TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH TÌM HIỂU BÁO CÁO GIẢI PHẪU BỆNH

TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH TÌM HIỂU BÁO CÁO GIẢI PHẪU BỆNH Người dịch Hoàng Thu Hà Người hiệu đính Bác sĩ Nguyễn Phương Anh, PGS TS Nguyễn Đình Tùng Giới thiệu Báo cáo giải phẫu bệnh mô tả các kế.

TÌM HIỂU BÁO CÁO GIẢI PHẪU BỆNH

Người dịch: Hoàng Thu Hà

Người hiệu đính: Bác sĩ Nguyễn Phương Anh, PGS TS Nguyễn Đình Tùng

Giới thiệu

1

Báo cáo giải phẫu bệnh mô tả các kết quả của bất kỳ xét nghiệm nào trên các mô được lấy ra khỏi cơ thể bạn Tài liệu này cho bạn biết về thông tin trong báo cáo giải phẫu khi bạn bị ung thư vú Chúng tôi hy vọng sách giúp bạn hiểu báo cáo giải phẫu bệnh của bạn, và hỏi các câu hỏi nếu bạn cần bác sĩ giải thích bất kỳ điều gì cho thêm rõ ràng

Kết quả giải phẫu bệnh là gì?

Giải phẫu bệnh là một ngành y học xem xét sự ảnh hưởng của bệnh tới các tế bào và

mô của cơ thể như thế nào Mỗi lần bạn được lấy mô, các nhà giải phẫu bệnh sẽ xem xét mô và đưa ra kết quả giải phẫu bệnh

Ví dụ, bạn sẽ có kết quả giải phẫu bệnh nếu bạn được sinh thiết (lấy mẫu mô để xem xét dưới kính hiển vi), được phẫu thuật bảo tồn vú (lấy đi phần ung thư và biên của mô

vú xung quanh phần ung thư) hoặc được phẫu thuật cắt vú (cắt bỏ tất cả mô vú gồm cả nhũ hoa)

Thông tin trong báo cáo giải phẫu bệnh giúp nhóm bác sĩ của bạn quyết định điều trị nào là tốt nhất cho bạn Lượng thông tin chi tiết trong mỗi báo cáo sẽ phụ thuộc vào

mô nào của bạn được lấy ra

Không phải báo cáo giải phẫu bệnh nào cũng chứa đầy đủ thông tin Ví dụ, báo cáo giải phẫu bệnh sau khi sinh thiết một cục u ở vú – nơi mô được lấy ra từ một khu vực nhỏ xác định - sẽ không có tất cả thông tin có trong báo cáo sau phẫu thuật Nên trong một số trường hợp bạn cần chờ để có tất cả các báo cáo giải phẫu bệnh trước khi có thể quyết định điều trị đầy đủ

Để có thêm thông tin về các loại phẫu thuật khác nhau đề nghị xem quyển Điều trị

ung thư vú

Chờ đợi kết quả

Hầu hết mọi người cảm thấy lo âu khi chờ báo cáo giải phẫu bệnh Bạn phải chờ bao lâu phụ thuộc vào loại phẫu thuật mà bạn trải qua và bạn được điều trị ở đâu Một số xét nghiệm có thể mất nhiều thời gian hơn các loại khác và các xét nghiệm khác nhau

có thể được thực hiện trong các phòng xét nghiệm khác nhau

Các kết quả sinh thiết có thể có trong một vài ngày (đôi khi có trong cùng ngày), trong khi kết quả từ phẫu thuật bảo tồn vú hoặc cắt bỏ vú có thể mất một tới hai tuần Các chuyên gia hoặc điều dưỡng chăm sóc của bạn cần nói cho bạn khi nào có kết quả Khi lần đầu tiên bạn có được kết quả, bạn có thể thấy khó hiểu và khó nhớ Có thể nhờ

họ hàng hoặc bạn bè đi cùng với bạn Nếu bạn được giải thích các kết quả xét nghiệm

2

nhưng bạn không hiểu thì hãy hỏi các chuyên gia hoặc các điều dưỡng Bạn có thể xin một bản copy báo cáo giải phẫu bệnh để đọc kỹ cùng với một thành viên nhóm chăm sóc của bạn hoặc đọc sau này trong thời gian rỗi

Hỏi thêm ý kiến (ý kiến thứ hai – Second opinion)

Đôi khi bác sĩ của bạn hoặc bạn có thể muốn hỏi thêm ý kiến người khác về kết quả giải phẫu bệnh Nếu điều này là quan trọng với bạn, bạn nên nói chuyện với bác sĩ

Trong báo cáo giải phẫu bệnh có thông tin gì?

Không phải tất cả các báo cáo giải phẫu bệnh sẽ giống nhau Mẫu báo cáo và thuật ngữ

có thể thay đổi giữa các bệnh viện

Báo cáo giải phẫu bệnh bắt đầu bằng thông tin chung như là tên, ngày sinh và số hiệu bệnh viện, tên của bác sĩ và ngày phẫu thuật hoặc sinh thiết

Tiếp theo thường là mô tả mô vú trước khi xem dưới kính hiển vi Phần này của báo cáo được gọi là mô tả đại thể và có thể gồm thông tin về:

 Kích thước, khối lượng và hình dáng bên ngoài của mô

 Vị trí của mô trong vú trước khi được lấy ra

 Quá trình chuẩn bị trước khi xem xét dưới kính hiển vi

Tiếp theo là mô tả vi thể, chỉ ra tất cả các đặc tính của ung thư được nhìn thấy dưới kính hiển vi

Cuối cùng, có tóm tắt các điểm chính, đôi khi ở dạng danh sách ở phần kết thúc báo cáo

Thông tin về tình trạng ung thư vú của bạn

Bạn muốn biết bao nhiêu thông tin?

Bạn có thể muốn học hỏi mọi thứ có thể về ung thư vú và bệnh được điều trị như thế nào Hiện có lượng thông tin khổng lồ, đặc biệt là trên internet Tuy nhiên, một số thông tin có thể gây hiểu sai hoặc quá cũ, nên đảm bảo rằng bạn tìm đến được các website cập nhật, bác sĩ có thể gọi ý bạn tìm thông tin ở đâu

Ung thư vú là gì?

Ung thư vú bắt đầu khi các tế bào ở vú bắt đầu phân chia và phát triển theo cách bất thường Ung thư vú không phải là bệnh đơn lẻ

3

Hãy nhớ rằng tất cả thông tin trong kết quả giải phẫu bệnh được xem xét

cùng nhau khi quyết định điều trị cho bạn và những lợi ích của điều trị

Không được chỉ nhìn vào một vài thông tin nào – các thông tin cần đặt

trong mối liên quan tới tất cả các thông tin khác trong kết quả

Có những dạng ung thư vú nào?

Có nhiều loại ung thư vú khác nhau được chuẩn đoán phụ thuộc vào việc các tế bào ung thư nhìn như thế nào dưới kính hiển vi

Vú cấu tạo từ các tiểu thùy (các tuyến sản sinh sữa) và các ống dẫn sữa ra đầu vú, tất

cả được bao quanh bằng các tuyến, mô xơ và mô mỡ

Ung thư vú có thể là xâm lấn hoặc không xâm lấn (được gọi là in situ (tại chỗ))

 Ung thư vú xâm lấn có tiềm năng lan tới các cơ quan khác của cơ thể

 Ung thư vú không xâm lấn chưa phát triển khả năng lan ra ngoài ống dẫn sữa, hoặc bên trong vú hoặc các nơi khác trong cơ thể

Hầu hết các loại ung thư vú là xâm lấn Thường là có các khu vực có cả ung thư vú xâm lấn và không xâm lấn cùng lúc

Loại phổ biến nhất là ung thư vú xâm lấn được gọi là loại không đặc biệt (NST), đôi khi được gọi là ung thư thể ống xâm lấn hoặc là không đặc hiệu (NOS) trong báo cáo giải phẫu bệnh

Loại phổ biến thứ hai là ung thư vú thể tiểu thùy xâm lấn

Tuy nhiên có nhiều loại khác, các loại ung thư vú phụ hiếm gặp có thể được gọi tên trong báo cáo giải phẫu bệnh Các loại phụ này có các mô hình tế bào làm cho chúng nhìn khác nhau khi xem xét dưới kính hiển vi và gồm thể ống, thể tuyến ống, thể nhày, thể tủy, thể nhú xâm lấn, thể vi nhú xâm lấn, thể viêm, thể dị sản v.v

Carcinoma ống dẫn sữa tại chỗ (DCIS) là dạng sớm của ung thư vú

Các lựa chọn điều trị

Các điều trị khác nhau có thể được khuyến nghị phụ thuộc vào loại ung thư vú bạn mắc

Đề nghị xem thêm quyển sách Điều trị ung thư vú để có thêm thông tin về các yếu tố ảnh hưởng tới các điều trị được khuyến nghị Bạn cũng có thể thấy quyển Trọn gói

nguồn ung thư vú nguyên phát là hữu ích.

4

Bạn có thể muốn hỏi:

• Tôi mắc loại ung thư vú nào?

• Ung thư vú là xâm lấn hay không xâm lấn?

• Tôi có thể lấy thêm thông tin ở đâu?

• Tôi có thể có một bản báo cáo giải phẫu bệnh hay không?

Khối ung thư vú lớn đến mức nào?

Kích thước của u ung thư vú thường được đo bằng milimet (mm) hoặc xăngtimet (cm) Mặc dầu khối u ung thư nhỏ hơn thường có tiên lượng tốt hơn, kích thước thường không đưa ra toàn bộ bức tranh và chỉ là một phần của báo cáo tổng thể Có thể một khối ung thư nhỏ phát triển rất nhanh trong khi một u ung thư lớn hơn có phát triển chậm trong thời gian dài

Kích thước tính bằng xăngtimet hoặc milimet

Đôi khi có từ hai khu vực trở lên bị ung thư vú Trong trường hợp này đo mỗi khu vực

Đa tâm có nghĩa là từ hai khu vực ung thư vú trở lên ở các phần tư khác nhau của vú

Đa ổ nghĩa là đã thấy từ hai khu vực ung thư trở lên nhưng đều nằm ở một phần tư của

vú Báo cáo giải phẫu bệnh của bạn chắc chắn sẽ nói liệu ung thư là khu trú hay không (nghĩa là chỉ có một khu vực) hoặc đa ổ (nghĩa là có từ hai khu vực ung thư trở lên)

5

Bạn có thể muốn hỏi:

• Tôi mắc loại ung thư vú nào?

• Ung thư vú là xâm lấn hay không xâm lấn?

• Tôi có thể lấy thêm thông tin ở đâu?

• Tôi có thể có một bản báo cáo giải phẫu bệnh hay không?

Các lựa chọn điều trị

Kích thước và vị trí của ung thư so với kích thước vú có thể ảnh hưởng tới phẫu thuật

vú Ví dụ, với ung thư nhỏ thường là phẫu thuật bảo tồn, tức là chỉ có ung thư và biên của mô vú bình thường xung quanh được lấy đi

Nếu bạn có ung thư lớn (so với vú của bạn) thì bạn có thể được khuyến nghị cắt bỏ vú hoặc hóa trị trước khi phẫu thuật (được gọi là hóa trị tân bổ trợ hoặc hóa trị ban đầu) Đôi khi hóa trị tân bổ trợ được thực hiện để làm co khối u trước khi phẫu thuật

Bác sĩ sẽ đưa ra quyết định liệu có khuyến nghị hóa trị hay không phụ thuộc vào kích thước của ung thư vú và các đặc tính khác như là có các hạch bạch huyết bị ảnh hưởng hay không Nói chung, những người có ung thư vú lớn (lớn hơn 2 cm) nhiều khả năng được hóa trị hơn, do ung thư lớn có thể đã tồn tại lâu hơn trước khi tìm thấy chúng và

do vậy có nhiều khả năng lan tỏa hơn

Có nhiều công cụ online đưa ra quyết định khác nhau có thể giúp bác sĩ và bạn quyết định liệu hóa trị là phù hợp Một số ví dụ ở dưới đây nhưng bác sĩ có thể đề cập các công cụ khác cho bạn

 Adjuvant Online

 PREDICT

 Xét nghiệm Oncotype DX

Ung thư vú ở độ mấy?

Ung thư được chia theo độ mô học phụ thuộc vào các tế bào ung thư khác với tế bào

vú bình thường như thế nào và các tế bào ung thư phát triển nhanh ra sao Trong báo cáo giải phẫu bệnh điều này cũng có thể được gọi là biệt hóa

Ung thư vú xâm lấn

Có 3 cấp độ ung thư vú xâm lấn:

6

Bạn có thể muốn hỏi:

• Kích thước của ung thư vú là bao nhiêu?

• Có từ hai vị trí ung thư vú trở lên không?

 Độ 1 (biệt hóa tốt) - các tế bào ung thư nhìn gần như giống với tế bào bình

thường và thường là phát triển chậm

 Độ 2 (biệt hóa vừa phải) - các tế bào ung thư nhìn ít giống tế bào bình thường

và phát triển nhanh hơn

 Độ 3 (biệt hóa kém) - các tế bào ung thư nhìn thay đổi nhiều và thường là phát

triển nhanh

Ung thư thể ống tại chỗ (DCIS)

Có 3 cấp độ DCIS nhưng thường được nói là thấp, trung bình và cao

Các lựa chọn điều trị

Các bệnh nhân có ung thư vú xâm lấn độ 3 nhiều khả năng được hóa trị để giúp phá hủy bất kỳ tế bào ung thư nào có thể đã lan tỏa do ung thư đang phát triển nhanh hơn

Ki67 có nghĩa là gì?

Một số bác sĩ đo một protein gọi là Ki67 cũng như độ mô học Báo cáo giải phẫu bệnh

sẽ nói tỷ lệ phần trăm của xét nghiệm tế bào ung thư dương tính với ki67 là bao nhiêu Kết quả nhỏ hơn 10% được coi là thấp, 10-20% được coi là trung bình và trên 20% được coi là cao Số càng cao thì tế bào phân chia và phát triển càng nhanh

Kết quả Ki67 không được dùng thường quy để thông báo quyết định về liệu hóa trị có được khuyến nghị hay không

Ung thư vú đã được loại bỏ hoàn toàn?

Báo cáo giải phẫu bệnh sẽ nói cho bạn biết các tế bào ung thư vú gần với các mép của toàn bộ khu vực mô đã được cắt bỏ tới mức độ nào Đây được gọi là biên phẫu thuật Điều quan trọng là ung thư được loại bỏ với một khu vực mô còn khỏe mạnh xung quanh ung thư để đảm bảo rằng không còn tế bào ung thư nào còn lại

 Biên âm tính (sạch) nghĩa là không còn nhìn thấy các tế bào ung thư tại mép ngoài của mô được lấy ra

 Biên dương tính nghĩa là các tế bào ung thư rất gần với hoặc chạm tới mép của mô Báo cáo giải phẫu bệnh của bạn nhiều khả năng đưa ra khoảng cách của ung thư tới tất

cả các biên xung quanh Các từ ngữ bạn nhìn thấy trong báo cáo gồm ở trên, ở dưới, trung điểm (hướng về giữa), hai bên (hướng về mép), phía trước và phía sau Các bệnh viện khác nhau sẽ có các hướng dẫn khác nhau về việc biên sạch lớn tới mức độ nào,

mô lành cần lớn bao nhiêu nhưng thường tối thiểu là 1 mm xung quanh chỗ ung thư

7

Bạn có thể muốn hỏi:

Ung thư vú ở độ mấy?

Lựa chọn điều trị

Nếu bạn có biên âm tính hoặc biên sạch thì nhiều khả năng bạn không cần phẫu thuật thêm nữa Nếu bạn có biên dương tính, bạn có thể cần phẫu thuật thêm để lấy ra thêm

mô phụ thuộc vào biên Điều này nghĩa là đôi khi cần cắt hết vú để đảm bảo tất cả ung thư đã cắt bỏ

Có bất kỳ tế bào ung thư vú nào trong hệ mạch bạch huyết hoặc mạch máu (xâm lấn mạch bạch huyết) không?

Vú chứa mạng lưới các mạch bạch huyết và mạch máu nối vú với phần còn lại của cơ thể Nếu tế bào ung thư vú xâm lấn qua thành của các mạch này thì được gọi là xâm lấn mạch bạch huyết-mạch máu, làm tăng cơ hội ung thư vú lan tới nơi nào khác trên

cơ thể Báo cáo giải phẫu bệnh sẽ nói liệu đã có sự xâm lấn mạch bạch huyết- mạch máu trong mô được lấy ra trong phẫu thuật hay không

Lựa chọn điều trị

Bệnh nhân có xâm lấn mạch bạch huyết-mạch máu nhiều khả năng được hóa trị để phá hủy bất kỳ tế bào ung thư nào có thể có trong hệ bạch huyết hoặc dòng máu

Có bất kỳ tế bào ung thư vú nào trong hạch bạch huyết không?

8

Bạn có thể muổn hỏi:

• Ông/bà có thể nói cho tôi biết tất cả ung thư vú đã được lấy đi phải

không?

Bạn có thể muốn hỏi:

• Có bất kỳ dấu hiệu nào của xâm lấn vào hệ bạch huyết hay không?

Vú có mạng lưới các mạch bạch huyết để đổ bạch huyết vào các hạch bạch huyết nằm trong hố nách Số lượng các hạch bạch huyết trong hố nách có thể thay đổi từ người này qua người khác

Nếu bạn mắc ung thư vú xâm lấn, bác sĩ sẽ kiểm tra liệu có hạch bạch huyết nào dưới cánh tay có chứa tế bào ung thư hay không

Sinh thiết hạch gác được sử dụng rộng rãi đối với những người mắc ung thư vú mà xét nghiệm trước phẫu thuật cho thấy không có chứng cớ hạch bạch huyết có chứa tế bào ung thư Sinh thiết hạch gác xác định liệu (các) hạch bạch huyết đầu tiên là không có

tế bào ung thư

Các hạch bạch huyết dưới cánh tay

 Hạch bạch huyết âm tính nghĩa là hạch bạch huyết được xét nghiệm không có tế bào ung thư

 Hạch bạch huyết dương tính nghĩa là chúng có chứa tế bào ung thư

Báo cáo giải phẫu bệnh sẽ nói có bao nhiêu hạch được lấy ra trong khi phẫu thuật và bao nhiêu hạch có chứa tế bào ung thư Điều này thường được viết dưới dạng con số

Ví dụ, 2/10 nghĩa là 10 hạch bạch huyết được lấy ra và có 2 hạch có chứa tế bào ung thư Có càng nhiều hạch dương tính thì càng nhiều khả năng ung thư đã lan tới một nơi nào khác trong cơ thể

Đôi khi chỉ có một diện tích tí hon của ung thư vú trong các hạch bạch huyết Khi tế bào ung thư trong hạch bạch huyết nằm trong khoảng 0,2 mm tới 2 mm, thì được gọi

là di căn vi thể Khi kích thước của ung thư trong hạch bạch huyết chưa tới 0,2 mm thì được gọi là các tế bào khối u biệt lập (ITC)

Các lựa chọn điều trị

Nếu bạn có di căn vi thể hoặc tế bào khối u biệt lập trong hạch bạch huyết thì nhiều khả năng bạn sẽ không cần điều trị thêm ở hố nách

9

Những người mà hạch gác có chứa tế bào ung thư (được gọi là hạch gác dương tính)

có thể được điều trị thêm ở nách, gồm phẫu thuật để lấy các hạch bạch huyết ra hoặc

xạ trị vào vùng nách Điều trị thêm sẽ phụ thuộc vào có bao nhiêu hạch bạch huyết bị ảnh hưởng và các đặc tính khác của ung thư vú, như là độ

Những người có ung thư vú hạch bạch huyết dương tính nhiều khả năng được hóa trị

để phá hủy bất kỳ tế bào nào còn sót lại hoặc trong các hạch bạch huyết hoặc ở nơi nào khác trong cơ thể

Các tế bào ung thư vú có thụ thể oestrogen dương tính hay âm tính?

Tất cả các ung thư vú xâm lấn được xét nghiệm để tìm các thụ thể oestrogen khi dùng

mô lấy từ sinh thiết hoặc sau phẫu thuật Do nội tiết nữ oestrogen có thể đóng vai trò trong thúc đẩy ung thư vú phát triển, có nhiều liệu pháp nội tiết làm việc theo cách khác nhau để chặn ảnh hưởng của oestrogen lên tế bào ung thư

Liệu pháp nội tiết chỉ được kê đơn nếu ung thư vú của bạn có thụ thể bên trong tế bào đính với nội tiết oestrogen và kích thích ung thư phát triển (được gọi là ung thư vú dương tính với thụ thể oestrogen hay là ung thư vú ER+)

Khi không tìm thấy thụ thể oestrogen (Oestrogen âm tính hay ER-) thì có thể làm xét nghiệm để tìm thụ thể progesteron (một nội tiết khác) Lợi ích của liệu pháp nội tiết là kém rõ ràng cho những mà ung thư vú chỉ có thụ thể progesteron dương tính (PR+ và

ER -) Rất ít ung thư vú rơi vào chủng loại này Tuy nhiên nếu bạn ở trường hợp này thì bác sĩ sẽ thảo luận với bạn liệu liệu pháp nội tiết có thích hợp hay không

Đôi khi dùng thang điểm (thường là đến 8) để chỉ ra sự kết hợp số lượng trung bình của các thụ thể nội tiết trên một tế bào ung thư và tỷ lệ các tế bào có các thụ thể Tỷ lệ phần trăm tổng của các tế bào có các thụ thể nội tiết đôi khi cũng được đưa ra (từ 0%

tớ 100%)

Lựa chọn điều trị

Nếu ung thư của bạn là dương tính với thụ thể oestrogen thì bác sĩ sẽ thảo luận với bạn liệu pháp nội tiết nào là thích hợp

Để có thêm thông tin đề nghị xem các quyển sách về từng thuốc của liệu pháp nội tiết Nếu bạn mắc ung thư vú có thụ thể nội tiết âm tính, thì liệu pháp nội tiết không có bất

kỳ lợi ích nào cho bạn

10

Bạn có thể muốn hỏi:

• Ung thư đã lan tới hạch bạch huyết chưa?

• Bao nhiêu hạch bạch huyết bị ảnh hưởng?