Một số giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của công cụ thuế trên địa bàn tỉnh bà rịa vũng tàu

Kinhnghiệm tổ chức hệ thống thuế ở một số nước trênthế giới CHƯƠNGII:THỰCTRẠNGCÔNGTÁCQUẢNLÝTHUẾVÀVAITRÒCỦA NÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁTTRIỂN KT- XH TỈNH BR-VT 1.. Tácđộngcủathuế đến sự phát t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

NGUYỄN VĂN SÁNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2001

-1-MỤCLỤC

MỞĐẦU

I Thuế-côngcụđiềutiết vĩ mô nền kinh tế

1 Nguồn gốc ra đời vàbảnchấtcủathuế

2 Cáchìnhthứccủa thuế-Phân loại thuế

3 Hệ thống thuế Việt nam từ 1945 đến nay

III Kinhnghiệm tổ chức hệ thống thuế ở một số nước trênthế giới

CHƯƠNGII:THỰCTRẠNGCÔNGTÁCQUẢNLÝTHUẾVÀVAITRÒCỦA NÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁTTRIỂN KT- XH TỈNH BR-VT

1 VịtríđịalývàthếmạnhcủaTỉnhBR-VT

2 Thựctiễncôngtácquảnlýthunăm1996-2000

3 Tácđộngcủathuế đến sự phát triển kinh tế,xãhộitỉnhBR-VT

4 Một số tồn tại ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của thuế

CHƯƠNG III : MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUYHƠN NỮA VAITRÒ CỦACÔNG CỤ THUẾTRÊNĐỊABÀNTỈNHBR-VT.

I Các giải pháp ở cấp vĩ mô

1 Về cơ cấu hệ thống chínhsáchthuế

1.1 Các loại thuế cần bãi bỏ

1.2.Cácloạithuếcầnbổsungsửađổi

2 Về công tác ban hành các văn bản pháp quy thuế

II Các giải phápở cấp vi mô

1 Vềcôngtácthanhtrakiểmtrathuế

2 Về công cụ giao và kiểmtrathựchiệnkếhoạch

3 Tăngcườngquảnlýviệc sử dụng hóa đơn chứng từ

Từchếđộthuếkhóacònnontrẻ,sơsàikhichúngtathốngnhấtđấtnướcchotớinay,quahaicuộccáchmạngsâurộngvềthuế,chúngta đã có một hệthốngthuế tương đối đồng bộ, bao quát và đa dạng

Cuộccảicáchthuếbước1đượctiếnhànhvàonăm1990đãlàmchuyểnbiếnmộtcáchcănbảnvàtoàndiệnhệthốngthuế,cảvềmặttổchứclẫnnộidungvàphươngpháphànhthu.Theođóhàngloạtcácsắcthuếhoànchỉnhđượcbanhành,màđángnóinhấtphảikểtớithuếdoanhthu,thuếlợitức.Cácsắcthuếnàyđãgópphầnquantrọngtrongthờikỳđầutrongcôngcuộcđổimới,khôngnhữngđưađấtnướcthoátkhỏikhủnghoảngkinhtế-

xãhộimàcòntạorađượcđộnglựctíchcựcmanglạikhởisắcrựcrỡchonềnkinhtế.Tuynhiêntheothờigianvàsựp h a ù t triểnk i n h t e á -

x a õ hội,thuếdoanhthu,thuếlợit ư ù c v a ø mộtsốn o ä i dungcủacácsắcthuếkhácđãdần dầnbộclộrõnhiềunhượcđiểm,nhiềudấuhiệucónguycơđedọađếnviệcpháthuyvaitròcủathuế.Cácsắcthuếnàytrởnênlạchậu,khôngcònphùhợpvớigiaiđoạnđẩymạnhcôngnghiệphóa-

hiệnđạihóađấtnước,đồngthờimởrộngquanhệhợptáckinhtếvớicácnướctrongkhuvựcvàtrênthếgiới.Đứngtrướctìnhhìnhđó,yêucầuđổimớihệthốngthuếđặtragaygắtvàbứcbáchhơnbaogiờhết.Vàvìvậycuộccảicáchthuếbướchaiđượctiếnhànhgấprútngaytừđầunăm1999.Nộidungcơbảncủacuộccảicáchthuếlầnnàylàxóabỏthuếdoanhthu,thuếlợitức,thayvàođólàthuếGTGTvàthuếTNDNcùngvớiviệcbổsung,sửađổi,hoànthiệnthuếtàinguyên,thuếchuyểnquyềnsửdụngđất,thuếxuấtnhậpkhẩuvàthuếtiêu thụ đặc biệt

Quahơnhainămthựchiệncuộccảicáchthuếbướchai,bêncạnhnhữngthànhtựutolớnđãđạtđược,hệthốngthuếvẫncònbộclộmộtsốvấnđềảnhhưởngđếnviệcpháthuyvaitròcủathuế.Đólàcácvấnđềvềthuếsửdụngđấtnôngnghiệp,thuếđốivớihộkinhdoanhnhỏ,thuếGTGTtrongkhâunhậpkhẩu,vấnđềthanhtra-

đượcvậndụngtriệtđể,màtrongđó,luậtlýdođầyđủ,nguyêntắcđitừcáitrừutượngđếncụthểđược chú trọng sử dụng.

Vềkếtcấuluậnvăngồm3chương:

+Chương 1 : Mộtsốvấnđềlýluậncơbảnvềthuế

+Chương 2 : Thựctrạngcôngtácquảnlýthuếvàvaitròcủanótácđộng

đếnsựpháttriểnkinhtế–xãhộicủaTỉnhBR-VT

+Chương 3 : Mộtsốgiảiphápnhằmpháthuyhơnnữavaitròcu ûa công

cụthuế trên địa bàn tỉnh BR-VT

Mặcdùrấtcốgắngnhưngdokhảnăngvàthờigiancóhạn,chắcchắnluậnvănkhôngthểtránhkhỏinhữngthiếusót,khiếmkhuyếtnhấtđịnh.RấtmongđượccácThầyCôtrongHộiĐồngKhoaHọcquantâmchỉnh lý, bổ sung để đềtàiđượchoànthiện

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THUẾ

I THUẾ–CÔNG CỤ ĐIỀU TIẾTVĨMÔNỀNKINHTẾ.

1 Nguồngốcrađờivàbảnchấtcủathuế:

Trởvềthờikỳcộngsảnnguyênthủyxaxưa,khimàxãhộiloàingườicònởdạngsơkhai,sảnxuấtmangnặngtínhtựnhiênvớinhiềuyếutốbấpbênh,yếukém.Đểđấutranhsinhtồn,conngườitựphátliênkếtlạivớinhauthànhnhữngquầnthể,nhưngýthứccaiquản,quyềnlựcchiphốixãhộilúc bấygiờ chưa xuất hiện

Khixãhộiloàingườipháttriển từchếđộcộngsảnnguyênthủysangchiếmhữunôlệ,cũnglàlúcxãhộichuyểntừtrạngtháitựnhiênsangsảnxuấthànghóa.Lúcnàyphânc o â n g l a o độngxuấthiện,sứcsảnxuấtđượcnânglên,củacảixãhộilàmranhiềuhơn,traođổiđượcmởrộng,quanhệhànghóatiềntệrađời…nhữngđiềukiệnnàyđãlàmnảysinhramộtlớpngườigiàucó,chiếmđoạtvàtậptrungngàycàngnhiềunguồnlựccủacảivềtaymình.Họtừngbướccủngcốthếlực,liênkếtlạivớinhau,vượtlênmọitầnglớpcònlạitrongxãhộiđểhìnhthànhnêngiaicấpthốngtrị.Từđây,quyềnlựctậptrungchiphốixãhộicủagiaicấpthốngtrịbắtđầuxuấthiệngắnliềnvớisựrađờicủanhànướcdo chínhgiaicấpđóùđẻra

Đểduytrìhoạtđộngvàcủngcốbộmáycủamình,nhànướcsửdụngsứcmạnhquyềnlựcbuộcmọingườidânphảichuyểnmộtphầncôngsứcvàthunhậpvàotaymìnhmàkhôngđượcquyềnphảnkháng.Nhữngkhoảnđónggópmàngườidânbuộcphảinộpchonhànướcđóchínhlàthuế

Lúcđầusứcsảnxuấtcònthấp,thunhậpxãhộiva ø chitiêuc ủ a nhànướckhôngnhiềunênthuếrấtđơngiản,rờirạcvàthườngđượcthểhiệndướihìnhthứcngàycôngvàhiệnvật,tứcnhữngsảnphẩmdongườidântrựctiếplàmra.Cùngvớisựp

xuấtvàquanhệsảnxuấtxãh o ä i , sựpháttriểnngàycàngcaocủakinhtếh a ø n g hóa,tiềntệ,sựgiatăngmạnhmẽcủacácchứcnăngvàquyềnlựccủanhànướcđãphátsinhranhữngyêucầuchitiêutolớn,đadạngvàphứctạplàmnảysinhnhữngbiếnđổilớnlaovềthuế.cáchìnhthứcthunộpbằnghiệnvậtvàngàycôngkhôngcònphùhợpnữa,thayvàođócácquanhệvềthuếdướihìnhthứcgiátrịđượchìnhthànhvàngàycàngpháttriểncótínhchấthệthống,cácthứthuếkhácnhaulầnlượtrađời

làmchothuếngàycàngphongphúvàlinhhoạthơn.Nhưvậythuếrađời,tồntạivàpháttriểntừhaiđiềukiệntiênquyếtlàsựxuấthiệncủan h a ø n ư ơ ù c v a ø

n g u o à n thunhậpxãhội.Vàsuychocùngnócũngbắtnguồnsâuxatừsựxuấthiệnvàpháttriểncủanềnsảnxuấthànghóa–cơsởcủa2điều kiện ra đời của thuế

Docónhiềucáchtiếpcậnkhácnhauởkhíacạnhkinhtế,giaicấp,xã hộimà hiện nay có rấtnhiềuquanđiểmkhôngđồngnhấtvớinhauvềkhái niệmthuế và vềbảnchấtthuế

* Trướchếtvềkháiniệmcủathuế:

TheogiáosưGASTONJEZE“Thuếlàmộtkhoảnđónggópbằngtiềnmàchínhquyềnđòihỏiởcáctưnhânđónggópvĩnhviễn,khôngđốiphầnđểtàitrợchocácgánhnặngcôngcộng”.(Tàichínhcông-LêĐình Chân–Trang 123–Tủsách đại học 1972)

CòntheoE.R.ASeligmanthì:“Thuếlàsựđónggópcưỡngbáchcủamỗingườichochínhphủđểtrangtrảichocácchiphívìquyềnlợi chungkhôngcăncứvàolợiíchriêngđượchưởng”.(Thuế– NguyễnHồngThắng–Trang22–NXBThống Kê TP.HCM 1998)

Gầngũivớichúngtahơnlàquanđiểm“Thuếlàkhoảnđónggópbắtbuộcmànhànướcquiđịnhthànhluậtđểmọitổchứckinhtếvàngườidânphảinộpchonhànước,nhằmđápứngnhucầuchitiêucủanhànước”.(Thuế–

NguyễnHồngThắng–Trang22–NXBThốngKêTP.HCM1998)

Cácđịnhnghĩatrênđềunêuđượcdấuhiệucơbảnnhấtcủathuế.Đólàsựcưỡngbáchhaytínhbắtbuộc,nhưngnhưvậychưađủ.Theotôinhưvậyvẫncònsựkhiếmkhuyếtnhấtđịnhvềnguồnhìnhthành(thucáigì,từđâu?)vàmụcđíchcủathuế(đểlàmgì?).Bởivìthuếkhôngnhữngchỉthuởtưnhân,ởcáctổchứckinhtếmàthuếcònápdụngcảđốivớikhuvựccông(Doanhnghiệpnhànước)vàtổchứcxãhội,tổchứcnghềnghiệp…

Ngoàiramụcđíchcủathuếkhôngchỉlàsựđápứngnhucầuchitiêucủanhànướcmàthuếcònlàcôngcụhữuhiệugiúpnhànướcđiềuhànhquảnlýkinhtế-

xãhộimộtcáchnăngđộnghiệuquả

Nóitớikháiniệmcủathuếlà nóiđếncácdấuhiệucơbảnnhất,phânbiệtvớicácloạihìnhđộngviênkháccủanhànướcvàluônđúngvớimọikiểunhànước.Cácdấuhiệuđótheotôilànguồnthu,cáchthuv a ø m u ï c đ í c h t h u T r e â

n c ơ s ơ û đ o ù , tôixinnêumộtđịnhnghĩavềthuế”Thuếlàhìnhthứcđộngviênbắtbuộctheoluậtđịnhmộtphầnthunhập

của mỗi tổ chức, cá nhân trong xãhộinhằmđápứng nhucầuchitiêuvàthực hiện các chức năng của nhà nước”.

Khái niệm này đã làm rõ được3dấu hiệucủathuếđãnêutrên

- Vềnguồnthu:Đólàmộtphầnthunhậpcủamỗithànhviêntrongxãhội(tổchức,cánhân).Cóthunhậpmớicótiềnđểnộpthuế,nhưngchỉmộtphầnthôi,phảicóphầncònlạiđểtáisảnxuấtgiảnđơnvàtáisảnxuấtmởrộngtrong chu

xuấtthìkhôngcóthunhậpđểđóngthuế.Cơsởcủathuếchínhlàthunhậpxãhội.Thunhậpxãhộicàngcaotấtyếuthuếsẽthuđượccàngnhiều.Đócũnglànộidungkinhtế cơ bản củathuế

- Vềphươngthứcthuthuế:Khácvớicácloạihìnhđộngviênkháccủanhànướcnhưcôngtrái,vay,quyêngóp, dựatrêncơsởtựnguyện,thuếdựatrênsựcưỡngbáchbằngquyềnlựcvàýchícủanhànước để buộc các thành viên trongxã hội đóng góp một phần thu nhập

Ởnướcta,điều80hiếnphápnăm1992quyđịnh:”Côngdâncónghĩavụđóngthuếtheoquyđịnhcủaphápluật”haynhưtạiđiều84củahiếnpháp1992đãghi“Quốchộicónhiệmvụvàquyềnhạn:Làmluậtvàsửađổiluật,quyếtđịnhchươngtrìnhxâydựngluật,pháplệnhthuế;Quốc hội quy định, sửa đổi hoặcbãibỏcác thứ thuế”

- Vềmụcđíchthu:Trướchếtthuđểcónguồnchitiêuduytrìvàcủngcốbộmáynhànướcnhưchilương,quốcphòng,anninh, ;Thứhai,thuđểnhànướccónguồntàichínhphụcvụviệcthựchiệnchứcnăng, nhiệm vụ của mìnhnhư

chitiêuchonhữngcôngviệcchung,vìtrậttựantoànxãhội,vìsựpháttriểnytế,vănhóa,giáodục,xãhội;Tạomôitrườngpháplývàđiềukiệnthuậnlợichomọingườilàmăn;Thứba,thuđểđiềutiếtvĩmônềnkinhtế,điềutiếtthunhập,gópphầnthựchiệncôngbằngxãhội(sẽnóirõhơnởphầnsau).Phươngthứcthuvàhìnhthức thuđã thể hiện rõvềnộidunggiaicấp vàxãhộicủathuế

* Vềbảnchấtthuế:

Nóitớibảnchấtthuếlànóivềnhữngmốiliênhệ,nhữngthuộctínhbêntrongchungnhất,cơbảnnhấtvàổnđịnhquyđịnhsựvậnđộngvàpháttriểncủathuếquacáckiểunhànước,cácchếđộxãhộitừkhithuếhìnhthànhvàpháttriểnchotớinay.Thuộctínhchung,cơbảnvàổnđịnhđócủathuếquacácthời kỳ lịch sử chínhlà tính cưỡng chế

Mặtkhác,thuếlàmộtbộphậnquantrọngvàlàhìnhthứcđầutiêncủatàichính,nênngoàithuộctínhmangtínhchấtđặcthùriêngcócủanó(tínhcưỡngchế),thuếkhôngthểkhôngmangbảnchấtcủatàichính

Màbảnchấtcủatàichính,theotôi,đólàsựvậnđộngcủacácnguồnlựcbiểuhiệnbằnggiátrịdùngđểtàitrợchocácmụctiêukinhtế-xãhộinhất định thông quacácquanhệphânphối.

Kếthợpcáichungvàcáiđặcthùcủathuế,theotôi,bảnchấtcủathuếchínhlàsựvậnđộng của nguồn thu nhập xãhộitrong việc đápứngcácnhucầuchitiêuvàthựchiệncácchứcnăngkinhtế–

xãhộicủanhànướcthôngquacácquanhệphânphốibắtbuộcbởiquyềnlựccủanhànước

Bảnchấtnàyquyđịnhrõsựvậnđộngpháttriểncủathuế,thểhiệnởnguồngốccủathuế,tứcđốitượngthuthuế:nguồnthunhậpxãhội–

cơsởkinhtếcủathuế;phươngthứcvậnđộngcủathuế:cácquanhệphânphốibắtbuộc;xuhướng vậnđộngđượcquyđịnhởmụcđíchcủa thuế:đáp ứngnhucầucủanhànước

Rõrànglàbảnchấttrêncótínhchấtbaotrùmvàkháiquátnhấtt r e â n cảbamặtkinhtế,giai cấp và xã hội

- Vềkinhtế:Kinhtếlàcơsởcủathuế.Thuếgắnchặtvớisảnxuất,kinhdoanhvàkiểmsoátthunhậpcủamọitổchức,cánhânđểđộngviênvàđiềuhòathunhập,điềutiếtkinhtế(điềutiếtsảnxuấtvàtiêudùng).Nguồnthutừthuếchongânsáchnhànướcchỉcóthểtăngnhiều,nhanhtrêncơsởkinhtếpháttriểnvàđạthiệuquảcao.Ngượclại,quathuthuếphảigópphầnkíchthíchsảnxuấtkinhdoanhpháttriển;t h u ù c đ a å y t h ư ï c h a ø n h t i e á t k i e ä m vềmọimặttrongsảnxuấtvàtiêudùngmộtcáchhợplýđểtạonguồnthuthuếngàycànglớnhơn.Chínhvìvậy,nếunhànướctăngmứcđộngviênthuếquácaochỉnhằmmụcđíchđơnthuầntăngthungânsáchđápứngyêucầuchicủanhànướcmàbỏquayêucầutăngtrưởngvềkinhtếthìthườnggặpthấtbại,dễdẫntớihậuquảxấuvềnhiềumặt cảvềkinhtế–chínhtrị.Mứcđộngviênthuếhợplýsẽcótácdụngtăngthungânsáchvàkíchthíchsảnxuất kinh doanh phát triển

- Vềtínhgiaicấpcủathuế:Thuếđượchìnhthànhlàdosựrađờicủanhànước.Nhànướcmangtínhgiaicấpnênthuếcũngmangtínhgiaicấp.Cùngmộthiệntượngnhànướcthuthuếcủadân,nhưngvớinhữngnhànướckhácnhauthìbảnchấtgiaicấpcủathuếcũngkhácnhau.Điềuđóđượcẩnchứabêntrongnhữngnộidungchủyếulàthuếthuvàoai?Thunhưthếnào?Vàthuđểlàmgì?

Nhànướcnàocũngphảithuthuếvàodânnhưngcácnhànướcbóclộtthườngđặtranhiềuloạithuếhàkhắc,bấtcông,nặngnềvôlýđểvơvét,chitiêuphèphỡn(Nhànướcphongkiến);đểchiabớtgánhnặngchiphíchiếntranhxâm

lượcvàđưavềchínhquốc(nhànướcđế quốc) hoặc để dànhsựưuáicólợichocácnhàtưbảnquatínhlũythoáicủathuếgiánthu(nhànướctưsản), Vềbiệnphápthuthuế,tứcthunhưthếnàocủanhànướcbóclột,đặcbiệtlànhànướcphongkiếnthìcựckỳdãmantànbạo.Nhữngkỳđốcsưu,đốcthuếkhôngkhácgìnhữngcuộcvâyráptruylùng,đànápnhữngngườitrốnthuế.Songbảnchấtgiaicấpcủathuếđượcthểhiệnrõnhấtởmụcđích,ýnghĩacủaviệcthu,nộpthuế.Trongcácxãhộingườibóclộtngười,nhândânlaođộngđóngthuếđểnuôibộmáynhànướcápbứcbóclộtlạichínhmình.Còndướichếđộxãhộichủnghĩa,nhândânđóngthuếchonhànướcđểchitiêuchonhữngcôngviệcnhằmphụcvụtrởlạichonhândânlaođộng.Đólàđiềukhácbiệtcơbảnvềbảnchấtgiaicấp, bản chất chính trị củathuế.

- Thuếcònthểhiệntínhxãhộirộngrãi.Trướchếtvìthuếthuvàotoàndân,thuếcóliênquanđếnmọitổchức,cánhântrongxãhội.Thuếlàmộtcôngcụcóhiệulựcđượcnhànướcsửdụngđểthựchiệnchứcnăngcủamìnhtrongviệcquảnlýđốivớitoànxãhội.Thuếđiềuchỉnhcácquanhệphânphối,phânphốilạithunhậpxãhộigiữacáctổchứckinhtế,giữacáctầnglớpdâncư,cácquanhệgiữangườivớingười.Dođó,thuếmangtínhxãhộirấtrộngrãi.Nghiêncứubảnchấtxãhộicủathuếgiúpchúngtaquántriệtđầyđủvàsâusắcyêucầuvềtínhđơngiản, dễhiểu,dễlàm,dễkiểmtratrongviệchoạchđịnhchínhsáchthuếvà tổ chức thu thuế

2 Các hình thức củathuế-Phânloạithuế

Thuếrađờicùngvớisựxuấthiệncủanhànước.Thờikỳđầukhihànghóachưapháttriển,thuếthườngđượcthubằnghiệnvật.Cùngvớisựpháttriểncủalựclượngsảnxuấtv a ø q u a n h e ä s a û n xuấtxãhội,màđ ỉ n h caolàsựxuấthiện vàpháttriểncủatiềntệ,thuếđượcthubằngtiềnl a ø c h u û y e á u V ơ ù i h ì n h t h ư ù

c g i a ù trị,cácquanhệvềthuếngàycàngpháttriểncótínhhệthống,cácloạithuếkhácnhaulầnlượtrađờilàmchothuếngàycàngđadạng,phongphú.Nhưngđểsửdụngtốtcôngcụthuế,cầnphảiphânloạicáchìnhthứcthuế,đểhiểurõbảnchấttừngloạithuế.Từđó,xácđịnhđúngđốitượngvàphươngphápthunộpthíchhợp,hiệuquả

Có một số cách phân loạihình thức của thuế như sau:

*Căncứtheogócđộcủangườinộpthuếvàngườichịuthuế,ngườita thường

chia làm hailoại là thuế trựcthuvà thuế gián thu

+Thuếtrựcthulàloạithuếmàngườinộpđồngthờicũnglàngườichịuthuế

.Ơûđâyngườinộpthuếtựtínhvàtríchmộtphầnthunhậpcủa

mìnhtrựctiếpnộpchonhànước,tứclàthuếthutrựctiếpvàothunhậpcủangườinộpthuế.Ưuđiểmcủathuếtrựcthulàđộngviêntrựctiếpvàothunhậpcủatừngtổchức,cánhâncóthunhậpnênbảođảmđượctínhcôngbằngxãhội:ngườicóthunhậpnhiềuthìnộpnhiều,ngườicóthunhậpítthìnộpít,khôngcóthunhập,thunhậpthấpthìkhôngphảinộpthuế.Thuếtrựcthucònchophéptínhđếnnhữngyếutốđộclậpvớithunhậpcủangườinộpthuếnhư:Hoàncảnhbảnthân(bệnhtật),tìnhtrạnghônnhân,hoàncảnhgiađình(sốngườiphảinuôidưỡng), Tuyvậy,thuếtrựcthucũngcónhữngmặthạnchếlà:việctínhtoánthuếphứctạp,việcxácđịnhđúngthunhậprấtkhókhănvàthườngdiễnrarấtchậm.Nhiềutrườnghợpphảiđếnkỳquyếttoánmớithuđượcđủthuế;Cótrườnghợpthuthiếuthìphảinộpthêm,thuthừathìphảihoàntrả.Mộttrởngạikháclàthuếthutrựcdiệnvàothunhậpcủangườinộpthuếnênv e à t a â m l y ù d e ã b ị p h a û n ư ù n g M a ë t khácnếuchỉthuthuếtrựcthuthìdiệnquảnlýthuthuếsẽrấtrộng(đấtnướccóbaonhiêungườithìcóbấynhiêuđốitượngphảikiểmsoátthuthuế)nêntốnnhiềucôngsứcmàhiệuquảthấp.Chínhvìvậy,đểđộngviêntấtcảmọingườitrongxãhội,cầnphảicóthêm loạithuếkháccùngvớithuếtrựcthuhợpthànhhệthốngthuếthốngnhất,trongđócácloạithuếvừathựchiệnchứcnăngnhiệmvụchínhcủamình,vừahỗtrợnhauđểpháthuytácdụngđồng bộ của cả hệ thống thuế.Loạithuếđólàthuếgiánthu.

+ThuếgiánthuBảnchấtkinhtếcủathuếgiánthulàngườinộpthuế(tứcl

àngườibánhànghóa,dịchvụ)cóthểchuyểndịchsốthuếphảinộpsangngườimuahànghóa,dịchvụchịu,bằngcáchcộngsốthuếđóvàogiábánhànghóa,dịchvụ.Dođó,ngườinộpthuếkhôngphảilàngườichịuthuế,màngườichịuthuếchínhlàngườitiêudùnghànghóa,dịchvụ.Gọilàthuếgiánthuvìnhànướcthuthuếvàongườitiêudùngnhưngkhôngthutrựctiếpvàothunhậpcủangườitiêudùngmà lạithu gián tiếp qua người bánhànghóa,dịchvụ

Ưuđiểmcủathuếnàylàdiệnthurấtrộng,cóthểnóidotoàndânđónggóp.Nghiệpvụtínhthuếđơngiản,thukịpthờihơnthuếtrựcthu.Thuếgiánthunằmtronggiácảnêndễthuhơn.Ngườichịuthuếkhónhậnbiếtlàmìnhphảinộpthuếnênítcóphảnứng.Điểmnổibậtcủathuếgiánthulànómanglạinguồnthuthườngxuyênvàtươngđốiổnđịnhchongânsáchnhànướcvìbấtluậntronghoàncảnhnàothìsựtiêudùngcủaxãhộiluôndiễnravớixuhướngpháttriểnngàycàngđadạng,phongphú.Đốitượngquảnlýcủathuếgiánthuhẹphơnrấtnhiềusovớithuếtrựcthuvì“trămkẻbán,vạnngườimua”,chỉcầnquảnlýcác

-10-cơsởsảnxuấtkinhdoanhlàcóthểthuđượctừtấtcảngườitiêudùnghànghóa,dịcvụtrongxãhội

Nhượcđiểmcủathuếgiánthulàtínhlũythoái của nó Vì thuếgiánthuđánhnhưnhautrêncùngmộtloạisảnphẩmnênngườigiàuvàngườinghèonếutiêudùngcùngmộtloạisảnphẩmhànghóavàsốlượngnhưnhauthìchịuthuếnhưnhau.Nhưngthựcchấttỷlệđộngviênthuếgiánthusovớithunhậpthìngườigiàuchịuthuếthấphơnngườinghèo.Ngườicómứcthunhậpcàngcaothìtỷlệnộpthuếgiánthutrênthu nhập càng thấp

* Căncứ theođốitượngđánhthuế,cócác loạisau:

 Thuếđánhvàosảnphẩmhànghóanhư:thuếtiêuthụđặcbiệt,thuếxuấtnhậpkhẩu

có thu nhập cao

 Thuếđánhvàotàisảnnhư: thuếnhàđất,thuếchuyểnquyềnsửdụngđất

 Thuếđánhvàoviệckhaithácsửdụngtàinguyênnhưthuếtàinguyên, thuế sử dụngđấtnôngnghiệp

Ngàynay,cùngvớiđàpháttriểnvềkinhtế,xãhộikéotheovaitrò

quảnlýcủaNhànướcngàycàngmởrộng,thìhầuhếtcácquốcgiađiềucóxuhướngchuyểnhóachếđộthuếtừvàiloạithuếđơnlẻsangmộthệthống đa sắc thuếbao quáthơn mọi mặtđờisốngkinhtếxãhội

3 Phí–Lệphí:

3.1 Kháiniệmphívàlệphí(gọi chung là lệ phí):

Lệphíđượcđềcậpởđâylàcácloạilệphídonhànướcquyđịnhgắnliềnvớicáchoạt độngquảnlýhànhchínhcủacáccơquanhànhchínhnhànước.Vềloạinày,trongthựctếhiệnnaycóloạigọilàlệphínhưlệphítrướcbạ,lệphíchứngthu,lệphícôngchứng,lệphíbayquabầutrời,lệphísânbay,bếncảng, ;Cóloạigọilàphínhưphígiaothông,phíkiểmdịch,phíđăngkiểm,phígiámđịnh,phíquaphà,phíbếnbãi, phí lưu kho,

Lệphílàkhoảnthucủanhànướcmangtínhbùđắpmộtphầnchiphíđểchirachocáchoạtđộngquảnlýhànhchínhcủanhànước,phụcvụtrựctiếpmộtyêucầu,lợiích,nguyệnvọngcụthểcủacánhânhoặctậpthểnhândân

-11-Mộtvấnđềđặtralànhànướcthuthuếcủadânđểchitiêuchobộmáyquảnlýnhànướcnhằmphụcvụdân,nhấtlànhànướctalànhànướccủadân,dodân,vìdân,đãthuthuếrồi,tạisaocònthulệphí?

Cónước,nhưnướcPháp,họgọicácloạilệphícủanhànướcđặtralàmộtloạithuếhànhchính.Xétcảvềlýluậnvàthựctiễn,bêncạnhthuếvẫncần có lệ phívớihailýdosau :

- Mộtl a ø , l e ä p h í l a ø m o ä t trongnhữnghìnhthứcquantrọngđểbổsungnguồnthuchongânsách,phùhợpvớitínhchấtđặcthùcủatừngloạicôngviệc,từngloạihoạtđộngtrongcơcấutổchứcbộmáyquảnlýhànhchínhcủanhànướcởcáccấp,cácngành.Nếuchỉbằngthuếthìkhôngbaoquátđượchếtcácnguồnthunàyvàđâycũnglàvấnđềmang tính thông lệ, truyền thống từ trước đến nay

- Hailà,bằngbiệnphápkinhtếkèmtheo,lệphígópphầnnângcaohiệulựcvàhiệuquảcủacácbiệnphápquảnlýhànhchínhcủanhànướcđốivớitoànxãhội.Thựctếnhữngdịchvụcôngcộngdonhànướccungcấpcóthutiềnđốivớingườisửdụngthìthườngcóhiệuquảhơnsovớikhinhànướckhôngthutiền.Nhữngdịchvụcủanhànướccungcấpchocácđốitượngkhôngthutiềnthườngđưađếnmộtsựtiêudùnglãngphíquáđángnênnhànướcphảidùngbiệnpháptăngthuếđểbùđắ

pc h o c a ù c h o a ï t đ o ä n g côngc o ä n g N h ư v a ä y s e õ t a ï o r a m o ä t s ư ï k h o â

n g côngbằnglàthuếdotoàndânđónggóp,nhưngdịchvụcôngcộngdonhànướccungcấpthìthườngcómộtsốngườiđượchưởngnhiềuhơn.Chínhvìvậy,việcthulệphísẽcóhaiđiềulợilà:Đảmbảocungcấpdịchvụcôngcộngcóhiệuquả,nângcaođượchiệulựcquảnlýhànhchínhnhànước,đồngthờitránhđượcviệctăngthuếgâyảnhhưởngkhông tốt

3.2 .Phânbiệtthuế vớilệ phí:

Thuế,phívàlệphíđềugiốngnhauvềtạonguồnthuchongânsáchnhànước,đềulàmộtphầnthunhậpcủacáctổchức,cánhânđónggópchonhànướcđểphụcvụnhucầuchitiêucủanhànước.Tuynhiêngiữachúngcósựkhácbiệtrõrệtởbakhíacạnhsau:

-Vềđẳngcấppháplý:Thuếcóđẳngcấpcaohơnphívàlệphí.Thuếđượcbanhànhc

hủyếudướidạngluậthoặcpháplệnhdoQuốchộihoặcỦybanThườngtrựcQuốchộithôngqua,cònphívàlệphíđượcbanhànhchủyếudướidạngnghịđịnh,quyếtđịnhcủachínhphủ,thậmchícóloạidochínhquyềnđịaphươngbanhành(theosựphâncấpcủanhànước).Thủtụcvàtrìnhtưbanhànhlệphíkhôngphứctạp,khôn

g chặt chẽ như thuế

- Về tínhchất : Thuếvừamangtínhtrựcthu,vừamangtínhgiánthucònlệ

phíchỉđơnthuần mang tính trực thu

- Về mặtkinht ế:Thuếđóng3vaitròlớn:Tạonguồnthuchủyếuchongânsá

ch,điềuchỉnhvĩmônềnkinhtếvàđiềutiếtthunhập,gópphầnthựchiệncôngbằngxãhội.Trongkhiphívàlệphíchỉcótácdụngtạonguồnthuchongânsách.Mặckhác,sốthutừthuếđượctậptrungvàongânsáchsauđóphânphốisửdụngtheocácmụctiêukhácnhau,khôngquyđịnhgắnvớimộtmụcđíchc h i nhấtđịnhvàkhôngcótínhh o a ø n trảtrựctiếp.Tínhbắtbuộcđơnphươngvàtínhkhônghoàntrảlàđặctrưngcơbảncủathuế.Tráilạiphívàlệphígắnchặtvớiviệctàitrợcụthểchomộthoạtđộngdịchvụchuyêndùngnàođó,nómangtínhhoàntrảtrựctiếprõràng.Quanhệvềthulệphílàquanhệtraođổimuabán,cóđicólại.Tuynhiên,mứcthulệphílàmộtloạigiácảđặcbiệtdonhànướcquyếtđịnh.Nókhôngcósựmặccảnhưgiácảhànghóa,dịchvụtrênthịtrường

4 Vai tròcủathuế trong nền kinh tế thị trường:

Trảiquamộtthờikỳlịchsửkhádàitừchếđộchiếmhữunôlệđếnđầuchếđộtưbản,donềnsảnxuấthànghóacònởmứcđộgiảnđơnvàkémpháttriển;Mặtkhác,đâycònlàthờikỳmàchiếntranhngựtrịkháp h o å biếngiữacácnướcvớinhau,nênchứcnăngchủyếucủanhànướcthờikỳnàychỉgiớihạnởphạmviquảnlýhànhchính,giữgìntrậttựxãhộivàphòngchốngngoạixâm…

Nóichung,nhànướckhôngcanthiệpsâuvàokinhtế.Dovậytrongthờikỳnàythuếchỉđóngvaitròlàcôngcụtạonguồnthuchongânsáchnhànướcnhằmđápứngcácmụctiêuphikinhtế

Tuynhiên,khichủnghĩatưbảnchuyểnsanggiaiđoạnpháttriểncao,trongđócácyếutốcủanềnkinhtếthịtrườngđãđượcxáclậphoànthiệnthìbêncạnhnhữngưuviệtkhôngthểphủnhận,kinhtếthịtrườngcũngđượcbộclộnhiềukhuyếttật:sựrốiloạncủacungcầu,lạmphát,khủnghoảng,hủyhoạimôitrường…

Smithvềcơthểtựđiềuchỉnhcủa“bàntayvôhình”đãkhôngcònphùhợpnữa.Trướctìnhhìnhđó,nhànướcbắtđầuýthứcmởrộngchứcnăngcủamìnhtronglãnhvựckinhtế,điềunàyđãđượckhẳngđịnhbằngcâunóinổitiếngcủaPaulA.Samvelson:“Điềuhànhmộtnềnkinhtếkhôngcócảchínhphủlẫnthịtrườngcũngnhưđịnhvỗtaybằngmộtbàntay”.Mặtkháckinhtếthịtrườngcònnảysinhravấnđềxãhộina

khoảngcáchphânhóalớngiữagiàuvànghèo…

Đểđiềuchỉnhcácvấnđềxãhộivàgiảiquyếtcácvấnđềđó

Nhưvậy,c h í n h s ư ï p h a ù t t r i e å n c u û a nềns a û n xuấtxãhộiđ a õ đặtrayêucầukháchquanđòihỏinhànướcngàycàngmởrộngchứcnăngquảnlýđiềuhànhkinhtếxãhộicủamình,vàđểthựchiệntốtcácchứcnăngnày,đòihỏinhànướcphảicónguồnkinhphílớnhơn,côngcụquảnlýhữuhiệuhơnđểtácđộngvàonềnkinhtế.Trênhếtvàtrướchếtthuếlàcôngcụsắcbénđượcnhànướcnhậnthứcvàsửdụngmộtcáchtấtyếuđầyhiệulựccanthiệpvàocácquátrìnhkinhtế-

xãhội.Từđâythuếđảmnhậnthêmhaivaitrònữa:Quảnlýđiềutiếtvĩmônềnkinhtếvàđiềutiếtthunhập,thựchiệncôngbằngxãhội.Đếnđâytacóthểrútramộtkếtluậnquantrọng:việcmởrộngvaitròcủathuếluôngắnliềnvớisựmởrộngchứcnăngquảnlýkinhtế–

xãhộicủanhànước,vàsuychocùngnógắnliềnvớisựpháttriểncủanềnsảnxuấtxãhội.Từvaitròđầutiênthuầntúytạonguồnthuchongânsách,chotớinaythuếđãmởrộngthêmvaitròđiềutiếtvĩ mônềnkinhtếvà điềutiếtthunhậpthựchiệncôngbằngxãhội.Chúngtasẽnghiêncứutừngvaitròcụthểdướiđây

4.1 .Thuếtạonguồnthuchủyếucho ngân sách nhà nước.

Đâylàvaitròcơbảnthểhiệnchứcnăngvốncócủathuế.Trongnềnkinhtếthịtrườngvai trònàycàngđượcnổibậtbởihệthốngthuếgầnnhưbaoquáttấtcảcáchoạtđộngkinhdoanh,cácnguồnthunhậptrongxãhội,vàdođặcđiểmriêngcủathuếnóđãtrởthànhnguồnthuchủyếuchongânsáchnhànước.Vìnhưđãbiết,thungânsáchbaog o à m 2nguồnthuchủyếu:mộtlàthutừthuếvàcáckhoảncótínhchấtthuế(phí,lệphí)hailàthungoàithuếnhưlàcôngtrái,vay,việntrợ,thutừsựđónggóptựnguyệncủanhândânvàthukhác.Trongđóthungoàithuếlànguồnthukhôngổnđịnh,khôngthườngxuyên,thậmchínguồnthunàycókhicòntrởthànhgánhnặngchođấtnướcnếubịlạmdụng.Thungoàithuếthườnglàcácbiệnpháptìnhthếvàchiếmmộttỷlệkhôngđángkểtrongtổngthungânsách.Tráilạinguồnthutừthuếluôngắnliềnvớicáchoạtđộngsảnxuất,kinhdoanhvànguồnthunhậptrongxãhội,nênđâylànguồnthuthườngxuyên,ổnđịnhvàcóthểkhaitháclâudài.Đặcbiệtthuếhuyđộngsựthamgiacủatoànxãhội,thâmnhậpvàomọingànhnghề,mọilãnhvựccủađờisống,vìvậynótạorađượcnguồnthutolớntậptrungchủyếuvàongânsáchmàchưacómộthìnhthứcđộngviênnàokháccóthểthựchiệnđược.Điềunàyđượcthựctiễnchứngminhquasự“KhảosátcủaTheWordlBanktại85nướctrênthếgiới.Vàonăm1990cóđến60quốcgiamàkhoảnthuthuế

chiếm80%tổngthungânsáchnhànước.Đặcbiệtởcácnướccôngnghiệppháttriển,tỷtrọngnàyđạtrấtlớn:Đức92,7%,Mỹ95%.Pháp95,3%,Nhật95,4%”.Riêngởnướcta,tỷlệnày được thực hiện như sau:

Tạonguồnthuchongânsáchlàvaitròvàchứcnăngvốncócủathuế.Tuynhiênđểpháthuyvaitrònàycầnphảiđặtthuếtrongmốiquanhệtăngtrưởngkinhtế.Bởichínhsựtăngtrưởngkinhtếlàcơsởtồntạivàpháttriểncủathuế.Nhànướckhôngvìnhucầucấpbáchcủamìnhđểtăngthumàbỏquayêucầuthúcđẩytăngtrưởngkinhtếcủathuế.M a ë t k h a ù c , ơ û v a i t r o ø n a ø y c u û a thuế,cầnxemxétvấnđềcótínhnguyêntắc:thuếphảicótácdụngnuôidưỡngthuế,tránhgâyratìnhtrạngthuếgiếtthuế(lạmthuthuế).Muốn thế “hãy hớt lông cừu, đừnglộtdanó”vàmộtthànhngữAnhnóimộtcáchhìnhảnhvàcụthểhơn“Ngườitakhôngthểvừaănthịtvừauốngsữacủamộtconbò”.Xuthếkhaithácnguồnthuthuếtốtnhấttheoc a ù c c hu ye ân gi al à “Đo ái vơ ùi cá c nướcđangpháttriển,bìnhquânchiếmkhoảng18%GDP,đấtnướccàng giàu lên thì tỉ lệ thuếtrong GDP càngtăng lên”

4.2 Thuếlàcôngcụquảnlývàđiềutiếtvĩmônền kinh tế xã hội:

Dochínhsáchthuếảnhhưởngtrựctiếpđếnthunhập,giácảmàsựthayđổicủacácyếutốnàygâytácđộngmạnhđếnquanhệcung–cầu,đầutư,tiêudùng…trongnềnkinhtế,nênthuếcóvịtríquantrọngtrongviệcquảnlý,hướngdẫnvàkhuyếnkhíchpháttriểnsảnxuất,vàcũnglàcôngcụtrựctiếpnhất,cơbảnnhất tác

íchcủatoànd a â n Nhậnthứcrõvấnđềnày,nhànướcđãsửdụngcôngcụthuếmộtcách triệt để, để quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Khinănglựcsảnxuấtcủaxãhộiđạtđếnđỉnhcao,nềnkinhtếđangởgiaiđoạncựcthịnh,nhànướccóthểtăngthuếnhằmđiềuchỉnhgiácả,giữchonềnkinhtếpháttriểnổnđịnh.Việcgiatăngthuếsẽcótácdụng“ứcchế”sựtăngtrưởngcủatổngcầu,từđólàmchonềnkinhtế“bớtnóng”lại.Mặtkhác,tăngthuếđểnhànướcnghiêngphầnthunhậpnhiềuhơnvềmình,tạoranguồnvậtchấtdựtrữdồidàođềphòngkhinềnkinhtếrơivàogiaiđoạnxấu.Ngượclạikhinềnkinhtếsuythoáinhànướccóthểdùngchínhsáchthuếmềmdẻo,quađósẽkíchthíchtiêudùng,nângcaotổngcầu,phụchồisứcsảnxuấttừngbướcổnđịnhchấnhưngnềnkinhtế.ThựctếtạiMỹ,trongvòng30nămquachínhsáchthuếđãtrởthànhcôngcụchủyếucủachínhquyềnMỹđểchốngsuy thoái và lạmphát

Ởphạmvihẹphơn,đểtạođiềukiệnthuậnlợichomộtngànhpháttriểnhoặchạnchếsựmởrộngngànhkháckhixétthấykhôngcầnthiết,nhànướcsẽápdụngcácmứcthuếsuấtthấphaycaotươngứng.Cũngnhưđểmởđườngchomộtngành,mộtvùngkinhtếmớipháttriển,nhànướcsửdụngchínhsáchưuđãi,miễngiảm,đồngthờisửdụngngaynguồnthutừthuếđểđầutưtrựctiếpchongành,vùngcầnpháttriển.Cóthểthấyrõđiềunàyquachínhsáchthuếkhuyếnkhíchpháttriểnvùngsâu,vùngxa,khuyếnkhíchxuấtkhẩuvàkiểmsoátnhậpkhẩucủanướcta trongthời gianquavàhiệnnay.

hướnglôikéohợptác,đầutư,kíchthíchsảnxuấtlưuthônghànghóa,hướngdẫntiêudùng,bảohộsảnxuấtnộiđịa,đẩymạnhhoạtđộngxuấtkhẩu….B a û o đảmchonềnkinhtếtăngtrưởngổnđịnh,bềnvững.Đócũnglàđiềuthểhiệnrõnhấtvềtínhư

u việt của thuế khóa

Rõrànglàsựpháttriểnkinhtế-xãhộicủamộtđấtnướclàthànhquảchungcủatoànthểcộngđồngngườitrongxãhộicùnggópsứctạonên.Trongnềnkinhtếthịtrường,nếuđểbảnthânthịtrườngtựđiềuchỉnhviệcphânphốicủacảivàthunhậpcủacácthànhviêntrongxãhội thì kết quả sẽ dễ dàng dẫn đến sựphân cựcđối lập nhauvớikhoảngcáchngàycànglớn:mộtthiểusốngườisẽgiàulênnhanhchóngvàsốcònlại(chiếmđasố)phảichịumộtcuộcsốngnghèokhó.Dovậy,nếukhôngchiaxẻthànhquảchungchomọingườimộtcáchhợplýthìthậtlàthiếucôngbằng,dễdẫnđếnsựbấtổntrongxãhộivàxungđộtgiaicấpgaygắt.Vìthếmộtlầnnữanhànướcphảisửdụngcôngcụthuếcan thiệpvào xã hộiđể giải quyếtnhữngbất ổnnêu trên

Thựcchấtthuếkhôngphảilàcôngcụduynhấtđểnhànướcthựchiệncôngbằngxãhội,nhưngsựcanthiệpcủathuếsẽdễdànghơn,tếnhịvàhiệuquảhơnsovớicáccôngcụkhác,ởđâythuếđãtrựctiếphaygiántiếpcanthiệpđểđiềutiếtlạithunhậpquahaicáchtácđộng:Thuếgiánthuvàthuếtrựcthu

Qua tácđộngcủathuếgiánthu:với việc áp dụng các loại thuế,

vàthuếsuấtphânbiệt,trongđóấnđịnhcáchànghóadịchvụcaocấpxaxỉnhưxeôtô,máylạnh,bia,rượu,đuangựa,đánhgold…

phảichịumứcthuếsuấtcao(thuếtiêuthụđặcbiệt,thuếnhậpkhẩu)nhằmđiềutiếtmộtphầnthunhậpcủacáctổchức,cánhâncóthunhậpcao.Đồngthờiápdụngmứcthuếsuấtvừaphải,thậmchíthấpđốivớicácsảnphẩm,dịchvụphụcvụchonhucầutiêudùngthiếtyếucủađờisốngnhândânlaođộng.Điềuđóđãgópphầngiảmbớtsựchênhlệchvềthunhậptrongxãhội

Quatácđ o ä n g c u û a thuếtrựcthu:Cóhailoạithuếtrựcthuđiểnhình:Thuết

hunhậpdoanhnghiệpvàthuếthunhậpđốivớingườicóthunhậpcao.Thuếthunhậpdoanhnghiệpbaohàmthuếthunhậpdoanhnghiệpbổsungnhằmđiềutiếtthunhậpcủanhữngdoanhnghiệpcóthunhậpcaodolợithếkháchquanvàcácđiềukiệnsảnxuấtkinhdoanh thuận lợi mang lại Thuế thu nhập cá nhân đối vớinhững người có

thunhậpcaodựatrênnguyêntắclũytiếntheomứcthunhập.Nhưvậyởđâythuếđượcxâydựngtrênquanđiểmkhảnăngnộpthuế.Khichínhphủmởrộngvaitròcủamìnhtrongquảnlývàđiềuhànhxãhội,đòihỏimởrộngtươngứngnguồnthuvàongânsách.Nếucứtiếptụctăngthuếsuấtcủacácsắcthuếtỉlệthìsớmhaymuộngìcũnggâyramộtáplựcxuốngtầnglớpdâncưcóthunhậpthấp.Khôngnênbầncùnghóangườicóthunhậpthấp,trongkhivẫncònnhữngnguồncóthểthuthuếđangnằmtrongtaynhómngườicóthunhậpcao,thunhậpvượttrội.Tốthơnn e â n

g i a t a ê n g t ỉ l e ä t h u n h a ä p c a ù nhânkhithunhậpvượtquamột“ngưỡng”xácđịnh.Toànbộsốthuếnàytậptrungvàongânsáchnhànước,rồitừđâychínhphủsửdụngđápứngnhucầuchitiêuvềmọimặt,trongđómảngchiphúclợicôngcộngchiếmtỉlệđángkể.Rõràngbằngcáchđánhthuếlũytiến(trựcthu),mộtphầnthunhậpcủangườigiàuchuyểnsangngườinghèothôngquanhànướcbằngcácconđườngtrợcấp,cứutếxãhội… Vậythunhậpxãhộiđãđượcđiềutiếtmộtcáchtươngđối công bằng, hợp lý

II Giớithiệusơlượcvềquátrìnhpháttriểnhệthống thuếViệtnam:

1 KháiniệmHệ thống thuế:

Hệthốngthuếcủamộtnướclàmộttậphợpcácsắcthuếcụthểcủa nướcđó.Mộthệthốngthuếcóthểchỉdựatrênmộtloạithuế,thậmchícótrườnghợpchỉmộtsắcthuếduynhất.Nhưngchođếnnay,hầunhưtấtcảcácnướcđềuđãlựachọnmộthệthốngthuếgồmnhiềuloạithuế.Điềunàychothấykhôngcómộtloạithuếnàocót h e å t h o û a m a õ n đượct a á t c a û c a ù c y e â u c a à u đ e à r a v e à h i e ä u q u a û , v

e à s o á thu,vềcôngbằngtrongviệcphânchianghĩavụthuếgiữanhữngngườichịuthuế,nhấtlàcácyêuc a à u v e à điềuc h ỉ n h v ĩ m o â nềnkinhtế.Việcápdụnghệthốngnhiềuloạithuếmớipháthuyđượctínhlinhhoạt,đadạngcủathuế,mớicóthểthựchiệnđượcyêucầuđềratrongviệctạonguồnthuhiệuquả,trongviệcđiềutiếtvĩmônềnkinhtế–

xãhội,cũngnhưyêucầuđơngiản,rõràngcủatừngsắcthuế,làmchothuếdễdàngđượcchấpnhậnhơn

Cơcấumộthệthốngchínhsáchthuếthườngcóbaloạithuế:Thuếđánhvàothunhập;Thuếđánhvàotiêudùng;Thuếđánhvàovốn,

tàisản.Quađó,nhànướccóthểkiểmsoátđượtoànbộthunhậpxãhộiđểbảođảmsốthuchongân sách và điều tiếtvĩmôđốivớinềnkinhtế.

vựccủađờisốngkinhtế–xãhội.Dođó,baoquáthếtcácnguồnthulàmộtđòihỏikháchquanđểthuthuếvàongânsáchvàthựchiệnchứcnăngđiềutiết.Cóthểquảnlýbằngnhiềucôngcụ,biệnphápkhácnhau,nhưngtrongthựctế,quảnlýbằngcôngcụ thuế là sâu

sắc hơn, thường xuyênhơn và có thế mạnhriêngcủanó.Vềmặtđộngviên:Mọicôngdânđềubìnhđẳngvềnghĩavụvàquyềnlợitheoquyđịnhcủahiếnpháp.Chonênmỗingườiđềucónghĩavụnộpthuếchonhànước.Nếucònmộtsốngườikhôngthựchiệnnghĩavụnộpthuếthìkhôngthểđảmbảosốthuchongânsách;Hoặclàgánhnặngvềthuếấyphảidồnsangchonhữngngườikhácgánhchịuthêmvànhưvậylàkhôngcôngbằng.Vìvậy,mộtyêucầukháchquannữalàphải bao quát hết nguồn thu để thuthuếvàthựchiệncôngbằngxãhội

Đốitượngc u û a thuếl a ø t h u nhập.Chonênđểthựchiệnyêucầubaoquáthếtnguồnthuthìnơinàocóthunhậplànơiđócóthuế.Cóbaloạithuếbaoquáthếtcácnguồnthunhậpxãhộilà:Loạithuếđánhtrênthunhập;Loạithuếđánhtrêntiêudùngvàloạithuếđánhtrênvốn,tàisản

2.2 /Hệthốngthuếphảigópphầnđiềutiếtvĩ mônềnkinhtế:

Tínhk h a ù c h q u a n c u û a yêuc a à u nàythểhiệnởcơsởkinhtếcủathuế.Kinhtếpháttriểnthìmớitạođượcnhiềunguồnthuchongânsách.Dodó,thuếphảigópphầnkíchthíchcáchoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhpháttriểnbằngmứcđộngviênlinhđộng,hợplý.Mặtkhác,đểđảmbảocho các hoạt độngsản xuất kinh

cơchếthịtrường,giữđượcsựtăngtrưởngổnđịnhnêntrongmỗiquốcgia,nềnkinhtếphảipháttriểntheođịnhhướngcủa nhà nước Công cụquantrọngvàhiệuquảnhấtmànhànướcsửdụngđểđiềutiếtvĩmônềnkinhtếđólàhệthốngthuế

Đốivớihệthốngthuếcủamỗinước,cácyêucầu,nộidung,mứcđộđiềutiếtvĩmônềnkinhtếthườngđượclựcchọnđểghirõtrongcácđiềuluậtcủatừngsắcthuếvàtrongcảhệthốngthuế.Nóđượcthểhiệncụthểtrongcácquyđịnhvềphạmviđánhthuếvàkhôngđánhthuế,bịđánhnhiềuloạithuếhayít,thuếsuấtcaohaythấp,chếđộmiễngiảm,hoàn lại thuế,

2.3 /Hệthốngthuếgópphầnđộngviêncôngbằng,hợp lý thu nhập

xãhội:

Côngbằngởđâylàcôngbằnghợplý.Ngườicóthunhậpnhiềuphảinộpthuếnhiềuhơnngườicóthunhậpít.Điềuquantrọnglàsaukhinộpthuế,ngườicóthunhậpcaophảiđượchưởngsốthunhậpcònlạinhiềuhơnngườicóthunhậpthấp.Ngườikhôngcóthunhậpthìkhôngphảinộpthuế.Trênýnghĩađó,thuếgópphầnđiềuhòathunhậpxãhội.Bằngviệcsửdụngđồngbộcácloạithuế,hệthốngthuếphảigópphần thực hiện yêu cầu này

2.4 /

Hệthốngthuếphảiquántriệtyêucầuđơngiản,dễhiểu,dễlàm,d e ã kiểmt ra:

Tínhkháchquancủayêucầunàythểhiệnrõởtínhxãhộirộngrãicủathuế.Thuếthuvàotoàndân,thuếcóliênquanđếnmọicánhân,tổchứctrongxãhội.Chínhmọingườidânlàngườithựchiệncácchínhsáchdonhànướcbanhành.Chínhsáchthuếcóđơngiản,dễhiểuthìngườidân(ởmọitầnglớp,mọitrìnhđộkhácnhau)mớinhậnthứcvàthực hiện đúng Như vậy thuếmớipháthuytácdụng

Đơngiảncóthểhiểunômnalàkhôngquárườmrà,phứctạp.Cầncânnhắclựachọnphươngánđơngiảnnhấttrongđiềukiệncóthểnhưngcầnphảiđảmbảođượcyêucầuvềnộidungđềrachocảhệthống thuế và cho từng sắc thuế

Yêucầudễhiểuđượcthểhiệnquacáchtrìnhbàymộtluậtthuếsaocholôgic,mạchlạc,rõràngbằngcáctừngữphổthôngđểaicũnghiểurõvàđúngnhưnhau.Trườnghợpcầnthiếtsửdụngtiếngnướcngoài thì phải ghichúgiảithích

Mộtchínhsáchthuếđơngiản,dễhiểuthìsẽdễlàmvàdễkiểmtragiámsátviệcthựchiệntrongthựctế

3 HệthốngViệtnamtừ năm 1945 đến nay:

Saucáchmạngtháng8năm1945,nướcViệtnamdânchủcộnghòat h a ø

n h l a ä p , c a ù c l o a ï i t h u e á p h a û n tiếnbộtrongthờiPhápthuộcđược

hủybỏhoàntoàn,nguồnthucủaChínhphủchủyếudựavàohìnhthứcquyêngóptựnguyệnvà một số thuế như:

Đếnnăm1957,xínghiệpquốcdoanhnộptheohaikhoảnlàtríchnộplợinhuậnvàkhấuhaotàisảncốđịnh

Từnăm1975đếnnăm1980:ThờikỳnàymiềnBắcvẫntiếptụcthựchiệnhệthốngthuvàthuếcũ,cósửađổichophùhợpvớitìnhhìnhmới.CònmiềnNamcóápdụngmộtsốsắcthuếcũcủachínhquyềnSàigòntrêncơsởxóabỏmộtsốloạithuếphảntiếnbộvàsửađổibổsung để thích ứng với điều kiện cả nướcthống nhất

Từnăm1980đếnnăm1989:Cảnướcápdụnghệthốngthuvàthuếthốngnhấttrêntoànquốc.Đặctrưngcủahệthốngnàylàcósựphânbiệtđốivớicácthànhphầnkinhtế.Xínghiệpquốcdoanhthìthựchiệnchếđộthuquốcdoanh,thutríchnộplợinhuận,thuchênhlệchgiácùngcáchìnhthứcthukhác.Trongkhicácdoanhnghiệpthuộccácthànhphầnkinhtếkháclạichịutácđộngcủathuế.Riêngvềthuquốcdoanh,thựcchấtnólàmộtloạithuếgiánthudomứcthuđượcấnđịnhtrướctronggiácảđượckếhoạchhóagiácảtừngloạihànghóa.Điềunàyđặcbiệtgâykhókhăn cho việc quản lýhànhthu

Thờikỳ1990–

1998:Ngaytừgiữanhữngnăm80,cùngvớicôngcuộcđổimớivàmởcửanềnkinhtế,hệthốngthuếđãđượcnghiêncứucảicáchtoàndiện.Vàđếnnăm1990,hệthốngthuếmớihoànchỉnhnhấtđượchìnhthành,ápdụngthốngnhấtchotấtcảcáccơsởsảnxuấtkinhdoanhthuộcmọithànhphầnkinhtế.Hệthốngthuếgiaiđoạnnàybaogồm10sắcthuếvàmộtsốloạiphí,lệphí.Đólàthuếnôngnghiệp,thuếdoanhthu,thuếtiêuthụđặcbiệt,thuếlợitức,thuếxuấtnhậpkhẩu,thuếtàinguyên,thuết h u n h a ä p c a ù n h a â n , t h u e á nhàđất,thuếchuyểnquyềnsửdụngđất,thuếthuvềsửdụngvốnngânsáchnhànước.Các

-20-loạilệphígồm:Lệphím o â n bài,lệphísátsinh,lệphítrướcbạ,côngchứng, phí cầu phà,kiểm dịch, lưu kho,

Thờikỳ1999đếnnay:Đứngtrướcyêucầubứcxúccủahộinhậpvàđẩymạnhcôngnghiệphóa,hiệnđạihóađấtnước,cuộccảicáchthuếbước2đượchìnhthànhvàtriểnkhaingaytừđầunăm1999.Nộidungcơbảncủacuộccảicáchthuếlầnnàylàthaythếthuếdoanhthubằngthuếgiátrịgiatăng,thaythếthuếlợitứcbằngthuếthunhậpdoanhnghiệp.Cácsắcthuếvàphí,lệphíkhácđềudựatrêncơsởcủahệthốngthuếthờikỳnăm1990,cósửađổibổsungchophùhợpvớitình hìnhmới

III.Kinhnghiệmtổchứchệthốngthuếở một số nước trênthếgiới:

Hầuhếtcácnướcđềuápdụngchínhsáchcónhiềusắcthuế.Têngọicủatừ

đềugồmbaloạithuếchủyếulàthuếđánhtrựctiếpvàothunhập,thuếđánhvàoviệcsửdụngthunhậpvàthuếđánhvàothunhậpđãchuyểnthànhtàisản.Sốlượngcácsắc thuế trong hệ thống thuế của một số nước như sau:

- Mộtla ø: Sư ûd ụ n g đúngđểpháthuytốtnhấttácdụngđíchtheochứcnăngriêngbiệtcủatừngsắcthuế,củatừngloạithuế.Trêncơsởđópháthuytácdụngđồngbộcủacảhệthốngchínhsáchthuếnhằmđạtmụctiêuđiềutiếtv ĩ m o â n e à n kinht e á Khôngnênđặtraquánhiềumục tiêuchomỗisắcthuếriêngbiệtvàcàngkhôngnênđặtracácmục

-21-tiêugiốngnhauchocácloạithuếkhácnhauvì mỗisắcthuế,mỗiloạithuếcóvaitròkhácnhautrongcơcấuhệthốngthuế

- Hailà:Thuếtrựcthuvàthuếgiánthuđượcphốihợpchặtchẽvớinhautrongviệcđộngviênchongânsáchvàđiềutiếtvĩmônềnkinhtế

–

xãhội.Nhưngthôngthườngthìnhữngbiệnphápưuđãiđầutưthườngtậptrungnhiềuởnộidungmiễn,giảmthuếtrựcthusẽcóhiệuquảthựctế hơn là miễn, giảmthuế gián thu

Đứngtrướcxuthếmởrộnghợptácsongphươngvàđaphươngvàđểbùđắpviệccắtgiảmthuếnhập khẩu,cũngnhưgiảmthuếtrựcthunhằmkíchthíchpháttriểntrongđiềukiệncạnhtranh,cácnước,nhấtlàcácnướcpháttriểnđangcóxuhướngtăngthuếgiánthu.Năm1998,NhậtBảnđưathuếsuấtthuếVATtừ3%lên5%;TháiLannângthuếsuấtVATtừ7%lên10%;Áotừ16%lên32%(1994);Đứctừ10%lên15%(1994);ĐanMạch,ThụyĐiển,ĐàiLoancũngduytrìthuếsuấtthuếVAT ở mức cao là 25%

Ởcácnướccónềnkinhtếđangpháttriển,tuythunhậpcònthấpnhưngthuếthunhậpcũngđượcđặtởvịtríquantrọng.NgaynhưLàolàmộtnướccónềnkinhtếchưapháttriển,vớihơn4triệudân,nhưngtừnăm1990đãbanhànhthuếthunhậpcánhânvớimứckhởiđiểmchịuthuếlà25.000kip/

tháng(tươngđương400.000đồngViệtnam).Thôngthường,cácnướcđềusửdụngbiệnphápkhôngthuthuế,miễnthuế,giảmthuế,thoáitrảthuếhoặcthuthuếthấpđốivớimặthàng,dịchvụcầnkhuyếnkhích;Đánhthuếcaođốivớicáchànghóa,dịchvụkhôngkhuyếnkhíchhoặccầnhạnchếpháttriển.Inđônêsiaquyđịnhkhôngthuthuếđốivớiđiện,khíđốt,sảnphẩmnôngnghiệpchưaquachếbiếnnhằmkíchthíchtiêudùngđốivớinhữngmặthàngnày;ỞThụyĐiển,khôngthuthuếVATđốivớixuấtbảnbáochí,dịchvụnhakhoa,ngânhàng,tàichính,bảohiểm,hộihọa,quàtặng,dịchvụtanglễ.LuậtthuếVATcủaPhápquyđịnhthuếsuấtcủacácmặthàngthiếtyếuchođờisốnglà6,4%,đốivớicácmặthàngkhôngkhuyếnkhíchtiêudùngthìtừ20% đến 25%

Mộtđặcđiểmchungdễthấylàtuymứcđộkhácnhau,nhưngquốcgianàocũnggặpkhókhăntrongthu-

chingânsách.Nhiềuquốcgiamuốnhạthuếđểkhuyếnkhíchđầutưpháttriển,nhưngnhưvậythìgiảmthu.Màgiảmthuthườngphảiđivớigiảmchi.Cắtgiảmchingânsáchchogiáodục,y tế,vănhóa,xã hộilàđiềukhôngphảidễdàng,nhiềukhicòngặpphảisựphảnđốimạnhmẽcủacáctầnglớpxãhội.Kinhnghiệmởcácnướcchothấy,biệnpháphữuhiệuvàdễđượcchấpnhậnlàphảitổchứchệthốngthuếtheoxuhướngchunglàhạthấpthuế

Tóm lại : Thuếlàmộtphạmtrùkinhtếkháchquan.Quátrìnhphátsinh,phát

triểncủanógắnliềnvớisựpháttriểncủanhànướcvàsựgiatăngcủacácnguồnthunhậpxãhội.Song,thuếkhôngthụđộngmộtchiều,thôngquasựmởrộngchứcnăngquảnlýkinhtếxãhộicủanhànước,thuếđãthểhiệnvaitròtácđộngtíchcựccủamình,thúcđẩycácquátrìnhkinhtếxãhộităngtrưởng,ổnđịnhvàcôngbằng.Tuynhiên,trongthựctiễncủanềnsảnxuấtxãhộikhôngphảikhôngcónhữngvấnđềphátsinhlàmhạnchếviệcthựchiệncácvaitròcủathuế.Vìvậy,đếnđâychúngtatạmdừnglạiởnhữngnộidungmangtínhchấtlýluậncơbảnxoayquanhvaitròcủathuếlàmcơsởđểđivàoxemxét,phântíchtìmracácnguyênnhângâyrasựhạnchếđó,cùngnhữnggiảiphápkhắcphụcnhằmkhôngngừngpháthuyhiệuquả các vai trò của thuế

CHƯƠNG II THỰC TRẠNGCÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ VÀVAI TRÒ CỦA NÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN

KINH TẾ-XÃ HỘI TỈNH BR-VT

I/ VỊTRÍĐỊALÝVÀTHẾMẠNHKINHTẾ-XÃHỘI TỈNHBR-VT.

BàRịa–VũngTàu(BR-VT)làmộttỉnhmiềnĐôngNamBộViệtNam.TrungtâmtỉnhcáchTpHồChíMinh125km.PhíaĐôngvàphíaNamtỉnhgiápbiểnĐông,phíaTâygiápĐồngNaivàphíaBắcgiápBìnhThuận.Diệntíchtựnhiêntoàntỉnhlà81.968ha.Tínhđếnngày01/01/2001,tỉnhBR–VTcósốdânlêntới812.286người,mậtđộdânsốbìnhquân:

huyệnvàtươngđươnggồm:ThànhphốVũngTàu,thịxãBàRịa,cáchuyện:XuyênMộc,Long Đất,ChâuĐức,TânThành vàCônĐảo.TỉnhBR–VTcónhiềutrụcđườngbộlớn,giaothôngthuậnlợivớicáctỉnhkhác,cùnghệthốngđườngthủyvớinhiềucầucảngđãvàđangđượcxâydựnghiệnđạitạochoBR–VTcóvịtríchiếnlượcquantrọng.ChínhvìvậymàchínhphủđãquihoạchđịabàntỉnhBR–

VTcùngvớiĐồngNai,ThànhphốHồChíMinhvàBìnhDươngthànhvùngkinhtếtrọngđiểmphía Nam và của cả nước trongthờikỳphát triển mới

Làmộttỉnhnằmtrongvùngkinhtếtrọngđiểm,khuvựckinhtếpháttriểnnăngđộngnhấttrongcảnước,đồngthờicũnglàkhuvựchấpdẫnnhấtđốivớiđầutưnướcngoài,chonênBR–VTcónhiềucơhộivàthế mạnh để đẩy nhanh nhịpđộphát triểnkinh tếxã hộicủa tỉnh nhà

Thếmạnhđầutiênvàquantrọngnhấtlàhoạtđộngthămdò,khaithácdầu

khí.Vớitrữlượngtàinguyênthiênnhiêndầukhílớn,sảnlượngkhaithácngàycàngtăngđãđưaBR-

VTlênvịtríthứhaitrongtoànquốcvềsốthungânsách.Đócũnglànguồnlựcchủyếulàmthayđổibộmặtkinhtế-xãhộingàycàngrạngrỡhơncủatỉnh

ThếmạnhthứhailàBR–

VTcónhiềubãibiểnđẹp,nhiềukhunghỉmátlýtưởng,cónhiềudanhlamthắngcảnhngoạnmục,đâylàđiểmrấtthuậnlợiđểpháttriểnngànhdulịch.Lợiíchtừngànhcôngnghiệpkhôngkhóinàyđanggiatăngvàchiếmtỉlệtrọngyếutrong GDPcủat ỉ n h

BR–

VTlàmộttỉnhvenbiểnnêncóđiềukiệnpháttriểncácngànhnghềtruyềnthống:Đánhbắt,nuôitrồngthủysản,làmmuối….Đồngthời

có điều kiện để mở rộng mạng lưới giao thông đườngthủy,xâydựngcáccầucảngtạoramộtđầumốiquantrọnggiaolưukinhtếvớicácnướctrong khu vực và trên thế giới.

BR–

VTcónhiềukhuđấtrộng,kếtcấubềnvữnglạinằmgầncáctuyếngiaothôngthủybộ,điềukiệncungcấpđiện,nướcđượcdễdàngvàthôngtinliênlạcthuậnlợi,rấtlýtưởngđểxâydựnghìnhthànhcáckhu công nghiệp, kích thích đầu tư pháttriển kinh tế

BR–VTcónhiềunguồnkhoángsản:đá,đấtsét,cát,sỏi…vớitrữlượng lớnthích hợp pháttriểnngànhcôngnghiệpvật liệu xây dựng

NgoàiraBR–

VTcũnglàtỉnhcólợithếvềnguồnlaođộng,sốngườitrongđộtuổilaođộngxấpxỉ500ngànngười.Cơcấunguồnlaođộngcònkhátrẻ,bộphậntừ18–

30tuổichiếm30%chonêndễdàngtiếpthucôngnghệvàkiến thức quản lý mới

Bêncạnhnhữngthếmạnhvàđiềukiệnthuậnlợiđó,sứcsảnxuấtnôngnghiệpvẫncònthấp,sốhộnghèovẫncònnhiềutậptrungởcáckhuvựcnôngthônvàcáchộkinhdoanhnhỏlẻ.Nhưngnhữngthếmạnhvẫn chiếm ưu thế

Vớinhữngthếmạnhnhưvậy,chophépBR–

VTcónhữngđiềukiệncơbảnđểkhắcphụcnhữngđiểmcònyếu,pháttriểntoàndiệncácmặtkinhtế-xãhộitỉnhnhàtheohướngcôngnghiệphóa-

hiệnđạihóa.Tấtnhiên,đểpháthuykhơidậynhữngthếmạnhsẵncóđóđòihỏiphảicósựtácđộngđồngbộcủanhiềuchínhsáchphùhợpcảởtầmvimôvàvĩmô.Riêngởtầmvĩmô,côngcụthuếluônchiếmvịtríquantrọnghàngđầu,màviệcpháthuyhơnnữavaitròcủanósuychocùngcũnglànhằmkhơidậynhữngthếmạnhcủanềnkinhtế,tạoranhữngnguồnlựclàmđiềukiệnthúcđẩycáclĩnhvựckhác,tiếntớipháttriểncânđốih a ø i h o ø a cảvềkinhtế lẫnxãhội

II/ KẾT QUẢ CÔNG TÁC QUẢNLÝTHUTHUẾNĂM1996-2000.

Đểxemxét,đánhgiátổngquáthiệnthựcvaitròcủathuếđốivớisự pháttriểnkinhtếxãhộitrênđịabàntỉnhBR–

VT,làmcơsởđềxuấtcácgiảiphápthúcđẩysựvậnhànhđilêncủanềnkinhtếxãhộibằngviệcpháthuyhơnnữavaitròcủathuế,chúngtacóthểkhảosátthựctiễn

thanhtra-kiểmtramộtsốnămgầnđây

1/ Kếtquảgiao,thựchiện chỉtiêukếhoạch:

Nhiệmvụthuđượccáccấpcóthẩmquyềngiaochongànhthuếtỉnh thựchiện từ năm 1996đếnnăm2000nhưsau:

2000)

-1996 1997 1998 1999 2000

Năm

Chỉtiêukếhoạch Sốthựchiện

VũngtàuluônvượtmứckếhoạchbộTàichínhgiao.Việcgiaochỉtiêukếhoạchnhữngnămqualàchưasátvớithựctếcácnguồnthu;chênhlệchgiữathựctếvà chỉtiêu kế hoạch từ thu ngoàidầu lên tới 63,7% (1999), 79% (2000)

2 Đánhgi a ù ke á t quảt hu theot ư ø ng khuvựck inht ếv àt he om ộ t sốsa

écthuế:

Bảng2:KếtquảthutừthuếtừngkhuvựckinhtếtrênđịabàntỉnhBR_VT

(Nguồn:BáocáotổngkếtcụcThuếtỉnhBàRịa-VũngTàutừ1996-2000

Chỉ tiêu Năm 1996 Năm 1997 Năm 1998 Năm 1999 Năm 2000

-KhuvựcĐTNN 7.394.562 9.110.353 8.521.826 12.529.157 26.348.971Trongđó:ngoàid

ầu

-KhuvựcngoàiQD 114.897 120.615 122.124 131.212 138.960

- Từnăm1996đếnnay,khuvựckinhtếquốcdoanhđãvàđanggiữvịtríchủđạotrongthunộpngânsách.Sốthutừkhuvựcnàybìnhquânchiếm50%tổngsốthu(ngoàidầu)trênđịabànTỉnh.Đónggópđángkểnhấtcủakhuvựck i n h tếquốcdoanhtậptrungởcácdoanhnghiệpnhànướctrungươngđóngtrênđịabàn.Vìđâylànhữngngànhkinhtếlớn,cónhiềuưuthếthuộccáclĩnhvựctrọngyếunhưdịchvụdầukhí,dịchvụbay,bưuđiện,khíđốt,

- Kếđếnlàkhuvựccóvốnđầutưnướcngoài.Đâylànguồnthuquantrọngnhất,chiếm93%trêntổngsốthutoànTỉnh.Riêngvềthungoàidầucủacácdoanhnghiệpliêndoanhcũngđãtăngtrongcácnămgầnđây.Điềunàychứngtỏđâylàthờiđiểmcácdoanhnghiệpcóvốnđầu tư nước ngoài khai thác hiệu quả đầutưcủacácnămtrước

- Sựbiếnđộngvềsốthugiatăngtheotừngnămởkhuvựcngoàiquốcdoanhkhôngđángkể.Tuysốthukhôngnhiềunhưngdiệnthucủakhuvựcnàyrấtlớn,phảiđộngviêngần500doanhnghiệpvà22.000hộsản xuất kinh doanhmớicó thể tạo ra đượcsốthu nêu trên (Bảng 2)

- Cũngcầnxétthêmvềsốthucủalệphítrướcbạvàmônbàiđểthấyđượcvaitròcủa2loạilệphíđangđượctranhcãixemnólàlệphíhaythuế

20.047 19.554

18.474 17.982

8.735

Số thu lệ phí trước bạ Số thu môn bài

Chỉ tiêu Năm 1996 Năm 1997 Năm 1998 Năm 1999 Năm 2000

8.000 6.000 4.000 2.000 0

- Đốivớilệphítrướcbạ,hàngnămđềutăngvàcósốthucaohơnsốđộngviêntừthuếsửdụngđấtnôngnghiệp.Đầunăm2000,mặcdùnhànướcgiảmtỷlệthu(thuếsuất)trêngiátrướcbạnhưngsốthuloạilệphínàyvẫncaohơncácnămtrước.Điềuđóchothấyviệcgiảmthuếsuấtcótácdụngkíchthíchngườicótàisảnđăngký,kêkhainộpthuếtrước bạ dẫn tới số lượthồsơtănggấp3lần so với năm 1999

-RõràngthuếSDĐNNchiếmtỷlệrấtnhỏtrongtổngsốthutừthuếtrênđịabànTỉ

nh.Việcthuthuếgặpkhókhăndothiêntaithườngxuyênxảyravàgiácảcácloạinôngsảnbiếnđộngtheoxuhướnggiảmmạnh.Sảnxuấtkhônghiệuquảnêntìnhtrạnghộnôngdânnợthuếngàycàngnhiều.Diệnxétmiễngiảmhàngnămchiếm15%sovớisốghithulậpbộ.Mặtkhác,đâylàsắcthuếcódiệnthurấtrộng(67.566đốitượngnộpthuế)nênchiphíhànhthurấtcao.Chỉriênglựclượngủynhiệmthuloạithuếnàyrảirácởcácxãthườngxuyênlêntới193người,chiếm40%tổngsốcánbộ,công chức ngành thuế của Tỉnh.

3 Đánhgi a ù k e á t quảc o â n g tácT T r a

(Nguồn:Báocáotổngkết

côngtácthanhtra-kiểmtraCụcThuếtỉnhBR_VT)

Quabảng5 chothấycácđơncácđơnvịsảnxuấtkinhdoanhthườngtìmcáchtrốnthuế,hìnhthứctrốnthuếcủahọmuônhình,muônvẻ,rấttinhvivàở

thường các dạng sau:

+Xinngưngkinhdoanhnhưngvẫnlén lút hoạt động

+Lợidụngquytrìnhtựkêkhai,tựtínhthuếđểbỏngoàisổsáchkế toándoanh thu phát sinh, kê khai không đúng thuế suất

+Hạchtoánkếtoáncònsai,khaităngchiphí:Khấuhaotàisảncốđịnh,tiềnlương,giátrịvậttư,giávốnhàngnhậpkhẩu,hàngmuatrựctiếpcủangườisảnxuất,lãitiềnvay,hoahồngmôigiới,…nhằmgiảmthunhập chịu thuế.

+Bánhàngkhônglậphóađơn,sửdụnghóađơngiả,muabánhóa đơnnbất hợp pháp, ghi sai lệch giá trị giữa các liên hóa đơn

Bộphậnthanhtra-kiểmtracủacụcThuếtỉnhBàRịa-

VũngTàuđãtổngkếtcôngtácthanhtra-kiểmtrađốitượngnộpthuếvàxácđịnhcácsaiphạmcủacáccơsởsảnxuấtkinhdoanhtậptrungnhiềuởmảnghóađơnchứngtừ.Điềunàychothấyvấnđềviphạmhóađơnchứngtừđangởtrongtìnhtrạngbáođộngvànóchiếmphầnlớnkhốilượngcôngtáccủabộphậnthanhtra-kiểmtra

Nhữngnămqua,côngtácthanh-kiểmtrathuếđãgópphầntíchcựcvàoviệcchấnchỉnhlậplạitrậttựkỷcươngtrongthựchiệnnghĩavụthuếcủacácdoanhnghiệp.Tuynhiên,đốitượngkiểmtraquánhiều,phạmvikiểmtrarộngvớithờigiankhốngchếkhôngquá5ngàytheoquyđịnhcủanghịđịnhsố61/1998/NĐ-

CPngày15/8/1998củaChínhphủthìkhócóthểkiểmtramộtcáchcóhiệuquảđược.MặcdùTổngcụcthuếđãbanhànhquytrìnhnghiệpvụthanhtra-

III TÁCĐỘNGCỦATHUẾĐẾNSỰPHÁTTRIỂNKINHTẾ- XÃHỘITỈNH BÀ

RỊA-VŨNG TÀU:

1 Về tạo nguồn thuchongânsách:

Tácđộngđầutiênthểhiệnvaitròchủđạocủathuếlàtạonguồnthuchủyếuchongânsáchnhànước.Đâycũnglànhiệmvụhàngđầucótínhchấtbaotrùmvàquyếtđịnhđếncácvaitròkháccủathuế.Tiêubiểuvàrõnétnhấtvềsựtácđộngnày,cóthểlấysốthucủaTỉnhBàRị a VũngTàulàmví dụ điển hình

-30-27.556

13.488 10.020 9.453

8.544 6.660

Bảng6:Tổng số thu từ thuế và tốc độ tăng thuếso với năm 1995

(Nguồn:BáocáotổngkếtCụcThuếtỉnhBR_VT1996-2000)

Chỉtiêu ĐVT 1995 1996 1997 1998 1999 2000

Thuế Tỷđồng 6.660 8.544 10.020 9.453 13.488 27.556 Tốcđộtăngthuếso1995 % 28,3% 50,4% 41,9% 102,5% 313,8%

BIỂUĐỒTỔNGSỐTHUTHUẾTRÊNĐỊABÀNBR-VT

Tỷđồng

30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 - Năm1995 Năm1996 Năm1997 Năm1998 Năm1999 Năm2000

Bảng7:Tốc độ tăngthuếhàngnăm

o đ a å y mạnhviệckhaithácdầudẫntớisốthukỳnàytănglênmạnhmẽ.Riêngnăm1998,khủnghoảngkinhtếtàichínhxảyraởChâuÁ,ảnhhưởngnhấtđịnhđếnViệtNam,kếtquảlàGDPgiảmlàmchosốthuvềthuếcũnggiảmtươngứng.Nhìnchung,mứcđộđộngviênvàongânsáchtăngrấtcaocảvềsốtuyệtđốilẫntươngđối.Sovớinăm1995,sốthunăm2000tănggấp4,14lần,bìnhquânmỗinămtăng40

%.Vớisốthucaonhưvậy,BàRịaVũngTàuđãtrởthànhđịaphươngđứngthứhaitrongtoànquốcvềsố thunộpngânsách(chỉsauthànhphốHồChíMinh).Vàvớinguồnlựckhổnglồvềsốthuđó,chophépBà

Bảng8:Số thu từ thuếcủa một số địa phương

ĐVT:Tỷ đồng

Tổngthu

%/

Tổngthu

Tổngthu

%/

Tổngthu

Tổngthu

%/

Tổngthu

Tổngthu

%/Tổngthu

tụcthayđổitheohướngtíchcực.Cácloạithuếgắnliềnvớihoạtđộngsảnxuấtkinhdoanh(thuếgiátrịgiatăng,thuếthunhậpdoanhnghiệp)cũngnhưcácloạithuếđánhvàotàisản(thuếchuyểnquyềnsửdụngđất,lệphítrướcbạ)đãđượcsửađổigiảmdầnthuếsuấtvàmởrộngd i e ä n thu.Vìvậy,sốthutừcácloạithuếnàykhônggiảm,màngàycàngtănglên.

Xácđịnhthutừdầul a ø nguồnlựcquantrọngbậcnhấtcủatỉnh(chiếm93,58

%tổngthungânsáchtrênđịabàn,nênđãcónhiềuchínhsáchưuđãivềthuế,kíchthíchviệckhaithácvàthămdòdầukhí.Chínhvìvậymànhiềunguồndầumỏmớivớitrữlượnglớnđãđượcpháthiệntạit ỉ n h B a ø R ị a V u õ n g T a ø u , b o å s u n g c h

o t i e à m n a ê n g c u û a n g a ø n h d a à u k h í đangngàycàngpháttriểnmạnhmẽ.Tấtnhiênsốthutừdầukhísẽđượcbảođảmkhôngngừngtăngmạnhvàlànguồnthuchủlựccủatỉnh, của quốc gia

2/.Vềđiềutiết,kíchthíchphát triển kinh tếBàRịa Vũng Tàu.

Vớimộtchínhsáchthuếápdụngthốngnhấtchomọithànhphầnkinhtế,đãtạoramộtmôitrườngcạnhtranhbìnhđẳngthúcđẩymọithànhphầnkinhtếđanxencùngpháttriển.Trướchết,đólàsựkhôngngừnggiatăngcáccơsởsảnxuấtkinhdoanh.DosựthôngthoángcủaLuậtdoanhnghiệpcùngvớicáchìnhthứckhuyếnkhíchmiễngiảmthíchhợpvềtiềnthuếđất,thuếthunhậpdoanhnghiệp…

chocácdoanhnghiệpmớiđivàosảnxuất,mấynămgầnđâysốcơsởsảnxuấtkinhdoanhđãtănglênđángkểhòavàokhôngkhínhộnnhịp,sôiđộngcủacáchoạt động kinhtếtạitỉnhnhà

Bảng9:Số đơn vị SXKD trên địa bàn tỉnh BR_VT

đãgópphầnkhơidậynhữngnguồnlựctiềmẩntrongxãhộithamgiađầutưvàocáchoạtđộngsảnxuấtkinhdoanh,đẩynhanhtốcđộphátt r i e å n kinhtếcủa tỉnh.

Riêngđốivớikhuvựcđầutưnướcngoài,dovịtríthuậnlợicủaBàRịaVũngTàucũngnhưdochínhsáchthuếdànhnhiềuưuđãichokhuvựcnàynênquátrìnhthuhútvàpháttriểnloạihìnhdoanhnghiệpcóvốnđầutưnướcngoàitrênđịabàntỉnhdiễnrarấtnhanh.Tínhđếnngày31.12.2000đãcó82dựánđầutưcóhiệulực,vớigiátrịsảnxuấtkhôngngừngtănglên:Năm1998:16.333.388triệuđồng;năm1999:29.944.887triệuđồng;năm2000: 50.106.312triệuđồng.Docóthếmạnhvềvốn,côngnghệ…

Loạihìnhdoanhnghiệpnàyđạtđượctốcđộtăngtrưởngcaonhất,kíchthíchcáckhuvựckinhtếkháccùngpháttriển

Dướitácđộngcủachínhsáchưuđ a õ i v e à thuếđ o á i vớivùngs a â u vùngxa,từnăm1998đến2000đãcó72doanhnghiệpdidờihoặcđượcthànhlậptạicáchuyệnmiềnNúi,miềnđạovànôngthôn,gópphầnphânbốvàchuyểndịchcơcấungànhnghềhợplýtheođịnhhướngphátt r i e å n kinhtếxã hộicủatỉnh

Sựtácđộngcủathuếdễnhậnthấy ở lĩnhvực xuấtkhẩu.Bảng

10:Kim ngạch xuất khẩu của tỉnh BR_VT

Đốivớingànhđánhbắthảisản,saucơnbãosố5(1997)sốtàuthuyềnbịthiệthạilêntới35%tổngsốtàuthuyền,làmchongànhnàylâmvàotìnhtrạngkiệtquệ.Hơnnữa,vớicôngsuấttàuthuyềnnhỏnênrủirocao,sảnlượngđánhbắtkhôngnhiềuvàcóxuhướnggiảm.Trướctìnhhìnhđó,đểkhôiphụcvàvựcdậyngànhnghềtruyềnthốngnày,cùngvớichínhsáchtíndụngưuđãichovayđóngmớitàuthuyền,ngành

ănglựcsảnxuất.Sốliệu sau chứng minh chođiềuvừatrìnhbày:

Bảng 12:Sức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh BR_VT

500.000đ/người/

tháng.Chínhsáchthuếthunhậpgópphầntrựctiếpđiềutiếtmộtphầnchênhlệchđómàkhônglàmmấtđiđộnglựckíchthíchsựtăngtrưởngcủangànhcũngnhưsựsángtạo,cốnghiếncủanhữngngườicóthunhậpcao.Chỉtínhriêngtrong2nămgầnđây(1999và2000)mứcđộđộngviêntừthuếthunhậpđốivớingườicóthunhậpcaolêntới308,83tỷđồng.Bìnhquânmỗinămthuđược154,42tỷ,gấp10lầnsốthutừthuếsửdụngđấtnôngnghiệp

Ngoàitácđộngđiềutiếtthunhậpmộtcáchgiántiếpthôngquathuế suấtrất cao (tiêu thụđặcbiệt)đốivớihànghóa, dịch vụ xa xỉ ôtô4chỗ,máylạnh,rượumạnh,đuangựa,casino…

ngànhthuếtỉnhBàRịaVũngTàucònxâydựngbiểutỷlệgiátrịgiatăngvàtỷlệthunhậpchịuthuếtrêndoanhthuđểtínhthuếđốivớihộkhoánvàcáctrườnghợpấnđịnhthuếđốivớicácdoanhnghiệpviphạmchếđộsổsáchkếtoán,hóađơnchứngtừ.Theođó,tỷlệđãquyđổitrêndoanhthuởcácmặthàngthiếtyếuphụcvụchonhucầuđôngđảoquầnchúnglaođộngrấtthấp(từ2%-

5%).Riêngđốivớicáchànghóavàdịchvụcaocấp,phụcvụchođốitượngcóthunhậpcaođượcthiếtkếvớitỷlệthuếtrêndoanhthurấtcao(từ9%-28%)

(Xemphụlục:BiểutỷlệGTGTvàtỷlệTNCTtrêndoanhthu,kèmtheoquyếtđịnhsố1612/QĐ-

CTngày20.12.1999củaCụcThuếTỉnhBàRịaVũngTàu).Điềunàyđãchứngtỏcósựcôngbằnggiữanhữngđốitượngchịuthuế.Ngườithunhậpcao,nhucầutiêudùngđốivớihànghóadịchvụcaocấpsẽnânglên.Tấtnhiên,nhữngđốitượngđóphảichịuthuếcao.Vàngượclạichonhữngtrườnghợpcóthunhậpthấp.Sựcôngbằngcònđượcthểhiệnquachínhsáchmiễngiảmthuếchocáccơsởcóthunhậpthấphoặcbị thiệthạitrongsảnxuấtkinhdoanhdocácnguyênnhânkháchquan.Chỉtínhriêngnăm1997,hơn10tỷđồngtiềnthuếmiễngiảmchocáccơsởđánhbắthảisảnbịthiệthạidobãosố5gâyravàhàngngànhộsảnxuấtkinhdoanhcáthểcóthunhậpthấpđượcxétmiễntoànbộthuếGTGTvàthuếTNDNtrong2năm 1999 và 2000

Ngoàira,thuếcòngiántiếpthựchiệncôngbằngxãhộithôngquaquátrìnhsửdụngthuế(chingânsách).Bìnhquânmỗinămchi257,2tỷđồngcholĩnhvựcđầutưxâydựngcơbản,chủyếutậptrungxâydựngkếtcấuhạtầng(điện,nước,giaothông…)ưutiênởkhuvựcnôngthôn,tứckhuvựccóthunhậpthấpnhất.Bêncạnhđó,ngânsáchtỉnhcòndànhrabìnhquânmỗinăm5tỷđồngđểhìnhthànhquỹxóađóigiảmnghèo,hỗtrợvốnchocáchộnghèocócơhộivượtquacảnhnghèokhó