Loãng xương và điều trị ung thư vú LOÃNG XƯƠNG VÀ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÚ Quyển sách này dành cho những người đã được điều trị ung thư vú và có thể lo ngại hoặc muốn biết thêm thông tin về nguy cơ phát tr.
Trang 1LOÃNG XƯƠNG VÀ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÚ
Quyển sách này dành cho những người đã được điều trị ung thư vú và có thể lo ngại hoặc muốn biết thêm thông tin về nguy cơ phát triển loãng xương
Người dịch: Hoàng Thu Hà
Người hiệu đính: Bác sĩ Nguyễn Phương Anh
Trang 2Một số điều trị ung thư vú có thể làm ảnh hưởng tới xương của bạn, rồi có thể làm tăng nguy cơ phát triển loãng xương trong tương lai
Tài liệu này giải thích loãng xương là gì, tại sao bạn có nguy cơ loãng xương nếu bạn đã điều trị ung thư vú và làm thế nào bạn có thể giúp bảo vệ xương của bạn bằng những thay đổi đơn giản về lối sống
Loãng xương là gì?
Loãng xương là trạng thái khi mà xương của bạn mất đi sự chắc khỏe và trở nên dễ gãy và nhiều khả năng bị gãy
Xương có một vỏ dày bên ngoài và lưới bền bên trong, lưới được lấp đầy colagen (protein), các muối canxi và các chất khoáng khác Bên trong nhìn giống như tổ ong, với các mạch máu và tủy xương trong các khoảng trống giữa các thanh giằng của xương Loãng xương nghĩa là một số các thanh giằng này trở nên mỏng đi (và có thể cùng nhau biến mất) và có thể gãy khi có chút lực tác dụng hoặc khi chẳng cần lực tác dụng nào cả
Loãng xương không gây đau hoặc có các triệu chứng chung, nên thường thì không thấy loãng xương cho đến khi vết gãy xuất hiện Cổ tay, hông và cột sống là các vị trí tại đó vết gãy xuất hiện phổ biến nhất
Mặc dầu không thể chữa khỏi loãng xương, hiện có nhiều điều trị cố gắng giữ xương chắc khỏevà ít khả năng gãy hơn
Điều gì gây ra loãng xương?
Trang 3Xương của chúng tăng mật độ và sự chắc khỏe cho đến khi chúng ta đạt đến những năm
cuối của tuổi 20 Đến tuổi 35, chúng ta bắt đầu giảm mật độ xương như là một phần của
quá trình lão hóa tự nhiên, và xảy ra từ từ theo thời gian Sự giảm nhiều về mật độ xương được gọi là loãng xương Chừng một nửa dân số sẽ bị loãng xương vào tuổi 75
Hoocmon nữ oestrogen bảo vệ chống lại mất xương và giúp duy trì mật độ xương và xương chắc khỏe Phụ nữ đã trải qua thời kỳ mãn kinh có nguy cơ loãng xương cao và gãy xương do buồng trứng của họ không còn sản xuất ra oestrogen nữa (các mức oestrogen thấp vẫn được sản xuất trong mỡ của cơ thể)
Điều trị ung thư vú và xương chắc khỏe
Các yếu tố nguy cơ
Các yếu tố nguy cơ gây loãng xương gồm:
* Tuổi cao
* Mức nội tiết oestrogen thấp do
- mãn kinh tự nhiên sớm (trước tuổi 45) hoặc cắt bỏ tử cung cùng với cắt bỏ buồng trứng,
- điều trị ung thư (như là hóa trị, liệu pháp nội tiết và bất hoạt buồng trứng)
- rối loạn ăn uống do sợ béo
* Lịch sử gia đình có loãng xương hoặc gãy xương hông
* Trước đó đã gãy xương cổ tay, cột sống hoặc xương hông do chấn thương hoặc không chấn thương
* Sử dụng lâu dài các thuốc corticosteroid (cho điều trị viêm khớp và bệnh hen)
* Các trạng thái y học ảnh hưởng tới hấp thụ thức ăn như là bệnh Crohn, bệnh giảm hấp thu ruột non hoặc viêm loét ruột kết
* Trạng thái nằm bất động trong thời gian dài
* Cân nặng thấp
* Thường xuyên uống rượu nhiều hơn lượng được khuyến nghị
* Hút thuốc lá
* Chế độ ăn ngheo canxi và vitamin D (Canxi giúp duy trì mật độ xương)
Trang 4Cả phụ nữ chưa trải qua mãn kinh (tiền mãn kinh) và phụ nữ đã mãn kinh (sau mãn kinh)
có thể có tăng nguy cơ phát triển loãng xương do quá trình điều trị ung thư vú
Hóa trị
Hóa trị có thể ảnh hưởng tới chức năng của buồng trứng, gây ra mãn kinh sớm ở một số phụ nữ Điều này có nghĩa là ít oestrogen được sản xuất ra, có thể dẫn tới giảm mật độ xương
Phụ nữ tuổi 45 và ít hơn có kinh nguyệt đã dừng ít nhất một năm do điều trị có thể có nguy cơ loãng xương, thậm chí nếu kinh nguyệt của họ bắt đầu lại
Một số nghiên cứu cho thấy rắng phụ nữ sau mãn kinh đã được hóa trị có thể nhận thấy giảm mật độ xương nhiều hơn là khi họ không hóa trị
Bất hoạt buồng trứng
Bất hoạt buồng trứng là khi buồng trứng được bỏ đi hoặc dừng làm việc tạm thời hoặc vĩnh viễn Điều đó có nghĩa rằng có ít oestrogen hơn trong cơ thể để thúc đẩy ung thư phát triển, và cũng có thể làm giảm mật độ xương Có thể thực hiện bất hoạt buồng trứng bằng cách dùng liệu pháp nội tiết, phẫu thuật hoặc xạ trị
Tamoxifen
Tamoxifen có thể được chỉ định cho cả phụ nữ tiền mãn kinh và đã mãn kinh để chặn ảnh hưởng của oestrogen lên các tế bào ung thư vú, giúp làm dừng sự phát triển của tế bào ung thư vú
Ở phụ nữ tiền mãn kinh, uống tamoxifen có thể làm giảm nhẹ mật độ xương, mặc dầu việc này nhiều khả năng không dẫn tới loãng xương trừ khi họ cũng được bất hoạt buồng trứng Tuy nhiên nguy cơ của bạn cao hơn nếu bạn ở tuổi 45 hoặc ít hơn và kinh nguyệt của bạn đã dừng ít nhất một năm
Phụ nữ đã mãn kinh uống tamoxifen làm chậm quá trình mất xương và có thể giảm nguy
cơ loãng xương
Các chất ức chế Aromatase (nội tiết bậc 2)
Các thuốc ức chế Aromatase (gồm anastrozole, letrozole và exemestane) chủ yếu được sử dụng để điều trị ung thư vú ở phụ nữ đã mãn kinh
Các thuốc này làm giảm lượng oestrogen lưu thông trong cơ thể, có thể dẫn tới giảm mật
độ xương
Một số phụ nữ tiền mãn kinh uống một chất ức chế aromatase cùng với bất hoạt buồng trứng Thực hiện hai điều trị có thể làm giảm mật độ xương
Khả năng phát triển loãng xương trong khi đang uống các chất ức chế aromatase cũng phụ
Trang 5Loãng xương được chuẩn đoán như thế nào?
Loãng xương được chuẩn đoán bằng đo mật độ xương, thường được gọi là DEXA (máy hấp thụ tia X năng lượng kép) hoặc DXA
Chụp DEXA có thể đo mật độ chất khoáng của xương (BMD) BMD là lượng canxi và các chất khoáng khác trong khu vực xương và là số đo sự chắc khỏe của xương Mật độ chất khoáng của xương càng thấp thì nguy cơ gãy xương càng cao
Chụp DEXA dùng một lượng nhỏ phóng xạ, nhanh và không gây đau Trong khi bạn nằm thì máy chụp đi phía trên cơ thể bạn, chụp ảnh cột sống đoạn dưới và xương hông
Kết quả sẽ gồm điểm T (T-score) Điểm T đo BMD của bạn được so sánh với một dải BMD của những người lớn trẻ khỏe và có BMD trung bình
Diểm BMD có trong khoảng :
Điểm T trên -1 là bình thường
* Điểm T nằm giữa -1 và -2,5 được phan loại là thiếu xương (mật độ xương thấp)
Điểm T dưới -2,5 được xác định là loãng xương
Nếu kết quả chụp cho thấy bạn thiếu xương thì bạn sẽ được tư vấn về những thay đổi trong lối sống bạn có thể thực hiện, như là chế độ ăn và tập luyện Bạn sẽ không cần điều trị thêm, nhưng bác sĩ của bạn sẽ thảo luận điều này với bạn
Tôi có cần chụp DEXA không ?
Viện Sức khỏe và Chăm sóc quốc gia (NICE) - một tổ chức độc lập chịu trách nhiệm đưa
ra các hướng dẫn quốc gia về tăng cường sức khỏe, phòng ngừa và điều trị bệnh - khuyến nghị rằng những phụ nữ có nguy cơ phát triển loãng xương cần được đánh giá BMD Nếu bác sĩ của bạn quan ngại về việc bạn có nguy cơ phát triển loãng xương, họ có thể gợi ý đo mật độ xương để kiểm tra độ chắc khỏe xương của bạn trước khi bạn bắt đầu điều trị
Chăm sóc xương của bạn
Hướng dẫn của NICE:
NICE khuyến nghị rằng những người mắc ung thư vú xâm lấn giai đoạn sớm cần dược chụp DEXA để dánh giá mật đọ chất khoáng của xương nếu:
Bắt đầu điều trị bằng chất ức chế aromatase
Mãn kinh do điều trị gây ra
Bắt đầu liệu pháp bất hoạt buống trứng
Có thể khuyến nghị nghị các lần chụp DEXA sau đó cho mỗi hai năm
Trang 6Một số thay đổi đơn giản trong lối sống của bạn có thể giúp giữ xương của bạn chắc khỏe Nếu xương đã mỏng đi thì những thay đổi chế độ ăn không thể cứu được vấn đề nhưng có thể giúp làm vấn đề không xấu đi
Thức ăn và đồ uống cho xương chắc khỏe
Một chế độ ăn cân bằng đa dạng sẽ mang cho bạn nhiều dưỡng chất quan trọng cho xương khỏe và chắc Chế độ ăn cân bằng lành mạnh nên gồm:
* một số thức ăn carbohydrate tinh bột như là bánh mì, khoai tây, mì ống và ngũ cốc
* nhiều rau và trái cây
* một số thức ăn giàu protein như là thịt, cá, trứng, đậu hạt, đậu lăng và quả hạch
* sữa và một số thức phẩm từ sữa
* không quá nhiều chất béo, muối hoặc đường
Khuyến nghị rằng bạn ăn ít nhất 5 khẩu phần rau và trái cây mỗi ngày, gồm trái cây và rau tươi, đông lạnh, đóng hộp hoặc sấy khô
Uống quá nhiều rượu có thể có ảnh hưởng lên xương Khuyến nghị rằng nam giới và phụ
nữ không nên uống quá 14 đơn vị đồ uống có cồn một tuần
Canxi
Canxi là chất khoáng thiết yếu cho răng và xương do nó làm xương và răng bền và cứng
Cơ thể chúng ta có chứa chừng 1 kg canxi và 99% canxi nằm ở xương
Nguồn thức ăn chính của chúng ta có chứa canxi là sản phẩm sữa Hầu hết mọi người có thể lấy đủ canxi thông qua chế độ ăn lành mạnh gồm các sản phẩm sữa Ba phần sữa một ngày sẽ mang đến cho bạn lượng canxi được khuyến nghị nếu bạn chưa bị loãng xương Những người bị loãng xương có thể được chỉ định canxi và vitamin D còn hơn cả tiêu thụ thực phẩm từ sữa trong chế độ ăn của họ
Nếu bạn không uống hoặc ăn các sản phẩm sữa, quan trọng là đảm bảo rằng bạn vẫn có
đủ canxi trong chế độ ăn từ các nguồn không phải là sữa khác Các thức ăn thay thế sữa như là sữa đậu nành, sữa gạo và sữa hạnh nhân về tự nhiên không chứa nhiều canxi như sữa bò Chọn các thức ăn thay thế sữa có bổ sung canxi có thể là hữu ích
Các nguồn canxi tốt gồm:
* sữa và các sản phẩm sữa (gồm các sản phẩm ít béo) như là sữa chua, pho mát tươi và pho mát
* ngũ cốc ăn sáng được tăng cường canxi
* trái cây sấy kho như là mơ và quả vả
* cá có xương ăn được như là cá cơm biển, cá trích, cá mòi cơm và các loài cá nhỏ
Trang 7* các loại đậu hạt và các loại hạt như là đậu tây, đậu xanh, đậu trắng sốt cà chua và đậu phụ (protein thực vật được làm từ đậu nành)
* các loại quả hạch và hạt như là hạnh nhân, hạt dẻ brazil, quả hồ đào và hạt vừng
* okra
Bạn có thể cần uống bổ sung canxi nếu bạn không lấy được đủ canxi từ chế độ ăn
Tôi cần bao nhiêu canxi?
Người lớn cần chừng 700 mg canxi một ngày, mặc dầu một số người bị loãng xương có thể được khuyến nghị uống tới 1000-1.200 mg một ngày Xem bảng dưới đây để có hướng dẫn về giá trị canxi trong một số thực phầm phổ biến (tất cả các con số là xấp xỉ)
Vitamin D
Vitamin D cần để giúp cơ thể bạn hấp thụ canxi Nguồn tốt nhất là ánh nắng mặt trời mà
cơ thể bạn sử dụng để tạo ra vitamin quan trọng này tại da Chừng 15-20 phút phơi nắng mỗi ngày trong mùa hè thường cung cấp cho hầu hết mọi người đủ vitamin D cho năm
Cơ thể dự trữ vitamin D để dùng trong những tháng mùa đông
Nếu bạn đều đặn đi bộ, làm vườn hoặc thực hiện các hoạt động ngoài trời khác, chắc chắn bạn phơi nắng đủ mà không cần nghĩ về vitamin D Tuy nhiên khi bạn già đi thì cơ thể ít
có khả năng tạo ra vitamin D từ ánh nắng mặt trời và như vậy lượng vitamin D từ chế độ
ăn trở nên quan trọng hơn
Có thể cần bổ sung vitaminD nếu:
Trên 65 tuổi
Không thể đi ra ngoài
Che hết da khi đi ra ngoài
Các nguồn vitamin D gồm:
* bơ thực vật
Trang 8* nước sốt ít béo
* lòng đỏ trứng
* cá béo như là cá mòi và cá trích
* dầu cá nước lạnh
* ngũ cốc ăn sáng có tăng cường vitamin D
Nếu bạn nghĩ bạn có thể không lấy đủ vitamin D hoặc canxi từ chế độ ăn, thì bác sĩ có thể
kê đơn mua uống bổ sung hoặc bạn thảo luận với chuyên gia dinh dưỡng để có thể tư vấn
Hoạt động thể chất
Tập luyện chịu sức nặng (weight-bearing exercise) đều đặn giúp thúc đẩy sự phát triển và
độ bền của xương Tập luyện chịu sức nặng là bất kỳ bài tập nào mà bạn hỗ trợ trọng lượng của chính cơ thể bạn
Tập luyện chịu sức nặng có thể có tác động cao hay thấp
Các bài tập tác động cao gồm:
* Chạy
* nhảy dây
* aerobic
* tennis
Các bài tập tác động thấp gồm:
* đi bộ
* nhảy
* leo cầu thang
* tập trên máy
Các loại hình hoạt động bạn thực hiện sẽ phụ thuộc vào nhu cầu cá nhân của bạn và khả năng hiện tại (như là mức độ săn chắc của bạn, bất kỳ ảnh hưởng nào của quá trình điều trị hoặc các vấn đề sức khỏe khác mà bạn có thể có)
Nếu bạn bị loãng xương và có thể có nguy cơ cao bị gãy xương thì bạn có thể cần tránh bài tập nặng, uốn và vặn người do có nguy cơ cao bị chấn thương Thảo luận với bác sĩ để tìm ra bài tập thích hợp với bạn là hữu ích
Ngoài việc giúp xương chắc khỏe, tập luyện trong và sau điều trị ung thư vú có thể cải thiện một số tác dụng phụ của điều trị - như là mệt mỏi liên quan tới ung thư và lên cân Một số nghiên cứu cho thấy rằng luyện tập có thể giúp giảm nguy cơ ung thư vú tái phát Khuyến nghị rằng người lớn nên thực hiện hoạt động cường độ vừa phải ít nhất 150 phút
Trang 9Bạn có thể thấy thực hiện các chu kỳ hoạt động ngắn và lên tới trong 30 phút trong ngày đặc biệt nếu bạn mệt nhiều hoặc mới tập Bất kỳ hoạt động nào đều tốt hơn không có gì
cả, nên cố gắng giảm tới mức thấp nhất thời gian bạn không hoạt động càng nhiều càng tốt
Hoạt động cường độ vừa phải làm cho nhịp tim bạn nhanh hơn Bạn sẽ cảm thấy ấm hơn
và thở mạnh hơn nhưng bạn vẫn có thể nói chuyện được
Nếu bạn chọn hoạt động mà bạn thích, bạn nhiều khả năng sẽ thực hiện hoạt động đều đặn Bạn nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ bài tập thường xuyên mới nào
Hút thuốc lá
Hút thuốc lá có liên quan tới rủi ro loãng xương cao, nên cần dừng hoặc giảm hút thuốc
lá Nếu bạn cần được giúp để dừng hút thuốc, hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn
Điều trị loãng xương
Mặc dầu không thể chữa được bệnh loãng xương, hiện có nhiều điều trị để cố gắng dừng việc xương bị yếu đi và làm cho xương ít khả năng bị gãy hơn
Loãng xương ở những người bị ung thư vú được điều trị phổ biến bằng một nhóm thuốc gọi là bisphosphonates.Biphosphonate giúp làm khỏe xương và giảm nguy cơ gãy xương Các thuốc này cũng có thể được dchir định để bảo vệ xương của bạn nếu bạn đang uống một thuốc ức chế aromatase (exemestane, letrozole hoặc anastrozole)
Denosumab là thuốc có thể được khuyến nghị để ngăn ngừa gãy xương Thuốc được tiêm hai lần một năm và làm chậm quá trình mất xương trong loãng xương Đó là điều trị cho phụ nữ sau mãn kinh là những người không thể dùng biphosphonate nào đó và những người có các yếu tố rủi ro nhất định gãy xương
Strontium ranelate là một thuốc khác có thể đôi khi được dùng để điều trị loãng xương nghiêm trọng ở phụ nữ sau mãn kinh Thuốc được uống ở dạng hạt hòa tan trong nước
Bạn nên gặp bác sĩ nha khoa để kiểm tra trước khi bắt đầu điều trị và nói với họ rằng bạn đang được điều trị bằng biphosphonate hoăc denosumab, nhất là nếu bạn cần được chữa răng
Trang 10Giống như denosumab, thuốc này được kê đơn trong những trường hợp nào đó, như là cho những người có nguy cơ gãy xương cao
Bisphosphonate và denosumab cũng được dùng để điều trị ung thư vú đã lan tới xương (ung thư vú thứ phát ở xương), điều này không giống với loãng xương