ảnh hưởng của lãi suất đến tăng trưởng kinh tế tại việt nam hiện nay

Trong hoạt độngcho vay của các tổ chức tín dụng, ngoài một tỷ lệ lãi nhất định các tổ chức này còn đòihỏi người vay tiền phải trả thêm các khoản phí, và do đó, tổng thu nhập từ những kho

LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH TIỀN TỆ

Đề tài: Ảnh hưởng của lãi suất

đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam hiện nay

Danh sách thành viên nhóm:

Mục lục

I Những lý luận chung về lãi suất 4

1 Khái niệm 4

1.1 Khái niệm về lãi suất: 4

1.2 Phân biệt lãi suất với 1 số phạm trù kinh tế 4

1.3 Ý nghĩa của lãi suất: 6

2 Các loại lãi suất cơ bản: 8

2.1 Lãi suất đơn 8

2.2 Lãi suất tích họp 8

2.3 Lãi suất hoàn vốn: 9

II Lãi suất trong nền kinh tế 11 1 Các nhân tố ảnh hưởng đến lãi suất 11

1.1 Ảnh hưởng của cung cầu quỹ cho vay 11

1.2 Ảnh hưởng của lạm phát kỳ vọng 12

1.3 Ảnh hưởng của bội chi ngân sách 13

1.4 Những thay đổi về thuế 15

1.5 Những thay đổi trong đời sống xã hội 16

2 Vai trò của lãi suất đối với nền kinh tế 17

2.1 Đối với quá trình huy động vốn 17

2.2 Đối với quá trình đầu tư 20

2.3 Vai trò của lãi suất đối với tiêu dùng và tiết kiệm: 23

2.4 Vai trò của lãi suất tới tỷ giá hối đoái và quá trình xuất nhập khẩu 26

2.5 Vai trò của lãi suất với lạm phát 30

2.6 Vai trò lãi suất đối với quá trình phân bổ nguồn lực 31

2.7 Vai trò của lãi suất đối với các ngân hàng thương mại 32

III Các chính sách về lãi suất thực hiện ở Việt Nam thời gian qua 35

1 Các chính sách thực hiện qua các giai đoạn 35

1.1 Giai đoạn 1986-1994 35

1.2 1994-1997 37

1.3 1998-1999 39

1.4 1999-2000 41

1.5 2000- nay 43

2 Những hạn chế của chính sách lãi suất ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới 47

3 Thành tựu 48

4 Các giải pháp điểu chỉnh lãi suất để phục vụ cho phát triển kinh tế 48

4.1 Mục tiêu hướng tới 48

4.2 Các điều kiện thực tế trong việc điều chỉnh 49

5 Một số quan điểm cá nhân 51

I Những lý luận chung về lãi suất

1 Khái niệm

1.1 Khái niệm về lãi suất:

* Theo quan điểm của K.Marx: “Lãi suất là phần giá trị thặng dư được tạo ra dokết quả bóc lột lao động làm thuê bị tư bản - chủ ngân hàng chiếm đoạt”

Như vậy theo K.Marx lãi suất có nguồn gốc từ lợi nhuận, là một bộ phận của lợinhuận Từ quan điểm của K.Marx cho thấy nhìn chung lãi suất ≤ tỷ suất lợi nhuậnbình quân Tuy nhiên, ta thấy phạm vi đề cập của K.Marx chỉ ở phạm vi của quan hệ chovay và đi vay do sự phát triển hạn chế của các quan hệ tài chính, tiền tệ ở thời kỳ đó

* Quan điểm của các nhà kinh tế học hiện đại cho rằng:“Lãi suất chính là sự trảcông cho số tiền vay, là phần thưởng cho “sở thích chi tiêu tư bản” lãi suất do đó cònđược gọi là sự trả công cho sự chia lìa với của cải, tiền tệ.” (J.M Keynes) Nói một cáchkhác lãi suất chính là chi phí cơ hội của việc giữ tiền, là kết quả của hoạt động tiền tệ.Quan điểm coi lãi suất là kết quả của hoạt động tiền tệ, là chi phí cơ hội của việc giữ tiền

có thể nói là một bước tiến lớn trong việc xác định các hình thức biểu hiện và những nhân

tố tác động tới lãi suất

Tóm lại, lãi suất được hiểu theo một nghĩa chung nhất là giá cả của tín

dụng-giá cả của quan hệ vay mượn hoặc cho thuê những dịch vụ về vốn dưới hình thức tiền tệ hoặc các dạng thức tài sản khác nhau Khi đến hạn, người đi vay sẽ phải trả cho

người cho vay một khoản tiền dôi ra ngoài số tiền vốn gọi là tiền lãi Tỷ lệ phần trăm của

số tiền lãi trên số tiền vốn gọi là lãi suất (World Bank)

1.2. Phân biệt lãi suất với 1 số phạm trù kinh tế

1.2.1 Lãi suất và giá cả:

Lãi suất được coi là hình thái bí ẩn của giá cả vốn vay, vì nó trả cho giá trị sử dụngcủa vốn vay - đó chính là khả năng đầu tư sinh lời hoặc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng Lãisuất cũng biến động theo quan hệ cung cầu trên thị trường vốn như giá cả hàng hoá thôngthường Nhưng lãi suất là giá cả cho quyền sử dụng mà không phải quyền sở hữu, hơnnữa không phải quyền sử dụng vĩnh viễn mà chỉ trong một thời gian nhất định Thêm vào

đó, lãi suất khôg phải là biểu hiện bằng tiền giá trị vốn vay như giá cả hàng hoá thôngthường, mà nó độc lập tương đối – thường nhỏ hơn nhiều so với giá trị vốn vay

1.2.2 Lãi xuất và tỷ suất lợi tức:

Lãi suất là tỷ lệ phần trăm của số tiền lãi trên số tiền vốn cho vay

Tỷ suất lợi tức là tỷ lệ phần trăm của số thu nhập của người có vốn trên tổng sốvốn anh ta đã đưa vào sử dụng (đầu tư hay cho vay)

- Ví dụ về lãi suất và tỷ suất lợi tức: Ông A mua một trái phiếu kho bạc có thờihạn là 1 năm, mệnh giá là 1.000.000 VND với lãi suất cố định là 6% năm Nếu ông A giữtrái phiếu đó cho đến ngày đáo hạn và nhận khoản thu nhập bằng 6% mệnh giá trái phiếu

và đúng bằng lãi suất của trái phiếu Nhưng nếu lãi suất trên thị trường là 5%, ông A đembán trái phiếu này và thu được 1.200.000 VND, thì lúc này khoản thu nhập của ông A là200.000 VND và tỷ suất lợi tức là 20%

Như vậy, lãi suất không nhất thiết phải bằng với tỷ suất lợi tức Trong hoạt độngcho vay của các tổ chức tín dụng, ngoài một tỷ lệ lãi nhất định các tổ chức này còn đòihỏi người vay tiền phải trả thêm các khoản phí, và do đó, tổng thu nhập từ những khoảncho vay không chỉ là phần tiền lãi có được do lãi suất cho vay mang lại mà còn cộngthêm các khoản chi phí trên Tỷ lệ % của tổng thu nhập (còn gọi là chi phí tài chính đốivới người đi vay) trên số vốn cho vay chính là tỷ suất lợi tức hay lãi suất hiệu quả của tổchức tín dụng

1.2.3 Lãi suất thực tế và lãi suất danh nghĩa:

Tỷ lệ lạm phát hay tỷ lệ trượt giá của đồng tiền trong một thời gian nhất định luônlàm cho giá trị thực trở nên nhỏ hơn giá trị danh nghĩa Vì vậy, lãi suất thực luôn nhỏhơn lãi suất danh nghĩa bởi tỷ lệ lạm phát nói trên

- Trường hợp tỷ lệ lạm phát (ii) không lớn hơn 10% thì lãi suất thực và lãi suấtdanh nghĩa có liên hệ với nhau qua công thức:

ir = in + ii

- Trường hợp tỷ lệ lạm phát ii cao hơn 10% thì lãi suất thực phải

tính theo công thức sau:

ir = (in - ii) / (ii + 1)

Ta thấy tỷ lệ lạm phát càng cao, lãi suất thực càng thấp

1.3 Ý nghĩa của lãi suất:

Lãi suất là 1 trong những biến số được quan tâm chặt chẽ nhất trong nền kinh tế, bởi lãisuất không chỉ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của mỗi chúng ta mà còn là 1yếu tố đo lường sức khỏe của nền kinh tế Có thể khái quát vai trò của lãi suất qua 2 nộidung là vai trò vĩ mô và vi mô

1.3.1 Vai trò vĩ mô:

Đối với Ngân hàng Nhà nước thì lãi suất là công cụ để điểu tiết kinh tế vĩ mô Sựbiến động của lãi suất trong quá trình điều chỉnh của Ngân hàng Nhà nước tác động đếnnhiều mặt của nền kinh tế như đầu tư, tiêu dung, tiết kiệm, tỉ giá,…qua đó ảnh hưởng trựctiếp đến các mục kinh tế vĩ mô của đất nước

Trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dung và các doanh nghiệp có thể tiếnhành bất cứ việc gì nếu họ muốn trong khuôn khổ pháp luật, miễn là họ có phương tiệnthanh toán Vì vậy bằng cách kiểm soát giá bán và mua bản quyền sử dụng tiền tức lãisuất Ngân hàng Nhà nước ở bất kì quốc gia nào cũng có thể chi phối được sự tăng trưởngnền kinh tế Bằng cách tăng lãi suất, Ngân hàng Nhà nước có thể làm yếu đi khả năng chovay của Ngân hàng thương mại và do đó thực hiện chính sách tiền tệ, giảm bớt khốilượng tiền cần thiết cho việc mở rộng sản xuất kinh doanh và chi tiêu cho người tiêudung Cũng như vậy, bằng cách sử dụng lãi suất, NHNN có thể tạo điều kiện cho nềnkinh tế phát triển Hoặc muốn kìm hãm tốc độ phát triển hay đẩy mạnh phát triển mộtngành nào đó, NHNN có thể tăng hoặc giảm lãi suất cho vay để thu hẹp hay mở rộng đầu

tư ở ngành này

Bên cạnh vai trò hướng dẫn điều hành nền kinh tế, lãi suất tín dụng còn đóng vaitrò tích cực trong kìm chế lạm phát Tháng 3 năm 1989, VN chủ trương áp dụng chế độsiêu lãi suất tiền gửi đã nhanh chóng đem lại kết quả chặn đứng lạm phát: từ 7% trongtháng 1; 9,2% trong tháng 2 đã giảm xuống 4,5% trong tháng 3; 3,5% trong tháng 4 vàtiếp tục giảm trong tháng sau Điều này khẳng định sức mạnh của công cụ lãi suất trongđiều tiết nền kinh tế vĩ mô dù có gây nên hiệu ứng tiêu cực đến hoạt động kinh tế Từnăm 1989 đến nay, chính sách lãi suất luôn được sử dụng để điều chỉnh nền kinh tế ở VN.Sau khi đã kiềm chế và giữ được lạm phát ở mức độ ổn định, NHNN đang thực hiện hạthấp dần lạm phát để khuyến khích hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất, khôi phục kinh tế

Có thể nói chính sách lãi suất là 1 bộ phận của chính sách tiền tệ của nhà nướcnhằm điều hòa lưu thông tiền tệ, kích thích, điều tiết và hướng dẫn sản xuất kinh doanhcủa các đơn vị kinh tế Lãi suất cho vay được sử dụng để mở rộng cung ứng tiền tệ, thuhẹp đầu tư và kiềm chế lạm phát

Thực hiện vai trò đòn bẩy kinh tế, lãi suất sẽ được điều chỉnh cho phù hợp vớimục đích kinh tế ở những giai đoạn khác nhau Những ưu đãi về lãi suất, về điều kiệncung ứng tín dụng và thanh toán là công cụ của nhà nước nhằm khuyến khích các doanhnghiệp vào các loại sản phẩm cần ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế Điều này có

ý nghĩa quan trọng đối với các nước chậm phát triển muốn có những bước nhảy vọt để đingay vào công nghệ hiện đại trong thời đại hiện nay Như vậy, có thể coi lãi suất là công

cụ trực tiếp của chính sách tiền tệ Nó ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến khối lượngtiền cung ứng trong lưu thông, từ đó đạt được các mục tiêu của chính sách tiền tệ Một sựđiều chỉnh trong cơ chế điều hành lãi suất sẽ tác động đến lượng tiền trong lưu thông, đặcbiệt là lượng tiền cung ứng của các ngân hàng vào lưu thông vì lãi suất ảnh hưởng trựctiếp đến lợi nhuận kinh doanh của ngân hàng, Việc mở rộng khung lãi suất, hoặc tăngtrần lãi suất đối với cơ chế điều hành lãi suất cũ hoặc tăng lãi suất cơ bản trong cơ chếđiều hành lãi suất mới đều có tác dụng làm tăng lượng tiền trong lưu thông và ngược lại

Một tác động khác của lãi suất đó là ảnh hưởng của nó tới đầu tư, tiết kiệm Cónhiều ý kiến khác nhau về tác động cuả lãi suất đến sự hình thành tiết kiệm, nhưng hầuhết các nhà kinh tế đều cho rằng mức lãi suất có tác động đến quy mô tiết kiệm của nhândân, Nếu lãi suất thực tế càng cao thì số tiền gửi vào ngân hàng càng lớn Việc này sẽ tácđộng đến quy mô mua sắm tài sản của nhân dân Khi lãi suất dương, nó sẽ kích thíchngười dân gửi tiền tại ngân hàng vì nó có khả năng sinh lời cao và an toàn hơn việc tíchtrữ tài sản, nhờ đó nguồn vốn nói chung của ngân hàng tăng lên và khối lượng tiền tệphục vụ cho nền kinh tế quốc dân cũng tăng lên, ảnh hưởng của lãi suất thực tế dương đãtạo điều kiện thuận lợi cho việc tiết kiệm tài chính

Tóm lại, lãi suất có tác động nhiều mặt đến nền kinh tế, đến sự phát triển và tăng

trưởng của nền kinh tế Một chính sách lãi suất họp lí sẽ vừa là điều kiện thu hút cáckhoản vốn nhàn rỗi, vừa để thúc đẩy đầu tư trong nền kinh tế, giúp cho nền kinh tế tăngtrưởng ổn định

1.3.2 Vai trò vi mô:

Lãi suất là yếu tó thúc đẩy kinh doanh có hiệu quả của các doanh nghiệp, bù đắpchi phí và đem lại lợi nhuận cho ngân hàng Doanh nghiệp vay vốn của ngân hàng phảihoàn trả đúng kì hạn cả vốn lẫn lãi Vì vậy, muốn đảm bảo có nguồn vốn trả nợ, doanhnghiệp phải quan tâm thực sự đến kết quả kinh doanh Nếu hoàn trả nợ ko đúng hạn, lãisuất quá hạn sẽ cao hơn 1,5 lần lãi suất đúng hạn, điều này thúc đẩy doanh nghiệp phải cốgắng kinh doanh tốt, đảm bảo khả năng trả nợ đúng hạn Hoạt động tài chính của cácngân hàng và tổ chức tín dụng là huy động vốn để cho vay Khi huy động vốn, ngân hàng

phải trả lãi cho người gửi, khi cho vay sẽ thu lãi của người vay Ngân hàng phải tính toánmức lãi suất cho vay và đi vay hợp lí để bù đắp các khoản chi và có lợi nhuận.

Mặt khác, lãi suát chính là công cụ để cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng Thờigian gần đây, NHNH Việt Nam chỉ khống chế trần tối đa về lãi suất cho vay và mức độchênh lệch giữa lãi suất tiền gửi và tiền vay nhằm đảm bảo lợi ích cho người gửi, ngườivay và NHTM có khả năng bù đắp chi phí và 1 phần rủi ro nếu có Trong nền kinh tế thịtrường, do yêu cầu của quy luật cạnh tranh, mọi thành phần kinh tế đều có sự cạnh tranhquyết liệt vì sản phẩm tiêu thụ, giá bán, phương thức phục vụ, dịch vụ bán hàng,…Đứngvững được trong quá trình cạnh tranh đó là điều không đơn giản Với phương châm đivay để cho vay, hoạt động huy động và sử dụng vốn của ngân hàng có liên quan chặt chẽvới nhau Vì vậy, các ngân hàng thương mại đều phải đổi mới phương thức phục vụ vàhuy động vốn để huy động được tối đa đồng thời cũng phải đẩy mạnh cho vay Ngoài ra,các tổ chức tín dụng khác cũng cần phấn đấu hạ thấp chi phí, tạo cơ sở lãi suất đầu ra đểthu hút được nhiều khách hàng đến mở tài khoản và vay vốn

2 Các loại lãi suất cơ bản:

2.1 Lãi suất đơn

Vay đơn là cung cấp cho người vay một khoản tiền vốn, vốn này phải được hoàntrả người cho vay vào ngày mãn hạn cùng với một khoản tiền phụ được gọi là tiền lãi

Đối với những khoản tín dụng được thực hiện dưới hình thức vay đơn, lãi suấtđược gọi là lãi suất đơn

Phương pháp tính lãi suất đơn:

Lãi suất =

Như vậy ta thấy việc tính toán lãi suất đơn rất đơn giản và thông thường được ápdụng trong các món vay thương mại có thời hạn ngắn hơn một năm hay là thời hạn chovay trùng khít với chu kỳ tính lãi

2.2 Lãi suất tích họp

Từ việc xem xét lãi suất đơn ta thấy nảy sinh vấn đề: nếu chúng ta tham gia vàomột quan hệ tín dụng dài hạn hơn, 2 hoặc nhiều năm, trong đó chu kỳ tính lãi lại thường

là một năm hoặc thậm chí ít hơn, tức là chu kỳ tính lãi nhỏ hơn thời gian tín dụng mà lại

áp dụng cách tính toán trên đây thì, một là mặc nhiên đã có sự thừa nhận một mức lãi suất

giống nhau giữa các thời kỳ khác nhau, và hai là chúng ta đã không tính toán đầy đủ giátrị của việc sử dụng số tiền vốn dĩ đã lớn hơn số tiền gốc ban đầu do khoản tiền lãi củachu kỳ tính lãi hoặc năm trước đó đem lại Chính vì lẽ đó lãi suất tích họp được coi làcông bằng và chính xác hơn trong việc đo lường lãi suất đối với các món vay dài hạn.

Lãi suất tích họp là loại lãi suất tính cho các khoản vay mà thời gian tín dụngchia làm nhiều chu kỳ tính lãi, ở chu kỳ tính lãi đầu tiên lãi suất tích họp được tính toándựa trên cơ sở lãi suất đơn, nhưng từ chu kỳ tính lãi thứ hai trong thời hạn tín dụng do sốvốn tín dụng thực tế đã được tích luỹ thêm phần tiền lãi của chu kỳ trước nên lãi suấtđơn tính cho các chu kỳ sau sẽ lớn hơn chu kỳ đầu và “tích họp” lại chúng ta sẽ có mộtmức lãi suất cho suốt thời kỳ khác so với mức lãi suất đơn ban đầu Một cách đơn giản,chúng ta có thể hiểu lãi suất tích họp là lãi suất có tính đến yếu tố “lãi mẹ đẻ lãi con”

Phương thức đo lường lãi suất tích họp:

it = (1+i)1/t - 1Trong đó: - it là lãi suất tích họp tại chu kỳ tính lãi bất kỳ (t) nào đó

- i là lãi suất đơn hàng năm

Ưu điểm: - Lãi suất tích họp đã giải quyết được nhược điểm của lãi đơn, nó phảnánh được mức lãi suất phụ thuộc vào độ dài thời gian của tín dụng và chu kỳ tính lãi: độdài thời gian tín dụng càng lớn hơn chu kỳ tính lãi, lãi suất tích họp càng lớn

- Lãi suất tích họp cho phép tính toán chính xác hơn số tiền lãi trongcác khoản vay ngắn hạn thậm chí theo số ngày Chính điều này đã làm cho thị trườngtiền tệ với những món vay mượn nóng ngày càng trở nên sôi động hơn

2.3 Lãi suất hoàn vốn:

Lãi suất hoàn vốn là lãi suất làm cân bằng giá trị hiện tại của tiền thanh toán nhận được từ một khoản tín dụng với giá trị hôm nay của khoản tín dụng đó

Lãi suất hoàn vốn thường được áp dụng đối với các khoản tín dụng mà việc trảvốn và lãi theo định kỳ hoặc trả một khoản cố định theo định kỳ, chẳng hạn vay cố địnhhoặc trái phiếu coupon

Phương pháp tính:

- Trường hợp thời hạn tín dụng là n năm ta có

PV × (1+i)n =FVn hay PV=FVn / (1+i)nTrong đó: - PV: giá trị hiện tại

- FVn : giá trị tương lai sẽ được thanh toán của số tiền sau thời gian tín dụng

- Trường hợp những khoản tín dụng trả từng phần cố định vào thời điểm cuối mỗi năm trong suốt thời kỳ tín dụng thì ta có:

PV=FP/(1+i)1+FP/(1+i)2+…+FP/(1+i)nTrong đó: FP: khoản thanh toán hàng năm đã biết

Để tính lãi suất hoàn vốn (i) ta phải giải các phương trình trên

- Đối với trái phiếu Coupon, người sở hữu trái phiếu Coupon sẽ được thanh toán

số lợi nhuận ở dạng tiền Coupon cố định hàng năm và đến năm cuối cùng của kỳ hạn sẽnhận nốt số Coupon cuối cùng và toàn bộ tiền vốn Do đó ta có:

PV = C/(1+i)1+ C/(1+i)2 + … + C/(1+i)n + F/(1+i)n Trong đó: - C là số tiền coupon cố định nhận được hàng năm

- F là số tiền vốn nhận được vào năm cuối cùng của kỳ hạn

Giải phương trình trên ta được lãi suất hoàn vốn (i) của trái phiếu Coupon

Việc giải các phương trình trên được thực nhờ các phần mềm tính toán của máytính hoặc tra bảng Nhằm làm đơn giản việc tính toán lãi suất hoàn vốn của các tráiphiếu trên thương trường một cách nhanh chóng, ngay cả khi không có máy tính cá nhân

và bảng số, hai hình thức vận dụng lãi suất hoàn vốn là lãi suất hoàn vốn hiện hành và lãi

suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm

2.3.1 Lãi suất hoàn vốn hiện hành.

Phương pháp tính: bằng tỷ số giữa tiền thanh toán coupon hàng năm với giá củatrái phiếu đó

ic = C/PcbTrong đó: - ic là lãi suất hoàn vốn hiện hành của trái phiếucoupon

- Pcb là giá của trái phiếu coupon

- C là tiền coupon hàng năm

2.3.2 Lãi suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm

Sử dụng cho các loại trái phiếu chiết khấu hay tính giảm, tức là để trả thu nhập chongười mua người ta bán trái phiếu với giá thấp hơn mệnh giá của nó Để đơn giản người

ta tính tỷ suất lợi nhuận của trái phiếu và coi tỷ suất đó như là lãi suất hoàn vốn:

itg = {(F – Ptg)/F}(360/N)Trong đó: - itg là lãi suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm

- F là mệnh giá của trái phiếu tính giảm

- Ptg là giá bán trái phiếu

- N số ngày tới khi đến hạn thanh toán của trái phiếu

II Lãi suất trong nền kinh tế

1 Các nhân tố ảnh hưởng đến lãi suất

1.1 Ảnh hưởng của cung cầu quỹ cho vay

Lãi suất là giá cả của cho vay, vì vậy bất kỳ sự thay đổi nào của cung và cầu hoặc

cả cung và cầu quỹ cho vay không cùng 1 tỷ lệ đều sẽ làm thay đổi mức lãi suất trên thịtrường Mặc dù sự biến động của lãi suất cũng ít nhiều phụ thuộc vào quy định của chínhphủ và NHTW, xong đa số các nước có nền kinh tế thị trường đều dựa vào nguyên lý này

để xác định lãi suất

 Chúng ta có thể tác dụng vào cung cầu trên thị trường vốn để thay đổi lãi suấttrong nền kinh tế cho phù hợp với mục tiêu chiến lược trong từng thời kỳ Đồngthời muốn duy trì sự ổn định của lãi suất thì phải đảm bảo ổn định thị trường vốn

i – Lãi suất L – Vốn vay

LS – Cung vốn vay

LD – Cầu vốn vay

 Mỗi một sự dịch chuyển của đường Cung vốn vay hay cầu vốn vay đều gây ra sựthay đổi về lãi suất cụ thể:

Khi đường cầu vốn vay dịch chuyển sang phải (từ LD1 đến LD2) thì lãi suất sẽ tăng

từ i1 đến i2 và ngược lại Khi đường cug vốn vay dịch chuyển sang trái (LS1 đếnLS2) thì lãi suất cũng tăng từ i1 đến i2 và ngược lại

1.2 Ảnh hưởng của lạm phát kỳ vọng

Khi mức lạm phát được dự đoán sẽ tăng lên trong một thời kỳ nào đó, lãi suất sẽ

có xu hướng tăng Điều nay có thể được giải thích bằng 2 hướng

- Xuất phát từ mối quan hệ giữa lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa, để lãi suất thựckhông đổi, tỷ lệ lạm phát tăng thì lãi suất danh nghĩa phải tăng lên tương ứng

Trong đó: ; ; lần lượt là lãi suất thực, lãi suất danh nghĩa và tỷ lệ lạm phát

- Công chúng dự đoán lạm phát tăng, sẽ dành phần tiết kiệm của mình cho việc dựtrữ hàng hóa hoặc những dạng tài sản phi tài chính như vàng, ngoại tệ mạnh hoặc

đầu tư vốn ra nước ngoài Điều này làm giảm cung quỹ cho vay và gây áp lực tănglãi suất của các ngân hàng cũng như trên thị trường

 Mối quan hệ này cho thấy ý nghĩa và tầm quan trọng cuẩ việc khắc phục tâm lýlạm phát đối với việc ổn định lãi suất, ổn định và tăng trưởng kinh tế

I.3 Ảnh hưởng của bội chi ngân sách

Bội chi ngân sách Trung Ương và địa phương trực tiếp làm cho cầu của quỹ chovay tăng làm tăng lãi suất Mặt khác bội chi ngân sách tác động đến tâm lý công chúng vềgia tăng mức lạm phát do vậy sẽ gây áp lực tăng lãi suất

Dưới góc độ khác, thông thường khi bội chi ngân sách tăng, chính phú sẽ gia tăngviệc phát hành trái phiếu Lượng cung trái phiếu trên thị trường tăng làm cho giá tráiphiếu có xu hướng giảm, lãi suất thị trường vì vậy mà tăng lên Hơn nữa tài sản có củacác ngân hàng thương mại cũng gia tăng ở khoản mục trái phiếu chính phủ, dự trữ vượtquá giảm, lãi suất ngân hàng cũng sẽ tăng

Nguồn: báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh

Tác động của việc bội chi ngân sách tăng liên tục tăng trong giai đoạn này

được thể hiện qua bảng sau:

Giá trị Văn bản quyết định Ngày áp dụng

12%/năm 2559/QĐ-NHNN 3/11/2008 05/11/200813.0%/năm 2316/QĐ-NHNN 20/10/2008 21/10/200814.00%/năm 2131/QĐ-NHNN 25/09/2008 01/10/200814%/năm 1434/QĐ-NHNN 26/6/2008 01/07/20088.75%/năm 305/QĐ-NHNN 30/1/2008 01/02/2008

8,25%/năm 1546/QĐ-NHNN 29/06/2007 01/07/20078,25%/năm 2517/QĐ-NHNN 29/12/2006 01/01/20078,25%/năm 2308/QĐ-NHNN 30/11/2006 01/12/2006

(8,25%/năm) 1044/QĐ-NHNN 31/05/2006 01/06/20060,6875%/tháng

(8,25%/năm) 1894/QĐ-NHNN 30/12/2005 01/01/20068,25%/năm 1746/QĐ-NHNN 01/12/2005 01/12/20050,65%/tháng

(7,80%/năm) 1556/QĐ-NHNN 28/10/2005 01/11/20050,65%/tháng

(7,80%/năm) 781/QĐ-NHNN 31/5/2005 01/06/20050,625%/tháng

(7,50%/năm) 1716/QĐ-NHNN 31/12/2004 01/01/2005

Nguồn: sbv.gov.vn

 Dựa vào biểu đồ và bảng số liệu trên có thể thấy khi thâm hụt ngân sách nhà nướctăng lên : cụ thể từ năm 2005-2008 mức thâm hụt ngân sách nhà nước tăng từ 44,7% lên66,2% thì lãi suất cũng tăng lên từ 7,5%/năm lên 12%/năm

I.4 Những thay đổi về thuế

Thuế thu nhập cá nhân va thuế lợi tức công ty luôn tác động đến lãi suất giống nhưkhi thuế tác động đến giá cả hàng hóa Nếu các hình thức thuế này tăng lên có nghĩa làđiều tiết đi 1 phần thu nhập của những cá nhân và tổ chức cung cấp dịch vụ tín dụng haynhững người tham gia kinh doanh chứng khoán Thông thường ai cũng quan tâm đến thunhập thực tế hay lợi nhuận sau thuế hơn là thu nhập danh nghĩa Vì vậy để duy 1 mức đểduy trì 1 mức lợi nhuận thực tế nhất định họ phải cộng thêm vào lãi suất cho vay nhữngthay đổi của thuế

 Điều quan trọng từ mối quan hệ này là việc xác lập và điều chỉnh đối với chínhsách thuế, nhắm hạn chế những tác động ngoài ý muốn của mỗi thay đổi của thuế

Biểu thuế lũy tiến từng phần tại điều 22 Luật thuế TNCN 2007

I.5 Những thay đổi trong đời sống xã hội

Ngoài những yếu tố trên, sự thay đổi của lãi suất còn chịu ảnh hưởng của các yếu

tố thuộc về đời sống xã hội, ví dụ như:

 Sự phát triển của thị trường tài chính với các công cụ tài chính đa dạng phongphú Các công cụ này khác nhau không chỉ ở thời gian, phương pháp tính và trảlãi, khả năng tiêu thụ mà cả về độ co giãn của giá cả theo lượng cầu của chúng.Chính vì vậy những thay đổi trong cơ cấu chứng khoán, sự xuất hiện các chứngkhoán mới, cũng như sự phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu của thị trường

sơ cấp sẽ tác động làm thay đổi lãi suất trên thị trường thứ cấp

 Mức độ phát triển của các thể chế tài chính trung gian gắn liền theo đó là sự cạnhtranh trong hoạt động cung cấp dịch vụ của các tổ chức này Hiệu suất sử dụngvốn hay tỷ suất đầu tư cận biên trong nền kinh tế trong các thời kỳ khác nhau donhững thay đổi trong công nghệ

 Tình hình kinh tế, chính trị cũng như những biến động tài chính quốc tế như cáccuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trên thế giới; các luồng vốn đầu tư ra, vào đốivới các nước, đều ít nhiều tác động đến lãi suất của các nước khác

 Đòi hỏi các nhà nghiên cứu, soạn thảo và điều hành chính sách lãi suất phải cónhững sự nhìn nhận tổng thế trước khi đưa ra bất kỳ một kết luận hoặc quyết địnhnào

2 Vai trò của lãi suất đối với nền kinh tế

2.1 Đối với quá trình huy động vốn

Lãi suất là chi phí huy động vốn của doanh nghiệp và ngân hàng Các doanhnghiệp phải xem xét khả năng thu được lợi nhuận so với chi phí huy động bỏ ra để quyếtđịnh huy động vốn từ nguồn nào và đầu tư vào đâu để có lợi cho doanh nghiệp nhất Cònngân hàng phải xem xét giữa lãi suất huy động vốn với khả năng cho vay ở mức lãi suấtcao hơn để đưa ra phương án hoạt động đảm bảo mục tiêu ngân hàng tồn tại và phát triển

Cơ cấu huy động vốn của Ngân Hàng Bắc Á (2008-2011)

Nguồn: Báo cáo NASB (2008-2011)

Thay đổi lãi suất cơ bản, lãi suất huy động, lãi suất cho vay

Nguồn: Báo tuổi trẻ ngày 30/1/2010

 Từ năm 2008 đến 2009, lãi suất huy động giảm đáng kể từ 18% xuống còn9,9%, lượng vốn huy động được của các Ngân Hàng cũng tăng lên đáng kể ( Ngân HàngBắc Á là một ví dụ) Đến năm 2010 lãi suất tăng nhẹ và ở mức 10,5% không ảnh hưởngnhiều đến nguồn vốn huy động được của các Ngân Hàng Việc giảm lãi suất huy độnggiúp các Ngân Hàng huy động được nhiều vốn hơn cũng đồng nghĩa với việc Ngân Hàng

có thể cho vay nhiều hơn, làm tăng khối lượng tiền cần thiết cho chi tiêu của người dân

và các doanh nghiệp Điều này cũng có nghĩa là doanh nghiệp có thể dễ dàng hơn trongviệc vay vốn để mở rộng và duy trì hoạt động kinh doanh

Một ví dụ gần đây nhất cho thấy vai trò của lãi suất đối với quá trình huy dộng vốn

là đã có rất nhiều doanh nghiệp phá sản cũng như đứng trên bờ vực phá sản vì khó tiếpcận vốn Theo kết quả điều tra của Tổng cục Thống kê công bố ngày 29/6 thì số doanhnghiệp giải thể, ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh trong 6 tháng đầu năm 2012 là26.324, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước mà nguyên nhân chủ yếu là do lãi suất huyđộng vốn quá cao

Tại thời điểm đầu tháng 5/2012, trong số 57,8% doanh nghiệp đang vay vốn chosản xuất - kinh doanh, thì có tới 33,5% phải vay với lãi suất bình quân trên 19%/năm và86,3% số doanh nghiệp cho rằng, mức lãi suất bình quân năm chấp nhận được không quá15%; 72,7% doanh nghiệp cho rằng, mức lãi suất bình quân năm chấp nhận được không

quá 14%.Nhiều DN đã phải chấp nhận bán cổ phiếu với giá rẻ hơn mớ rau (trường hợpKSD bán với giá 1.500 đồng/CP), nhưng vẫn chưa có lối thoát và nếu tình trạng nàykhông sớm được cải thiện trong năm 2013 sẽ gây nên những hệ lụy khó lường.

 Từ thực tiễn DN khó tiếp cận tín dụng ngân hàng kéo dài như hiện tại, việcphát triển hiệu quả hơn TTCK nói chung, thị trường trái phiếu nói riêng để hỗ trợ DN huyđộng vốn tốt hơn đang đặt ra bức bách

2.2 Đối với quá trình đầu tư

Quá trình đầu tư của 1 doanh nghiệp được thực hiện khi mà họ dự tính lợi nhuậnthu về từ các khoản đầu tư nhiều hơn số lãi phải trả cho các khoản đi vay để đầu tư Do

đó khi lãi suất xuống thấp các hãng kinh doanh có điều kiện mở rộng đầu tư và ngược lại

Lãi suất

Đầu tư

Tình hình lãi suất cơ bản giai đoạn 2008-2011

Nguồn: Tính toán từ tổng cục thống kê

Hình 2: Tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội/GDP giai đoạn 2006-2011

Đơn vị: %

Nguồn: TCTK.

Trong giai đoạn 2006 đến nay, mặc dù nền kinh tế gặp nhiều khó khăn nhưng ViệtNam tiếp tục huy động được lượng vốn đầu tư lớn, góp phần vào việc duy trì tốc độ tăngtrưởng ở mức khá cao Theo số liệu của TCTK, vốn đầu tư toàn xã hội có xu hướng tăngnhanh qua các năm Năm 2011, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 877,9 nghìn tỷ đồng, tănggấp 2,2 lần so với năm 2006 (398,9 nghìn tỷ đồng) Với tốc độ tăng cao như vậy, tỷ lệvốn đầu tư/GDP tiếp tục duy trì ở mức cao (trên 40%) trong cả giai đoạn 2006-2010; tuynhiên, cùng với sự giảm tốc đầu tư theo tinh thần Nghị quyết 11 về giảm tổng cầu nhằmkiểm soát lạm phát, tỷ lệ này đã giảm mạnh xuống còn 34,6% năm 2011.

Vốn đầu tư phân theo ngành kinh tế giai đoạn 2008-2011

Tổng số

Chia ra

Kinh tế Nhà nước

Kinh tế ngoàinhà nước

Khu vực cóvốn đầu tư nướcngoài

 Từ biểu đồ về lãi suất và số liệu trên có thể thấy từ 2008 đến 2011 lãi suất giảm mạnh

từ 13% xuống còn ở mức 9% năm 2011 kéo theo tổng vốn đầu tư cũng tăng từ 616735 tỷ đồng lên 877850 tỷ đồng Đây là minh chứng rõ ràng cho sự ảnh hưởng của lãi suất đến đầu tư

Hình 3: Tỷ trọng đầu tư của các khu vực kinh tế trong tổng đầu tư toàn xã hội

giai đoạn 2006-2011

Đơn vị: %

Về tỷ trọng, mặc dù có xu hướng giảm nhưng khu vực kinh tế nhà nước vẫn chiếm

tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội (từ mức trung bình 54,1% trong giai đoạn2000-2005 xuống 39,1% trong giai đoạn 2006-2010; năm 2011 tỷ trọng này là 38,9%).Đáng chú ý, tỷ trọng của khu vực kinh tế ngoài nhà nước cũng có xu hướng giảm qua cácnăm (từ mức 38,1% năm 2006 xuống còn 36,1% năm 2010 và 35,2% năm 2011); trongkhi đó, tỷ trọng của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài lại có xu hướng tăng (từ mức16,2% năm 2006 lên mức 25,9% năm 2011)

2.3 Vai trò của lãi suất đối với tiêu dùng và tiết kiệm:

Thu nhập của một hộ gia đình được chia thành 2 bộ phận: tiêu dùng và tiết kiệm

Tỷ lệ phân chia này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thu nhập,vấn đề hàng hóa lâu bền vàtín dụng tiêu dùng, hiệu quả tiết kiệm, trong đó lãi suất có tác dụng tích cực tới các nhân

tố đó

Khi lãi suất thấp, chi phí tín dụng tiêu dùng thấp, người ta vay nhiều cho việc tiêudùng hàng hóa nghĩa là tiêu dung nhiều hơn Khi lãi suất cao đem lại từ khoản tiền đểdành nhiều hơn sẽ khuyến khích tiết kiệm, do đó tiết kiệm tăng

Biểu đồ tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ giai đoạn 2004-2011

Nguồn: Tổng cục thống kê

Tuy nhiên nhìn vào biểu đồ trên ta lại thấy, năm 2008 lãi suất đạt đỉnh ở mức 13% thì mức tăng bán lẻ hàng hóa, dịch vụ lại đạt đỉnh Nguyên nhân ở đây là lạm phát năm 2008 đạt mức cao, gần 22% nên lãi suất danh nghĩa cao nhưng không đủ bù đắp cho lạm phát nên người dân có xu hướng tiêu dùng nhiều hơn Vì vậy, khi xét đến ảnh hưởng của lãi suất đến tiết kiệm và tiêu dùng cần chú ý đến cả tỉ lệ lạm phát! Hay nói cách khác là lãi suất thực tế chính là yếu tố tác động trực tiếp tới tiết kiệm và tiêu dùng Ngoài ra thì tiết kiệm và tiêu dùng còn chịu tác động của nhiều nhân tố khác nên các đánh giá chỉ mang tính tương đối

Năm 2010:

Trong tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, kinh doanh thương nghiệp đạt 1229,3 nghìn tỷ đồng, tăng 25% so với năm 2009; khách sạn, nhà hàngđạt 172,4 nghìn tỷ đồng, tăng 21,8%; dịch vụ đạt 144,6 nghìn tỷ đồng, tăng 23,8%; du

lịch đạt 15,3 nghìn tỷ đồng, tăng 28,5%.

Năm 2011:

Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tính đạt 2.004,4nghìn tỷ đồng, tăng 24,2% so với năm trước, nhưng nếu loại trừ yếu tố giá thì chỉ tăng4,7%, thấp hơn rất nhiều so với các mức tăng tương ứng 24,5% và 14% của năm 2010