BÀI GIẢNG MÔ PHỔI ĐH Y DƯỢC TP HCM BÀ SỰ HÌNH THÀNH hệ SINH dục file gui y14

SỰ HÌNH THÀNH HỆ SINH DỤC Mục tiêu • Nêu được hai giai đoạn phát triển của hệ sinh dục • Nêu được giai đoạn phát triển trung tính • Nêu được sự hình thành tinh hoàn và cơ quan sinh dục n

SỰ HÌNH THÀNH HỆ

SINH DỤC

Mục tiêu

• Nêu được hai giai đoạn phát triển của hệ sinh dục

• Nêu được giai đoạn phát triển trung tính

• Nêu được sự hình thành tinh hoàn và cơ quan sinh dục ngoài ở

nam

• Nêu được sự hình thành buồng trứng và đường sinh dục nữ

• Giải thích được các dị tật của hệ sinh dục

Tế Bào Sinh Dục Nguyên Thủy (Primordial germ cells - PGCs )

Túi Noãn hoàng

(W4)

Amib

4 – 6W

Ống ruột

Phần lưng

Màng lót ổ nhớp

Mạc treo

Nguyên phân

Nguyên phân

Nguyên phân

Note: Quá trình di chuyển sai vị trí  gây ra khối u;TB nang và Stertoli

Biểu mô/ổ nhớp

Kích thích

Gờ niệu dục

TB Sinh dục hỗ trợ Kích thích

Phát

triển

Phát triển

ĐẠI CƯƠNG

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CQ SD

• Giai đoạn

• Gđ trung tính

• Gđ có giới tính

• Bao gồm

• Tuyến sd

• Đường sd bên trong

• Cơ quan sd bên ngoài

Trong quá trình phát triển, xuất hiện 4 loại giới tính:

- Giới tính di truyền : 46,XY và 46XX

- Giới tính nguyên thuỷ : do sự có mặt của tuyến sinh dục quyết định.

- Nam: tinh hoàn

- Nữ buồng trứng

- Giới tính nguyên phát : do sự có mặt của đường sinh dục trong và ngoài

quyết định.

- Giới tính thứ phát : xuất hiện sau tuổi dậy thì.

- Nam: có râu

- Nữ: có vú, kinh nguyệt phát triển

NST Y và gene quyết định biệt hoá giới tính

- Nhiễm sắc thể Y quyết định giới tính

- Vùng SRY ( Sex determining region of the Y chromosome) trên NST Y quyết

định biệt hoá tinh hoàn

- Ở giai đoạn sớm, có SRY: phôi -> con trai

- Ở giai đoạn sớm, không có SRY: phôi -> con gái

- Gen mã hoá cho TDF ( Testis determining factor) nằm trên vùng SRY: quyết

định biệt hoá tinh hoàn

ở mầm tuyến SD.

Sex reversal in humans caused by abnormal X-Y exchange

Dagmar Wilhelm et al Physiol Rev 2007;87:1-28

©2007 by American Physiological Society

So sánh hệ sinh dục nam và nữ

HỆ SINH DỤC NAM HỆ SINH DỤC NỮ

TUYẾN SINH DỤC

- Các tế bào sinh dục.

- Các tế bào có tính chất biểu mô.

- Các tế bào nội tiết.

TINH HOÀN

- Các tế bào dòng tinh.

- Tế bào Sertoli.

- Tế bào tuyến kẽ Ledig

BUỒNG TRỨNG

- Các tế bào dòng noãn.

- Tế bào nang.

- Tế bào vỏ

ĐƯỜNG SINH DỤC TRONG

- Túi tinh

- Các tuyến phụ thuộc

- Vòi tử cung

- Tử cung

- 1/3 trên âm đạo

- Các tuyến

CƠ QUAN SINH DỤC NGOÀI

- Dương vật

- Bìu

- Dưới âm đạo

- Môi lớn

- Môi bé

- Âm đạo

GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN

TRUNG TÍNH

Tuần 3- Tuần 6

GĐ CHƯA BIỆT HOÁ

Sự hình thành tuyến sinh dục

• Tuyến sd được cấu tạo bởi

• Dòng tb sd

• Dòng tế bào biểu mô vây quanh tb sd: tb Sertoli, tb nang

• Dòng tế bào tuyến: tb Ledig, tb vỏ ở nang

• Sự hình thành dây sinh dục nguyên phát

• W4: TBSDNT trung bì trung gian tuyến sd nguyên thuỷ

• W5: tuyến kích thích tb thuộc trung mô dây tb biểu mô (dây sd NP)

• Hình thành mào sinh dục

• Dây sd NP xâm nhập TBSDNT

• Biểu mô khoang cơ thể

• W6: tạo dây sd tuỷ

Mào sinh dục

GĐ TRUNG TÍNH

Sự hình thành đường SD trung tính (W5-W8)

• Hình thành ống trung thận

• Đoạn dưới hai ống sát nhập tạo dây tb đặc -> xoang niệu dục -> Củ Muller

14

Sự hình thành cơ quan sinh dục ngoài trung tính

Trong tuần thứ 5, xuất hiên:

- Hai nếp ổ nhớp

-Củ sinh dục

- Hai gờ ổ nhớp

-Ổ nhớp bị ngăn thành xoang niệu SD và ống hậu môn TT.

màng niệu SD và màng hậu môn.

-Nếp ổ nhớp chia thành nếp niệu SD và nếp hậu môn

-Gờ ổ nhớp phát triển trùm lên gốc củ sinh dục-> gờ SD.

-Củ sinh dục dài ra -> củ SD.

Rãnh niệu dục

Nếp niệu dục

• SỰ TẠO TUYẾN SINH DỤC CHƯA BIỆT HÓA

• TẾ BÀO MẦM Ở THÀNH TÚI NOÃN HOÀNG  TB DÒNG SINH

DỤC

• TẾ BÀO TRUNG BIỂU MÔ THÀNH BỤNG  DÂY GIỚI TÍNH

NGUYÊN PHÁT VÀ DÂY GIỚI TÍNH THỨ PHÁT

• TRUNG BÌ VÙNG THẮT LƯNG: TẾ BÀO KẼ

• SỰ TẠO ĐƯỜNG SINH DỤC CHƯA BIỆT HÓA

• CẶP ỐNG TRUNG THẬN  ỐNG WOLFF

• CẶP ỐNG CẬN TRUNG THẬN  ỐNG MULLER

• VI ỐNG TRUNG THẬN  LƯỚI NIỆU-DỤC

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CHƯA BIỆT HÓA

• CỦ Ổ NHỚP  CỦ SINH DỤC

• MÀNG NHỚP  MÀNG NIỆU-DỤC + MÀNG HẬU MÔN

• NẾP Ổ NHỚP  NẾP NIỆU-DỤC + NẾP HẬU MÔN

• GỜ Ổ NHỚP  GỜ NIỆU-DỤC + GỜ HẬU MÔN

GIAI ĐOẠN BIỆT HOÁ

SỰ HÌNH THÀNH CQSD NAM

• SỰ TẠO TUYẾN SINH DỤC CỦA NAM

• TẾ BÀO DÒNG SINH DỤC  NGUYÊN TINH BÀO

• DÂY TỦY PHÁT TRIỂN  DÂY TINH  TẾ BÀO SERTOLI

• TẾ BÀO KẼ  TUYẾN KẼ TINH HOÀN

• ỐNG WOLFF PHÁT TRIỂN  ỐNG MÀO TINH

• ỐNG MULLER TIÊU ĐI

• LƯỚI NIỆU-DỤC  ỐNG THẲNG, LƯỚI TINH

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CỦA NAM

• CỦ SINH DỤC + NẾP NIỆU-DỤC  MÔ CƯƠNG DƯƠNG VẬT

• GỜ NIỆU-DỤC  BÌU

• CỦ SINH DỤC  RÃNH NIỆU ĐẠO  NIỆU ĐẠO XỐP

• NGOẠI BÌ DA  TẤM NIỆU ĐẠO QUI ĐẦU  NIỆU ĐẠO QUI ĐẦU + LỖ NIỆU ĐẠO

NGOÀI

• NGOẠI BÌ DA  DA QUI ĐẦU

Ở NAM

SỰ DI CƯ CỦA TINH HỒN

• SỰ TẠO TUYẾN SINH DỤC CHƯA BIỆT HÓA

• TẾ BÀO MẦM Ở THÀNH TÚI NOÃN HOÀNG 

TB DÒNG SINH DỤC

• TẾ BÀO TRUNG BIỂU MÔ THÀNH BỤNG DÂY

GIỚI TÍNH NGUYÊN PHÁT VÀ DÂY GIỚI TÍNH

THỨ PHÁT

• TRUNG BÌ VÙNG THẮT LƯNG: TẾ BÀO KẼ

• SỰ TẠO ĐƯỜNG SINH DỤC CHƯA BIỆT HÓA

• CẶP ỐNG TRUNG THẬN ỐNG WOLFF

• CẶP ỐNG CẬN TRUNG THẬN ỐNG MULLER

• VI ỐNG TRUNG THẬN LƯỚI NIỆU-DỤC

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CHƯA BIỆT HÓA

• CỦ Ổ NHỚP CỦ SINH DỤC

• MÀNG NHỚP MÀNG NIỆU-DỤC + MÀNG HẬU

MÔN

• NẾP Ổ NHỚP NẾP NIỆU-DỤC + NẾP HẬU MÔN

• GỜ Ổ NHỚP GỜ NIỆU-DỤC + GỜ HẬU MÔN

• SỰ TẠO TUYẾN SINH DỤC CỦA NAM

• TẾ BÀO DÒNG SINH DỤC NGUYÊN TINH BÀO

• DÂY TỦY PHÁT TRIỂN DÂY TINHTẾ BÀO SERTOLI

• TẾ BÀO KẼ TUYẾN KẼ TINH HOÀN

• SỰ TẠO ĐƯỜNG SINH DỤC NAM

• ỐNG WOLFF PHÁT TRIỂN ỐNG MÀO TINH

• ỐNG MULLER TIÊU ĐI

• LƯỚI NIỆU-DỤC ỐNG THẲNG, LƯỚI TINH

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CỦA NAM

• CỦ SINH DỤC + NẾP NIỆU-DỤC MÔ CƯƠNG DƯƠNG VẬT

• GỜ NIỆU-DỤC BÌU

• CỦ SINH DỤC RÃNH NIỆU ĐẠONIỆU ĐẠO XỐP

• NGOẠI BÌ DA TẤM NIỆU ĐẠO QUI ĐẦU NIỆU ĐẠO QUI ĐẦU+ LỖ NIỆU ĐẠO NGOÀI

• NGOẠI BÌ DA DA QUI ĐẦU

SỰ HÌNH THÀNH CQSD NỮ

PHÁT TRIỂN CỦA BUỒNG TRỨNG

- Dây SD tuỷ thoái hoá

- Dây SD thứ phát( dây SD vỏ)hình thành.

- Dây SD vỏ tách khỏi biểu mô phủ tuyến SD.

- Trung mô tạo màng trắng.

- Biểu mô phủ buồng trứng tồn tại

- Dây SD vỏ đứt thành từng đoạn.

- Mỗi đoạn gồm 1 tế bào SDNTvà các TB trung mô.

- Tế bào SDNT biệt hoá thành noãn nguyên bào.

- Noãn nguyên bào phân chia , biệt hoá thành noãn bào 1.

- Noãn bào 1 phân chia và dừng ở cuối kỳ đầu.

- TB trung mô biệt hoá thành TB nang.

- Tháng thứ 4 nang trứng nguyên thuỷ hình thành.

- Khi ra đời có 700.000- 2 triệu nang trứng nguyên thuỷ

PHÁT TRIỂN CỦA ĐƯỜNG SD

• PHẦN TRÊN CẶP ỐNG MULLER  VÒI TỬ CUNG

• PHẦN DƯỚI CẶP ỐNG MULLER SÁP NHẬP LẠI  MẦM TỬ CUNG-ÂM

ĐẠO

• + MẦM TỬ CUNG  TỬ CUNG

• + PHẦN DƯỚI ỐNG MULLER TIẾP XÚC XOANG NIỆU-DỤC  CỦ MULLER

(CỦ XOANG)  1/3 TRÊN CỦA ÂM ĐẠO

• ỐNG WOLFF VÀ LƯỚI NIỆU-DỤC TIÊU ĐI

PHÁT TRIỂN CƠ QUAN SINH DỤC NGỒI

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CỦA NỮ

• PHẦN DƯỚI ỐNG MULLER KÍCH THÍCH NỘI BÌ XOANG

NIỆU-DỤC TẠO HÀNH XOANG ÂM ĐẠO  TẤM ÂM ĐẠO  2/3 DƯỚI

ÂM ĐẠO (TIỀN ĐÌNH ÂM ĐẠO)

• MÀNG TRINH NẰM GIỮA 1/3 TRÊN ÂM ĐẠO (TRUNG BÌ) VÀ 2/3

DƯỚI ÂM ĐẠO (NỘI BÌ XOANG NIỆU-DỤC)

• CỦ SINH DỤC TEO LẠI THÀNH ÂM VẬT

• CẶP NẾP SINH DỤC  2 MÔI NHỎ

• CẶP GỜ SINH DỤC  2 MÔI LỚN

DI CHUYỂN CỦA BUỒNG TRỨNG

• Buồng trứng, vịi trứng và tử cung keo căng

phúc mạc

trứng

• Dây chằng bẹn

• Dây chằng tử cung – buồng trứng

• Dây chằng trịn

Ở NỮ • SỰ TẠO TUYẾN SINH DỤC CỦA NỮ • TẾ BÀO DÒNG SINH DỤC  NOÃN NGUYÊN BÀO

• DÂY VỎ PHÁT TRIỂN  TẾ BÀO NANG

• TẾ BÀO KẼ  TUYẾN KẼ BUỒNG TRỨNG

• SỰ TẠO ĐƯỜNG SINH DỤC NỮ

• PHẦN TRÊN CẶP ỐNG MULLER  VÒI TỬ CUNG

• PHẦN DƯỚI CẶP ỐNG MULLER SÁP NHẬP LẠI  MẦM TỬ CUNG-ÂM ĐẠO

• + MẦM TỬ CUNG  TỬ CUNG

• + PHẦN DƯỚI ỐNG MULLER TIẾP XÚC XOANG NIỆU-DỤC  CỦ MULLER (CỦ XOANG)  1/3 TRÊN CỦA ÂM ĐẠO

• ỐNG WOLFF VÀ LƯỚI NIỆU-DỤC TIÊU ĐI

• SỰ TẠO BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI CỦA NỮ

• PHẦN DƯỚI ỐNG MULLER KÍCH THÍCH NỘI BÌ XOANG NIỆU-DỤC TẠO HÀNH XOANG ÂM ĐẠO  TẤM ÂM ĐẠO  2/3 DƯỚI ÂM ĐẠO (TIỀN ĐÌNH ÂM ĐẠO)

• MÀNG TRINH NẰM GIỮA 1/3 TRÊN ÂM ĐẠO (TRUNG BÌ) VÀ 2/3 DƯỚI ÂM ĐẠO (NỘI

BÌ XOANG NIỆU-DỤC)

• CỦ SINH DỤC TEO LẠI THÀNH ÂM VẬT

• CẶP NẾP SINH DỤC  2 MÔI NHỎ

• CẶP GỜ SINH DỤC  2 MÔI LỚN

Quá trình biệt hoá cơ quan sinh sản nữ

Quá trình

biệt hoá cơ

quan sinh

sản nam

BẤT THƯỜNG

• BỆNH LƯỠNG TÍNH: DỰA VÀO TUYẾN SINH DỤC

• LƯỠNG TÍNH GIẢ: PSEUDOHERMAPHRODITSM

• LƯỠNG TÍNH GIẢ NỮ:

• GIỚI TÍNH DI TRUYỀN: NỮ 46,XX

• GIỚI TÍNH NGUYÊN THỦY: NỮ, CÓ BUỒNG TRỨNG

• GIỚI TÍNH NGUYÊN PHÁT:KHÔNG RÕ RÀNG: ÂM VẬT TO, CẶP MÔI LỚN, M6I NHỎ

DÍNH NHAU, CÓ THỂ CÓ NIỆU ĐẠO XỐP

• GIỚI TÍNH THỨ PHÁT: CÓ VÚ NỮ, KINH NGUYỆT KHÔNG ĐỀU

CHỦ YẾU DO TĂNG SẢN TUYẾN THƯỢNG THẬN (HAY MẸ SỬ DỤNG ANDROGEN KHI

MANG THAI)

-LƯỠNG TÍNH GIẢ NAM:

• GIỚI TÍNH DI TRUYỀN: NAM 46,XY

• GIỚI TÍNH NGUYÊN THỦY: NAM, CÓ TINH HOÀN

• GIỚI TÍNH NGUYÊN PHÁT:KHÔNG RÕ RÀNG, LỖ ĐÁI DƯỚI, CÓ MÔI LỚN, KHÔNG

CÓ ĐƯỜNG SINH DỤC NAM VÀ NỮ (KHÔNG ĐƯỜNG DẪN TINH, KHÔNG TỬ CUNG,

VÒI TỬ CUNG)

• GIỚI TÍNH THỨ PHÁT: KHÔNG CÓ

• LƯỠNG TÍNH THẬT

• GIỚI TÍNH DI TRUYỀN: NỮ, 46 XX, 46, XY

• GIỚI TÍNH NGUYÊN THỦY: TUYẾN TINH HOÀN-BUỒNG TRỨNG

• GIỚI TÍNH NGUYÊN PHÁT: ĐƯỜNG SINH DỤC LÀ NỮ, BỘ PHẬN SINH DỤC NGOÀI

KHÔNG RÕ RÀNG

• GIỚI TÍNH THỨ PHÁT: KHÔNG CÓ

2.1.5.Sự phát triển bất thường.

*Dị tật bẩm sinh của tinh hồn

-Tinh hồn lạc chỗ

- Thốt vị bẹn bẩm sinh

-Thiếu tinh hồn

-Thừa tinh hồn

- Dính tinh hồn

*Dị tật bẩm sinh của đường SD trong và cơ quan SD ngồi

-Ống dẫn tinh mở vào niệu quản

-Thiếu túi tinh, túi tinh nằm ở vị trí bất thường

-Thiếu ống phĩng tinh

-Lỗ đái dưới (tỉ lệ 1/300)

-Lỗ đái trên ( tỉ lệ 1/30.000)

-Tịt niệu đạo

-Dương vật kép, dương vật nhỏ

-Hẹp bao quy đầu

• Dị tật bẩm sinh của buồng trứng:

- Buồng trứng lạc chỗ

- Thiếu buồng trứng

- Thừa buồng trứng

- Dính buồng trứng

• Dị tật của vòi trứng:

- Thiếu vòi trứng

- Tịt vòi trứng

• Dị tật của âm đạo: Bất sản âm đạo, hẹp âm đạo, tịt âm đạo, u nang.

• Dị tật của cơ quan sinh dục ngoài:

- Hẹp âm hộ

- Màng trinh dày, màng trinh không có lỗ thủng.

- Trực tràng mở vào âm đạo

- Thoát vị bẹn bẩm sinh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Sách Phôi Thai Học của tác giả PGS.TS Trần Công Toại

• The developing human 10thedition của tác giả Moore và Persaud

• Bài giảng hệ niệu dục của tác giả ThS Trang Thị Ánh Tuyết

• Bài giảng sự hình thành hệ sinh dục của tác giả PGS.TS Nguyễn Thị

Bình