Các giải pháp thu hút và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại việt nam

NHỮNG LUẬN CỨKHOA HỌCVỀĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚCNGOÀI 1.1 VỐN VÀ NGUỒN VỐN ĐẦU TƯTRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1.1.1 Đầu tư và các hình thức đầu tư Quốc tế tại Việt Nam a/Khái niệm về đầu tư Đầutưlà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGUYỄN THỊ LIÊN HOA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2000

2.1 CÁCCHỦTRƯƠNGVÀCƠSỞPHÁPLÝVỀĐTTTNNTẠIVIỆT NAM 46

2.1.1 Cácchủtrươngcơbảncủa NhànướcViệtNamtronglĩnhvựctiếpn

2.1.2 CơsởpháplývàcơchếquảnlýcủaViệtNamtronglĩnhvựcĐTTTNN 49

2.2 THỰCTRẠNGHUYĐỘNGVỐNĐTTTNNTẠIVIỆTNAMTỪNĂM 1988

2.2.1 Về tốc độ tăng trưởng vốn ĐTTTNN tại Việt Nam 51

2.3.1 Nhữngkếtquảdohoạt động ĐTTTNN mang lại tại Việt Nam 712.3.2 NhữnghiệntượngtiêucựcxảyraởkhuvựccóvốnĐTTTNNtạiViệtNam

CÁCGIẢIPHÁPNHẰMTĂNGCƯỜNGTHUHÚTVÀNÂN GCAOHIỆUQUẢ

3.3.1 Sửd u ï n g thuến h ư mộtc o â n g cụkhuyếnkhíchđầutưtrựctiếpnướcngo

3.3.2 HoànthiệnhệthốngLuậtpháp,ban hànhn hữn gB ộ Luậtcòn thiếu

để tạo nên một khungpháplýđồngbộvàổnđịnh 123

3.3.4 Tạođ i e à u k i e ä n c h o v i e ä c p h a ù t triểnv a ø nângc a o hiệuquảh o a ï t đ

ộngcủa cáckhuchếxuấtvàkhucôngnghiệptậptrung 1263.3.5 Đổimớihệthốngtổ chứcdịch vụ tư vấn đầu tư 1293.3.6 Từngbướcxâydựng một thị trường vốn tại Việt Nam 1303.3.7 Huyđộngnguồnlựctàichínhtrongnướcnhằmtạothếđốiứngvới

MỞ ĐẦU

1. TÍNHCẤPTHIẾTCỦAĐỀTÀI

ĐầutưQuốctếhiệnnayđanglàvấnđềnóngbỏngvàđượcquantâmtrêntoànthếgiới,khôngchỉởnhữngnướcđangpháttriểnmàcảnhữngnướcđãpháttriển,khôngchỉởnhữngnướcnghèovàlạchậumàcảởnhữngnướccótiềmlựckinhtếtolớnvànềnkinhtếhiệnđại.Đầutưquốctếcóvaitròtolớn,gópphầnvàosựtăngtrưởngkinhtếvàmanglạinhữngtácđộngtíchcựcđ o á i vớinhữngnướctiếp nhậnvốnđầutưvànướcxuấtkhẩuđầutư.Vaitròđầu tưquốctếđặcbiệtcóýnghĩasâusắcđếnsựpháttriểnkinhtếởnhữngnướcđangchuyểntừnềnkinhtếkếhoạchhóatậptrungsangnềnkinhtếthịt r ư ơ ø n g vàcácnướckinhtếđangpháttriển,trongđócóViệtNam.Đểđạtđượcmộtsựpháttriểnnhấtđịnhcảvềkinhtế,xãhộiđòihỏicácnướcnàythựcthimộtchiếnlượcvốnhếtsứcnặngnề,triệtđểkhaitháccácnguồnvốnđầutưmộtcáchhợplývàcóhiệuquảtrongđónguồnvốnđầutưquốctế,đặcbiệtlàvốnđầu tưtrựctiếpcủanướcngoàilàmộtnhântốcầnthiếtkhôngthểthiếuđược

Xétvềmặtbốicảnhlịchsử,tronggiaiđoạnhiệnnay,cácdòngchảy(tràolưu)củavốnđ a à u tưquốctếtrênthịtrườngtàichínhđãcónhữngbiếnđổitolớn.Nếunhưtrướcđây,thịtrườngđầutưquốctếcònhạnchếthìngàynay,vớilànsóngcảicáchdiễnraồạtởtấtcảcácnước,đặcbiệtlàởNga,ĐôngÂu,TrungQuốcvàcácnướcđangpháttriểnkhác,nhucầuvốnđầutưtăngvọtlên,cácChínhphủcủacácnướccầnvốnluônluônđưaranhữngđiềuki ện ưuđãiđểthuhútvốn.Mặtkhác,cuộckhủnghoảngtàichính-

tiềntệởcácnướcChâuÁnhữngnămgầnđâylàmthayđổixuhướngđầutưtrênthếgiới.Dođó,vấnđềhuyđộngvốnđầutưnướcngoàivàoViệtNamcầnphảiđượcxemxéttrongmộtphạmvirộngvàbaoquátđểcóthểtậndụnglợithếsosánhcủanướcta,thuhútsựchúýcủacácnhàđầutưquốctế.Đólàcáclợithếvềthịtrườngtiêuthụrộnglớn,vịtríđịalýthuậnlợi,lựclượnglaođộngtrẻ,cầncù,giánhâncôngrẻ

Ñoâiv ô ù i c a ù c n ö ô ù c ñangphaùttrieơnnhöVieôtNam,ÑTTTNNmangláinhöõnghieôuquạkinhteâxaõhoôitolôùnthöïcsöïlaømoôtyeâutoâcaănthieâtquantróngñ e ơ ñöanöôùctañileđnngangtaămvôùisöï phaùttrieơncụakinhteâtheâgiôùi.

Doñoù,tröôùcmaĩtvaøveălađudaøi,VieôtNamcaănphạicoùnhöõnggiạiphaùphöõuhieôunhaỉmthuhuùthônnöõanguoănvoânÑTTTNN,ñoăngthôøinađngcaohieôuquạsöûdúngnguoănvoânÑTTTNNnhaỉmtáoneđnmoôtlöïcñaơychoneănkinhteâphaùttrieơn

Luaônaùn:“CaùcgiạiphaùpthuhuùtvaønađngcaohieôuquạsöûdúngvoânñaăutötröïctieâpcụanöôùcngoaøitáiVieôtNam”ñöôïchìnhthaønhxuaâtphaùttöønhöõngnguyeđn nhađntređn

2. MÚC ÑÍCH NGHIEĐN CÖÙU CỤA ÑEĂ TAØI

Vaânñe ăc ô ba û n maøl ua ôn aùnmongmuoângiạiquyeâtl aø ñ öa r a caùcñò nh höôùngvaøcaùcbieônphaùp cú theơnhaỉmñaơym ánh vieôcthuhuùtvoân ÑTTTNN,ñ oă n

g thôøin a đ n g caohônnöõahieôuquạsöûdúngvoânÑTTTNNtrongñieăukieônneănkinh teâ Vieôt Nam

3. ÑOÂI TÖÔÏNG VAØ PHÁM VI NGHIEĐN CÖÙU

Ñeătaøicoùlieđnquanñeânraâtnhieăulónhvöïckhoahóckhaùcnhaunhökinhteâ,taøichính,luaôtphaùp,…

vaøcạnhöõngvaânñeẵûphámviquoâcteâ.Tuynhieđn,LuaônaùnchưgiôùihánphámvinghieđncöùutaôptrungvaøohoátñoôngÑTTTNNvaønguoănvoânÑTTTNNkeømtheonhöõnggiạiphaùptaøichínhôûtaămvómođvaøvimođgaĩn lieăn vôùi noù, nhöõng vaân ñeăkhaùcchưñöôïcgiạiquyeâtkhicoùlieđn quan

4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phươngp h a ù p nghiênc ư ù u đ ư ơ ï c s ư û dụngxuyênsuốtt r o n g L u a ä n a ù n làphươngp h a ù p d u y v a ä t b i e ä n c h ư ù n g Luậna ù n cònq u a ù n triệtvàv a ä n d u ï n

LuậnáncũngphântíchthựctrạnghuyđộngvàhiệuquảsửdụngnguồnvốnĐTTTNNquacácgiaiđoạnkhácnhau,phântíchnhữngthànhtựuvàhạnchế tronghoạt động ĐTTTNN tại Việt Nam

Trêncơsởđó,luậnánđưaranhữnggiảiphápcótínhchấtkhảthinhằmtăngcườngviệcthuhútvốnvànângcaohơnnữahiệuquảsửdụngvốnĐTTTNN

tiếpnướcngoàitạiViệtNam

ChươngIII:Cácgiải phápnhằmtăngcườngthuhútvà nângcaohiệuquảsửdụngvốnđầutưtrựctiếpnướcngoàitạiViệtNam

NHỮNG LUẬN CỨKHOA HỌCVỀĐẦU TƯ TRỰC TIẾP

NƯỚCNGOÀI

1.1 VỐN VÀ NGUỒN VỐN ĐẦU TƯTRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

1.1.1 Đầu tư và các hình thức đầu tư Quốc tế tại Việt Nam

a/Khái niệm về đầu tư

Đầutưlàmộtkháiniệmđượcnhiềunhàkinhtếtiếpcậndướinhiềuhìnhthứckhác nhau

Theo“ T h e N e w PalgraveDictionaryo f M o n e y v a ø Finance”d o P e t e

r Newman,MurrayMilgate,JohnEatwellbiênsoạnthì:“Đầutưlàmộtsựhìnhthànhvốnthụđắchaytạoracácnguồntàinguyênsẽđượcdùngtrongsảnxuất.T r o n g cácnềnkinhtếtưbản,ngườitathườngquantâmvàoviệc đầutưkinhdoanhvốnhữuhình(hiệnvật)nhưnhàxưởng,thiếtbị,khohàng.Nhưngđầutưcũng docácChínhphủ,cácđịnhchếphilợinhuậnvàcáchộgiađìnhthựchiện,baogồmsựthụđắcvềnhânlực,vốnvôhìnhcũngnhưhữuhình.Trênnguyêntắc,đầu tưcũng baogồm sựcảithiện đấtđaihayphát triểntàinguyênthiên nhiên,vàsựđolườngkếtquảsảnxuấtmộtcáchđúngđắnsẽtínhgồmcảsảnlượng phithươngmại cũngnhưhàng hóa và dịchvụsảnxuấtrađểbán.”(Robert

M CoenandRobertEisner,theNewpalgraveDictionaryofMoneyandFianance,

Limited,1992, p 508] [28]

Nhưvậy,đầutưtheođịnhnghĩatrênlàmộtkháiniệmrấtrộng,từviệcmuasắmtàisản,xâydựngcôngtrìnhđếncácchiphínghiêncứuvàpháttriển,chodùnóđượctiếnhànhbởidoanhnghiệp,Nhànước,cáctổchứcphilợinhuậnhoặccáccánhân

Kháiniệmđầutưnàyđềcậpđếnbayếutốlàyếutốthờigian,yếutốrủirovàyếutốlợinhuậnvàđầutưởđâyđượcđềcậptrênmộtbìnhdiệnrấtrộng,b a o gồmcảđầutưtàichínhvàđầutưthực.“Giátrị”trongkháiniệmnàycóthể

…)vàcảnhữnggiátrịkhôngthểđịnhlượng(conngười,hiệuquả xã hội,…)

TheoTừđiểnQuảnlýTàichínhNgânhàng(doNhàxuấtbảnngoạivănViệntiềntệtíndụngấnhành)thìtùytheoquanđiểm,có3kháiniệmchínhvềđầu tư:

 Theoquanđiểmkinhtế:đầutưlàtạomộtvốncốđịnhthamgiavàohoạtđộngcủaxínghiệptrongnhiềuchukỳkinhdoanhnốitiếp.Đâylàvấnđềtíchluỹcácyếutốvậtlýchủyếuvềsảnxuấthaythươngmại

 Theoquanđiểmtàichính:đầutưlàlàmbấtđộngmộtsốvốnnhằmrútratiềnlãitrongnhiềuthờikỳnốitiếp.Kháiniệmnày,ngoàiviệctạoracáctàisảncó,cònbaogồmcácchitiêukhôngthamgiavàotrựctiếpvàohoạtđộngcủaxínghiệpnhưnghiêncứu,đàotạonhânviên…

 Theoquanđiểmkếtoán,kháiniệmđầutưgắnliềnvớiviệcphânbổmộtk

h o a û n c h i v a ø o m o ä t t r o n g c a ù c khoảnmụccủabảngc a â n đ o á i k e á toán

TheocáctácgiảcủaTừđiểnQuảnlýTàichínhNgânhàngthìkháiniệmđầutưkhôngthểtáchkhỏikháiniệmthờigian,rõrànglàthờigiancàngdàithìviệcbỏvốnrađầutưcàng gặpnhiềurủiro[25]

Tuycónhiềuquanđiểmkhácnhauvềđầutưnhưngđasốcáctácgiảđềugặpnhauởmộtđiểmchung:hoạtđộngđầutưđượchiểuởmộtnghĩarộngbaogồmcảnhữnggiátrị(hữuhìnhvàvôhình)vànhữnggiátrịvềmặtxãhội,đượcthựchiệnbởi nhữngnhàđầutưmangtínhchấtkinhtếvàphikinhtế.Theoýkiếncủariêngtôi,khái niệmvề đầ

ut ưphải đi sâu vào khíacạnhkinh tếtàic h í n h , phảinêuđượcmụcđíchcủanhàđầutưvàphảitínhđếnyếutốthờigian,mộtyếutốảnhhưởngrấtlớnđếnkếtquảđầutư.Dođó,xétvềmặtkinhtế,cóthểđưaramộtkháiniệmvềđầutưnhưsau:“Đầutưlàmọihoạtđộngbỏvốnởhiện tại nhằm mục đíchsinhlợiởtươnglai”

Hoạtđộngbỏvốncóthểthựchiệntrongmộtthờigianngắn(đầutưngắnhạn)vàcũngcóthểđượcthựchiệntrongmộttrongmộtthờigiandài(đầutưdàih a ï n ) Cáchoạtđộngđầutưngắnhạnkhôngtácđộngnhiềuđếnquátrìnhhoạtđộng của doanh

hoạtđộngđầutưdàihạnảnhhưởnglớnđếnsựthayđổitronghoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhcủadoanhnghiệpnóiriêngvàthayđổicơcấucủanền kinh tế nói chung

10

-Vốnđầutưbỏvàokinhdoanhđượcxem xétdưới nhiều dạng như:

 Tiềntệ;

 Cácloạihiệnvật,tưliệusảnxuất,mặtđất,mặtbiển,tàinguyên,nhàxưởng,…

 Hànghóavôhình:sứclaođộng,côngnghệ,bíquyếtcôngnghệ,bằngphátminh,nhãn hiệu, biểutượng,uytínhànghóa

 Cácp h ư ơ n g t i e ä n đ a ë c b i e ä t khác:cổp h i e á u , h o á i phiếu,v a ø n g b

a ï c , đáquý,…

ĐiểmcầnlưuýởđâylàkhinhàĐTNNmuacổphiếucủacôngtyđểthamgiatrựctiếpvàoquátrìnhđiềuhànhvàquảnlýsảnxuấtcủacôngtythìcóthểđượcxemlàmộthìnhthứcĐTTTNN.Trườnghợpn a ø y k h a ù c b i e ä t v ơ ù

i trườnghợpcáccôngtychuyênkinhdoanhchứngkhoánlạilà

dạngđầutưg i a ù n tiếp

Mụcđíchcủanhàđầutưlàhiệuquảđầutư.Hiệuquảđầutưđượcnghiêncứudướihaigiácđộ:

Hiệuquảkinhtếtàichínhhaykhảnăngsinhlợicủahoạtđộngđầutưmang lại.Hiệuquảvềmặtxãhộinhưcáctácđộngđếnđiềukiệnxãhội:cungcấp việc làm,cải thiện đời sống xã hội,…

Hiệuquảđầutưlàmụcđíchmàbấtkỳnhàđầutưnàocũngkỳvọng.Tuynhiênhiệuquảđầutưcaohaythấptùythuộcvàokếtquảcủaquátrìnhđầutưmanglại.Dođó,mộtnhàđầutưcóthểgặpphảinhữngrủirophátsinhkhiếnchohiệuquảđầutưbịgiảmthấpsovớimụcđíchđặtrabanđầu.Vìvậy,cóthểnói, rủi ro là mộttrongnhữngyếutốcơbảncủahoạtđộngđầu tư

b/Các hình thức đầu tư

Dướinhiềucáchtiếpcậnkhácnhau,đầutưtồntạidướirấtnhiềuhìnhthức.TrongphạmvicủaLuậnán,tôitậptrungnghiêncứucáchìnhthứcđầutưsau:

 Đầutưtrựctiếpvàđầutưgián tiếp

Việcphânđịnhđầutưtrựctiếp vàđầutưgiántiếpdựa trêncơsởmốiquanhệgiữangườichủsởhữuvốnvàngườiquảnlýsửdụngvốnđầutưhaynóimộtcáchcụthểhơnlàcăncứvàomứcđộthamgiaquảnlýcủachủđầutưvàođốitượngmàhọbỏvốn

Đầutưtrựctiếplàhìnhthứcđầutưmàngườibỏvốntrựctiếpthamgiatrựctiếpvàoviệcquảnlývàsửdụngvốn.Đầutưtrựctiếpbaogồm:

- Đầutưpháttriển:việcđầutưbaogồmcáchoạtđộngpháttriểnnhằmt a ï o ranhữngnănglựcmớiđểtừđóthulạiđượcmộtkếtquảpháttriểnnhấtđịnhnhưđầutưchiềusâu,đầutưchiềurộng.Tronghìnhthứcđầutưnày,đầutưpháttriểnsảnxuất(tạoranănglựcsảnxuấtmới)chiếmmột vai trò quan trọng

 Đầutưdịchchuyển:làhìnhthứcđầutưtrựctiếpnhưngviệcbỏvốn,hiểumộtcáchtươngđối,khôngtạora nănglựcsảnxuấtmới.Vídụhànhđộngđầutưmualạicổphiếuởcôngtykhácđểcóthểchiphốiviệclãnhđạoởcôngtyđó.Đầutưgiántiếplàhìnhthứcđầutưmàtrongđóngườibỏvốnvàngườisửdụngvốnlànhữngchủthểkhácnhau.Nóicáchkhác,ngườibỏvốnkhôngtrựctiếp làm công việcquảnlývàsửdụngvốn

 Đầu tưtrong nước và đầu tư quốc tế

Đầutưtrongnướclànhữnghoạtđộngđầutưhạnchếtrongphạmvimộtquốcgia.Hoạtđộngđầutưtrongnướcchủyếuđượcthựchiệnbởicácnhàđầutưtrongnướcvàdođónóthườnggiớihạntronghoạtđộngcủacácnhàđầutưnộiđịa

ĐầutưquốctếhayĐTNNlànhữnghoạtđộngđầutưvượtquáphạmvimộtquốcgia.Dođó,nóđượcthựchiệnbởicácnhàđầutưtừnhiềunướckhácnhautrênthếgiới

c/Đầu tư trực tiếp của nướcngoài và vai trò của ĐTTTNN

TheoEdwardM.Graham[28]: “Đầutưtrựctiếpnướcngoàixảyrakhicôngdâncủamộtnước(nướcđầutư) thụđắcquyềnkiểmsoátcáchoạtđộngkinhtếở mộtnước khác (nướctiếpnhậnđầu tư)” Điềulưuý ở đây là khôngcầnphảicóđầutưtheonghĩakinhtếmớiđượcxemlàđầutư.Nếumộthoạtđộngđầutưđượctàitrợbằngcáchpháthànhnợởnướctiếpnhậnđầutư,lượngtàisảnquốcgiatănglêndonhàĐTNNnắmgiữsẽđượcbùtrừlạibằngmộtsựgiatăngtươngứngtrongnợcủanhàĐTNNđốivớinướcchủnhà(tiếpnhậnđầutư),vìvậykhôngcóchuyểngiaoròng từ nước đầu tư đến nước tiếp nhận đầu tư

Đầutưtrựctiếpcủanướcngoàicũngcóthểđượcđịnhnghĩalàhìnhthứcđầutưquốctếmàngườichủsởhữuvốnsẽtrựctiếpquảnlýđiềuhànhsửdụngvốnđầu

tưđãbỏra

Khácvớiloạihìnhđầutưgiántiếpnướcngoài(chủyếulàODA-nguồntài trợchính thức), ĐTTTNN có những đặctrưngsau:

ĐTTTNNkhôngchỉđưavốnvàonướctiếpnhậnđầutưmàbêncạnhđócòncócảkỹthuật,côngnghệ,bíquyếtcôngnghệ,nănglựcmarketing,kinh nghiệmquản lý,…

ViệctiếpnhậnĐTTTNNkhônglàmgiatăngnợchonướctiếpnhậnđầutưmàcòntạo điềukiệnđểpháthuytiềmnăngkinh tế

ChủthểcủaĐTTTNNchủyếulàcáccông tyxuyên quốcgia, chiếm90%khốilượngĐTTTNNtrêntoànthếgiới,phầncònlạicủaĐTTTNNthuộc vềcác Nhànướcvàcác tổ chức quốc tế khác

Cáccôngtynắmquyềnkiểmsoáthoạtđộngởnhiềuquốcgiađượcbiếtđếndướicáctênkhácnhaunhư”Côngtyđaquốcgia”(MultiNationalCorporation–MNC),“Côngtyxuyênquốcgia”(TransnationalCorporation)vàgầnđâylà“Côngtytoàncầu”.Mặcdùcónhiềutácgiảđãcốgắngphânbiệtgiữacácthuậtngữnàynhưngtrênthựctếchúngcóchungmộttínhchất là nhữngCôngtythựchiệnhoạtđộng kinhdoanh trên thị trường từ hai quốc gia trởlên

NhómchuyênviêndoTổngthưkýLiênhiệpquốcchỉđịnhđãđưaramộtđịnhnghĩa,theođó,Côngtyđaquốcgialàcôngtycósởhữuhaykiểmsoátkhảnăngsảnxuấthoặcdịchvụởbênngoàibiêngiớicủamộtnướcmàcôngtyđócótrụsởch í n h Tuy nhiên,b á o cáocủanhómchuyêngianàycũnglưuý:từ“ X u y e â n quốcgia”cóthểdiễnđạtrõhơnhàmýhoạtđộngcủamộtcôngtyvượtquabiêngiớiquốcgiacủanước đó sangcác nước khác

Nóichung,trongcáctàiliệuvàvănbảnđềcậpđếnhoạtđộngcủaloạicôngtynày,cảhaithuậtngữ“Côngtyđaquốcgia”(MNC)và“Côngtyxuyênquốc gia” đều đượcsử dụng [26]

Các đặc trưng cơ bản của các MNC là:

CácMNClàsảnphẩmcủasựliênminhgiữanhữngnhàtưbảncóthếlựcnhấttrênthếgiới

CácMNClànướccôngtycótầmcỡquốctế,cóchinhánhhoặchệthốngchinhánhởnướcngoàivớimụcđíchnângcaotỷsuấtlợinhuậnthôngquaviệcbànhtrướngthếlựcquốctế

CácMNCphảihìnhthànhtừCôngtyquốcgia,mangquốctịchcủamộtnướcvàtưbảnsởhữucủacôngtymẹthuộcvềcácnhàtưbảncủanướcđó.Tưbảnđóđượcxuấtkhẩuranước ngoàiđểđầutưthiếtlậpvàmởrộngcáccơsởsảnxuấtgọilàchinhánhhoặccôngtycon.Sốtưbảnđầutưvàochinhánhcóthểhoàntoànlàcủatậpđoàntưbảnchínhquốccủa

côngtymẹ,nhưngcũngcóthểthuộcsởhữumộtphầncủacácnhàtưbảnbản xứ(trường hợp công tyliêndoanh,gópvốncổphần,…)

MộtMNCthườngcócơcấutổchứcgồmhaibộphầncơbảnlàcôngtymẹvàmộthoặcnhiềucôngtycon(subsidiary)hoặcchinhánh(afficiate)ởnướcngoài.Vớicơcấutổchứcnày,chodùnhữngcôngtyconcótồnt ạ i dướihìnhthứckhácthìquyềnkiểmsoátchủyếuvẫnthuộcnhữngnhàtư bản ở chính quốc hay côngtymẹ [26]

ĐầutưtrựctiếpnướcngoàithựcchấtlàmộthìnhthứchoạtđộngchủyếucủacácMNCvàlàmộtbộphậnkhôngthểtáchrờitrongchiếnlượckinhtếtoàncầu của cácMNC

Cácchuyêngi a nghiêncứuvềM NC chorằng:“MNClàchủthểchínhcủaĐTTTNNtrongthờiđạingàynay”.ThôngquaĐTTTNN,cácMNCtạonênnhữngảnhhưởngtolớnđốivớicácnướcxuấtkhẩuđầutư,tiếpnhậnđầutưvàđặc biệtlàđốivớicácnướcchậmvàđang pháttriển

Đốivớinướcxuấtkhẩuđầutư(chínhquốccủacácMNC),ĐTTTNNcóvaitròtolớntrongviệcgópphầnnângcaohiệuquảsửdụngvốnđầutư.Khinềnkinhtếtrongnướcđãpháttriểnởmứcđộcao,cácthịphầnđầutưtrởnênbãohòa,cáchoạtđộngđầutưdoảnhhưởngcủasựcạnhtranhđầutưgaygắtmanglạimộttỷsuấtlợinhuậntrênvốnngàycàngthấpđi.Điềunàythôithúccácnhàđầutưchuyểnhướngsangcácnướckhácđểgiatănghiệuquảdođồngvốnmanglại.Hoạtđộngxuấtkhẩuđầutưxâydựngnênmộtthịtrườngcungcấpnguyênliệuổnđịnhvớigiárẻkhi nguồn nguyênliệutrongnướccóhạn

Mặtkhác,nhờđầutưmàcácnướcđẩymạnhxuấtkhẩu,bànhtrướngsứcmạnhvềkinhtếcủamình,từđónângcaouytínchínhtrịtrênbìnhdiệnquốctế.Thôngquahìnhthứcviệntrợvàchovay,cácnướctưbảngiàucósửdụngcácđiềukiệnvềchínhtrịvàkinhtếtróibuộccácnướcđangpháttriểnvàoquỹđạođiều khiển của họ

Đốiv ơ ù i n ư ơ ù c t i e á p nhậnđầutư,ĐTTTNNcóvaitròquantrọngc a û v ơ ù i nhữngnướccónềnkinhtếpháttriểnnhưMỹ,Canadavàcảnhữngnướcchậmvà đang pháttriển

Đốivớicácnướcđãcónềnkinhtếpháttriển,ĐTTTNNtạonêncáctácđộngnhằmgóp phầngi ải quyếtnhữngvấnđềkhókhănvềki nh tế,xãhội ở trong nước nhưlạm phát, thất nghiệp

CáchoạtđộngkinhtếdoĐTTTNNmanglạithuhútthêmlựclượnglaođộngtạichỗmanglạicôngănviệclàmchomộtsốngườilaođộng,đồngthờitạothêmmộtnguồncungvốnmớicho sản xuất.

CácnguồnvốnĐTTTNNbơmvàonềnkinhtếgópphầngiảiquyếtcáckhókhănvềtìnhtrạngmấtcânđốithuchingânsáchdonómanglạimộtnguồnt h u đángkểtừngoàinước

DòngvốnĐTTTNNcũngcóthểcứunhữngdoanhnghiệpcónguycơbịphásảnvàmặtkháctạorasựcạnhtranhcầnthiếtđểpháttriểnsảnxuấthàngh o ù a vàthươngmạidịchvụ.HoạtđộngĐTTTNNtạinướctiếpnhậnđầutưcũngcung cấpnhữngkhảnăngđểcácnhàđầutưtrongnướchọchỏithêmcáchthứcquảnlýmớicóhiệuquảhơn

Đốivớicácnướcchậmvàđangpháttriển,ĐTTTNNcóvaitròđặcbiệtquantrọngtrongviệcđẩynhanhtốcđộpháttriểnkinhtếvàtăngthunhậpquốcdân

Ởcácnướckinhtếkémpháttriểnvàđangpháttriển,donhucầuchingânsáchvượtquáxasovớicácnguồnthungânsáchdẫnđếntìnhtrạngthâmhụtngânsách,cáckhoảnnợquốctếdoảnhhưởngcủatìnhtrạngkinhtếchậmphátt r i e å n ngàycàngtăng,đồngthờitíchluỹnộibộdonềnkinhtếmanglạiquáthấp.Vìvậy,đểđẩynhanhtốcđộpháttriểnkinhtếtrongnước,điềutiênquyếtlàphảicóvốn,trongkhinguồnvốntrongnướccòncóhạnthìvốnđầutưquốctế,đặcbiệtlàđầutưtrựctiếpnướcngoàilàmộtđápsốchobàitoántìmvốnởcácnướcnày.Môïttácđộngkháccủa ĐTTTNNvàocácnước chậmpháttriểnvàđ a n g p h a ù t t r i e å n l a ø g o ù p phầng i a û i q u y e á t c o â n g a ê n v i e ä c làm,đẩylùinạnthấtnghiệp,nângcaođờisốngcủanhândântrongnước.Đặcbiệt,ĐTTTNNthôngquaviệctiếpnhậnkỹthuậtvàtrìnhđộquảnlýtiêntiếncủacácnướcxuấtkhẩuđ

a à u tư(phầnlớnlàcácnướccónềnkinhtếpháttriển)sẽgiúpcácn ư ơ ù c đangpháttriểnđuổikịptrìnhđộpháttriểnkỹthuậtcaocủathếgiới.Cáchìnhthứcchuyểngiaocôngnghệsẽđưacácquytrìnhcôngnghệtiêntiếnvàocácnướcđangphát triển, hiện đại hóa nền kinh tế đất nước

Bêncạnhnhữngtác độngtíchcựccủa ĐTTTNNmàcácMNCđưavàocácnướctiếpnhậnđầutư,hoạtđộngcủacácMNCthôngquaĐTTTNNcũngmang lạimột số những tiêu cực nhất định

CácMNCbằngconđườngĐTTTNNlàmgiatăngsựphụthuộccủanềnkinhtếcácnướctiếpnhậnđầutưvàovốn,kỹthuậtvàmạnglướitiêuthụhànghóacủa cácMNC.Mặt khác,cácMNCvới mụctiêutốiđahóalợinhuận đãthựch i e ä n n

h i e à u hoạtđ o ä n g t i e â u c ư ï c , đ a ë c b i e ä t làl ơ ï i d u ï n g chínhsáchđ ị n h g i a ù

chuyểngiaođểthựchiệnviệc“chuyểngiá”gâyảnhhưởngnghiêmtrọngđếnnướctiếpnhậnđầutư(Vấnđềnàysẽđượclàmrõhơnởphần1.3.2,chươngI).ĐTTTNNcũngtạoramộttìnhtrạngphânphốithunhậpkhôngđềuởcácnướctiếp nhậnđầutưvàcóxuhướngđẩycáccôngtytrongnướccủacácnướctiếpnhậnđầutưđitớiphásảnđểgiànhlấyvịtríđộcquyền,chiphốithịtrườngnướcchủnhà.Trongmộtsốtrườnghợp,cácMNCthôngquaĐTTTNNcũngxuấtkhẩuônhiễmmôitrườngsangcácnướctiếpnhậnđầu t ư, những n ơi m à l u ậ t phápvànhững biệnphápbảovệmôitrườngcònlỏnglẻovàíthữuhiệu.Mộttácđ o ä n g t i e â u c ư ï c k h a ù c c u û a Đ T T T N N l a ø c a ù c M N C , v ơ ù i s ư ù

c m a ï n h v e à k i n h tếc u û a mìnhsẽtạonênnhữngảnh hưởngnhấtđịnhđếnviệccan thiệpvàotìnhhình chính trị của nước tiếp nhận đầu tư

NhữngtácđộngtíchcựcvàtiêucựcdosựhoạtđộngcủacácMNCthôngquaĐTTTNNtạicácnướctiếpnhậnđầutưlạikhônghoàntoànđồngnhấttrongmọikhônggianvàthờigianmàtuỳthuộcmộtphầnrấtlớnvàotínhnăngđộngchủquancủacácnướcnày.Nếucóđườnglốichiếnlược,sáchlượckinhtếđúngđắn thìcácnướctiếpnhậnđầutưvẫncóthểhạnchếđượcnhữngmặttiêucực,t r a n h thủđượcnhữngmặttích cực trong hoạtđộng ĐTTTNN của các MNC

d/Cáchìnhthứcđầutưtrựctiếpnước ngoài tại Việt Nam

Tươngtựn h ư đ o á i vớicácnướctiếpnhậnđầutưkhác,ĐTTTNNthâmnhậpvàoViệtNamdướicáchìnhthứcsau:

 Hợpđồnghợptác kinh doanh

HợpđồnghợptáckinhdoanhlàmộtvănbảnđượckýkếtgiữabênViệtNamvàbênnướcngoàiđểcùngnhautiếnhànhmộthoặcnhiềuhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanhởViệtNamtrêncơsởquyđịnhtráchnhiệmvàphânphốikếtquảkinhdoanhchomỗibênmàkhôngthànhlậpmộtxínghiệpliêndoanhhoặcbất kỳ mộtpháp nhânmới nào

Đặcđiểmcủahình thức đầutưnàylà:

ngoàicùngnhauhợptáckinhdoanhtrêncơsởvăn bảnh ơ ï p đ o à n g đ a õ k y ù giữac

a ù c b e â n v e à việcp h a â n đ ị n h tráchnhiệm,qu ye à n lợivànghĩavụ của mỗibên

Thờihạncủahợpđồnghợptáckinhdoanhdohaibênthoảthuậnphùhợpvớitínhchấthoạtđộngkinhdoanhvàsựcầnthiếtđểhoànthànhmụctiêucủa hợpđồng

nghiệp mới

Vấnđềvốnkinhdoanhcóthểđượcđềcậphoặckhôngnhấtthiếtđượcđềcập trongvăn bản hợp đồng hợp tác kinh doanh

 Doanhnghiệpliêndoanh

Đượcthànhl ậpgi ữa một bên làV i ệt Namvàbênkialàcácbênnướcngoàithamgiađầutưliêndoanh(cóthểcóhaihoặcnhiềubênthamgialiêndoanh).Đặcđiểmcủahìnhthức liên doanh là:

Chorađờimộtcôngtyhoặcmộtxínghiệpmới,vớitưcáchphápnhânViệt Namvàđượcthànhlậpdướidạng công ty tráchnhiệm hữu hạn

Cáccôngtyhoặcxínghiệpliêndoanhhoạtđộngtheonguyêntắctựchủvềtàichính.Vốnphápđịnhdocácbênđónggóptốithiểubằng30%tổngsốvốnđầutư.Trongquátrìnhhoạtđộng,đơnvịliêndoanhkhôngđượcgiảmvốnphápđịnh.ViệctăngvốnphápđịnhdocácbênliêndoanhthoảthuậnvàđăngkýtạiBộKếhoạchvàĐầutư.Vốnphápđịnhcóthểgóptrọnmộtlầnkhithànhlậpliêndoanhhoặctừngphầntrongmộtthờigianhợplýdohaibênthoảthuận

CơquanlãnhđạocaonhấtcủaliêndoanhlàHộiđồngquảntrị,cóthẩmquyềnquyếtđịnhcácv a á n đ e à q u a n t r o ï n g T o å n g GiámđốcvàcácPhóTổngGiámđốcchịutráchnhiệmquảnlývàđiềuhànhcôngv i e ä c hàngngàycủaliên doanh.NếuT o å n g giámđốclàngười nước ngoàithìPhó TổngGiámđốcthứnhấtphảilàcôngdânViệtNamvàsinhsốngtạiViệtNam

Mộtđơnvịliêndoanhcóthểthamgiavốnđểthànhlậpmộtliêndoanhkhácvớinướcngoài,trongliêndoanhmớinàyphảicótrựctiếpthamgiaí t nhấtcủahaithànhviênthuộcliêndoanhcũ,trongHộiđồngquảntrịvàmột trong haithành viên đó phải là người có quốc tịch Việt Nam

Thờigianhoạtđộngcủaliêndoanhkhôngquá50năm,trườnghợpđặcbiệtkhôngquá70năm

Cácbênthamgialiêndoanhphânchialợinhuậnvàrủirotheotỷlệđónggóp vốn

 Doanhnghiệp100%vốnnướcngoài:

hoàntoànchịutráchnhiệmvềkếtquảkinhdoanh

Đặcđiểmcủacácdoanhnghiệp 100% vốn nước ngoàilà:

Đượcthànhlậpdướihìnhthứccôngt y tráchnhiệmh ư õ u hạnv a ø làmộtphápnhânViệtNamdoPhápluậtnướcCộnghòaXHCNViệtNamchiphốivàđiềuchỉnh

Đặc trưng cơ bản củaBOT là:

HìnhthứcnàylàsựcamkếtgiữaNhànướcvớichủđầutưchứkhôngphảigiữa cácdoanh nghiệpvớinhau

Việcthuhồivốnđượcbảođảmvàcótínhổnđịnhcao

CácdựánBOTđượchưởngmứcthuếlợitức(thuếthunhậpcôngty)vàthuếchuyển lợi nhuận ởmứcưuđãinhất.Thuếsuất thuế thu nhập côngtyđượcấnđịnhởmứcthấp

nhất(10%)vàcóthểđượcmiễntrong4nămđầuv a ø giảm50%trong4nămtiếptheo,thuếchuyểnlợinhuậnlà5%,miễnthuếxuấtnhậpkhẩuđốivớicácthiếtbịmáymóc,phụtùngnguyênvậtliệunhậpkhẩuvàoViệtNamđểsửdụngchoviệckhảosát,thiếtkế,thicôngxâydựng,vậnhànhvà bảodưỡng

CácdựánBOTđượcưutiênsửdụngđấtđai,đườngsávàcáccôngtrìnhp h u ï trợcôngcộngsửdụngchocôngtrìnhBOTvàđượcmiễnthuếđấtđối

vôùicaùcdieônt í c h ñ a â t s ö û d u ï n g C a ù c c o đ n g t y ñ a ă u töv a ø o d ö ï aùnB O T c

o ù quyeăntheâchaâpcaùctaøisạn,baâtñoôngsạnvaøquyeănsöûdúngñaâtñeơñạmbạothöïchieôn caùcnghóavúvaytáingađnhaøng

CaùcdöïaùnBOTcoùtheơñöôïcthöïchieôntheonhieăuphöôngthöùc(tuøytheotínhchaâtcụatöøngdöïaùn)nhö:ñaâu thaău, chón thaău, ñaøm phaùn tröïc tieâp

BeđncánhcaùchìnhthöùcÑTTTNNneđutređn,löôïngvoânÑTTTNNvaøoVieôtNamcoøntaôptrungvaøocaùcKCN,KCXthođngquanhieău hoátñoôngkhaùcnhau

Hoátñoôngcụacaùckhucheâxuaâtñöôïcquỵònhtrong“Quy cheâveăKhucheâxuaât“banhaønhkeømtheoNghòñònh322HÑBTngaøy18/10/1991vaøthođngtö1126

HTÑT-PC ngaøy 20/08/1992 cụa ụy ban Nhaø nöôùc veăhôïptaùcvaøñaăutö

Ñaịctröngcụahình thöùc khu cheâ xuaâtlaø:

Khuc h e â x u a â t laømoôth ì n h thöùck h u cođngnghieôpchuyeđnsạnxuaâthaøngxuaâtkhaơuvaøthöïchieôncaùcdòchvúchosạnxuaâtxuaâtkhaơu,baogoămmoôthoaịc nhieăudoanhnghieôpcoù ranhgiôùiñòalyùxaùcñònh

Quanheôtraoñoơihaønghoùagiöõacaùcdoanhnghieôptrongthòtröôøng VieôtNamvôùicaùcdoanhnghieôptrongKhucheâxuaâtñöôïccoilaøquanheôxuaâtnhaôpkhaơu

KhucheâxuaâtñöôïctheơhieôntrongLuaôtÑTNNkhođngphạilaøkhuhaønhchínhkinhteâmaøchưlaøkhusạnxuaât,khođngcoùcaâpquạnlyùchínhquyeănhay luaôtphaùprieđng,…maịcduøkhucheâxuaâtcoùmoôtsoâñaịcthuøveăcôcheâquạn lyù nhöng vaên naỉm trongtoơngtheơcụachínhsaùchñaăutö

Caùcdoanhnghieôph o a ï t ñ o ô n g trongKhuc h e â xuaâtñ ö ô ï c mieênthueâxuaâtkhaơuñoâivôùihaønghoùatöøkhucheâxuaâtxuaâtkhaơuranöôùcngoaøivaøthueânhaôpkhaơuñoâivôùihaønghoùatöønöôùcngoaøinhaôpkhaơuvaøoKhucheâxuaât.Caùcdoanhn g h i e ô p trongK h u cheâxuaâtñöôïchöôûngmöùcthueầuñaõiquỵònhtrongLuaôtÑTNN tái Vieôt Nam

MoôtvaânñeăcuõngcaănñöôïclöuyùôûñađylaøÑTTTNNvaøoVieôtNamdöôùihìnhthöùccaùcdoanhnghieôplieđndoanhvaødoanhnghieôp100%voânnöôùcngoaøiveăthöïcchaâtlaøsöïhìnhthaønhcụaloáihìnhcođngtyTNHHvôùisoâvoânñöôïcquỵònhroõkhithaønhlaôpvaøkhisosaùnhgiöõahìnhthöùcdoanhnghieôplieđndoanhvôùidoanhnghieôp100%voânsôûhöõutöøcaùcMNCôûnöôùcngoaøi,hìnhthöùclieđndoanhcoù nhieău lôïi theâ noơi baôt sovôùidoanhnghieôp100%voânnöôùcngoaøi.Ñoùlaø:

 Vieôcthaønhlaôpmoôtdoanhnghieôplieđndoanhseõmangláinhöõnglôïiícht o lôùnchocaùcMNCneâuhótìmñöôïc moôtñoâitaùcthíchhôïptáinöôùctieâpnhaônñaăutödocaùcñoâitaùcñòaphöôngnaĩmvöõngnhöõngtaôptúc,

truyềnthốngvănhóa,cáchthứclàmviệcvàmôitrườngchínhtrịcủaquốcgiađó.MộtMNCnếulậpmộtchinhánhvớisởhữu100%vốnnướcngoàiphải mất nhiều nămmớicóđượcnhữngkiến thứcnhưvậy.

 Mộtsốnướcti ếpnhận đầutư,donhucầucôngnghiệphóavà pháttriểnkinhtếcóxuhướngđòihỏicácMNCchiaxẻsởhữuvốnvớicácđốitácđịaphươngđểcóthểdầndầnhọchỏikinhnghiệmquảnlývàchuyểngiaokỹthuậtcôngnghệ.CácMNCthôngqualiêndoanhcũngcóthểchiaxẻbớtnhữngrủirotrongkinhdoanhtạimộtmôitrườngđầu tư mới

 NếumụcđíchcủacủađầutưlàphụcvụchothịtrườngđịaphươngthìcácđốitácđịaphươngcóthểsẽgiúpíchrấtnhiềuchoviệcphổbiếnvàquảngcáochohìnhảnhcủaMNCtrướccôngchúng.Ngoàira,đốitácđịaphươngcòncónhữngmốiquanhệvàuytínđểgiúpcholiêndoanhtiếpcậnvớithịtrường vốn tạinướcchủ nhà

Mặcd u ø h ì n h t h ư ù c d o a n h nghiệpliênd o a n h c o ù nhiềul ơ ï i t h e á n h ư t

r e â n nhưngtrongnhiềutrườnghợp,cácMNCvẫnthíchlậpcácchinhánhvới100%sởhữuvốncủahọởnướcngoàihơnvìhọlongạisựcanthiệpcủađốitácđịaphương ởmộtsốlĩnhvựckhiđưaracácquyếtđịnhquantrọng.Nhữngvấnđềcóthểnảysinhmâuthuẫnnhấtgiữacácbên đối tác tham gia đầu tư là:

 Nếuviệclựachọnđốitácliêndoanhởnướctiếpnhậnmàsailầmthìnhữngrủiroc u û a liêndoanhcònlớnhơnsovớiviệclậpcáccôngtycon100%vốntừcácMNC

 Cácđốitácđịaphươngvànướcngoài(thuộcMNC)cóthểcónhữngquanđiểmkhácnhauvềvấnđềgópvốn,yêucầuphânchialợinhuận,t o á c độtăngđầutưtừsốthunhập giữlại,địnhgiáđốivớisảnphẩmmuahaybánchocáccôngtycóliênquan…

 CácMNCsẽkhôngđượctoànquyềnk i e å m s o a ù t t a ø i c h í n h t a ï i doanhnghiệpliêndoanh.MộtMNCcóthểsửdụngvốncólãisuấtthấphayhuyđộngởmộtnướckhácđểtàitrợchohoạtđộngliêndoanhnhưngkhôngthểbiệnminhchovấnđềnàyởcác doanh nghiệp liên doanh

Từnhữngưuthếvàbấtlợinêutrên,việclựachọnhìnhthứcđầutưnàohoàntoànphụthuộcvàođặcđiểmkinhdoanhvàphươnghướngđầutưtươnglai;cácMNCcóthể lựachọnmộttrongnhững hìnhthứcđầutưnêutrênsaochohoạtđộngđầutưmanglại hiệuquảcaonhất.Vềphíanướctiếpnhậnđầutư,căn

20

-cứvàochiếnlượcpháttriểnkinhtếcủamìnhcóthểtácđộngđểđiềuchỉnhkếtcấu tỷlệcáchìnhthứcđầutưthôngquacácbiệnphápvĩ môtrongcácchínhsáchđầutưhợplý

1.1.2 Nguồn vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

a/Nguồn vốn đầu tư quốc tế

quốctế(nhưQuỹtiềntệQuốctếIMF…).Nguồnvốnnàycóthểdo Nhànước,cáccơquanTrungươngho ặcd oa nhn ghi ệp vaytrựcti ếp nước ngoài nhưngp hải đượcbảođảm sửdụng cóhiệuquả,phảihoàntrảnợgốcvàlãikhi đáohạn

 VốndocácchủĐTNNđầutưvàoViệtNamthôngquahìnhthứcliêndoanh.ĐâylànguồnvốnđầutưtrựctiếpchủyếuvàoViệtNamvàcác chủ đầu tưhoàn toàn chịu trách nhiệm về hiệu quảsửdụngvốn

 VốnĐTTTNNcủacácchủĐTNNvàoViệtNamdướihìnhthứcdoanhnghiệp100% vốn nước ngoài

 Vốnđầutưcủacáccơquanngoạigiao,tổchứcquốctếvàcáccơquannướcngoàikháccócácdựán,côngtrìnhđượcphépxâydựngtrênđấtViệtNam.Nguồnvốnnàychủyếuđầutưvàolĩnhvựcphisảnxuấtvàphụcvụtrựctiếpchonhucầucủacácchủđầutưsửdụng

Nguồnvốnđầutưquốctếvớimộttiềmnăngtolớnđanglàmộtnguồnvốncósứchấpdẫnvàcầnđượcquantâmđúngmức

b/Nguồnvốnđầutưtrựctiếpcủanước ngoài vào Việt Nam

NguồnvốnĐTTTNNđưavàoViệtNamchủ yếuđươ ïc thựchi ệnt hôn g quacáchìnhthứcĐTTTNNvàcóthểbiểuhiệndướinhiềudạngkhácnhaunhưtiềntệcácloại,tàisảnhữuhình(nhưthiếtbịmáymóc)vàvôhình(nhưchuyển

-giaocôngnghệ,bíquyếtcôngnghệ,bằngphátminh,nhãnhiệu,biểutượng,uytínhànghóa, )cácphươngtiệnđặcbiệtkhácnhưcổphiếu,hốiphiếu,vàngbạc,đá quý,

Nhưvậy,vốnĐTTTNNbaogồmmộtphạmvirộngvớinhiềuloạinguồnlựctàichínhvàphitàichínhkhácnhau.Đểthốngnhấttrongquátrìnhđánhgiá,phântíchvàsửdụng,ngườitathườngquyđổicácnguồnlựcnàyvềđơnvịtiềntệquyướcchung.Dođó,khinóiđếnvốnđầutưcóthểhìnhdungđólànhữngnguồnlựctàichínhvàphitàichínhđãđượcquyđổivềđơnvịđolườngtiềntệphụcvụchoquátrìnhxâydựng, vậnhành và phát triển doanh nghiệp

VốnnóichungvàvốnĐTTTNNcóhaiđặcđiểmcơbản:thứnhấtvốncógiátrịvềmặtthờigian,khisửdụngvốnphải tốn chi phí sử dụng vốn, vốn đầutưbỏraởhiệntạinhưngkhảnăngthuhồivốnlạixảyratrongtươnglai,dođónhàđ a à u tưcóthểgặpphảinhữngrủirohoặckhông thểtáitạo vốn Mặc khác,khisửdụngvốn,kểcảnguồnvốnchủsởhữuhoặcnguồnvốnvay,doanhnghiệpphảichịunhữngkhoảnchiphínhưlợitứctrảchocổđônghoặclãivayngânhàng,…

đượcgọilàchiphísửdụngvốn.Chiphísửdụngvốnbìnhquâncácnguồnvốnđượcsửdụngnhưmộtchỉtiêuđểđánhgiávàlựachọnnguồntàitrọchodoanhnghiệp.Chiphísửdụngvốncàngcaodẫnđếnthunhậpròngcủadựánkhiquyvềhiệngiácànggiảmđi.Chiphísửdụngvốnđượcsửdụnglàmcơsởđểxácđịnh mức lãi suất chiết khấu trong phươngpháp tínhNPV, IRR, APV,

BảnthânvốnĐTTTNNlàmộthànghóađặcbiệttrênthịtrườngquốctếdođónóchịuảnhhưởngcủacác quy luật của nềnkinhtếthịtrường nhưquyluậtcungcầu,quyluậtcạnhtranh,…

Lượngcungcủavốn ĐTTTNNcógiớihạnvàcácnhàđầutưthườngcânnhắcrấtkỹcàngđểlựachọnđịađiểmđầutư,trongkhiđónhucầuvềvốnĐTTTNNởcácquốcgiatrênthếgiớivôcùngtolớn,dẫnđếnsựcạnhtranhgaygắtgiữacácquốcgiatrongcuộcchạyđuathuhútvốnĐTTTNN.ChínhphủcácquốcgiađềucốgắngxâydựngmộtmôitrườnghấpdẫnvàlôicuốncácnhàđầutưquốctếvàViệtNamcũngkhôngnằmngoàiquyluậtđó Đểthắngđượctrong cạnhtranhcácchínhsách thuhútvốnĐTTTNNcủaChínhphủViệtNamcầntạonênmộtlợithếkhisosánhvớicácquốcgiakháctrênthếgiới

TrongcácdoanhnghiệpcóvốnĐTNN,sốvốnđầutưthườngrấtlớn,mặtkhácquátrìnhđầutưcórấtnhiềurủironênkhithànhlậpdoanhnghiệpmới cũngnhưkhimởrộngsảnxuấtkinhdoanh,sốvốnđầutưnàythườngđượchuyđ o ä n g từnhiềunguồnkhácnhauđểphântánnguồnvốnvàphântánrủirochocácchủthểkhácnhau.Chínhsựphântánvềnguồnvốnnàytạonênsựđadạng,phứctạpcủavốnđầutưtrongcácdoanhnghiệpcóvốnĐTNN.Vốnđầutưcủa

ngânhàng,tàichính, tíchluỹtrongquátrìnhvậnhànhnềnsảnxuấtxãhội

Nhưvậy,vốnđầutưcủacácdoanhnghiệpcóvốnĐTTNNNlàcácnguồnlựctàichínhvàphitàichínhcủacácchủthểđầutưvàhuyđộngtừcácnguồnlựckhácđượcđưavàosửdụngtrongquátrìnhtriểnkhaivậnhànhvàpháttriểndoanhnghiệpnhằmtạoranănglựcsảnxuấtkinhdoanhmới,duytrìvàmởrộngt i e à m lựcsảnxuấtkinh doanhsẵncó

NguồnvốnĐTNNkhiđầutưvàoViệtNamcủacácMNCđượchìnhthànhtừhainguồn:nguồnvốnthuộcsởhữucủamộtMNCnàođóvànguồntàitrợtừbênngoài

Đốivớiloạihìnhdoanhnghiệp100%vốnnướcngoàithìviệcsửdụngmộttỷlệnợtrênvốnnhưthếnàohoàntoànnằmtrongchiếnlượcquảntrịtàichínhcủacáccôngtymẹmiễnlàđạtmứctốithiểuvềtỷlệvốnphápđịnhtrêntổngvốnđầu tưdoLuậtĐTNNquyđịnh(30%)

Vấnđềđặtraởđâylàtrongcácdoanhnghiệpliêndoanh,cácMNCkhithamgiagópvốnbằngnguồnvốnvaythìchiphísửdụngvốnvayđósẽkhôngđượctínhtrừvàothunhậpchịuthuếthunhậpcủaliêndoanh.VìvậycácnhàĐTNNsẽphảicânnhắchơnkhisửdụngnguồntàitrợnày

Khisửdụngnguồnvốntàitrợbênngoài bắtbuộc phảitốnkémnhữngkhoảnchiphísửdụngvốnvay.Domứcđộbỏvốntronghaihìnhthứcliêndoanhvàdoanhnghiệp100%vốnnướcngoàikhácnhau,dẫnđếnnhữngtácđộngkhácnhaukhilựachọnmộtcấutrúcnguồnvốnđầutưhợplývàomộtquốcgianàođó.Cóthểlàmrõhơnnhậnđịnhtrênquamộtvídụsau:cácsốliệutrongvídụnàyđ ư ơ ï c g i a û đ ị n h lànhưnhautrongtrườnghợpdoanhnghiệpliêndoanhvàdoanhnghiệp100%vốnđầu tư nước ngoài

Bảng 1-1: So sánh các doanh nghiệp liên doanh vàdoanh nghiệp 100% vốn nước ngoài

liêndoanh

Doanhnghiệp100% vốn nướcngoài

11 Phânphốilãi

12 Bù đắp chi phísửdụngvốnvaycủa

MNC khi góp vốn pháp

vốnnướcngoàithìcôngtycóthểsửdụng200đơnvịvốnvaytừnướcngoàivàđưavàoViệtNamdướidạnggópvốn,lợitứcròngsẽđượcphânphốitoànbộch o MNCđóvàsaukhibùđắpchokhoảnchiphísửdụngvốnvaytừnướcngoàisửdụngkhigópvốnphápđịnh20,tỷsuấtlợinhuậnđạtđượclà25,83%trênvốngóp.Tuynhiên,khinghiêncứuvềtỷsuấtlợinhuậntrênvốnchủsởhữuthìnếuMNCđầutưvàoViệtNamdướihìnhthứcliêndoanhthìchỉđạtđượctỷsuấtlợinhuận là57,25%trênvốnchủsởhữu;trong khi đónếu MNC đó đầu tư dướihìnhthứcdoanhnghiệp100%vốn nước ngoài thì

trênvốnchủsởhữu.Phântíchtrênchothấy,đốivớicácMNCcó“vốnmỏng”thìhìnhthứccôngty100%vốnnước ngoàicóvẻnhưlàmộthìnhthứcĐTTTNNthíchhợp,tuynhiên,nếuhoạtđộngkinhdoanhthualỗthìsẽkhuếchđạithêmkhoảnrủirocủaMNC.Dođó,việclựachọncáchìnhthứcđầutưtrựctiếpsẽdẫnđếnnhữngtácđộngkhácnhautronghiệuquảtàichínhmàhoạtđộngđầutưđó manglại

1.2 NGUYÊN LÝ CƠ BẢN VỀ THU HÚT VỐN ĐTTTNN

1.2.1 Cải thiện môi trường đầu tư

ĐTTTNNthựchiệntạimộtquốcgiacaohaythấpphụthuộcvàorấtnhiềunhântố,baogồmnhữngnhântốthuộcvềnướcxuấtkhẩuđầutưvànhữngnhânt o á thuộcvềnướctiếpnhậnđầutư

NhữngnhântốthuộcvềnướcxuấtkhẩuđầutưxuấtpháttừnhữngđộngcơcủaMNCkhiđầutưvàocácnướckhác.Đólàtìmkiếmvàkhaithácnguyênliệuthô,tìmkiếmvàxâmnhậpthịtrường,n a â n g caohiệuquảs a û n xuấtk i n h doanhvàtranhthủ chínhsáchkhuyếnkhíchđầutưcủanướcchủnhà[26]

DướigiácđộlànướctiếpnhậnđầutưthìĐTTTNNchịutácđộngchủyếubởimôitrườngđầutư.MôitrườngđầutưcàngthuậnlợicàngthuhútnhiềunhàĐTNN,ngượclạimôitrườngđầutưkhôngthuậnlợisẽhạnchếĐTTTNNvàonướctiếpnhậnđầutư.Môitrườngđầutưbaogồm:

Môitrườngtựnhiênnhưvịtríđịalý,tàinguyênthiênnhiên,…

lànhữngnhântốkháchquantácđộngđếnĐTTTNN.Nướctiếpnhậnđầutưcóvịtríđịalýthuậntiện,nguồntàinguyênthiênnhiênphongphúlàmộtđặcđiểmđầutiênmàca ùc n

h à Đ T N N qu an t a âm Đ ạ i đ a sốcác M N C đa ët t r ụ sởc hí nh tạin hư õn g nướcđãcónềnkinhtếpháttriểncao,dođócácnguồntàinguyêntạichínhquốchầunhưđãđượckhaitháccạnkiệt.Mặtkhác,nếumuanguyênvậtliệuởcácn ư ơ ù c khácđưavềchínhquốcđểsảnxuấtthìhiệuquảkinhtếsẽkémhơnnhiềulàđầutưtrựctiếpranướcngoài.Tiêuchuẩnhàngđầumàhọlựachọnkhitìm

kiếmđ ị a đ i e å m đầut ư l a ø n h ư õ n g q u o á c giacónguồntàinguyênphongphú,đadạng,vịtríđầutưthuậnlợichoviệckinhdoanhthương mại quốctế.

Môitrườngxãhộinhư:m o â i trườngp h a ù p l y ù , m o â i t r ư ơ ø n g kinht e á , m o â

Môitrườnglaođộngbaogồm:lựclượnglaođộng,trìnhđộlaođộng,tổchứcquảnlýlaođộng, cácnướctiếpnhậnđầutưvớilựclượnglaođộngdồidàovànguồnlaođộngrẻlàmộttrongnhữngnhântốchủyếuthuhútĐTTTNN.T uy nhiên,nếumộtquốcgiacólựclượnglaođộngdồidàolạikếthợpvớimộttrìnhđộlaođộngvàkỹnăngnghềnghiệpcao,độingũcánbộquảnlýcóhiệuquảthìchắcchắnsẽtácđộngmạnhmẽđếnviệcquyếtđịnhđầutưcủacácnhàĐTTTNN vào quốc gia đó

Môitrườngkinhtếbaogồmcácđịnhhướng pháttriểnkinh tếcủamộtquốcgia,hệthốngcáclĩnhvựckinhtế,cáccôngtrìnhkiếntrúchạtầngnhưhệthốnggiaothôngvậntải,thôngtinliênlạc,bưuchính-viễnthông,…

CácquốcgiavớiđườnglốikinhtếmởvàcácchínhsáchkinhtếthôngthoángsẽtạođiềukiệnthuhútĐTTTNNhơnlànhữngquốcgiacóchínhsáchkinhtếđóngcửa.Hệt h o á n ggiaothôngvậntảivàcácphươngtiệnthôngtincũnglàmộtyếutốmàcácnhàđầutưnướcngoàiquantâmkhixemxétđầutưvàomộtquốcgianàođó,mặcdùnókhôngphảilàyếutốduynhất

Môitrườngtàichínhbaogồm:hệthốngthuế,cácchínhsáchvềtỷgiáh o á i đoái,cơchếquảnlýtàichính-

tiềntệ,cơchếkiểmtravàgiámsáttàichính,hoạtđộngcủahệthống Ngân hàng và thịtrường vốn,…

Tronghệthốngmôitrườngđầutưthìcóthểnóimôitrườngtàichínhcómốiquanhệmậtthiếtđếnhiệuquảđầutư,dođónólàmộttrongnhữngnhântốq u y e á t địnhđếnviệcthuhútvànângcaohiệuquảhoạtđộngcủaĐTTTNNtạimột quốc gia

Hệthốngthuế,cácchínhsáchvềtỷgiáhốiđoái,cơchếquảnlýtàichínht i e à n tệsẽtácđộng trựctiếpđếnhiệuquảtàichínhcủahoạtđộngĐTTTNNthôngquachỉtiêulợinhuận,mộtchỉtiêumàbấtkỳnhàđầutưnàocũngquant a â m CácnhàĐTTTNNt h

ư ơ ø n g cósựsosánhgiữahệthốngthuếvàcácchính

sáchtàichínhởcácquốcgiadựđịnhđầutưđểtìmkiếmđịađiểmđầutưnàomangl ại lợinhuậ n caonhất.Hoạtđộngcủathịtrườngvốnvàhệthốngngânhàngphầnnàocũngtạo sựthuậnlợi hoặc hạn chế hoạt độngĐTTTNN.

Mặtkhác,đứngvềphíanướctiếpnhậnđầutư,cơchếkiểmtragiámsáttàichínhlạicóýnghĩaquyếtđịnhđếnviệcnângcaohiệuquảsửdụngnguồnvốnĐTTTNNvàoquốcgiađó.CơchếkiểmtragiámsáthoạtđộngĐTTTNNcủacácMNCtạimộtquốcgiatrongmộtthờigianngắncóthểhạnchếnhữngtiêucựctừnhữngthủthuậtkinhdoanhk h o â n g lànhm a ï n h củac a ù c n h a ø đ a à u tưnướcngoàitạiquốcgiađó

Khiphântíchvềmôitrườngđầutư,cóthểthấyđượctínhchấtdàihạnvàngắnhạnc u

û a n o ù sẽc h i p h o á i q u y e á t đ ị n h c u û a n h a ø đ a à u tư.Nếulợithếvềmôitrườngđầutưcủamộtquốcgiaởhiệntạilàmứclươngthấpthìsựbấtlợicủamôitrườngkhixétởgiácđộdàihạnlàtrìnhđộlaođộngthấp,khônghiệuquả.Hoặcnếucácchínhsáchưuđãivềthuếtạonênnhữngđiểmhấpdẫnnhàđầutưởngắnhạnthìvềdàihạn,hệthốngluậtpháphoànchỉnhrõràngmớilànhântốtíchcựcđểthuhútĐTTTNN.Cácnhàđầutưcótầmnhìnchiếnlượcítquantâmđếnnhữngưuđãivềthuếhơnlàquantâmđếnhệthốngluậtphápcủanướcchủnhà

(MộtcuộcđiềutrakhảosáttrongcácdoanhnghiệpcóvốnĐTTTNNtạiTP.HồChíMinhtheophươngphápphátphiếuthămdòchothấy:chỉ42%cácdoanhnghiệpcóvốnĐTTTNNquantâmđ e á n s ư ï ư u đ a õ i h a y m i e ã n g i a û m t h u e á nhưngđến83%cácdoanhnghiệplạiquantâmđếncácvấnđềcácbộluậtvàva ên bảndướiluậtcầnphải rõràngvàhoànthiệnhơn

KhixemxéthệthốngcácmôitrườngđầutưảnhhưởngđếnĐTTTNNtạicácnướctiếpnhậnđầu tư, cóthểrútranhậnxét:việcxây dựng vàcảithiệnmôitrườngđầutưsaochothôngthoángvàlànhmạnhsẽcótácdụngmạnhmẽđốivớiviệcthuhútvànâng cao hiệu quả sử dụng vốn ĐTTTNN

1.2.2 ĐiềuchỉnhvàsửdụngvốnĐTTTNNphùhợpvớiýđồcủanướcchủnhà

mộthànghóađặcbiệttrênthịtrườngquốctế,nêncùngvớiquátrìnhtoàncầuhóanềnkinhtếthếgiới,nguồnvốnđầutưcóthểdichuyểnmộtcáchdễdàngtừkhuvựcnàysangkhuvựckhác,từquốcgianàysangquốcgiakhác.Quátrìnhdịchchuyểncủavốnđầutưquốctếmangtínhtựphátvàbịchiphốibởimụcđíchtốiđahóalợinhuậncủanhàđầutư.Trongkhiđó,đểnguồnvốnĐTTTNNthựcsựmanglạihiệuquảchoviệcpháttriểnkinhtếđấtnước,cácquốcgiatiếpnhậnđầutưcầncónhững“van”đểđiềuchỉnh luồngvốnnàytheoýđồcủamình.CácvanđiềuchỉnhmàChínhphủcácquốcgiacóthể

sửd u ï n g n h ư : c a ù c chínhsáchthuh u ù t v a ø q u y hoạchđ a à u t ư , cácc h í n h sáchtàichínhnhưthuế,tỷgiả,…

Cácvannàyđượcsửdụngtùythuộcvàoýđồpháttriểnkinhtếcủaquốcgiatrongtừngthờikỳ,vídụđểđẩymạnhpháttriểnmộtngànhkinhtếnàođó,Chínhphủcủanướctiếpnhậnđầutưcóthểcónhữngchínhsáchưuđãihoặcnhữngmiễngiảmvềthuế,ưuđãivềtíndụng,.v.v NếuthuhútvốnĐTTTNNlàmộtbàitoánkhótrongđiềukiệncạnhtranhquốctếhiệnnaythìsửdụng cácvanđiềuchỉnhnhưthếnàođểnângcaohiệuquảsửdụngvốnphùhợpvớiyêuc ầup hát triểncủa quốcgialạilàmộtnghệthuậtcủaChínhphủcácnước tiếpnhậnđầutư

1.3 HIỆUQUẢVÀPHƯƠNGPHÁPXÁCĐỊNHHIỆUQUẢSỬDỤNGVỐN

ĐTTTNN

1.3.1 Hiệu quả sử dụng vốn ĐTTTNN

a/HiệuquảsửdụngvốnĐTNNvàtầmquantrọngcủanótrongviệcthuhút các nhà đầu tư quốc tế

Hiệuquảsửdụngvốnđầutưbaogồmcáctácđộngdoviệcsửdụngvốnđầu tưmang lại

Hiệuquảsửdụngvốnđầutưbiểuhiệnởnhữnghiệuquảvềmặtkinhtếdoquátrìnhsửdụngvốnđầutưmanglại(đượclượnghoáthôngquacácchỉtiêukinhtế,tàichính)vànhữnghiệuquảvềmặtxãhội(cóthểlượnghoáđượcvàcũngcóthểkhônglượnghoáđược)

Hiệuquảsửdụngvốnđầutưởđâybaogồmnhữngtácđộngmanglạichonướcnhậnđầutưvà cả những tácđộngmanglạichocácnhà đầu tư nướcngoài

Đốivớicácnhà ĐTNNvànướcxuất khẩu đầutưthìhiệuquảsửdụngvốnđầutưlàmốiquantâmhàngđầucủahọvìmụcđíchcủađầutưlàsinhlợi.Dođónhàđầutưtìmmọibiệnphápđểnângcaohiệuquảsửdụngvốn.Ngượclạiở nhữngthị trường đầu tư vốn, thịphầnnào mang lại lợi nhuận cao nhấtsẽlànơihấpdẫnđốivớicácnhàđầutư.Vìvậy,hiệuquảsửdụngvốnđầutưcàngcaothì càng tạo nên lực thu hút các nhà đầu tư

Đốivớinướctiếpnhậnđầutư,việcthuhútvốnđầutưcómộtvaitròtol ớn đốivớisựpháttriểnkinhtế.Tuynhiên,chỉthuhútvàtậptrungvốnđầutưchưa đủmàcònphảitìmmọibiệnphápđể nâng caohiệuquảsửdụngvốnnhằmmang lại những kết quả khảquan cho sự phát triển của đất nước

ViệcthuhútvànângcaohiệuquảsửdụngvốnđầutưphảilàhaimặtcủamộtquátrìnhthựchiệnsongsongnhằmthoảmãncảnhàĐTNNvànướctiếpnhậnđầutư

b/Hiệuquảkinhtế-tàichínhcủamộtdựánĐTTTNNxéttrêngiácđộnhà đầu tư

Đểđánhgiáhiệuquảkinhtế-tàichínhcủamộtdựánđầutư,chủđầutưsửdụngcácchỉtiêuphântíchgiảnđơnvàcácchỉtiêuphântíchtàichínhtheohiện giá Các chỉ tiêu tàichínhgiảnđơncủamộtdựánbaogồm:

Lợinhuậnròngcủamộtdựánđầutư:Cácchủđầutưdùngchỉtiêunàyđểđánh

giáhiệuquảcủanhữnghoạtđộngđầutưngắnhạn,trongđiềukiệnmôitrườngkinhdoanhvàđồngtiềnthanhtoánổnđịnh.Vớinhữnghoạtđộng đầu tưdàihạn

khôngtínhđếntuổithọcủadựánvàkhôngxemxétđếndònglưulượngtiềntệthuđượctừdựán đầu tư

 Phươngpháphiệngiáthuần(NetPresentValue–

NPV)làgiátrịcủalưulượngtiềntệtrongtươnglaiquyvềhiệntạibùđắpchok

hoảnvốnđầutưđã bỏra cho dự án

NPVđượcxácđịnh theocôngthức:

 Phươngpháptỷsuấtdoanhlợinộibộhaytỷsuấtthuhồivốnnộitại(Internal RateofReturn–IRR):IRRlàmứclãisuấtmàtạiđóNPV =0.IRR là giới

dụngvốn(r).NếuIRR=rthìdựánxemnhưchỉđạtmứchoàvốnvànếuIRR<rthìdựánbịthua lỗ, không mang lại hiệu quả kinhtế

Về lưu lượng tiền tệ

CFđượcxemxéttừhaigócđộkhácnhau:từgócđộnh à đầut ư vàt ừ nước tiếpnhậnđầutư.Dònglưulượngtiềntệxéttừgócđộtrongnướcsovớinướcngoàitồntạinhữngvấnđềsau:

Vốnbịphongtoả(hayvốnkhôngchuyểnvềnướcđược):Nếuvốnkhôngchuy

ểnvềnướcđượccóthểsửdụnglạitrongmộtdựáncủanhàđầutưởn ư ơ ù c ngoài,dođóchiphíxâydựngdựáncủanhàđầutưnướcngoàicóthểthấphơnchiphíxâydựngdựántạiđịaphương.Từgiácđộc u û a nhàđầutư,sẽhìnhthànhmộtkhoảnlợinhuậnbằngchênhlệchgiữahiệng i a ù từk h o a û n thunhậptừv o á

n t a ù i s ư û d u ï n g v ơ ù i mệnhgiácủanó.Khoảnlợinhuậnnàysẽphảitrừvàochiphísửdụngvốncủadựán

Nhữnghạnchếtrongviệcchuyểnthunhậptừ các dự án đầu tư ở nướcngoàivềnước:Khicóhạnchếđốivớiviệcchuyểnthunhậpvềnước,cóthể

hìnhthànhnêncáckhoảnthunhậpcóthểchuyểnmộtcáchcôngkhaihợp pháphoặc có thể chuyểnmột cách không hợp pháp

Cácthuếsuấtkhácnhau:Chínhsáchthuếquốctếlàmộtvấnđềcựckỳphứctạ

p,mỗiquốcgiacómộtbiểuthuếsuấtkhácnhau.Tuynhiên,vấnđềcầnquantâmlàtổngsốthuếphảinộpchứkhôngphảiChínhphủnàosẽthuthuế,hìnhthứcthuthuế…

điềunàycónghĩalàkhichúngtatínht oán dựánđầutưnướcngoài,từgiácđộcủanhàđầutư,sẽsửdụngmứcthuếcaonhấttronghaimứcthuếởnướcnhàđầutưvànướcthựchiệndựánđầutư.VìvậytiềnthuếphảinộpthựctếsẽíthơnsốđượctínhkhitínhCF

Lãisuấtchiếtkhấu(chiphísửdụngvốnbìnhquâncủadựán):Cácdựánđầutưn

ướcngoàithườngđượchưởngmộtsốtrợgiúpvàưuđãinhưt h u e â đấtvớigiárẻ,lãisuấtvayưuđãi,…

TiềnthuêđấtđãtínhtrongchiphícủadựánkhitínhNPVnhưngnhữngkhoảnvayưuđãilàmộtvấnđềrấtquantrọngđốivớicôngty.Khoảnvayưuđãinàysẽdànhchocôngtychứ khôngphảitrựctiếpchocáccổđôngvàviệctàitrợưuđãisẽlàmchiphísửdụngvốnbìnhquâncủacácdựánđầutưnướcngoàikhácvớichiphísửdụngvốnbìnhquâncủacácdựánđầutưtrongnước

Từnhữngnhượcđiểmnêutrên,RobertM.CoenvàRobertEisnerđãnêulênmộtphươngphápmớisửdụngkhiđánhgiácácdựánđầutưnướcngoàilàphương pháp APV.Phương phápAPVđượcxácđịnhnhưsau:

-Si :Hối suất tại thời điểmi(i=1,…, n)

K0 :Vốn đầu tư của dự án tính bằng ngoại tệ

AF0 :Vốn bị hạn chế (phong tỏa) do dự án tái sử dụng

CFi :Lưu lượng tiền tệ có thể chuyển hợp pháp về nước (bằng ngoại tệ) LSi :Lợinhuậntừdoanhsốbịmấtđi(dothaythếbằngdựánmới)tínhbằng tiền

nội địa

t :Thuếsuấtcaohơntronghaimứcthuếdoanhnghiệpởnướcngoàivàởtrong

nước

n :Tuổi thọ của dự án

DAi :Chiết khấu khấu hao (bằng nội tệ)

BC0 :Đónggópcủadựánvàokhả năng vay mượn (tính bằng nội tệ)LRi

:Các khoản chi trả vay lãi (tính bằng ngoạitệ)

CL0 :Mệnh giá của khoản vay ưu đãi(tính bằng ngoại tệ)

TDi :Khoảntiếtkiệmđượctừthuếdoviệctrìhoãnchuyểnthunhậpvềnước, đánh

giá chuyển nhượng nội bộ từ các công ty con

RFi :Thunhậpdựkiếnchuyểnvềnước bằng đường bất hợp pháp

DRe :SuấtchiếtkhấuchoCF,giảđịnhtàitrợtoànbộbằngvốncổphầnthường DRa :Suất chiết khấu cho khấu hao

DRb :Suấtchiếtkhấuchotiềntiếtkiệmtừthuếtrênviệckhấutrừlãitừđóng góp

vào khả năng vay mượn

DRc :Suất chiết khấu cho tiếtkiệm nhờ lãi suất ưu đãi

DRd :Suất chiết khấu tiền thuế tiết kiệm nhờ chuyển nhượng nội bộDRf

:Suất chiết khấu cho CF của dựán chuyển về nước bất hợp

phápr g :Lãi suất thị trường trong nước của nhà đầu tư

Vớinhữngchỉtiêucụthểnhưsau:

S0K0:Vốnđầutưcủadựán,tínhbằngngoạitệvàchuyểnđổiratiềnnộiđịaởthờiđiểm0

S0AF0:Chiphícủadựánđượccắtgiảmdovốnbịphongtỏađượcdựántái sử dụng được chuyểnđổiranộitệ

i

i

AF0:Mệnhgiácủavốnbịphongtỏa–Thunhậptừvốnnàyquyvềhiệngiá trong cách sử dụng hợp lý nhất

DAit:Lợinhuậnđượcchiếtkhấucủakhấuhao.DoDAit í n hbằngtiềnnộiđịanênkhôngquyđổisangngoạitệ.Nếumứcthuếsuấtt>thuếsuấttrongnước=>sốtiềnmiễnthuếkhấuhaosẽđượctrừvàophầnthuếởnộiđịa.Nếumứcthuếsuấtt>thuếsuấtnướcngoài=>DAitínhbằngngoạitệ=>phảiđượcchuyểnđổisangngoạitệvớihốisuấtSi

n rBCt

i1 g 0

(1DRb)

Khinợđượcdùngđểtàitrợmộtdựántrongnướchaynướcngoài,khoản tiềnchi trả lãi được miễn thuế

Sốtiềnthuếtiếtkiệmđượctrênsốtiềncóthểvay(BC0t)đượctínhnhưlàlợinhuận.Lợinhuậnhàngnămlạibằngvớisốtiềntrảlãitiếtkiệm từ việc miễnthuế với lãi suất là lãi vay thị trường trong nước

CL0  LRi

i1(1DRc)sẽ là hiện giá của khoản lợi nhuận của một khoản vay ưuđãi

Tổnggiátrịtrênphảiđượcchuyểnđổisangnộitệởthờiđiểm0[28]và [30].KhixemxétphươngphápAPV,cóthểnhậnthấy,đâylàmộtphươngphápcựckỳphứctạp

nhưnghiệuquảmanglạirấttolớn.NócóthểgiúpchonhàđầutưnướcngoàivàChínhphủnướctiếpnhậnđầutưđánhgiámộtcáchchínhxáchiệuquảkinhtếtàichínhcủamộtdựánđầutưcóvốnđầutưnướcngoài.Tuyn h i e â n A P V vẫnc o ø n h a ï n chếơ û chổlà

c a ù c d ư õ liệutrongtínht o a ù n đ e à u lànhữngconsốgiảđịnhvídụtỷlệlạmphátcủamộtnềnkinhtếhoặctỷgiátiềntệcủacácnướclànhữngconsốdựtính,dođódiễnbiếncủanótr

không đúngvớiướctínhtronghiệntại.Điềunày,ítnhiềucũngảnhhưởngđ e á n

đ o ä chínhxáccủaphươngphápAPV.MặckhácdophươngpháptínhrấtphứctạpnênnếuápdụngtạiViệtNamtrongđiềukiệnhiệnnaythìrõràngrấtkhókhănvàcónhiềuchỉtiêuchưacầnthiết.Dođó,cóthểđơngiảnbớtphươngpháptrênđểmangtínhkhảthihơntrongđiềukiệnkinhtếViệtNam.Vấnđềnày tôi sẽ trình bày chi tiết và cụ thể trongchương3của luận án

c/

H i e ä u q u a û s ư û d u ï n g v o á n đ a à u t ư t r ư ï c tiếpnướcngoàixéttrêngiácđộn ước tiếp nhận đầu tư

MộtdựánĐTTTNNđượcthựchiệnởmộtđịaphương,mộtvùnglãnhthổcủamộtquốcgianàođónhằmkhaithácnhữnglợithếsosánhcủanướctiếpnhậnđầutưđểmanglạilợinhuậnchocácchủđầutưcủanó.Tuynhiên,môïthoạtđộngđầutưkhôngnhữngchỉđảmbảolợiíchkinhtếchocácchủđầutưmàcòn phải thể hiện lợi ích kinh tế xã hội cho nước

tháctàinguyên,laođộng,tậndụngcácđăngkývềkhíhậu,vịtrícủanướcchủnhà.Nếulợinhuậnlàđộnglựcthúcđẩysựthuhútvốncủacácchủđầutưthìlợiíchkinhtếxãhộicủacácdựánđầutưlạilàcăncứchủyếumàcácnướctiếpnhậnđầutưquantâm.ĐểđánhgiáhiệuquảsửdụngvốnĐTTTNN,nướcchủnhàtiếpnhậnĐTTTNNthườngsửdụngcácchỉtiêuphảnánhhiệuquảkinhtế ở tầm

vĩmôvàxemxétnhữnghiệuquảxãhộimàcácdựánđầutưmanglạichoquốcgia đó.

Nhữngchỉtiêuphản ánh hiệuquả kinhtếởtầmvĩmôbaogồm:

Chỉtiêuhiệuquảkinhtếcủavốnđầutư:Thôngquachỉtiêunàyđểxácđịnhgiátrị

sảnlượngmàmộtđơnvịđầutư(đồngVNDhayUSD)củahoạtđộngđầutưmanglạichonềnkinhtế.Chỉtiêuhiệuquảkinhtếđượcxácđịnhthôngquachỉsốlãigộptrêntổngvốnđầutư(Ia)vàchỉsốtổngvốn đầu tưtrên doanh thu hàng năm (Ib)củadựán:

Ia Lãi gộp

Tổngvốnđầutưcốđịnh

I b Tổng vốn đầu tư (kể cả vốn lưu động)

DoanhthuhàngnămcủadựánTùytheomỗingànhkinhtếmàmứctốithiểuIavàIbsẽđượcquyđịnhkhácnhau.NếuhoạtđộngđầutưcóIav a øIbd ư ơ ù imứctốithiểu(thayđổitheongành)thìcónghĩalàvốnđầutưcủadựánvàongànhđókémhiệuquả kinh tế

Chỉtiêuthulợibằngngoạitệ:Chỉtiêunàynóilênmứcđộtácđộngcủahoạtđộngđ

ầutưđếnsảnphẩmhànghoáxuấtkhẩuhoặcthaythếhàngnhậpkhẩunhằmthulạihoặctiếtkiệmngoạitệchođấtnước.Chỉtiêuthul ơ ï i bằngngoạitệđượcxácđịnhquachỉsố:

Số ngoại tệ thu được hoặc tiết kiệm hàng năm bao gồm:

Mức tiết

kiệmngoại tệ= Chip h í n g o a ï i tệđ e å nhập khẩusảnphẩm

_

Chiphísảnxuấtkhốilượngsảnphẩmthaythếnhậpkhẩu

x

Khốilượngsảnphẩmsản

x u a á t r a thaythếnhậpkhẩu

Mức tăng

thunhập khẩu= thungoạitệdoxuấtkhẩu sảnphẩm

x

chiphísảnxuấtkhốilượngsảnphẩm xuấtkhẩu

Chỉtiêukimngạchxuấtkhẩutrênvốnđầutư(Ic)(đượcxácđịnhtheotừng ngành)Ic Tổng kim ngạch xuất khẩu của hoạt động đầu tư Chỉtiêuphảnánh

Tổngsốvốnđầutư

đónggópcủahoạtđộngđầutưvào ngân sách Nhà nước:Được xácđịnhthôngqua

các chỉsố tuyệt đối và tương đối

Chỉs o á tuyệtđ o á i : làsốtiền(tiềnViệtNamhayngoạitệ)màNhànướcthuđ

ượctừcáchoạtđộngđầutưthôngquacácloạithuếvàcáckhoảnthukhácnhưtiềnchothuêmặt đất,mặtnước,mặtbiển,tiềndịch vụ và cáckhoản lệ phí khác

Chỉsốtươngđối:đượcxácđịnhbằngtỷsốgiữachỉsốtuyệtđốivềmức

đónggópvàongânsáchvớitổngsốvốnđầutư.Chỉsốnàycànglớn thì lợi íchkinh tế-xã hộicủahoạtđộngđầu tư càng cao

lươngcôngnhân + thuế _ bù giá,trợgiá

+lãi vay

Ngoàira,cũngcóthểsửdụngchỉtiêutỷlệgiátrịgiatăngcủathunhậpquốcdântrêntổngvốnđầutưđểđánhgiáhiệuquảkinhtếdohoạtđộngđầutưmang lại

Bêncạnhnhữngchỉtiêuphảnánhhiệuquảkinhtếởtầmvĩmô,hiệuquảsửdụngvốnĐTTTNNtạicácnướctiếpnhậnđầutưcònđượcđánhgiáquanhững hiệu quả về mặtxã hội mà các dự án ĐTNN mang lại

Hiệuquảvềmặtxãhộithểhiệntrướchếtởchỉtiêumứcđộthuhútlaođộngcủahoạtđộngđầutư(haysốlượngviệclàmtạorachongườilaođộng)vàchỉ tiêu vốnđầu tư trên một đầu người:

Vốnđầutư

Ngườilaođộng ốngườilàmviệcTổng số vốn đầu tư SHiệuquảvềmặtxãhộicònđượcbiểuhiệnthôngquacáchiệntượngkinhtếxãhộilànhmạnhmàhoạtđộngĐTTTNNmanglạichonềnkinhtế,cụthểnhư:

 Thúcđẩysựpháttriểncủakinhtếđịaphương:Hoạtđộngđầutưgópphần

biếnnhữngvùngđấtnghèo,dâncưthưathớtthànhnhữngvùngkinhtếtrùphú,dâncưđôngđúclên,thựchiệnchiếnlượcphânbổlạilaođộngtrongcảnướcvàchínhsáchthànhthịhóanôngthôn.Lợiíchkinhtế-

xãhộidohoạtđộngđầutưmanglạilàgópphầnpháttriển kết cấu hạtầng, thông tin liên lạc của địa phương

 Thúcđẩypháttriểnkinhtếngànhvàliênngành(tạoảnhhưởngdâychuyề nthúcđẩysựpháttriểnc a ù c n g a ø n h nghềk h a ù c c o ù l i e â n quan):Hoạtđộ

ngđầutưchẳngnhữngmangl ạilợi íchchocác chủđầutưmàcòntạođiềukiệnthúcđẩyđếnsựpháttriểncủacácngànhkhác.Chẳnghạnđầutưvàohoạtđộngthămdò,khaithácdầuthôsẽkéotheosựhìnhthànhvàpháttriểncủahoạtđộngchếbiếndầuthôthànhdầutinh,sảnxuấtdầunhờn,khíđồnghành Bêncạnhkhíacạnhtíchcựctrên,cũngcómộtsốhoạtđộngđầutưgâyảnhhưởngđến các ngành khác hoặc gây ô nhiễm môitrường

 Nhữngảnhhưởngvềmặtxãhộikhác:N h ư a û n h h ư ơ û n g đ e á n m o â i trư

ờng,môisinh,xửlýchấtthải,tiếngồn,mỹquantrongkhuvực,sứckhoẻngườidânhoặcnhữngđónggópvàosựnghiệpnângcaodântrí [4]

BêncạnhviệctậptrungthuhútnguồnvốnĐTTTNN,ChínhphủcủacácnướctiếpnhậnđầutưtrongđócóViệtNamluônquantâmđếnhiệuquảsửdụngvốnđầutưmanglạichoquốcgia.Tuynhiên,domụcđíchcủacácchủđầutưnướcngoàilànhằmvàolợinhuậnnênhọcóthểtìmmọibiệnphápnhằmđạtđượcmụcđíchtrên,bấtchấpquyềnlợicủanướcchủnhà.Mộttrongnhữngthủthuậttinhvimàcácnhàđầutưápdụngtạicácnướctiếpnhậnđầutưlàlợidụngchínhsáchđịnhgiáchuyểngiaonộibộ(TransferPricing)đểgiảmthiểusốthuếphảinộp.ChínhphủViệtNamđãdùngthuậtngữ“chuyểngiá”đểmôtảhànhvi nàycủa các nhà ĐTTTNN

1.3.2 Hoạtđộng“chuyểngiá”vàảnhhưởngcủanóđếnhiệuquảsửdụng vốn

ĐTTTNN

Thuậtngữ“chuyểngiá”bắtnguồntừhoạtđộngđịnhgiáchuyểngiaonộibộtrongcáccôngtyđaquốcgia.CácMNCtheođuổicácchiếnlượckinhdoanhrấtđadạng.Haitrongsốcácchiếnlượcnày,làchiếnlượctoàncầuhóa(theglobalstrategy)vàchiếnlượcxuyênquốcgia(thetransnationalstrategy).CácMNCtriểnkhainhữnghoạtđộngsảnxuấtcủachúngtạicácquốcgiakhácnhautrênkhắpthếgiới.Dođó,mộtsảnphẩmcóthểđượcthiếtkế,vẽmẫutạimột

nước,mộtsốbộphậncấuthànhcủanóđượcsảnxuấtởnướcthứhai,cácbộphậncấuthànhkhácđượcsảnxuấtởnướcthứba,tấtcảsẽđượclắprápởnướcthứ tưvà các sản phẩmhoàn chỉnhsẽđượcbán rộng rãi khắp toàn cầu.

TrongbấtkỳmộtMNCnào,thôngthườngcũngcómộtsốlượngcáchoạtđộngchuyểngiaohànghóadịchvụgiữa

côngtymẹvàcôngtyconởnướcngoàiv a ø giữacáccôngtyconởnướcngoàivớinhau.GiámàcáchànghoávàdịchvụđượcchuyểngiaogiữacácthựcthểtrongnộibộMNCđượcgọilàgiáchuyểngiao

CácnghiệpvụchuyểngiaotrongnộibộMNCcónộidungrấtphongphúvàđadạng.Đólàcácnghiệpvụcóliênquanđến:

 Vấn đề bán tài sản hữu hình(TSHH)

 Vấn đề bán máy mócthiết bị

 Vấnđềchuyểngiaocáctàisảnvôhình(TSVH)

 Cung ứng dịch vụ

 Việc tài trợ cho các nghiệp vụ

Khithựchiệnchínhsáchđịnhgiáchuyểngiao,cácMNCcóthểđạtđượcnhững lợiích to lớn:

Côngtycóthểgiảmnghĩavụnộpthuếcủamìnhbằngcáchsửdụnggiáchuyểngiaođểchuyểnt h u n h a ä p từm o ä t nướccóthuếsuấtcaosang một nước cóthuế suất thấp

Côngtycóthểsửdụnggiáchuyểngiaođểchuyểnvốnvàcácquỹrak h o û i

m o ä t n ư ơ ù c k h i cósự giảmgiátiềntệquantrọngxảyra.Bằngcáchđó,công ty sẽ giảm được rủirovềtỷ giáhốiđoái

Côngtycóthểsửdụnggiáchuyểngiaođểchuyểntiềntừcôngtyconvềcôngtymẹhoặclàmộtnơi“trúẩnantoànvềthuế”khiviệcchuyểngiaotàichínhquahìnhthứcchialợitứccổphầnbịthuhẹphaynới lỏng do chính sách của chínhphủ nước tiếp nhận đầu tư

Côngtycóthểsửdụnggiáchuyểngiaođểgiảmthuếnhậpkhẩumàcôngtyphảitrảkhibiểuthuếquanápdụngcáchđánhthuếtrênphầntrămgiátrịcủahànghoá,dịchvụnhậpkhẩu(advalorem).Trongtrườnghợpnày,côngtycókhuynhhướngđịnhramộtgiáchuyểngiaothấpđốivớihànghoávàdịchvụnhậpvàomộtnước,bởivìsựgiảmgiácủacáchànghoávàdịchvụsẽlàmgiảmthuếnhậpkhẩuđốivớicác hàng hoá và dịch vụ đó

ThựcchấtcủachuyểngiálàmộthoạtđộngchủquancủacácMNCnhằmtốithiểuhóasốthuếphảinộpthôngq u a v i e äc xa ù c đị nh g i a ù trịcácnghiệpvụchuyểngiaotrongnộibộMNCkhôngđúngvớigiáthị trường

Các nghiệp vụ chuyển giao này cóthể thựchiện dưới hai hình thức:

 Chuyển giao giữa công ty mẹ với công tycon và ngược lại

 Chuyểngiaogiữacáccôngtyconcóquanhệliênkếtvớinhau(Related

Parties)

Vềthựcchất,haikháiniệm“địnhgiáchuyểngiao”và“chuyểngiá”làkhôngđồngnhấtvớinhau,mặcdù,xétvềmộtkhíacạnhnàođó,chúngcónhữngnộidunggiốngnhau.“Địnhgiáchuyểngiao”làmộtkháiniệmhàmýthựchiệnmộthànhvivớicáckhíacạnhmangtínhkháchquancủamộtchínhsáchđịnhgiáchuyểngiaocủacácMNCthựchiệnđốivớinướctiếpnhậnđầutưvàvớichínhquốc.“Chuyểngiá”,theoquanđiểmcủaNhànướcViệtNamlạilàmộtthủthuậtnhằmxácđịnhgiátrịcủacácnghiệpvụchuyểngiaokhôngđúng(caohơnhoặcthấphơn)giáthịtrườngđểđạtđượcmụcđíchgiảmthiểusốthuếmà các MNC phải nộp

Nhìnbênngoài,hiệntượngchuyểngiáởViệtNamđượcnhậndạngdướinhữngdấuhiệunhư:

 Nânggiácácyếutốđầuvàothôngquaviệckêkhaigiátrịtàisảngópvốncaohơngiátrịthựcchất(hoặcnóichínhxáchơnlàcaohơngiáthịtrường),địnhgiávậtliệu,chiphíkhấuhaovàcáckhoảnchiphíkháccaohơngiáthịtrường

 Xácđịnhgiátrịcácyếutốđầurathấphơngiáthịtrườngthôngquaviệcgiảmgiábánsảnphẩmtiêuthụchocôngtymẹởchínhquốc, hoặcthậmchí,giảmgiátiêuthụsảnphẩmtrênthịtrườngnộiđịađểnângcaouytínsảnphẩmvàquảngcáochonhãnhiệuthươngmạicủacông ty mẹ

Hoạtđộng“chuyểngiá”đượchầuhếtcácquốcgiatrênthếgiớiquantâmvìnókhôngchỉmanglạihậuquảtiêucựcđốivớicácnướctiếpnhậnĐTTTNN