TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC DÀNH CHO NHỮNG NGƯỜI SỐNG VỚI VÀ SAU CHẨN ĐOÁN UNG THƯ VÚ NGUYÊN PHÁT

TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC DÀNH CHO NHỮNG NGƯỜI SỐNG VỚI VÀ SAU CHẨN ĐOÁN UNG THƯ VÚ NGUYÊN PHÁT Người dịch Hoàng Thu Hà, Lã Thanh Thủy Hiệu đính Cảnh Châu Tiến về phía trước là gì? Quyển sách Tiến về phía tr.

TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC:

DÀNH CHO NHỮNG NGƯỜI SỐNG VỚI

VÀ SAU CHẨN ĐOÁN UNG THƯ VÚ

NGUYÊN PHÁT

Người dịch: Hoàng Thu Hà, Lã Thanh Thủy

Hiệu đính: Cảnh Châu

Tiến về phía trước là gì?

Quyển sách Tiến về phía trước dành cho bất kỳ ai được chẩn đoán ung thư vú nguyên phát, giúp bạn tiến tới cuộc sống sau điều trị tự tin hơn.

Quyển sách này có những thông tin có thể là hữu ích cho bạn sau khi hoàn thành điều trị ung thư vú nguyên phát.

Đối với một số người, đợt điều trị cuối cùng ở bệnh viện là mục tiêu họ chú trọng vào, vàkhi đạt đến mục tiêu ấy họ có thể cảm thấy đấy là thành tựu thực sự Nhưng một số ngườilại cảm thấy bị cô lập, thiếu sức sống hoặc lo lắng khi những đợt đi tới bệnh viện đều đặn

Chúng tôi hy vọng quyển sách này sẽ giúp bạn tiến về phía trước một cách tự tin hơn và

hỗ trợ bạn trong suốt quá trình đó

Quyển sách Tiến về phía trước dành cho ai?

Quyển sách này dành cho bất kỳ ai sắp kết thúc điều trị hoặc đã kết thúc điều trị ung thư

vú nguyên phát tại bệnh viện

Cho dù bạn vừa kết thúc điều trị hoặc bạn bị chẩn đoán ung thư vú một vài năm trước,quyển sách này đều có thông tin liên quan tới bạn Bạn có thể thấy sách hữu ích để giớithiệu cho gia đình hoặc bạn bè để giúp họ hiểu cảm giác của bạn Trong khi chúng ta chủyếu nói tới phụ nữ trong suốt cả cuốn sách, nam giới bị ung thư vú có thể thấy sách cũnghữu ích

Sử dụng quyển sách này như thế nào?

Quyển sách Tiến về phía trước được thiết kế để dễ dàng lâu lâu đọc một lần Có khi bạn

có thể muốn đọc cả quyển sách, thì có khi bạn chỉ đọc những gì hữu ích với bạn, gia đìnhbạn hoặc bạn bè bạn mà không đọc các phần còn lại Bạn sử dụng quyển sách này như thếnào là hoàn toàn phụ thuộc vào bạn

Viết nhật ký

Một số người cảm thấy việc viết nhật ký hàng ngày giúp họ phục hồi sau ung thư vú Ghi lại cảm xúc của mình, cả tốt và xấu, có thể giúp bạn nhận rõ cảm xúc của mình vàxác định nguyên nhân Thời gian trôi qua, nhìn lại cuốn nhật ký sẽ giúp bạn thấy nhữngdấu hiệu hồi phục qua các trải nghiệm cả về thể chất lẫn tinh thần

Bạn có thường xuyên viết nhật ký, bạn viết gì trong nhật ký và viết ở đâu là tùy bạn Bạn

có thể sử dụng một cuốn sổ nhật ký, máy tính xách tay hoặc máy tính để bàn

Dưới đây là một số điều bạn có thể muốn ghi lại:

Bạn ngủ bao nhiêu lần, khi nào bạn đi ngủ, khi nào bạn thứcdậy

Đau Đau như thế nào và đánh giá cơn đau trên thang điểm từ 1 đến

10, trong đó 1 là không đau và 10 là nỗi đau tồi tệ nhất mà bạn

Tâm trạng Bạn cảm thấy thế nào Việc này giúp bạn chấp nhận điều bạn đã

trải qua và hiểu cảm xúc của bạn Viết nhiều hay ít, thườngxuyên hay không do bạn lựa chọn

Phương pháp điều trị

đang tiếp diễn

Bất kỳ phương pháp điều trị nào bạn đang trải qua, điều này sẽgiúp bạn xác định mọi hiệu ứng giữa các lần điều trị và mọi tácdụng phụ mà bạn trải qua

Hoạt động thể chất Những loại bài tập mà bạn đã thực hiện, bạn thực hiện nó bao

lâu, cảm giác khó khăn khi tập luyện

Nếu bạn thấy có bất kỳ tác dụng phụ nào của quá trình điều trị đang ảnh hưởng đến cuộcsống hàng ngày của bạn, hoặc nếu bạn lo ngại về bất kỳ vấn đề gì nêu trên hãy liên hệ với

y tá hoặc bác sỹ của bạn

Quản lý các tác dụng phụ sau điều trị

Giới thiệu

Ung thư vú và điều trị ung thư vú có thể gây ra vô số tác dụng phụ - như là mệt mỏi tột độ (cực kỳ mệt mỏi) và bốc hỏa; những tác dụng phụ này có thể làm bạn không còn cảm thấy là bạn đang tiến về phía trước Đối với một số người thì tác dụng phụ

là lời nhắc nhở liên tiếp về việc họ mắc ung thư vú Đối với những người khác thì các ảnh hưởng diễn tiến này làm cho họ có cảm giác rất không tốt và họ có thể phải đấu tranh để đối phó với tác dụng phụ.

Phần này liệt kê một số tác dụng phụ có thể bạn gặp phải do ảnh hưởng của việc điều trị

và một số giải pháp giúp bạn quản lý các tác dụng phụ này

Mãn kinh và các triệu chứng mãn kinh

Mãn kinh là hiện tượng tự nhiên đối với tất cả các phụ nữ, mãn kinh là nói tới kỳ kinhnguyệt cuối cùng của phụ nữ Các triệu chứng thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiềunăm Tuy nhiên, điều trị ung thư vú có thể gây ra mãn kinh sớm hơn đối với phụ nữ trẻ vàđối với những người đã trải qua thời kỳ mãn kinh thì các triệu chứng đó lại lặp lại

Những phương pháp điều trị nào gây ra các triệu chứng mãn kinh?

Hóa trị có thể gây ra các triệu chứng mãn kinh ở những phụ nữ tiền mãn kinh do buồngtrứng của họ - nơi sản sinh oestrogen – bị ảnh hưởng bởi điều trị Một số bệnh nhân nữ

có thể mãn kinh sớm hơn và đột ngột Các triệu chứng thường là nặng hơn so với mãnkinh xảy ra tự nhiên Chu kỳ kinh nguyệt cũng có thể dừng tạm thời trong khi hóa trị vàcác triệu chứng mãn kinh có thể tiếp tục cho tới khi chu kỳ kinh bình thường quay trở lại.Các triệu chứng mãn kinh cũng có thể bị gây ra bởi liệu pháp nội tiết hoặc do buồng trứng

bị ức chế (ngăn không cho buồng trứng sản sinh ra oestrogen, hoặc là vĩnh viễn hoặc tạmthời) Liệu pháp nội tiết sẽ chỉ được chỉ định cho những người có ung thư vú thụ thể trong

tế bào liên kết với estrogen và kích thích ung thư phát triển (gọi là ung thư vú dương tínhvới nội tiết hoặc ER+)

Tôi có thể gặp phải triệu chứng gì?

Các triệu chứng mãn kinh hầu như rất phổ biến đối với phụ nữ điều trị ung thư vú, mặc dùmột số phụ nữ có ít hoặc không có triệu chứng Một số triệu chứng thông thường baogồm:

 Lo lắng, hay cáu kỉnh hoặc có vấn đề về trí nhớ hoặc khó tập trung

 Cảm giác kiến bò dưới da

Bạn có thể dần dần nhận thấy những thay đổi ở cơ thể nhưng đối với một số phụ nữ thìcác triệu chứng như là bốc hỏa có thể xảy ra đột ngột

Mức độ của các triệu chứng mãn kinh nặng hay nhẹ và kéo dài bao lâu thường khác nhau.Một số phụ nữ bị rất ít triệu chứng Đối với một số người khác thì có thể thấy rất đau khổ

và chúng ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày của họ Bạn có thể cảm thấy lo lắng và rốiloạn cuộc sống hàng ngày Một số phụ nữ lại cảm thấy đó là một lời nhắc nhở liên tục vềbệnh ung thư và có người lại cảm thấy thất vọng bởi quá trình điều trị ung thư của mình.Những người khác nói rằng họ đã trở nên quen thuộc với triệu chứng này và tin rằng nó

sẽ được cải thiện sau một thời gian

Quản lý các triệu chứng mãn kinh

Thay đổi lối sống, thuốc và các liệu pháp có thể giúp giảm các triệu chứng mãn kinh vàgiúp dễ quản lý các triệu chứng này hơn

Bạn có thể tìm hiểu nhiều hơn về các triệu chứng mãn kinh cũng như các mẹo để quản lý

các triệu chứng này trong quyển sách Các triệu chứng mãn kinh và ung thư vú.

Một số người dùng liệu pháp hỗ trợ để quản lý các triệu chứng mãn kinh nhưng có rất ítnghiên cứu đáng tin cậy về liệu pháp này Vậy nên rất khó đánh giá các liệu pháp này cóhữu ích không Bạn cần thảo luận các liệu pháp hỗ trợ với bác sĩ trước khi dùng

Để có thêm thông tin về liệu pháp hỗ trợ, bạn có thể đọc quyển sách Các liệu pháp hỗ

trợ.

Các cách điều trị khác nhau có hiệu quả khác nhau cho những người khác nhau và có thểbạn cần dùng phương pháp thử và sai cho đến khi tìm thấy liệu pháp phù hợp Nếu bạnquyết định thử liệu pháp nào đó mới, hãy nói chuyện với bác sĩ, điều dưỡng hoặc bác sĩđịa phương Bạn cũng có thể đến khám ở phòng khám mãn kinh nếu khu vực bạn ở cóphòng khám như vậy

Khi nào tóc mọc trở lại?

Tóc của bạn sẽ bắt đầu mọc trở lại sau khi hoàn thành đợt hóa trị liệu, hoặc thậm chí cóthể sớm hơn, trước khi kết thúc điều trị Một số người có thể rụng tóc vĩnh viễn.

Khi tóc mọc trở lại thì tóc có thể mảnh hơn, mềm hơn, nhưng theo thời gian thì trạng thái

và kết cấu tóc có thể khỏe hơn Lông mày và lông mi có thể mọc lại với tốc độ khác nhau

- mỗi người một khác

Đôi khi tóc mọc lại khác với tóc trước khi điều trị, ví dụ:

 Màu tóc có thể thay đổi

Khi tóc chưa đủ dài để dùng dầu gội đầu, bạn có thể dùng kem dưỡng chứa nước (có bán

ở các hiệu thuốc) để làm sạch và giữ ẩm cho tóc và da đầu Khi tóc đủ dài, bạn có thể bắtđầu sử dụng một loại dầu gội nhẹ và dưỡng tóc

Trong lúc tóc của bạn đang mọc lại, bạn nên tiếp tục chăm sóc tóc một cách cẩn thận

 Tốt nhất nên tránh nhuộm hoặc sử dụng các sản phẩm hóa học lên tóc trong vòngsáu tháng cho tới một năm sau khi kết thúc điều trị vì tóc vẫn còn rất yếu

 Nếu bạn rất muốn nhuộm tóc, hãy nói với thợ làm tóc của bạn để được tư vấn vềsản phẩm tốt nhất cho tóc của bạn

 Tránh duỗi tóc trong vài tháng sau khi mái tóc của bạn mọc trở lại vì những sợi tócmới sẽ rất yếu và có thể dễ đứt

Để có thêm thông tin, đề nghị đọc quyển sách Ung thư vú và rụng tóc.

Mỗi người đều có cảm giác thoải mái khác nhau khi đi ra đường lúc tóc mọc trở lại Bạn

có thể chọn tóc giả, khăn quàng cổ, mũ nón khác để dùng cho đến khi tóc mọc lại đủ dài

Cảm giác đau

Một số phương pháp điều trị ung thư vú có thể gây đau ngay khi bạn đang điều trị hoặcsau điều trị Mỗi bệnh nhân có thể bị đau ở các bộ phận khác nhau của cơ thể, ví dụ nhưcác khớp xương hoặc ở vết sẹo mổ hoặc vai Hầu hết các bệnh nhân có thể chấp nhậnđược nhưng đối với một số khác nó có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày của họ

Đau sau phẫu thuật vú hoặc phẫu thuật tái tạo vú

Có nhiều khả năng bạn sẽ thấy đau hoặc cảm giác không dễ chịu sau phẫu thuật nhưngtrải nghiệm của mỗi người một khác Sau phẫu thuật vú, bạn có thể cảm thấy đau ở khuvực xung quanh các vị trí phẫu thuật và cánh tay có thể có cảm giác cứng trong vài tuần,hoặc lâu hơn nếu bạn tái tạo vú, nhưng hiện tượng này sẽ cải thiện dần theo thời gian

Đau dây thần kinh

Nhiều người trải qua đau, sưng và cảm giác như bỏng do tổn thương tạm thời tới dây thầnkinh ở hố nách và khu vực sẹo mổ Hiện tượng này sẽ ổn định trong một vài tuần hoặc vàitháng sau phẫu thuật Tuy nhiên đối với môt số ít người thì vẫn tiếp tục đau

Một số người có cơn đau ảo (đau cảm thấy như nó đi ra từ vú thậm chí khi vú đã được cắtbỏ) Tất cả các hiện tượng này là do tổn thương các dây thần kinh

Hãy liên lạc với điều dưỡng nếu bạn lo lắng về cơn đau kéo dài

Đau khớp

Nếu bạn đang dùng liệu pháp nội tiết, đặc biệt các chất ức chế aromatase (thuốc nội tiếtbậc 2) như exemestane, anastrozole hay letrozole làm bạn có thể bị đau hoặc tê cứng ởcác khớp Hiện tượng đau thường là nhẹ và có thể giảm đau bằng tập luyện nhẹ nhàng vàlàm cơ khỏe và/hoặc sử dụng các thuốc kháng viêm

Trong một số trường hợp, đau có thể nặng và ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày và

cả trong giấc ngủ Nếu bạn bị đau như vậy, bạn phải liên hệ với bác sỹ để trao đổi về sựđau đớn bạn trải qua, lựa chọn các giải pháp giảm đau hoặc kể cả khả năng thay đổi liệupháp nội tiết khác Điều quan trọng là bạn không được ngừng điều trị thuốc nội tiết khichưa thảo luận với bác sĩ

thuốc này có hiệu quả với một số dạng đau nhất định Hiện có các loại thuốc giảm đau vớinhiều hàm lượng khác nhau và bạn được kê đơn loại nào phụ thuộc vào nhu cầu của bạn.Một số bệnh viện có các phòng khám đặc biệt cho những người bị đau dai dẳng khó giảmđau.

Đối với một số người, bắt đầu lại các bài tập tay và vai (nếu bạn đã dừng tập vì lý do nàođó) có thể giúp giảm đau, và đối với những người khác thì tắm nước ấm cũng có thể làmgiảm đau

Một khóa vật lý trị liệu cũng có thể giúp bạn cử động cánh tay và vai được dễ dàng Nếu bạn gặp hiện tượng đau xung quanh vai, nách hoặc vết mổ mà không cải thiện hoặcgiảm đau theo thời gian thì cần phải trao đổi với bác sĩ

Cảm giác mệt mỏi tột độ

Mệt mỏi tột độ khác với mệt mỏi thông thường và cực kỳ mệt và không dự đoán được.Thường thì không cải thiện được tình trạng mệt mỏi tột độ sau khi có giấc ngủ đêm tốt.Hầu hết mọi người đều trải qua mệt mỏi tột độ tại thời điểm nào đó trong hoặc sau khiđiều trị và dạng mệt mỏi này có thể kéo dài vài tuần hoặc thậm chí vài tháng Mệt mỏi tột

độ có thể làm cho cảm giác của bạn và việc bạn đương đầu thế nào với cuộc sống hàngngày khác đi rất nhiều

Mệt mỏi tột độ khác với mệt mỏi bình thường như thế nào?

Những người bị mệt mỏi tột độ không có chút năng lượng nào và cảm thấy khó khăn đểlàm các công việc đơn giản hàng ngày Vì lý do này, nó có thể ảnh hưởng đến tính độc lập

và chất lượng cuộc sống Mỗi người đều trải qua sự mệt mỏi ung thư khác nhau Biết rõgiới hạn hiện tại của bạn và không mong đợi quá nhiều vào bản thân có thể giúp đươngđầu tốt hơn

Tại sao mệt mỏi tột độ lại xảy ra?

Hầu hết các phương pháp điều trị sử dụng cho ung thư vú đều có thể gây ra mệt mỏi

 Phẫu thuật - nhiều người phải trải qua cảm giác mệt mỏi tạm thời sau phẫu thuật.Điều này có thể là do cơ thể bạn bị căng thẳng và cần có thời gian để chữa lành.Một số người bị mệt mỏi nhiều hơn và kéo dài hơn Đôi khi nhiều người sẽ khôngkịp phục hồi trước khi tình trạng mệt mỏi tột độ bị các điều trị tiếp theo làm xấu đi

 Hóa trị có thể làm cho các chế độ ăn uống thay đổi, giảm sức đề kháng đối vớinhiễm trùng và bệnh thiếu máu (quá ít tế bào hồng cầu trong cơ thể), mà chính nó

sẽ là nguyên nhân gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng mệt mỏi tột độ

 Xạ trị - đi đi về về giữa các bệnh viện có thể làm cho bạn ngày càng cảm thấy mệtmỏi và xạ trị có thể gây ra mệt mỏi vì nó ảnh hưởng đến cơ thể của bạn Thôngthường sự mệt mỏi này bắt đầu hoặc nặng hơn sau khi kết thúc quá trình xạ trị.

 Phương pháp điều trị nội tiết có thể làm thay đổi quá trình trao đổi chất của cơ thể(sự cân bằng hóa của cơ thể) và điều này có thể dẫn đến một số tác dụng phụ baogồm cả mệt mỏi tột độ

 Các trạng thái cảm xúc của bạn trong suốt quá trình chẩn đoán và điều trị bao gồm

lo âu, ngủ kém và trầm cảm, có thể tất cả những điều này tạo ra sự mệt mỏi tột độ

 Các tác dụng phụ của các loại thuốc khác sử dụng trong điều trị của bạn chẳng hạnnhư thuốc gây mê, giảm đau, thuốc chống mệt mỏi, thuốc ngủ và thuốc chống trầmcảm cũng có thể làm cho bạn cảm thấy rất mệt mỏi

Tôi có thể làm gì để quản lý mệt mỏi?

Khi có thể, cố gắng nghỉ ngơi và đừng làm khó bản thân mình nếu bạn không thể làmnhiều như trước đây

Bạn có thể tìm thấy những lời khuyên hữu ích sau đây:

 Hãy cho bác sĩ hoặc điều dưỡng của bạn biết cảm giác của bạn bởi vì đôi khinguyên nhân của mệt mỏi tột độ có thể điều trị được Ví dụ, nếu thiếu máu bác sỹ

sẽ kê đơn bổ sung sắt

 Hãy đảm bảo bạn có nhiều thời gian nghỉ ngơi giữa các hoạt động hàng ngày,nhưng cố gắng hạn chế các giấc ngủ ngày ít hơn một giờ để bạn có thể ngủ vào banđêm

 Tập trung vào một số hoạt động hàng ngày như tập thể dục nhẹ, đi bộ

 Đặt ưu tiên cho hoạt động trong ngày sao cho mong đợi của bạn trở nên thực tế

 Sử dụng các kỹ thuật thư giãn để giảm căng thẳng

 Uống nhiều chất lỏng vì mất nước có thể khiến cho bạn mệt mỏi

 Tận dụng tối đa khoảng thời gian bạn thấy thèm ăn, lựa chọn thực phẩm lànhmạnh, có năng lượng cao như pasta từ ngũ cốc nguyên hạt

 Chuẩn bị và lập kế hoạch cho các hoạt động đòi hỏi rất nhiều năng lượng bằngcách nghỉ ngơi trước

 Chấp nhận đề nghị giúp đỡ từ người khác nếu có thể

Có vấn đề về giấc ngủ

Giấc ngủ bị gián đoạn là vấn đề phổ biến và thường gây đau khổ cho những người bị ungthư vú Giấc ngủ thường trở nên bị gián đoạn vào thời điểm chẩn đoán nhưng có thể cònkéo dài sau khi kết thúc điều trị

Bạn có thể cảm thấy mắc tội hoặc cảm thấy mệt mỏi, hoặc lo lắng rằng giấc ngủ khôngquay trở lại bình thường ngay lập tức sau khi kết thúc điều trị

Trong hầu hết các trường hợp giấc ngủ sẽ trở lại bình thường

Điều gì gây ra sự gián đoạn giấc ngủ?

Nguyên nhân chính của sự rối loạn giấc ngủ là căng thẳng và lo âu do chẩn đoán bệnh vàtác dụng phụ của điều trị

 Lo âu có thể liên quan đến nhiều thứ Có thể là do bạn không chắc chắn về tươnglai hay lo lắng về các mối quan hệ với bạn bè và gia đình và mong đợi của họ đốivới bạn Lo lắng có thể làm bạn khó đi vào giấc ngủ hoặc làm bạn phải thức dậysớm

 Giấc ngủ có thể bị thay đổi khi bạn đang hóa trị

 Những thay đổi trong thói quen hàng ngày có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ Bị chẩnđoán mắc ung thư vú ảnh hưởng tới những việc bạn làm hàng ngày Bạn có thểkhông đi làm trong khi điều trị và do vậy thường thức dậy muộn điều đó làm xáotrộn giấc ngủ của bạn

 Bạn có thể trải qua chứng toát mồ hôi ban đêm vì bắt đầu rơi vào thời kỳ mãn kinhhoặc quay trở lại triệu chứng mãn kinh do dùng liệu pháp nội tiết Để ngủ trở lại saukhi đổ mồ hôi ban đêm có thể là khó khăn, đặc biệt là nếu bạn phải thay khăn trảigiường

Tôi có thể làm gì để cải thiện giấc ngủ?

Những mẹo nhỏ sau đây có thể giúp bạn ngủ ngon về đêm:

 Đi ngủ và thức dậy đúng giờ

 Thư giãn trước khi đi ngủ

 Ngủ trong phòng tối và tiện nghi

 Tránh xem ti vi hoặc làm việc trong phòng ngủ

 Ban ngày có được thật nhiều ánh sáng tự nhiên

 Cố gắng hạn chế các giấc ngủ ngắn dưới một giờ

 Hạn chế đồ uống có cafein, như là nước trà, cà phê hoặc coca cola

 Hãy tập luyện đều đặn nhưng không tập trong vòng ba giờ trước giờ đi ngủ.

Nhiều người tin rằng nếu ngủ không ngon giấc vào ban đêm thì họ nên đi ngủ sớm vào tốihôm sau, nhưng điều này có thể làm giấc ngủ kém đi Quan trọng là tạo thói quen hàngngày đi ngủ và thức dậy vào cùng giờ mỗi ngày Hãy xem mỗi đêm bạn ngủ trung bìnhbao nhiêu và đi ngủ vào lúc nào để có thể ngủ đủ

Đối với những người khó ngủ, giường ngủ có thể trở thành nơi đầy stress và lo âu, lại làmcho bạn càng khó ngủ hơn Bạn nên tránh dùng giường ngủ để làm các việc khác như xemtivi, tắt đèn ngủ khi bạn đi ngủ và tắt các thiết bị như là điện thoại di động Nếu bạnkhông chìm vào giấc ngủ trong vòng 15 phút sau khi nằm xuống gường thì đi ra khỏigiường, nếu có thể, đi tới căn phòng khác cho tới khi bạn cảm thấy đủ mệt để quay trở lạigiường ngủ

Hiện có những biện pháp điều trị nào?

Một số người có thể khó quay trở về giấc ngủ như trước Uống thuốc ngủ là một lựa chọnngắn hạn và bạn có thể thảo luận với bác sĩ gia đình hoặc điều dưỡng ung thư vú,

Thực hiện các liệu pháp khác như là tư vấn hoặc liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) cóthể là hữu ích CBT cho chứng mất ngủ (khó ngủ) có thể giúp thay đổi những suy nghĩ vàhành vi khiến bạn mất ngủ

Một số người thấy các hoạt động như là tập yoga, chánh niệm và sử dụng các kỹ thuật thưgiãn giúp họ thư giãn và hỗ trợ giấc ngủ Để có thêm thông tin đề nghị đọc quyển sách

Các liệu pháp hỗ trợ.

Phù bạch mạch

Phù bạch mạch là hiện tượng cánh tay, bàn tay hoặc khu vực vú/ngực to lên do tích tụdịch bạch huyết trong các mô bề mặt của cơ thể Phù bạch mạch có thể xảy ra do tổnthương hệ bạch huyết, ví dụ do phẫu thuật hoặc xạ trị vào hạch bạch huyết dưới cánh tay(hố nách) hoặc khu vực xung quanh Phù bạch mạch có thể là tác dụng phụ của ung thư

vú và điều trị ung thư vú

Khi nào xảy ra phù bạch mạch?

Phù bạch mạch có thể xuất hiện ngay sau phẫu thuật hoặc xạ trị, nhưng có thể cũng xảy ranhiều năm sau và có thể bị kích hoạt bởi một nhiễm trùng hoặc tổn thương vào cánh tay,bàn tay hoặc khu vực vú/ngực

Phù bạch mạch là tình trạng dài hạn, nghĩa là một khi đã xảy ra thì chỉ có thể kiểm soátđược hiện tượng nhưng gần như không khỏi hẳn hoàn toàn Bệnh ảnh hưởng đến bệnhnhân theo nhiều cách khác nhau Triệu chứng phổ biến nhất là sưng cánh tay, có thể gồm

cả bàn tay và các ngón tay Da cảm thấy bị kéo căng ra, làm khó cử động cánh tay Hiện

tượng sưng cũng có thể ảnh hưởng tới vú, ngực, vai và khu vực lưng phía sau hố nách.Một số người cảm thấy cánh tay bị thít chặt mà cánh tay không xuất hiện hiện tượngsưng, và có thể cảm thấy nặng và không dễ chịu ở cánh tay.

Ai có nguy cơ mắc phù bạch mạch?

Bất kỳ ai được phẫu thuật hoặc xạ trị như là một phần của điều trị ung thư vú có thể pháttriển bệnh phù bạch mạch vào lúc nào đó trong cuộc đời họ Tuy nhiên chỉ cánh tay, bàntay, ngón tay, vú và thành ngực bên mổ là “có nguy cơ”

Những người được sinh thiết hạch gác ít có nguy cơ phát triển phù bạch mạch hơn so vớinhững người được phẫu thuật cùng với việc vét nhiều hạch bạch huyết Phần lớn nhữngngười bị phù bạch mạch sau ung thư vú và điều trị ung thư vú chỉ có các triệu chứng từnhẹ tới trung bình

Bằng chứng gợi ý rằng thừa cân có thể tăng nguy cơ phát triển phù bạch mạch do có thêmsức ép lên hệ bạch huyết đã bị tổn thương

Nhiễm trùng vết thương, vặn cơ (cấu trúc cơ vặn giống như dây thừng dưới da ở cánh taygây đau và hạn chế cử động) hoặc tụ dịch (tích tụ dịch dưới da gần vết sẹo mổ) sau phẫuthuật vú làm tăng nhẹ nguy cơ phát triển phù bạch mạch trong tương lai

Xạ trị là một yếu tố nguy cơ bổ sung cho những người đã phẫu thuật hạch bạch huyết.Hầu hết mọi người đã được vét hạch bạch huyết dưới cánh tay không bị phù bạch mạch.Tuy nhiên quan trọng là bạn cần hiểu nguy cơ

Tôi có thể giảm nguy cơ phát triển phù bạch mạch như thế nào?

Trong khi không biết chính xác nguyên nhân gây phù bạch mạch thì tổn thương tới dahoặc vết thương ở cánh tay bên mổ có thể dẫn tới viêm mô tế bào (một dạng nhiễm trùng

da và các mô phía dưới) có thể làm tăng nguy cơ phát triển phù bạch mạch Mặc dù cóbằng chứng khoa học hạn chế giúp giảm nguy cơ phù bạch mạch một cách tốt nhất, cácmẹo nhỏ sau đây có thể giúp bạn

 Cố gắng sử dụng tay một cách bình thường Tập nhẹ nhàng như là đi bộ hoặc bơi

là quan trọng cho thoát dịch và sẽ giữ cho các khớp mềm mại

 Chăm sóc da trên cánh tay Rửa cánh tay hàng ngày và tránh dùng nước rất lạnhhoặc rất nóng và xà phòng làm khô da Lau khô hoàn toàn cánh tay và bàn tay và

sử dụng kem giữ ẩm không mùi để giữ cho da mềm và ẩm

 Cố gắng tránh làm đứt da, xước, côn trùng cắn trên cánh tay hoặc bàn tay Đeogăng tay bảo vệ khi làm vườn hoặc rửa bát đĩa và cẩn thận khi may vá Sử dụngchất chống côn trùng khi thích hợp Nếu da bạn bị tổn thương thì hãy xử lý thậtnhanh, rửa sạch tay và bôi thuốc kháng sinh

 Tránh cắn móng tay Sử dụng giũa móng tay và cẩn thận tránh làm tổn thương biểu

bì khi cắt móng tay chân, vì làm tổn thương biểu bì có thể khiến vi khuẩn xâmnhập vào và gây nhiễm trùng

 Tránh bị cháy nắng Sử dụng kem chống nắng có hệ số bảo vệ cao và nhớ là bôikem chống nắng đều ngay cả khi mặc quần áo do bạn có thể bị cháy nắng kể cả khimặc quần áo

 Cẩn thận khi cạo lông nách – dao cạo điện hoặc kem tẩy lông là an toàn nhất dochúng ít khả năng làm tổn thương da (nếu sử dụng kem tẩy lông, thì hãy sử dụngthận trọng sau khi thử dị ứng)

 Tránh ép chặt xung quanh cánh tay và hố nách do mặc áo ngực chật, tay áo chật,

đồ trang sức đeo chật hoặc đeo túi nặng trên vai

 Cố gắng không hoạt động mạnh với các hoạt động như là đẩy hoặc kéo, đào hốtrong vườn hoặc nâng các vật nặng như là túi hàng

 Trong những chuyến bay dài, những chuyến đi tàu hỏa hoặc xe ô tô hoặc xe buýtđường dài, có gắng tập nhẹ nhàng cánh tay càng nhiều càng tốt, và bạn nên đứngdậy và đi lại

 Cố gắng duy trì cân nặng cơ thể lành mạnh bằng cách tập luyện đều đặn và tuântheo chế độ ăn cân bằng

Lấy máu ở tay bên mổ

Trước kia có thông tin cần phòng ngừa bằng cách tránh lấy máu, tiêm hoặc đo huyết áp ởcánh tay bên mổ khi bạn điều trị ung thư vú

Bằng chứng gần đây gợi ý rằng các quy trình này có thể không làm tăng nguy cơ pháttriển phù bạch mạch, miễn là chúng được thực hiện đúng và trongđiều kiện sạch sẽ Tuynhiên bác sĩ có thể vẫn khuyến nghị thực hiện các điều phòng ngừa này để làm giảm nguy

cơ nhiễm trùng

Đề nghị đọc quyển sách Giảm nguy cơ phù bạch mạch có nhiều thông tin cũng như có

thêm các mẹo vặt để giảm nguy cơ Nếu bạn đã mắc phù bạch mạch, bạn có thể đọc

quyển sách Sống với phù bạch mạch sau ung thư vú.

Có các triệu chứng gì?

Nếu bạn nhận thấy có một trong các triệu chứng sau, hãy liên lạc với điều dưỡng hoặc bác

sĩ ngay lập tức

 Sưng cánh tay, bàn tay, ngón tay, vú hoặc khu vực ngực

 Cảm giác bó chặt hoặc nặng ở bên mổ

Nếu cánh tay, vú hoặc khu vực ngực bỗng nhiên trở nên đỏ, mềm và nóng với cảm giácsưng hoặc đỏ tăng lên, hoặc nếu bạn có các triệu chứng giống như cúm, thì bạn có thể đã

bị nhiễm trùng Các triệu chứng này cần được chú ý khẩn cấp và bạn chắc chắn cần bắtđầu điều trị kháng sinh

Nếu bạn đã phát triển phù bạch mạch, thì bệnh đáp ứng điều trị tốt và có thể kiểm soátđược và cải thiện trong hầu hết các trường hợp, đặc biệt nếu điều trị được bắt đầu khi triệuchứng còn nhẹ

Bị phù bạch mạch có thể gây cảm giác không dễ chịu và có thể ảnh hưởng tới khả năngthực hiện các hoạt động hàng ngày và chơi thể thao Nó cũng có thể ảnh hưởng tới ngoạihình của bạn và sự tự tôn, và trở thành lời nhắc nhở không dứt về việc bạn mắc ung thư

vú Hãy xem phần sau về hình ảnh cơ thể để có thêm thông tin để ứng phó với bệnh này

Sự chắc khỏe của xương và loãng xương

Sự chắc khỏe của xương là quan trọng trong cả cuộc đời Nó càng trở nên quan trọng khibạn càng lớn tuổi hoặc ốm đau hoặc điều trị làm tăng nguy cơ mắc bệnh về xương Chừng

35 tuổi là chúng ta bắt đầu giảm mật độ xương như là một phần của quá trình lão hóa tựnhiên và điều này có thể dẫn tới loãng xương

Loãng xương là gì?

Trong sách vở thì loãng xương nghĩa là ‘xương xốp’ và là xương bị yếu đi hoặc mỏng đi

Do xương trở nên mỏng manh nên xương có thể bị gãy ngay cả khi không có lực tác độnghoặc lực rất nhỏ Thường thì không phát hiện ra loãng xương cho tới lúc xuất hiện gãyxương đầu tiên Mặc dầu không thể chữa được loãng xương, hiện có điều trị để có gắnggiữ xương khỏe và ít khả năng gãy hơn

Điều trị ung thư vú có thể ảnh hưởng tới xương chắc khỏe như thế nào?

Cả phụ nữ chưa trải qua thời kỳ mãn kinh và phụ nữ đã qua thời kỳ mãn kinh (sau mãnkinh) có thể có nguy cơ tăng về loãng xương có liên quan tới điều trị ung thư vú

Hóa trị

Hóa trị có thể ảnh hưởng tới chức năng của buồng trứng, gây ra mãn kinh sớm ở một sốphụ nữ, tức là có ít oestrogen được sản sinh ra, và như vậy có thể làm giảm mật độ xương.Phụ nữ ở tuổi 45 hoặc ít hơn có kinh nguyệt đã dừng trong ít nhất một năm do điều trịcũng có thể có nguy cơ loãng xương thậm chí nếu cả khi có kinh nguyệt lại

Một số nghiên cứu đã cho thấy rằng phụ nữ sau mãn kinh bị hóa trị có thể nhận thấy mật

độ xương giảm nhiều hơn là khi không bị hóa trị

Ức chế buồng trứng

Ức chế buồng trứng có nghĩa là buồng trứng ngừng làm việc tạm thời hoặc vĩnh viễn.Điều đó có nghĩa là có ít oestrogen ở trong cơ thể hơn để thúc đẩy ung thư phát triển vànhư vậy cũng có thể làm giảm mật độ xương Có thể thực hiện ứng chế buồng trứng bằngliệu pháp nội tiết, phẫu thuật hoặc xạ trị.

Tamoxifen (thuốc nội tiết bậc 1)

Có thể chỉ định tamoxifen cho cả phụ nữ tiền mãn kinh và sau mãn kinh Thuốc ngănchặn ảnh hưởng của oestrogen, giúp làm ngừng sự tăng trưởng của tế bào ung thư vú

Ở những phụ nữ tiền mãn kinh, uống tamoxifen có thể làm giảm nhẹ mật độ xương Điềunày không chắc chắn dẫn tới loãng xương trừ khi cùng lúc thực hiện ức chế buồng trứng.Tuy nhiên nguy cơ có thể cao hơn nếu bạn ở tuổi 45 hoặc ít hơn và kinh nguyệt của bạn

đã dừng trong ít nhất một năm

Ở những phụ nữ mãn kinh, uống tamoxifen làm chậm việc giảm mật độ xương và có thểlàm giảm nguy cơ loãng xương

Các chất ức chế Aromatase (thuốc nội tiết bậc 2)

Các chất ức chế Aromatase (gồm anastrozole, letrozole và exemestane) chủ yếu đượcdùng để điều trị ung thư vú ở những phụ nữ sau mãn kinh Các thuốc này làm giảm lượngoestrogen tuần hoàn trong cơ thể, có thể dẫn tới giảm mật độ xương

Một số phụ nữ tiền mãn kinh uống thuốc ức chế aromatase đồng thời với ức chế buồngtrứng Thực hiện hai điều trị này có thể làm giảm mật độ xương

Khả năng phát triển loãng xương trong khi uống thuốc ức chế aromatase cũng phụ thuộcvào xương của bạn chắc khỏe thế nào trước khi bạn điều trị ung thư vú

Tôi có thể làm gì để duy trì xương chắc khỏe?

Tập luyện có thể giúp xương bạn khỏe và làm giảm nguy cơ phát triển loãng xương.Tập luyện nặng đều đặn có thể giúp thúc đẩy phát triển xương và làm xương khỏe Tậpluyện nặng tốt gồm đi bộ nhanh, nhảy dây, aerobic, quần vợt, nhảy Bạn nên tham vấnchuyên gia trước khi bắt đầu bất kỳ bài tập mới nào Xem phần sau để có thêm thông tin

về tập luyện sau điều trị

Cơ bản là ăn chế độ ăn cân bằng để mang cho bạn các chất dinh dưỡng quan trọng choxương chắc khỏe, gồm các nguồn canxi trong chế độ ăn như là thực phẩm từ sữa như sữa,

pho mát và sữa chua Bạn có thể tìm thấy thêm thông tin trong phần “Ăn cho xương chắc

khỏe”.

Uống quá nhiều chất cồn và hút thuốc lá có thể làm tổn thương xương

Để có thêm thông tin để giữ xương chắc khỏe, đề nghị đọc quyển sách Loãng xương và

điều trị ung thư vú.

Tôi có thể mang thai sau điều trị ung thư vú không?

Thật khó dự đoán chính xác điều trị ung thư vú ảnh hưởng thế nào tới khả năng sinh sảncủa bạn Nói chung bạn nên cho là bạn vẫn có thể mang thai trừ khi bạn không có kinhnguyệt ít nhất trong một năm sau khi hoàn thành điều trị nếu bạn trên 40 tuổi hoặc hơn,hoặc sau hai năm nếu bạn dưới 40 tuổi Thậm chí nếu bạn không có kinh lại, bạn vẫn cóthể có trứng và có thể mang thai Tuy nhiên, nếu kinh nguyệt của bạn trở lại thì điều nàykhông nhất thiết có nghĩa là khả năng sinh sản của bạn không bị ảnh hưởng

Khả năng sinh sản bị ảnh hưởng như thế nào?

Điều trị ung thư có nghĩa là bạn phải nghĩ tới khả năng sinh sản của bạn sớm hơn bạn đãlên kế hoạch Đó là do một số điều trị ung thư vú có thể ảnh hưởng tới việc bạn có thểmang thai trong tương lai, phụ thuộc vào tuổi và loại điều trị Một số phụ nữ sẽ được gửitới các bác sĩ sinh sản trước khi bắt đầu điều trị

Liệu pháp nội tiết

Nếu bạn được uống tamoxifen thì thường là uống thuốc này trong 5 năm hoặc lâu hơn.Bạn được khuyên không mang thai trong khi đang uống thuốc do nó có thể gây hại cho sựphát triển của thai nhi Nếu bạn muốn có con và bạn ở lứa tuổi 30 hoặc đầu 40 thì uốngtamoxifen trong 5 năm hoặc lâu hơn có thể gây vấn đề nên bạn cần thảo luận với bác sĩ

Hóa trị

Hóa trị có thể gây vô sinh ở những phụ nữ chưa qua mãn kinh (tiền mãn kinh) Nó có thểảnh hưởng tới chức năng của buồng trứng, làm giảm số lượng hoặc chất lượng trứng.Hóa trị cũng có thể làm cho kinh nguyệt của bạn mất đi Việc mất kinh có thể là tạm thờihoặc vĩnh viễn Nói chung bạn càng trẻ khi đang điều trị và nhất là bạn dưới 35 thì càngnhiều khả năng rằng kinh nguyệt của bạn sẽ có lại Phụ nữ trên 35 hoặc lớn tuổi hơn thìnhiều khả năng mất khả năng sinh sản do mãn kinh sớm

Thậm chí nếu kinh nguyệt có lại sau hóa trị thì có nhiều khả năng hiện tượng mãn kinh sẽxảy ra sớm hơn (sớm tới 5-10 năm) so với khi bạn không hóa trị Điều này có thể có nghĩa

là bạn có khoảng thời gian có thể mang thai ngắn hơn bình thường Nếu bạn có kinh lạithì không nhất thiết có nghĩa là khả năng sinh sản của bạn không bị ảnh hưởng, nên điềuquan trọng là hãy nói chuyện với bác sĩ điều trị hóa chất nếu bạn có mối lo lắng nào đó

Để có thêm thông tin về hóa trị, đề nghị đọc quyển Hóa trị cho ung thư vú.

Làm sao biết được khả năng sinh sản của bạn bị ảnh hưởng?

Sau khi kết thúc điều trị, không có cách thức hoàn toàn tin cậy nào để kiểm tra xem việcđiều trị ảnh hưởng đến khả năng sinh sản như thế nào Bạn có thể không thấy ngay lập tứcsau khi kết thúc điều trị nếu bạn vẫn còn đang trong độ tuổi sinh sản.

Nếu kinh nguyệt vẫn giữ bình thường hoặc trở lại sau khi ngừng, thì nhiều khả năng bạn

có thể mang thai, phụ thuộc vào tuổi của bạn Tuy nhiên việc có kinh nguyệt trở lại khôngnhất thiết có nghĩa rằng khả năng sinh sản của bạn không bị ảnh hưởng, nên quan trọng làhãy nói chuyện với bác sĩ nếu bạn có bất kỳ mối lo ngại nào

Nếu kinh nguyệt chưa trở lại, bạn có thể cần liên lạc với bác sĩ của bạn hoặc với bác sĩ địaphương để họ có thể gửi bạn tới bác sĩ sản khoa

Để kiểm tra xem buồng trứng có hoạt động hay không, bác sĩ sẽ hỏi về kinh nguyệt củabạn: kinh nguyệt đã bắt đầu trở lại hay chưa, và liệu bạn có các triệu chứng mãn kinh haykhông Một loạt các xét nghiệm máu để kiểm tra mức độ nội tiết được gọi là FSH(hormone kích thích nang trứng) có thể được thực hiện Mức độ oestrodiol (hormone nộitiết nữ) cũng có thể được đo Các kết quả của các xét nghiệm này hỗ trợ cho chẩn đoánmãn kinh Đôi khi bạn sẽ được xét nghiệm máu để kiểm tra mức độ chất nội tiết được gọi

là AMH (hormone antimullerian) do xét nghiệm này đưa ra thông tin chính xác hơn vềhoạt động của buồng trứng Siêu âm buồng trứng cũng có thể hữu ích và thường đượcthực hiện ở một vài bệnh viện khác

Mang thai sau điều trị ung thư vú

Một số bác sĩ khuyên phụ nữ chờ ít nhất hai năm trước khi có thể mang thai, là do khảnăng ung thư quay trở lại có thể giảm đi theo thời gian, và bạn có thể gặp nguy cơ ung thưtái phát lớn nhất trong hai năm đầu sau chẩn đoán

Chờ đợi thời gian dài có thể không thích hợp đối với mọi phụ nữ Nếu bạn đang nghĩ tớiviệc mang thai trước khi kết thúc chu kỳ hai năm, hãy nói chuyện với bác sĩ Bác sĩ có thểgiúp bạn đưa ra lựa chọn đúng

Đối mặt với vấn đề vô sinh vĩnh viễn

Một số phụ nữ được điều trị ung thư vú sẽ đối mặt với khả năng vô sinh vĩnh viễn Điềunày có thể gây đau đớn và khó chấp nhận, đặc biệt là nếu nó đến vào lúc bạn đang có kếhoạch lập gia đình hoặc trước khi bạn kết thúc hôn nhân Nó có thể thay đổi cảm giác củabạn về bản thân bạn như là phụ nữ và bạn có thể cảm thấy căng thằng, đau buồn, mất mát

mà ung thư đã gây ra cho bạn

Nếu bạn lo ngại về bất kỳ vấn đề gì liên quan tới khả năng sinh sản, bạn có thể thấy hữuích khi nói chuyện về cảm giác của bạn với bác sĩ chuyên về sinh sản Bất kể bạn có cảmgiác như thế nào hãy nhớ rằng bạn không phải ứng phó một mình

Có nhiều thông tin về khả năng vô sinh tạm thời và vĩnh viễn trong các quyển sách Khả

năng sinh sản và điều trị ung thư vú và Phụ nữ trẻ với ung thư vú.

Tránh thai sau ung thư vú

Nếu bạn có quan hệ tình dục với nam giới, quan trọng là thảo luận

việc tránh thai với bác sĩ của bạn Bác sĩ có thể gửi bạn tới phòng

khám kế hoạch hóa gia đình hoặc bác sĩ gia đình để họ có thể khuyên

bạn các biện pháp tránh thai thích hợp nhất với bạn Phụ nữ điều trị

ung thư vú (kể cả điều trị tamoxifen) được khuyến nghị sử dụng các

phương pháp tránh thai không có nội tiết, như là bao cao su,

Femidom (bao tránh thai cho phụ nữ) hoặc màng chắn âm đạo

Bạn cần sử dụng biện pháp tránh thai tin cậy trong và sau khi điều trị

Có thể sử dụng vòng tránh thai Tuy nhiên bạn cần thảo luận với bác

sĩ vì không phải tất cả các loại đều phù hợp cho các phụ nữ ung thư

vú

Viên thuốc tránh thai ít khi được khuyên dùng sau chẩn đoán ung thư

vú, vì các chất nội tiết trong thuốc tránh thai có thể thúc đẩy bất kỳ tế

bào ung thư vú nào còn lại phát triển Tuy nhiên có thể dùng viên

thuốc tránh thai khẩn cấp do nó là một liều đơn và nhiều khả năng

không ảnh hưởng tới ung thư vú Hãy nói chuyện với bác sĩ nếu bạn

có bất kỳ mối lo ngại nào

Các dấu hiệu và triệu chứng của ung thư tái phát

Giới thiệu

Hầu hết phụ nữ đều lo lắng về việc ung thư tái phát Các điều lo lắng này là bình thường, và nỗi sợ hãi và lo âu thường giảm đi theo thời gian Hiểu về việc bạn hiểu biết như thế nào về vú và cơ thể bạn sau điều trị, và các triệu chứng bạn nên nói với bác sĩ có thể giúp quản lý cảm giác không chắc chắn bạn đang trải qua.

Phần này giải thích điều gì xảy ra sau khi điều trị tại bệnh viện, bạn cần tìm kiếm điều gì,các cách khác nhau ung thư có thể quay lại và bạn cần làm gì nếu có lo ngại

Bạn có thể được khám lâm sàng gồm khám vú và khu vực vú/ngực cũng như bất kỳ khuvực nào thấy lo ngại Bạn có thể được gửi tới một bác sĩ khác, ví dụ một bác sĩ vật lý trịliệu nếu bạn có khó khăn về cử động tay

Tôi sẽ được làm các xét nghiệm đều đặn nào?

Sau điều trị tại bệnh viện, bạn hãy tiếp tục cảm nhận xem có thay đổi gì không Bạn cũng

có thể được chụp X quang vú đều đặn Nếu bạn được mổ bảo tồn, bạn sẽ được chụp Xquang cả hai vú Nếu bạn mổ cắt vú có hoặc không tái tạo, bạn sẽ chỉ chụp X quang vúcòn lại

Tiếp tục hiểu về vú

Cho dù bạn phẫu thuật bảo tồn hay cắt vú (có hoặc không tái tạo vú), quan trọng là bạnhiểu về bất kỳ thay đổi nào ở vú, ngực hoặc khu vực xung quanh sau khi điều trị, thậm chínếu bạn vẫn đang được tái khám hoặc chụp X quang vú đều đặn

Sau điều trị ung thư vú, khó mà biết vú hoặc khu vực sẹo mổ có cảm giác như thế nào,nhất là khi khu vực đó thay đổi theo thời gian Ngay sau phẫu thuật và trong vài tuần sau