Luận giải cơ sở triết học của tư tưởng sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến ở việt nam làm thế nào để cải tạo tư tưởng đó

Vì vậy, để thực hiện dân chủ nói chung, thực hiện dân chủ ở cơ sở nói riêng, điều quan trọng là phải nhận diện rõ những rào cản đối với việc thực hiện dân chủ, trong đó một trở lực rất đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -

ĐỀ TÀI: Lu ận giải cơ sở triết học của tư tưởng sản xuất

nh ỏ vẫn còn phổ biến ở Việt Nam Làm thế nào để cải tạo tư tưởng đó

H ọ và tên SV: Phạm Thành Nam

L ớp tín chỉ: LLNL1105(119)_01

Mã SV: 11193595

GVHD: TS NGUY ỄN VĂN HẬU

HÀ N ỘI, NĂM 2019

M ỤC LỤC

L ỜI NÓI ĐẦU……… ……… …1

PH ẦN I: SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI……… ………2

I.1 Ảnh hưởng tiêu cực của tâm lí sản xuất nhỏ đến hoạt động lãnh đạo, quản lý.2 I.2 Tâm lí sản xuất nhỏ gây khó trụ vững nền nông nghiệp……….…… 2

I.3 Tâm lí sản xuất nhỏ gây khó kiểm soát……….………5

I.4 Tâm lí sản xuất nhỏ gây khó cạnh tranh……….6

PH ẦN II: LUẬN GIẢI CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA TƯ TUỞNG SẢN XUẤT NHỎ L Ẻ VẪN CÒN PHỔ BIẾN Ở VIỆT NAM……… …………7

II.1 Sản xuất nhỏ……… ………7

II.1.1 Khái niệm sản xuất nhỏ……… ……… 7

II.2 Tâm lí tiểu nông……….……… 8

II.2.1 Tâm lý tiểu nông trong tư tưởng sản xuất nhỏ……… 8

II.2.2 Tâm lí tiểu nông vẫn còn tồn tại ở Việt Nam ngày nay……… 10

II.3 Quan điểm triết học và giải thích vì sao tư tưởng sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến ở Việt Nam……….……… …10

II.3.1 Quan điểm triết học về sản xuất nhỏ……….…… 10

II.3.2 Giải thích……… ……… 11

PH ẦN III: LÀM THẾ NÀO ĐỂ CẢI TẠO TƯ TƯỞNG SẢN XUẤT NHỎ………12

III.1 Hạn chế tiêu cực của tâm lí tiểu nông……… ……12

III.2 Một số định hướng cơ bản……… ……….13

PHẦN IV: KẾT LUẬN……… 15 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU

Tâm lý sản xuất nhỏ không chỉ là đặc trưng của người nông dân, mà ít nhiều còn thẩm thấu vào các tầng lớp xã hội khác Tâm lý sản xuất nhỏ và ý thức tiểu nông là một trở ngại lớn đối với việc đổi mới tư duy và thực hiện dân chủ ở nông thôn hiện nay Để

khắc phục, xoá bỏ ảnh hưởng của tâm lý sản xuất nhỏ, ngoài những biện pháp cần thiết khác, cần đẩy mạnh hơn nữa quá trình dân chủ hoá ở nông thôn

Với đặc điểm của một nước nông nghiệp lạc hậu bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

đi lên chủ nghĩa xã hội như ở nước ta thì việc hiện thực hóa các giá trị dân chủ trong thực

tiễn đời sống là vô cùng khó khăn Vì vậy, để thực hiện dân chủ nói chung, thực hiện dân chủ ở cơ sở nói riêng, điều quan trọng là phải nhận diện rõ những rào cản đối với việc thực hiện dân chủ, trong đó một trở lực rất đáng quan tâm chính là tâm lý sản xuất nhỏ

Việc thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn đã có những chuyển biến tích cực Tuy nhiên, quá trình thực hiện dân chủ ở các xã vẫn còn những bất cập Những hạn chế trong chất lượng thực hiện dân chủ ở các xã, phường có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó một phần xuất phát từ chính tâm lý sản xuất nhỏ đã ăn sâu vào trong suy nghĩ và hành động của cán bộ và người dân ở cơ sở

Ngày nay, “tâm lý sản xuất nhỏ trực tiếp là rào cản, “níu kéo” bước chuyển mình của đất nước hòa nhập vào thời đại mới”; nó cũng là một trong những tác nhân quan trọng gây nên nguy cơ tụt hậu về kinh tế, như Nghị quyết Đại hội IX của Đảng đã nhấn mạnh Ảnh hưởng của tâm lý sản xuất nhỏ, của ý thức tiểu nông đã và luôn là trở ngại lớn đối với việc đổi mới tư duy, phát huy dân chủ của không ít cán bộ, đảng viên và người dân ở nông thôn nước ta hiện nay

Với những lí do đó em chọn đề tài: “Luận giải cơ sở triết học của tư tưởng sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến ở Việt Nam Làm thế nào để cải tạo tư tưởng đó.” làm chủ đề cho bài tập lớn của mình

PH ẦN I

I.1 Ảnh hưởng tiêu cực của tâm lí sản xuất nhỏ đến hoạt động lãnh đạo, quản

lý

Cũng như ở mọi quá trình cách mạng khác, sự thành công hay thất bại của sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay phụ thuộc chủ yếu vào phẩm chất, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở các cấp Bên cạnh những thành tựu to lớn không thể phủ

nhận, thực tế hoạt động lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ ở nước ta cũng đang bộc lộ những hạn chế, yếu kém Những hạn chế, yếu kém này có nhiều nguyên nhân, một trong

số đó là do tác động của tâm lý sản xuất nhỏ

Trước hết, có thể nói biểu hiện có ảnh hưởng tiêu cực nhất của tâm lý sản xuất nhỏ

tới hoạt động lãnh đạo, quản lý là lối tư duy kinh nghiệm, tầm nhìn thiển cận Điều khẳng định này được xuất phát từ một nội dung quan trọng của hoạt động lãnh đạo quản lý: hoạch định và chỉ đạo thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, các chương trình, kế

hoạch Các đường lối chủ trương, chính sách phải được hình thành trên cơ sở phân tích chính xác hiện thực khách quan trong những bối cảnh lịch sử cụ thể và phải thể hiện được đầy đủ quyền lợi, ý chí của nhân dân Do đó, để việc hoạch định đường lối, chính sách có

hiệu quả người cán bộ lãnh đạo phải có khả năng phân tích tình hình thực tế sâu sắc có tầm nhìn xa trông rộng, có trình độ khái quát thực tiễn để từ trong vô số các hiện tượng, các mối liên hệ đan xen có thể phát hiện đúng quy luật vận động của hiện thực

Thứ hai, hoạt động lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ nước ta hiện nay còn chịu

những tác động tiêu cực từ tập quán tự do, tùy tiện, ý thức tổ chức, kỷ luật kém, không

có thói quen chấp hành nghiêm luật pháp của người sản xuất nhỏ.Tác động này ảnh hưởng tới cả chủ thể và đối tượng của hoạt động lãnh đạo, quản lý

Đối với chủ thể hoạt động lãnh đạo, quản lý, đây là đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở các

cấp Họ là những người đứng đầu, phụ trách các phong trào, tập thể, các đơn vị, địa phương Mọi người đều biết, một tập thể, đơn vị dù lớn hay nhỏ cũng chỉ vững mạnh và hoạt động có hiệu quả khi tập thể đơn vị đó là một khối đoàn kết, được tổ chức chặt chẽ,

có kỷ luật, kỷ cương Do vậy, đối với người cán bộ lãnh đạo ngoài năng lực tổ chức, quản

lý còn phải là người gương mẫu, có ý thức tổ chức, kỷ luật, ý thức tuân thủ pháp luật cao

Nhưng trong thực tế hiện nay, chính bản thân một số cán bộ lãnh đạo, kể cả một bộ phận cán bộ chủ chết lại không gương mẫu, coi thường kỷ cương phép nước, vi phạm pháp luật thậm chí ở mức độ nghiêm trọng Một loạt những vụ việc tiêu cực xảy ra ở Tổng Công ty Dầu khí, Bộ Giao thông vận tải, Thanh tra chính phủ, Tổng công ty Hàng không trong thời gian vừa qua là những minh chứng rõ ràng của tình trạng này

Về phía đối tượng của hoạt động lãnh đạo, quản lý, đây là những con người, những

cá nhân cụ thể với những đặc điểm riêng về trình độ, năng lực, về sở thích, thói quen Thực tế cho thấy, tính hiệu quả trong hoạt động của một đơn vị, tập thể một mặt phụ thuộc nhiều vào phẩm chất, năng lực của người cán bộ lãnh đạo nhưng mặt khác nó còn bị chi phối bởi trình độ, ý thức chấp hành kỷ luật của các thành viên của đơn vị, tập thể đó Nhưng do thói quen tùy tiện tự do, vô kỷ luật của người sản xuất nhỏ, những người này rất dễ vi phạm các nội quy, quy định của tập thể Đây chính là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng yếu kém trong hoạt động của các đơn vị, tập thể đó

Thứ ba, một biểu hiện khác của tâm lý sản xuất nhỏ là tâm lý cục bộ, địa phương cũng đang gây những tác động tiêu cực không nhỏ tới hoạt động lãnh đạo, quản lý Tâm

lý cục bộ, địa phương được thể hiện rõ nét ở việc tuyệt đối hóa lợi ích của tập thể, địa phương trong việc hoạch định và chỉ đạo thực hiện đường lối, chính sách kinh tế, xã hội Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay có sự cạnh tranh gay gắt nhưng đồng thời cũng đòi hỏi sự hợp tác, sự liên kết thống nhất chặt chẽ giữa các ngành, các lĩnh vực sản xuất, giữa các đơn vị, địa phương Mặc dù vậy, vì lợi ích cục bộ,

ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực cán bộ lãnh đạo đã chỉ đạo hoặc bao che cho cấp dưới thực hiện những việc làm sai trái, vi phạm lợi ích chung của toàn xã hội, phá vỡ mối liên kết trong quản lý vĩ mô, kìm hãm sự phát triển chung của đất nước

I.2 Tâm lí s ản xuất nhỏ gây khó trụ vững nền nông nghiệp

Việt Nam có thế mạnh về kinh tế nông nghiệp với hàng loạt các mặt hàng nông

sản đứng trong top xuất khẩu hàng đầu thế giới như gạo, cà phê, thủy hải sản… Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn sản xuất theo phương thức nhỏ lẻ, manh mún Giới chuyên gia nhận định, nếu ngành nông nghiệp không nâng cấp năng lực sản xuất, không tập trung xây dựng các chuỗi giá trị nông nghiệp chất lượng cao thì sẽ rất khó trụ vững

Không thể phủ nhận những thành quả mà nền kinh tế nông nghiệp đã và đang mang

lại cho nước nhà Với thành tích xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản đứng trong top đầu

thế giới, đạt kim ngạch nhiều tỷ USD mỗi năm, nông nghiệp vẫn luôn được coi là “trụ đỡ” của toàn ngành kinh tế

Mặc dù vậy, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn tồn tại nhiều điểm yếu Một trong

số đó phải kể đến tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ khiến cho ngành nông nghiệp khó

có thể bứt phá, đời sống người nông dân bấp bênh, thu nhập thiếu ổn định

Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh cũng thẳng thắn chỉ rõ: Sản xuất manh mún, nhỏ lẻ khiến cho nền kinh tế nông nghiệp của nước ta phát triển thiếu bền vững, tính cạnh tranh của sản phẩm với khu vực và thế giới còn thấp Người nông dân tuy không còn đói ăn, nhưng chưa thể giàu “Đây là thách thức lớn đối với nước ta, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng” – Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh nhận định

Ông Trần Công Thắng, Viện chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam thẳng thắn nêu quan điểm: Hạn chế lớn nhất của ngành nông nghiệp Việt Nam hiện nay chính là ở chuỗi giá trị phát triển nông nghiệp Quy mô sản xuất nhỏ lẻ là nguyên nhân khiến cho nền kinh tế nông nghiệp chưa hấp thụ được vốn và công nghệ, chưa đáp ứng được đòi hỏi của các thị trường lớn Cũng bởi sản xuất manh mún, nên người nông dân chưa có được lợi ích tương xứng với công sức bỏ ra, các hình thức cánh đồng mẫu lớn hay hợp tác xã kiểu mới chưa thực sự toàn diện

Còn theo TS Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh

tế Trung ương (CIEM), cách thức sản xuất của nông nghiệp Việt Nam hiện nay có những điểm hạn chế cần phải thẳng thắn nhìn nhận Hạn chế không chỉ ở việc tăng trưởng nông nghiệp của chúng ta đang chững lại mà cách làm của nông nghiệp hiện nay chưa đảm bảo được 3 yêu cầu: Một là lợi thế nhờ quy mô qua đó có thể hấp thụ được vốn và công nghệ,

thứ hai là chưa đáp ứng được tiêu chuẩn, đòi hỏi mới của nông nghiệp nói chung và các thị trường nông nghiệp Việt Nam cam kết Thứ ba là mặc dù đóng góp rất lớn vào xóa đói giảm nghèo nhưng cơ bản người nông dân vẫn thiệt thòi nhất trong quá trình cải cách

và phát triển Lợi ích của người nông dân bị thu lại chưa tương xứng với cách thức làm

ăn của người nông dân

Trong khi đó nền nông nghiệp mới phải đáp ứng được các yếu tố sau: Đầu tiên là lợi thế quy mô để hấp thụ công nghệ, thứ hai là phải gắn kết được tất cả các bên liên quan vào chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng của nông nghiệp, từ giống đến thị trường trong nước

và nước ngoài… Thế nhưng với năng lực sản xuất hiện nay của chúng ta, tất cả các yếu

tố đó đều chưa được đảm bảo Và như vậy, những điểm yếu đó sẽ là rào cản khiến cho nền nông nghiệp của nước ta khó có thể bứt phá

I.3 Tâm lí s ản xuất nhỏ gây khó kiểm soát

Nhằm kiểm soát hiệu quả chất lượng nông, lâm, thủy sản, Hà Nội đã và đang đẩy mạnh việc quản lý, ký cam kết sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn đối với các hộ sản

xuất, kinh doanh nhỏ lẻ Song, thực tế, nhiều cơ sở sản xuất thời vụ chưa thực hiện tốt, gây khó khăn cho các ngành chức năng

Theo Chi cục Quản lý chất lượng nông, lâm sản và thủy sản Hà Nội, sau gần 5 năm thực hiện Thông tư 51/2014/TT-BNNPTNT của Bộ NN&PTNT ban hành Quy định điều kiện bảo đảm ATTP và phương thức quản lý đối với cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ, các quận, huyện, thị xã đã tích cực tập huấn, tuyên truyền, phổ biến các kiến thức trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản an toàn cho các hộ sản xuất Theo đó, đã có 183.574/200.000 cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ ký cam kết theo quy định Đáng nói, triển khai "Tháng hành động Vì ATTP" năm 2019, các quận, huyện, thị xã đã lập 118 biên bản nhắc nhở vi phạm đối với một số hộ sản xuất rau chưa bảo đảm các điều kiện sản xuất theo quy định

Toàn TP Hà Nội có khoảng 20.000 cơ sở sản xuất nông sản, nhưng đều là nhỏ lẻ, phân tán, thường xuyên biến động, gây khó khăn cho công tác quản lý Theo Thông tư số 51/2014/TT-BNNPTNT ngày 27-12-2014 của Bộ NN&PTNT về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và phương thức quản lý đối với cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ, chính quyền địa phương phải yêu cầu các hộ sản xuất nhỏ lẻ ký cam kết sản xuất an toàn, kiểm soát đầu vào và đầu ra sản phẩm, nhưng việc này mới chỉ dừng ở việc tuyên truyền, nhắc

nhở Nguyên nhân do cấp xã thiếu cán bộ chuyên môn để kiểm tra, giám sát, thậm chí chưa thống kê đầy đủ hộ gia đình tham gia sản xuất Chính quyền địa phương cũng lúng túng khi xử lý cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, không có giấy phép đang hoạt động, dẫn tới tình

trạng buôn bán, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, chất cấm trà trộn trên thị trường

Nói về những khó khăn tại cơ sở, Phó Trưởng phòng Kinh tế huyện Ba Vì Nguyễn Văn Hưng cho biết: Qua kiểm tra, hầu hết cơ sở sản xuất, kinh doanh nông sản trên địa bàn huyện đều nhỏ lẻ, thủ tục hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, nhất là giấy chứng nhận vệ sinh

an toàn thực phẩm, hợp đồng, hóa đơn mua nguyên liệu để sản xuất kinh doanh Qua kiểm tra, việc xử lý mới dừng ở việc nhắc nhở, xử phạt vi phạm hành chính, yêu cầu tạm dừng

hoạt động để khắc phục Việc kiểm soát người dân không được sử dụng kháng sinh, chất thải chăn nuôi để nuôi trồng thủy sản cũng gặp vô vàn khó khăn

I.4 Tâm lí s ản xuất nhỏ gây khó cạnh tranh

Kinh tế tư nhân của ta manh mún, nhỏ lẻ, mang tính rải rác Tư nhân thấy sinh lời

ở đâu thì làm nhưng không có tầm nhìn chiến lược, chỉ mang tính ngắn hạn

Sự tập trung nguồn lực vào một số ngành mang tính chiến lược không có sự tập trung nguồn lực do đó rất manh mún nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết với nhau nên khách hàng của doanh nghiệp (DN) rất riêng lẻ rời rạc Vì DN nào thấy được cái lợi trước mắt thì tập trung vào mảng đó cho nên quy mô nhỏ không có chiến lược mang tính kinh doanh Cho nên Nhà nước cần có sự định hướng cho họ mang tính chiến lược để bản thân các DN phải tập trung nguồn lực cho những mảng chiến lược Đó là cần có chiến lược phát triển các ngành sản phẩm mang tính quốc gia mang một tầm vóc lớn cho nên cần duy trì định hướng trên cơ sở thông tin thị trường thế giới, nhu cầu sản phẩm nội địa và thế giới về những ngành nghề sản phẩm mà nhu cầu của thị trường đang lớn tập trung nhiều Từ đó gắn với lợi thế của quốc gia, thế mạnh của từng địa phương đối với sản phẩm ngành mang tính chiến lược Từ đó công bố để cho các doanh nghiệp biết, từ đó tập trung nguồn lực

để hướng vào những ngành sản phẩm mang tính chiến lược Các ngành phải liên kết theo

cả chiều dọc và chiều ngang Liên kết ngang là những sản phẩm mà các DN sản xuất cùng

loại phải có sự tập trung và liên kết với nhau Còn liên kết dọc là đầu ra của DN này phải

là đầu vào của DN kia để mang tính chuỗi Vừa liên kết ngang gắn với liên kết dọc thì mới tạo nên DN có quy mô lớn và tầm ảnh hưởng lớn gắn với các DN lớn đa quốc gia, hay tự bản thân nó vươn lên thành đa quốc gia Chứ nhỏ lẻ như hiện nay không thể vươn

ra lớn nhanh lên khỏi lãnh thổ quốc gia, và đó là cái Nhà nước cần định hướng cho các

DN

PH ẦN II

II.1 S ản xuất nhỏ

II.1.1 Khái ni ệm sản xuất nhỏ

Trong Thông tư 26/2012/TT-BYT quy định cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm; nước khoáng thiên nhiên, nước uống đóng chai; dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế

1 Cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ là cơ sở trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác các nguyên liệu thực phẩm ở quy mô hộ gia đình, hộ cá thể

2 Cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ là cơ sở kinh doanh thực phẩm ở quy mô

hộ gia đình, hộ cá thể có hoặc không có giấy đăng ký kinh doanh thực phẩm

3 Cơ sở bán hàng rong là cơ sở kinh doanh thức ăn ngay, thực phẩm chín cơ động trên đường phố (không có địa điểm cố định)

II.1.2 Đặc trưng của sản xuất nhỏ

Theo quan điểm duy vật lịch sử, tâm lý xã hội, ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại

xã hội, mà tồn tại xã hội trước hết là nền sản xuất của xã hội đó Nhấn mạnh điều này, C.Mác viết: “Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt

xã hội, chính trị và tinh thần nói chung Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại tồn tại của họ quyết định ý thức của họ” Khi nghiên cứu lịch sử sản xuất vật chất của xã hội loài người, C.Mác đặc biệt quan tâm đến phương thức sản xuất châu Á cũng như phương thức sản xuất của xã hội tiền tư bản Ông gọi đó là “kinh tế tự nhiên”, “kinh tế gia trưởng”, “kinh tế tiểu nông”, “sản xuất hàng hóa nhỏ”… Chính nền sản xuất nhỏ đó là cơ sở kinh tế làm nảy sinh tâm lý sản xuất nhỏ Trong Chống Đuyrinh, Ph.Ăngghen viết: “Trước nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, tức là trong thời trung cổ, khắp nơi đều có nền sản xuất nhỏ…., những tư liệu lao động, đất đai, nông cụ, dụng cụ thủ công – là những tư liệu của cá nhân, chỉ nhằm cho việc sử dụng của cá nhân, do đó chúng nhất định phải nhỏ bé, tí hon, có hạn”

Như vậy, tâm lý sản xuất nhỏ là loại hình tâm lý xã hội phản ánh những đặc điểm của nền sản xuất xã hội ở những giai đoạn lịch sử nhất định Với những xã hội mà ở đó nền sản xuất nhỏ giữ vai trò chủ đạo thì tất yếu sẽ hình thành tâm lý sản xuất nhỏ Từ đó, chúng ta có thể rút ra một số đặc trưng cơ bản của tâm lý sản xuất nhỏ như sau:

1 Phản ánh nhu cầu, mục đích sản xuất của người nông dân hoặc thợ thủ công: sản xuất không phải để tạo ra những giá trị hay hàng hóa lớn, mà chủ yếu để duy trì sự tồn tại của người sở hữu cá thể, của gia đình họ hay của công xã trong một địa bàn hẹp, mang nặng tính tự cấp tự túc

2 Phản ánh thói quen, tập quán sản xuất ở trình độ thủ công với kỹ thuật canh tác đơn giản, công cụ sản xuất thô sơ, lạc hậu và chậm phát triển

3 Phản ánh quan hệ lao động được hình thành một cách tự phát, tự nhiên, truyền thống, thiếu tính hợp lý, mang nặng tính cá thể

4 Phản ánh quá trình sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, có tính phân tán, khép kín, biệt lập

5 Phản ánh mối quan hệ xã hội mang tính tự nhiên, thân thuộc, giải quyết mọi công việc theo tình cảm của cá nhân, chịu sự ràng buộc, chi phối bởi các quan hệ họ hàng, làng xã,…

Như trên đã phân tích, tâm lý sản xuất nhỏ nẩy sinh trên cơ sở kinh tế là nền sản xuất nhỏ; do vậy, chủ thể của nó trước hết là tất cả những người lao động trong điều kiện của nền sản xuất nhỏ Tuy nhiên, trong đời sống hiện thực, giữa các hình thái ý thức xã hội (bao gồm cả hệ tư tưởng và tâm lý xã hội) luôn có sự tác động và ảnh hưởng lẫn nhau Bởi vậy, trong xã hội mà nền sản xuất nhỏ là phổ biến, tâm lý sản xuất nhỏ không chỉ là đặc trưng của người nông dân, mà ít nhiều cũng tác động, thẩm thấu vào các tầng lớp xã hội khác

Mặt khác, do được duy trì, củng cố bởi cơ sở vật chất và kiến trúc thượng tầng của

xã hội cũ, do bị chi phối bởi quy luật kế thừa trong sự phát triển của tâm lý – ý thức xã hội nói chung nên tâm lý sản xuất nhỏ có sự tồn tại dai dẳng, lâu dài Điều đó giải thích tại sao tâm lý sản xuất nhỏ không chỉ có ở những người già cả, những người sống và làm