TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH

TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH Người dịch Hoàng Thu Hà Người hiệu đính Bác sĩ Nguyễn Phương Anh, PGS TS Nguyễn Đình Tùng Giới thiệu Kết quả giải phẫu bệnh mô tả các kế.

TÌM HIỂU KẾT QUẢ GIẢI PHẪU BỆNH

Người dịch: Hoàng Thu Hà

Người hiệu đính: Bác sĩ Nguyễn Phương Anh, PGS TS Nguyễn Đình Tùng

Giới thiệu

Kết quả giải phẫu bệnh mô tả các kết quả của bất kỳ xét nghiệm nào trên các mô được lấy ra khỏi cơ thể bạn Tài liệu này cho bạn biết về thông tin trong kết quả mô giải phẫu khi bạn bị ung thư vú, giải thích các thuật ngữ khác nhau và các kết quả xét nghiệm có nghĩa là gì?

Kết quả giải phẫu bệnh là gì?

Giải phẫu bệnh là một ngành y học hình ảnh xem xét sự ảnh hưởng của bệnh tới các tế bào và mô của cơ thể như thế nào Mỗi lần bạn được lấy mô, các nhà giải phẫu bệnh sẽ xem xét mô và đưa ra kết quả giải phẫu bệnh

Ví dụ, bạn sẽ có kết quả giải phẫu bệnh nếu bạn được sinh thiết (lấy mẫu mô để phân tích), được phẫu thuật bảo tồn vú (lấy đi phần ung thư và biên của mô vú xung quanh phần ung thư) hoặc được phẫu thuật cắt vú (cắt bỏ tất cả mô vú gồm cả nhũ hoa) Thông tin trong kết quả giải phẫu bệnh giúp nhóm bác sĩ của bạn quyết định điều trị nào là tốt nhất cho bạn Lượng thông tin chi tiết trong mỗi kết quả sẽ phụ thuộc vào

mô nào của bạn được lấy ra

Không phải kết quả giải phẫu bệnh nào cũng chứa đầy đủ thông tin Ví dụ, sinh thiết một cục u ở vú là từ một khu vực nhỏ xác định và sẽ không có thông tin về các hạch dưới nách Nên trong một số trường hợp bạn cần chờ để có tất cả các kết quả giải phẫu bệnh từ phẫu thuật thêm trước khi có thể quyết định điều trị đầy đủ

Chờ đợi kết quả

Chờ đợi kết quả xét nghiệm mô có thể là thời gian khó khăn Bạn phải chờ bao lâu phụ thuộc vào loại phẫu thuật mà bạn trải qua và bạn được điều trị ở đâu Một số kết quả

có thể mất nhiều thời gian hơn các loại khác và các xét nghiệm khác nhau có thể được thực hiện trong các phòng xét nghiệm khác nhau

Các kết quả sinh thiết có thể có trong một vài ngày (đôi khi có trong cùng ngày), trong khi kết quả từ phẫu thuật bảo tồn vú hoặc cắt bỏ vú có thể mất một tới hai tuần, Các chuyên gia hoặc điều dưỡng chăm sóc của bạn cần nói cho bạn khi nào có kết quả Khi lần đầu tiên bạn có được kết quả, bạn có thể thấy khó hiểu và khó nhớ Có thể nhờ

họ hàng hoặc bạn bè đi cùng với bạn Nếu bạn được giải thích các kết quả xét nghiệm nhưng bạn không hiểu thì hãy hỏi các chuyên gia hoặc các điều dưỡng Bạn có thể xin một bản copy kết quả giải phẫu bệnh để đọc kỹ cùng với một thành viên nhóm chăm sóc của bạn hoặc đọc sau này trong thời gian rỗi

Trong kết quả giải phẫu bệnh có thông tin gì?

Không phải tất cả các kết quả giải phẫu bệnh sẽ giống nhau Các bệnh viện khác nhau

sẽ đưa ra thông tin theo trật tự khác nhau, và có thể dùng các từ hoặc thuật ngữ khác nhau để giải thích cùng một điều

Kết quả giải phẫu bệnh bắt đầu bằng thông tin chung như là tên, ngày sinh và số hiệu bệnh viện, tên của bác sĩ và ngày phẫu thuật

Tiếp theo thường là mô tả mô vú trước khi xem dưới kính hiển vi Phần này của kết quả được gọi là mô tả đại thể và có thể gồm thông tin về:

 Kích thước, khối lượng và hính dáng bên ngoài của mô

 Vị trí của mô trong vú trước khi được lấy ra

 Quá trình chuẩn bị trước khi xem xét dưới kính hiển vi

Tiếp theo là mô tả vi thể, chỉ ra tất cả các đặc tính của ung thư được nhìn thấy dưới kính hiển vi Cuối cùng, có tóm tắt các điểm chính, đôi khi ở dạng danh sách ở phần kết luận

Hãy nhớ rằng tất cả thông tin trong kết quả giải phẫu bệnh được xem xét cùng nhau khi quyết định điều trị cho bạn và những lợi ích của điều trị Không được chỉ nhìn vào một vài thông tin nào – các thông tin cần đặt trong mối liên quan tới tất cả các thông tin khác trong kết quả

Thông tin về tình trạng ung thư vú của bạn

Bạn mắc loại ung thư vú nào?

Vú cấu tạo từ các tiểu thùy (các tuyến sản sinh sữa) và các ống dẫn sữa ra đầu vú, tất

cả được bao quanh bằng các tuyến, mô xơ và mô mỡ

Có nhiều loại ung thư vú khác nhau, được chuẩn đoán phụ thuộc vào hình dạng của ung thư khi được xem xét dưới kính hiển vi

Một số ung thư vú chưa lan ra ngoài thành của ống dẫn sữa khi được phát hiện thì được gọi là ung thư không xâm lấn Một thuật ngữ khác cho ung thư không xâm lấn là

in situ Nếu bạn được chuẩn đoán là ung thư ống in situ (tại chỗ) (DCIS) thì nghĩa là ung thư chưa lan vào mô vú xung quang các ống dẫn sữa

Hầu hết các loại ung thư vú là xâm lấn Điều đó nghĩa là ung thư vú có thể lan rộng tới các bộ phận khác của vú hoặc qua hệ bạch huyết hoặc dòng máu tới nơi nào đó trong

cơ thể Nếu bạn bị mắc ung thư vú xâm lấn thì không có nghĩa là ung thư đã hoặc sẽ lan tỏa, mà chỉ là nó có tiềm năng lan tỏa Khi ung thư vú đã lan tới các cơ quan khác của cơ thể thì được gọi là ung thư vú thứ phát, ung thư vú tiến triển hoặc ung thư vú di căn

Các loại ung thư vú khác nhau

Hay gặp một số người đồng thời có các khu vực ung thư vú xâm lấn và không xâm lấn

Loại phổ biến nhất là ung thư vú xâm lấn được gọi là loại không đặc biệt (NST), đôi khi được gọi là ung thư ống dẫn sữa xâm lấn hoặc cách khác là không đặc hiệu (NOS) trong kết quả giải phẫu bệnh Loại phổ biến thứ hai là ung thư vú thể tiểu thùy xâm lấn

Tuy nhiên có nhiều loại khác, các loại ung thư vú phụ hiếm gặp có thể được gọi tên trong kết quả giải phẫu bệnh Các loại phụ này có các mô hình tế bào làm cho chúng nhìn khác nhau khi xem xét dưới kính hiển vi và gồm thể ống, thể nhày, thể tủy, thể nhú, thể vi nhú, thể viêm, thể dị sản và bệnh Paget

Các lựa chọn điều trị

Các điều trị khác nhau có thể được khuyến nghị phụ thuộc vào loại ung thư vú bạn mắc Hãy hỏi nhóm bác sĩ nếu bạn muốn biết tại sao họ muốn bạn có một quá trình điều trị đặc biệt

Bạn có thể muốn hỏi:

 Tôi mắc loại ung thư vú nào?

 Ung thư vú là xâm lấn hay không xâm lấn?

Khối ung thư vú lớn đến mức nào?

Kích thước của u ung thư vú thường được đo bằng milimet (mm) hoặc xăngtimet (cm) Mặc dầu khối u ung thư nhỏ hơn thường có tiên lượng tốt hơn, kích thước thường không phải là yếu tố tiên lượng duy nhất - ví dụ, ung thư phát triển nhanh như thế nào cũng là một yếu tố cần được lưu ý Có thể một khối ung thư nhỏ phát triển rất nhanh trong khi một u ung thư lớn hơn có phát triển chậm trong thời gian dài

Kích thước tính bằng xăngtimet hoặc milimet

Đôi khi có từ hai khu vực trở lên bị ung thư vú Trong trường hợp này đo mỗi khu vực.

Đa tâm có nghĩa là từ hai khu vực ung thư vú trở lên ở các phần tư khác nhau của vú

Đa ổ nghĩa là đã thấy từ hai khu vực ung thư trở lên nhưng đều nằm ở một phần tư của vú

Các lựa chọn điều trị

Bạn nhiều khả năng cần được hóa trị nếu ung thư vú của bạn lớn hơn 2 cm, nhưng điều này sẽ phụ thuộc vào một vài yếu tố khác và các kết quả từ kết quả giải phẫu bệnh Đó

là do khối u ung thư có kích thước lớn hơn có thể đã tồn tại lâu hơn trước khi được phát hiện và do vậy có nhiều cơ hội lan rộng hơn

Kích thước và vị trí của khối u ung thư trong mối quan hệ với kích cỡ vú của bạn cũng

có thể ảnh hưởng tới các lựa chọn phẫu thuật cho bạn Ví dụ, với khối u ung thư nhỏ hơn thì có thể phẫu thuật bảo tồn, khi đó chỉ khối u ung thư và một phần nhỏ mô tốt xung quanh được lấy đi

Nếu bạn có khối ung thư lớn hơn (trong mối tương quan với vú của bạn) bạn có thể được khuyến nghị phẫu thuật cắt bỏ vú hoặc bạn có thể được đề nghị hóa trị trước khi phẫu thuật (được gọi là hóa trị tân bổ trợ) để làm co khối u, tức là có thể chỉ cần loại

bỏ ít mô vú hơn trong khi phẫu thuật

Bạn có thể muốn hỏi:

 Kích thước của ung thư vú là bao nhiêu?

 Có từ hai vị trí ung thư vú trở lên không?

Ung thư vú ở độ mấy?

Ung thư được chia theo độ phụ thuộc vào các tế bào ung thư khác với tế bào vú bình thường như thế nào và các tế bào ung thư phát triển nhanh ra sao Trong kết quả giải phẫu bệnh điều này cũng có thể được gọi là biệt hóa

Ung thư vú xâm lấn

Có 3 cấp độ ung thư vú xâm lấn:

 Độ 1 (biệt hóa tốt) - các tế bào ung thư nhìn gần như giống với tế bào bình

thường và thường là phát triển chậm

 Độ 2 (biệt hóa vừa phải) - các tế bào ung thư nhìn ít giống tế bào bình thường

và phát triển nhanh hơn

 Độ 3 (biệt hóa kém) - các tế bào ung thư nhìn thay đổi nhiều và thường là phát

triển nhanh

Carcinoma thể ống tại chỗ (DCIS)

Có 3 cấp độ DCIS nhưng thường được nói là thấp, trung bình và cao thay cho 1,2 và 3

Các lựa chọn điều trị

Các bệnh nhân có ung thư vú xâm lấn độ 3 nhiều khả năng được hóa trị để giúp phá hủy bất kỳ tế bào ung thư nào có thể đã lan tỏa do ung thư đang phát triển nhanh hơn Bạn có thể muốn hỏi:

Ung thư vú ở độ mấy?

Ung thư vú có thể loại bỏ hoàn toàn được không?

Kết quả giải phẫu bệnh sẽ nói cho bạn biết các tế bào ung thư vú gần với các rìa của toàn bộ khu vực mô đã được cắt bỏ tới mức độ nào Đây được gọi là biên phẫu thuật Điều quan trọng là ung thư được loại bỏ với một khu vực mô còn khỏe mạnh xung quanh ung thư để đảm bảo rằng không còn tế bào ung thư nào còn lại

 Biên âm tính (sạch) nghĩa là không còn nhìn thấy các tế bào ung thư tại bên ngoài của mô được lấy ra

 Biên dương tính nghĩa là các tế bào ung thư rất gần với hoặc chạm tới mép của mô Các bệnh viện khác nhau sẽ có các hướng dẫn khác nhau về việc biên sạch lớn tới mức

độ nào, mô lành cần lớn bao nhiêu nhưng các hướng dẫn hiện hành khuyến nghị tối thiểu là 2 mm xung quanh chỗ ung thư

Lựa chọn điều trị

Nếu bạn có biên âm tính hoặc biên sạch thì nhiều khả năng bạn không cần phẫu thuật thêm nữa Nếu bạn có biên dương tính, bạn có thể cần phẫu thuật thêm để lấy ra thêm

mô phụ thuộc vào biên Điều này nghĩa là đôi khi cần cắt hết vú để đảm bảo tất cả ung thư đã cắt bỏ

Bạn có thể muổn hỏi:

 Ông/bà có thể nói cho tôi biết tất cả ung thư vú đã được lấy đi phải không?

Có bất kỳ tế bào ung thư vú nào trong hệ mạch bạch huyết hoặc mạch máu (xâm lấn mạch bạch huyết) không?

Vú chứa mạng lưới các mạch bạch huyết và mạch máu nối vú với phần còn lại của cơ thể Nếu tế bào ung thư vú xâm lấn qua thành của các mạch này thì được gọi là xâm lấn mạch bạch huyết-mạch máu Điều này làm tăng cơ hội ung thư vú lan tới nơi nào khác trên cơ thể Kết quả giải phẫu bệnh sẽ nói liệu đã có sự xâm lấn mạch bạch huyết-mạch máu trong mô được lấy ra trong phẫu thuật hay không

Lựa chọn điều trị

Bệnh nhân có xâm lấn mạch bạch huyết-mạch máu nhiều khả năng được hóa trị để phá hủy bất kỳ tế bào ung thư nào có thể có trong hệ bạch huyết hoặc dòng máu

Bạn có thể muốn hỏi:

 Có bất kỳ dấu hiệu nào của xâm lấn vào hệ bạch huyết hay không?

Có bất kỳ tế bào ung thư vú nào trong hạch bạch huyết không?

Vú của chúng ta có mạng lưới các mạch bạch huyết để đổ bạch huyết vào các hạch bạch huyết nằm trong hố nách Có chừng 20 hạch bạch huyết dưới mỗi cánh tay, mặc dầu số lượng chính xác có thể thay đổi nhiều từ người này qua người khác

Các tế bào ung thư vú có thể lan tới các hạch bạch huyết, nên nếu bạn bị ung thư xâm lấn thì một hoặc nhiều hạch được lấy ra sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi để xem liệu chúng có chứa tế bào ung thư hay không

Các hạch bạch huyết dưới cánh tay

 Hạch bạch huyết âm tính nghĩa là hạch bạch huyết được xét nghiệm không có tế bào ung thư

 Hạch bạch huyết dương tính nghĩa là chúng có chứa tế bào ung thư

Kết quả giải phẫu bệnh sẽ nói có bao nhiêu hạch được lấy ra trong khi phẫu thuật và bao nhiêu hạch có chứa tế bào ung thư Điều này thường được viết dưới dạng con số

Ví dụ, 2/10 nghĩa là 10 hạch bạch huyết được lấy ra và có 2 hạch có chứa tế bào ung thư Có càng nhiều hạch dương tính thì càng nhiều khả năng ung thư đã lan tới một nơi nào khác trong cơ thể

Đôi khi chỉ có một diện tích tí hon của ung thư vú trong các hạch bạch huyết Khi tế bào ung thư trong hạch bạch huyết nằm trong khoảng 0,2 mm tới 2 mm, thì được gọi

là di căn vi thể Khi kích thước của ung thư trong hạch bạch huyết chưa tới 0,2 mm thì được gọi là các tế bào khối u biệt lập

Di căn vi thể được phân loại là hạch bạch huyết dương tính, trong khi đó những người

có các tế bào ung thư biệt lập có thể được phân loại là hạch bạch huyết âm tính

Các lựa chọn điều trị

Những người có ung thư vú hạch bạch huyết dương tính nhiều khả năng được hóa trị

và xạ trị để giúp phá hủy bất kỳ tế bào nào còn sót lại hoặc các tế bào có thể đã đi tới các cơ quan khác của cơ thể

Bạn có thể muốn hỏi:

 Các hạch bạch huyết là dương tính hay âm tính?

 Nếu hạch là dương tính, thì có bao nhiêu hạch bạch huyết bị ảnh hưởng?

Các tế bào ung thư vú có thụ thể oestrogen dương tính hay âm tính?

Nội tiết nữ oestrogen có thể đóng vai trò trong thúc đẩy ung thư vú phát triển Nếu bạn mắc ung thư vú có các thụ thể trên tế bào gắn với oestrogen thì được gọi là ung thư vú dương tính với thụ thể oestrogen hay là ung thư vú ER+

Tất cả ung thư vú được xét nghiệm các thụ thể oestrogen bằng cách dùng mô từ sinh thiết hoặc sau khi phẫu thuật, và kết quả giải phẫu bệnh sẽ cho biết liệu có bất kỳ tế bào ER+ nào không Một số kết quả cũng sẽ cho biết các tế bào có các thụ thể dương tính với progestrogen (PR+) hay không Do các thụ thể oestrogen đóng vai trò quan trọng hơn trong việc lên kế hoạch điều trị, các thụ thể progestrogen thường không hay được xét nghiệm thường quy

Đôi khi dùng thang điểm (thường là đến 8) để chỉ ra sự kết hợp số lượng trung bình của các thụ thể nội tiết trên một tế bào ung thư và tỷ lệ các tế bào có các thụ thể Tỷ lệ phần trăm tổng của các tế bào có các thụ thể nội tiết đôi khi cũng được đưa ra

Lựa chọn điều trị

Nếu bạn mắc ung thư vú xâm lấn có thụ thể dương tính với oestrogen sẽ thường được khuyên dùng liệu pháp nội tiết Có một vài thuốc nội tiết khác nhau có tác dụng theo các cơ chế khác nhau

Nếu bạn mắc ung thư vú có thụ thể nội tiết âm tính, thì liệu pháp nội tiết không có bất

kỳ lợi ích nào cho bạn

Bạn có thể muốn hỏi:

 Thụ thể nội tiết của ung thư vú là dương tính hay âm tính?

Các tế bào ung thư vú là dương tính hay âm tính với HER2?

Một số tế bào ung thư vú có sự bộc lộ quá mức một protein được gọi là HER 2 trên bề mặt tế bào cao hơn mức thông thường, protein này thúc đẩy các tế bào ung thư phát triển Chỉ chừng 15-20% ung thư vú xâm lấn có protein này và được gọi là dương tính với HER2 Loại ung thư này có xu hướng phát triển và lan tỏa nhanh hơn ung thư vú

âm tính với HER2

Có ba cách thức chính mà các bác sĩ xét nghiệm giải phẫu bệnh đo lường mức độ HER2 Một được gọi là IHC (hóa mô miễn dịch) và xét nghiệm này thường được làm trước tiên Mức độ HER2 được kết quả trong thang điểm từ 0-3 Điểm bằng 0 hoặc 1+ được gọi là HER+ âm tính và nghĩa là ung thư vú không có mức HER2 cao Điểm bằng 2+ là ở đường biên, và điểm 3+ nghĩa là tìm thấy mức độ HER2+ cao

Hai cách khác để đo HER2+ được gọi là FISH (fluorescent in situ hybridasation) và CISH (chromogenic in situ hybridisation) Các kết quả được kết quả là dương tính hay

âm tính Ung thư vú có đường biên IHC (+2) nên được xét nghiệm lại bằng FISH hoặc CISH để xác nhận liệu đó thật sự là HER2 dương tính Đây là xét nghiệm đặc biệt và

có thể mất từ một tới hai tuần để có kết quả

Ngoài các thử nghiệm lâm sàng, xét nghiệm HER2 thông thường chỉ được thực hiện trên ung thư vú xâm lấn, nên điều này sẽ không được đề cập nếu bạn mắc ung thư vú thể ống tại chỗ (DCIS)

Các lựa chọn điều trị

Những người có ung thư vú xâm lấn HER2 dương tính nhiều khả năng được khuyên hóa trị và điều trị thuốc được gọi là liệu pháp trúng đích, thuốc này tác dụng bằng cách ngăn chặn đặc hiệu sự phân chia và phát triển của tế bào ung thư Liệu pháp trúng đích

được biết nhiều nhất là trastuzumab (Herceptin), còn lợi ích của các thuốc khác đang

được xem xét trong các thử nghiệm lâm sàng, nên nhiều khả năng các liệu pháp trúng đích khác sẽ có trong tương lai

Để có thêm thông tin về trastuzumab, đề nghị xem tài liệu Trastuzumab (Herceptin).