, giáo viên nên cùng học sinh thảo luận và đưa ra tiêu chí chấm và gắn điểm hoặc mức độ cho các tiêu chí, tổ chức cho học sinh sử dụng phiếu chấm để tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, tổ chức cho học sinh chỉnh sửa sản phẩm theo thông tin phản hồi

2 Cơ sở thực tiễn

Thông qua dự giờ, phỏng vấn giáo viên và học sinh, tôi nhận thấy:

Hiện nay, giáo viên đã và đang thực hiện đánh giá cả hai hình thức là đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ trong quá trình tổ chức dạy học trên lớp Đánh giá thường xuyên được thực hiện sau khi tổ chức một hoạt động học tập nào đó cho học sinh Giáo viên thường đánh giá thường xuyên bằng cách chủ yếu là yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời hoặc sản phẩm thảo luận của nhóm bạn trước, sau đó giáo viên sẽ nhận xét và đánh giá Nội dung nhận xét hầu hết bằng miệng, mang tính chung chung, chủ quan, không có các phiếu đánh giá với những tiêu chí cụ thể, không tạo được cơ hội cho học sinh tự theo dõi, so sánh, đánh giá quá trình học tập của mình nên khó có thể điều chỉnh cách học để tiến

bộ hơn trong quá trình học tập tiếp theo Bên cạnh đó, giáo viên còn đánh giá thường xuyên bằng các bài kiểm tra ngắn (15 phút) kết hợp với đánh giá định kỳ bằng các bài kiểm tra viết (45 hoặc 90 phút) Như vậy, việc đánh giá học sinh hiện nay còn mang tính một chiều, người đánh giá chủ yếu là giáo viên

3 Xây dựng kế hoạch đánh giá trong dạy học chủ đề “Hô hấp ở thực vật” - Sinh học 11 - THPT

3.1 Quy trình lập kế hoạch đánh giá:

Lập kế hoạch đánh giá với quy trình gồm 4 bước như sau:

- Bước 1: Xác định nội dung và mục tiêu chủ đề

- Bước 2: Phân tích và mô tả mức độ biểu hiện của mục tiêu về kiến thức

- Bước 3: Xác định phương pháp và công cụ đánh giá phù hợp với các hoạt động và nội dung chủ đề

- Bước 4: Thiết kế công cụ đánh giá phù hợp với các hoạt động và nội dung chủ đề

3.1.1 Bước 1 Xác định nội dung và mục tiêu chủ đề “Hô hấp ở thực vật”

Chủ đề “Hô hấp ở thực vật” là chủ đề thuộc mạch nội dung Trao đổi chất

và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật, Sinh học 11

Bảng 1 Bảng mô tả mục tiêu của chủ đề “Hô hấp ở thực vật”

Khái niệm Nêu được khái niệm hô hấp ở thực vật

Vai trò của hô hấp Phân tích được vai trò của hô hấp ở thực vật

Các giai đoạn hô hấp ở

Thực hành được thí nghiệm hô hấp ở thực vật Quan hệ giữa quang hợp

và hô hấp

Phân tích được mối quan hệ giữa quang hợp và hô hấp

3.1.2 Bước 2 Phân tích và mô tả mức độ biểu hiện của mục tiêu về kiến thức

Việc phân tích và mô tả mức độ biểu hiện của mục tiêu giúp lựa chọn được phương pháp và công cụ đánh giá, nhất là đánh giá qua quan sát

Bảng 2 Bảng mô tả các mức độ biểu hiện của HS theo mục tiêu chủ đề “Hô hấp ở

thực vật”

Nêu được khái niệm

hô hấp ở thực vật

Mức 1 Nêu sơ lược khái niệm hô hấp ở thực vật và viết

phương trình chưa đầy đủ

Mức 2 Nêu được khái niệm hô hấp ở thực vật nhưng viết được phương trình tổng quát

Mức 3 Trình bày được khái niệm hô hấp ở thực vật và viết được phương trình tổng quát

Phân tích được vai

trò của hô hấp ở thực

vật

Mức 1 Nêu được một số vai trò của hô hấp ở thực vật Mức 2 Trình bày các vai trò của hô hấp ở thực vật Mức 3 Phân tích và lấy dẫn chứng, chứng minh các vai trò của hô hấp ở thực vật

Trình bày được sơ đồ

các giai đoạn của hô

hưởng của điều kiện

môi trường đến hô

Mức 3 Biết cải tiến thí nghiệm, thiết kế thí nghiệm NL vận dụng KT, KN

Phân tích được mối

quan hệ giữa quang

hợp và hô hấp

Mức 1 Nêu đơn giản về mối quan hệ giữa quang hợp và

hô hấp Mức 2 Trình bày chi tiết mối quan hệ giữa quang hợp

và hô hấp Mức 3 Phân tích được mối quan hệ giữa quang hợp và

hô hấp

3.1.3 Bước 3: Xác định phương pháp và công cụ đánh giá phù hợp với các hoạt động học tập và mục tiêu chủ đề dạy học

Bảng 3 Bảng mô tả các hoạt động dạy học, mục tiêu dạy học, minh chứng sản phẩm,

công cụ đánh giá của chủ đề “Hô hấp ở thực vật”

Hoạt động

dạy học

Mục tiêu hoạt động

Sản phẩm/

minh chứng

Công cụ đánh giá

Phương pháp đánh giá

1 Hoạt động

khởi động

Kết nối vào bài học

Nêu ra được điều đã biết và các điều chưa biết liên quan

Câu hỏi mở/

hoặc bảng hỏi theo kĩ thuật

KWL

Vấn đáp/viết